# ଜାପାନୀ ସାମ୍ରାଜ୍ୟ

| ଜାପାନୀ ସାମ୍ରାଜ୍ଯ 大日本帝国 *ଦାଇ ନିପ୍ପୋଁ ତେକୋକୁ* |
| --- |
| ୧୮୬୮–୧୯୪୭ |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| ଧ୍ୱଜା | ରାଜକୀୟ ମୁଦ୍ରା |

 |
| **ରାଷ୍ଟ୍ରାଦର୍ଶ: ୧୮୬୮–୧୯୧୨: 五箇条の御誓文 *ଗୋକାଜୋନୋ ଗୋସେଇମୋନ୍* (*ଶପଥ ପାଠ* *ବା* *ପଞ୍ଚୋଧ୍ଯାୟର ଶପଥ*)
 |
| **ଜାତୀୟ ସଙ୍ଗୀତ:**(୧୮୬୯–୧୯୪୫) 君が代 *କିମିଗାୟୋ* (*ମହାମହିମ ସମ୍ରାଟଙ୍କ ଶାସନ*) noicon |
| ଜାପାନୀ ସାମ୍ରାଜ୍ଯ:
   ଅଞ୍ଚଳ (୧୮୭୦–୧୮୯୫)    ଅଧିକୃତ (୧୮୯୫–୧୯୩୦)    ଅଧିକୃତ (୧୯୩୦–୧୯୪୨) |
| ରାଜଧାନୀ | କ୍ଯୋଟୋ (୧୮୬୮-୧୮୬୯) ଟୋକିଓ ସହର (୧୮୬୯-୧୯୪୩) ଟୋକିଓ (୧୯୪୩-୧୯୪୭) |
| ସାଧାରଣ ଭାଷା | ଜାପାନୀ |
| ଧର୍ମ  | *ବୈଧାନିକ:* ନାହିଁ *ବାସ୍ତବିକ:* ରାଜ୍ଯ ଶିଣ୍ଟୋବାଦ |
| Government | * ଏକ ବାସ୍ତବ ଏକତନ୍ତ୍ର ଅଧିନରେ ଦାଇଜୋକାନ୍ (୧୮୬୮-୧୮୮୫)
* ସାମ୍ବିଧାନିକ ଏକତନ୍ତ୍ର (୧୮୮୫–୧୯୩୧)
* ଏକ ସାମ୍ବିଧାନିକ ଏକତନ୍ତ୍ର ଅଧିନରେ ତୋଶେଇହାର ସୈନିକ ଏକଛତ୍ରବାଦୀ (୧୯୩୧–୧୯୪୦)
* ଏକ ସାମ୍ବିଧାନିକ ଏକତନ୍ତ୍ର ଅଧିନରେ ଶୋୱା ରାଜ୍ଯବାଦୀମାନଙ୍କର ଏକ ଦଳୀୟ ସର୍ବବାଦୀ ସୈନିକ ଜୁଣ୍ଟା (୧୯୪୦-୧୯୪୫)
* ମିତ୍ରଶକ୍ତି ଅଧିନରେ ସାମ୍ବିଧାନିକ ଏକତନ୍ତ୍ର  (୧୯୪୫–୧୯୪୭)
 |
| ସମ୍ରାଟ |   |
|  |
| • ୧୮୬୮–୧୯୧୨  | ମେଇଜୀ |
| • ୧୯୧୨-୧୯୨୬  | ତାଇଶୋ |
| • ୧୯୨୬–୧୯୪୭  | ଶୋୱା |
|  |
| ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ |   |
|  |
| • ୧୮୮୫–୧୮୮ (ପ୍ରଥମ) | ଇତୋ ହିରୋବୁମି |
| • ୧୯୪୬–୧୯୪୭ (last) | ୟୋୟିଦା ଶିଗୁରେ |
|  |
| ବିଧାନ ମଣ୍ଡଳ | ରାଜକୀୟ ସଂସଦ |
| • ଉଚ୍ଚ ସଦନ | ସାମନ୍ତସଭା |
| • ନିମ୍ନ ସଦନ | ପ୍ରତିନିଧି ସଭା |
| Historical era | ମେଇଜୀ • ତାଇଶୋ • ଶୋୱା |
|  |
| • ମେଇଜୀ ପୁନରୁଦ୍ଧାରଣ  | ୩ ଜାନୁଆରୀ ୧୮୬୮ |
| • ମେଇଜୀ ସମ୍ବିଧାନ  | ୧୧ ଫେବୃଆରୀ ୧୮୮୯ |
| • ପ୍ରଥମ ଚୀନୀ-ଜାପାନୀ ଯୁଦ୍ଧ  | ୨୫ ଜୁଲାଇ ୧୮୯୪ |
| • ଋଷୀୟ-ଜାପାନୀ ଯୁଦ୍ଧ  | ୮ ଫେବୃଆରୀ ୧୯୦୪ |
| • ପ୍ରଥମ ବିଶ୍ୱଯୁଦ୍ଧ  | ୨୩ ଅଗଷ୍ଟ ୧୯୧୪ |
| • ମୁକ୍ଦେନ ଦୁର୍ଘଟଣା  | ୧୮ ସେପ୍ଟେମ୍ବର ୧୯୩୧ |
| • ଦ୍ୱିତୀୟ ଚୀନୀ-ଜାପାନୀ ଯୁଦ୍ଧ | ୭ ଜୁଲାଇ ୧୯୩୭ |
| • ଦ୍ୱିତୀୟ ବିଶ୍ବଯୁଦ୍ଧ  | ୭ ଡିସେମ୍ବର ୧୯୪୧ |
| • ଜାପାନର ଆତ୍ମସମର୍ପଣ  | ୨ ସେପ୍ଟେମ୍ବର ୧୯୪୫ |
| • ପୁନଃସଂଯୋଜନା  | ୩ ମଇ ୧୯୪୭ |
|  |
| କ୍ଷେତ୍ରଫଳ |
| ୧୯୩୮ |  |
| ଲୋକସଂଖ୍ୟା |
|  |
| • ୧୯୨୯  | ୭,୭୭,୦୦,୦୦୦କ |
| • ୧୯୪୦  | ୧୦,୫୨,୦୦,୦୦୦ଖ |
|  |
| ମୁଦ୍ରା | ଜାପାନୀ ୟେନ୍, କୋରୀୟ ୟେନ୍, ତାଇୱାନୀୟ ୟେନ୍, ଜାପାନୀ ସୈନ୍ଯବାହିନୀର ୟେନ୍ |
|

|  |  |
| --- | --- |
| **Preceded by** | **Succeeded by** |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  | ତୋକୁଗାୱା ଶୋଗୁନେତ |

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ଅଧିକୃତ ଜାପାନ |  |

 |

 |

**ଜାପାନୀ ସାମ୍ରାଜ୍ଯ** (大日本帝国; ଦାଇ ନିପ୍ପୋଁ ତେକୋକୁ) ଏକ ଐତିହାସିକ ଜାତିରାଜ୍ଯ ଅଟେ ଯାହାର ଅନେକ ଉପନିବେଶ, ସଂରକ୍ଷିତ ରାଜ୍ଯ, ତଥା ଆଜ୍ଞାଦେଶ ରହିଥିଲା । ଏହା ୧୮୬୮ ମସିହାର ମେଇଜୀ ପୁନରୁଦ୍ଧାରଣଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ୧୯୪୭ ସମ୍ବିଧାନର କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ ହେବାପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତିଷ୍ଠି ରହିଥିଲା ।

ମେଇଜୀ ପୁନରୁଦ୍ଧାରଣ କାଳରେ ଫୁକୋକୁ କ୍ଯୋହେଇ (富国強兵) ବା "ଦେଶକୁ ସଶକ୍ତ କର, ସୈନ୍ଯବାହିନୀକୁ ସଶକ୍ତ କର" ଏବଂ ଶୋକୁସାନ କୋଗ୍ଯୋ (殖産興業) ବା "ଶିଳ୍ପକୁ ପ୍ରତ୍ସାହନ ଦିଅ" ଆଦି ନାରା ଲୋକପ୍ରିୟ କରାଯାଇ ଜାପାନର ଦ୍ରୁତଗତିରେ ଆଧୁନିକୀକରଣ କରାଗଲା । ଫଳରେ ଖୁବ୍ ଶୀଘ୍ର ଜାପାନ ଏକ ବିଶ୍ୱ ମହାଶକ୍ତିରେ ପରିଣତ ହେଲା । ପ୍ରଥମ ଚୀନୀ-ଜାପାନୀ ଯୁଦ୍ଧ, ବୋକ୍ସର ବିଦ୍ରୋହ, ଋଷୀୟ-ଜାପାନୀ ଯୁଦ୍ଧ ତଥା ପ୍ରଥମ ବିଶ୍ୱଯୁଦ୍ଧ ପରେ ଜାପାନୀ ଔପନିବେଶିକ ସାମ୍ରାଜ୍ଯର ଅଭ୍ଯୁଦୟ ହେଲା । ୧୯୨୦ ମସିହାର ଅର୍ଥନୈତିକ ଓ ରାଜନୈତିକ ଅସ୍ଥିରତା ଯୋଗୁଁ ଜାପାନରେ ସୈନ୍ଯବାଦ, ରାଷ୍ଟ୍ରବାଦ, ସର୍ବବାଦ ଆଦି ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହେଲା ଏବଂ ଏହା ଦ୍ୱିତୀୟ ବିଶ୍ୱଯୁଦ୍ଧ ଅକ୍ଷଶକ୍ତି ସପକ୍ଷରେ ଲଢି ଏସୀୟ-ପ୍ରଶାନ୍ତ ଅଞ୍ଚଳର ଅନେକ ସ୍ଥାନ ଅଧିକାର କଲା ।

ଜାପାନୀ ସୈନ୍ଯବାହିନୀ ଦ୍ୱିତୀୟ ଚୀନୀ-ଜାପାନୀ ଯୁଦ୍ଧ (୧୯୩୭-୧୯୪୫) ଏବଂ ପ୍ରଶାନ୍ତ ଯୁଦ୍ଧରେ ବହୁଳ ସଫଳତା ଲାଭକଲେ । ୧୯୪୨ ମସିହାରୁ, ବିଶେଷକରି ମିଦ୍ୱେ ଓ ଇସାତାବୁ ଲଢେଇରେ ପରାସ୍ତ ପରେ ଜାପାନ ଏକ ପ୍ରତିରକ୍ଷା ପୂର୍ଣ୍ଣ ଆଭିମୁଖ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କରିବାକୁ ବାଧ୍ଯ ହେଲା । ଆମେରିକୀୟ ଦ୍ୱୀପ ଡିଆଁ ଯୋଜନାର ସଫଳତା ଯୋଗୁଁ ଜାପାନ ଧିରେ ଧିରେ ନିଜର ସମସ୍ତ ଅଧିକୃତ ଅଞ୍ଚଳ ହରାଇ ବସିଲା । ଆମେରିକୀୟମାନେ କ୍ରମେ ଇୱୋ ଜିମା ଓ ଓକିନାୱା ଦ୍ୱୀପ ଅଧିକାର କଲେ, ଫଳରେ ଜାପାନୀ ମୁଖ୍ଯ ଭୂମି ଅସୁରକ୍ଷିତ ହୋଇଗଲା । ଆମେରିକୀୟ ସେନା ଜାପାନ ଅଧିକାରର ଯୋଜନା କରିସାରିଥିଲେ । କିନ୍ତୁ ୯ ଅଗଷ୍ଟ ୧୯୪୫ରେ ସୋଭିଏତର ଜାପାନ ବିରୁଦ୍ଧରେ ଯୁଦ୍ଧ ଘୋଷଣା, ତଥା ମାଞ୍ଚୁରିଆ ଓ ଅନ୍ଯାନ୍ଯ ଅଞ୍ଚଳର ଅଧିକାର ଏବଂ ହିରୋଶିମା ଓ ନାଗାସାକି ଉପରେ ବୋମା ବିସ୍ଫୋରଣ, ପରେ ଜାପାନ ଆତ୍ମସମର୍ପଣ କରିଦେଲା । ୨ ସେପ୍ଟେମ୍ବର ୧୯୪୫ରେ ପ୍ରଶାନ୍ତ ଯୁଦ୍ଧର ଆନୁଷ୍ଠାନିକ ଅନ୍ତ ହେଲା । ମିତ୍ରଶକ୍ତିରଦ୍ୱାରା ଜାପାନ ଅଧିକୃତ ହେଲା । ୧୯୪୭ ମସିହାରେ, ଆମେରିକାର ହସ୍ତକ୍ଷେପରେ ଏକ ନୂଆ ସମ୍ବିଧାନ ଗୃହିତ ହେଲା, ଯାହା ଜାପାନୀ ସାମ୍ରାଜ୍ଯର ଆନୁଷ୍ଠାନିକ ଅନ୍ତ କରାଇଲା । ଜାପାନୀ ରାଜକୀୟ ସୈନ୍ଯବାହୀନି, ଜାପାନର ଆତ୍ମରକ୍ଷା ବଳରେ ପରିଣତ ହେଲା । ଅଧିକରଣ ଓ ପୁନଃସଂଗଠନ ୧୯୫୨ ମସିହା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଚାଲିଲା, ଏବଂ ଶେଷରେ ଆଧୁନିକ ସାମ୍ବିଧାନିକ ଏକତାନ୍ତ୍ରିକ ଜାପାନର ପ୍ରତିଷ୍ଠା ହେଲା ।

ଜାପାନୀ ସାମ୍ରାଜ୍ଯର ତିନୋଟି ସମ୍ରାଟ ଥିଲେ । ସମ୍ରାଟମାନଙ୍କୁ ନିମ୍ନମତେ ମରଣୋତ୍ତର ନାମ ଦିଆଯାଇଛି: ସମ୍ରାଟ ମେଇଜୀ (୧୮୬୭–୧୯୧୨) (ମୁତ୍ସୁହିତୋ), ସମ୍ରାଟ ତାଇଶୋ (୧୯୧୨-୧୯୨୬) (ୟୋଶିହିତୋ), ଏବଂ ସମ୍ରାଟ ଶୋୱା (୧୯୨୬–୧୯୮୯) (ହିରୋହିତୋ) ।

## ଶବ୍ଦାବଳୀ

ଏହି ଐତିହାସିକ ରାଜ୍ଯଟିକୁ ଅନେକ ସମୟରେ "ଜାପାନୀ ସାମ୍ରାଜ୍ଯ", " ଜାପାନର ସାମ୍ରାଜ୍ଯ" କିମ୍ବା "ସାମ୍ରାଜ୍ଯବାଦୀ ଜାପାନ" ବୋଲି କୁହାଯାଏ । ଜାପାନୀ ଭାଷାରେ ଏହାକୁ *ଦାଇ ନିପ୍ପୋଁ ତେକୋକୁ* (大日本帝国) ବୋଲି କୁହାଯାଏ ଯାହାର ଅର୍ଥ "ଜାପାନର ମହାନ ସମ୍ରାଜ୍ୟ" (大: ଦାଇ - ମହାନ + 日本: ନିପ୍ପୋଁ - ଜାପାନ, 帝国: ତେକୋକୁ - ସାମ୍ରାଜ୍ଯ) । *ତେକୋକୁ* (帝: ତେ - ସମ୍ରାଟ + 国: କୋକୁ - ରାଜ୍ଯ)ର ଅର୍ଥ ସମ୍ରାଟଙ୍କ ରାଜ୍ଯ ବା ସମ୍ରାଟଙ୍କ ଶାସନ ।

## ପୃଷ୍ଠଭୂମି

ପ୍ରାୟ ଦୁଇ ଶତାବ୍ଦୀ ପରେ, ଏଦୋଯୁଗର ଶୋଗୁନମାନଙ୍କଦ୍ୱାରା ଆରମ୍ଭିତ ସାକୋକୁ ବା ବିଚ୍ଛିନ୍ନବାଦର ଅନ୍ତ ହେଲା । ୧୮୫୪ ମସିହାରେ ମାଥିଉ ସି ପେର୍ରୀଙ୍କ ଜାପାନ ଆଗମନ ପରେ କାନାଗାୱା ସନ୍ଧି ସ୍ୱାକ୍ଷରିତ ହେଲା ଏବଂ ପୁଣି ଜାପାନ ବାଣିଜ୍ଯରେ ଭାଗନେଲା । ଫଳରେ ବାକୁମାତ୍ସୁ ଯୁଗର ଆରମ୍ଭ ହେଲା ।

ପରବର୍ତ୍ତୀ କାଳରେ ତୋକୁଗାୱା ଶୋଗୁନେତ ଓ ପାଶ୍ଚାତ୍ୟ ଦେଶମାନଙ୍କ ମଧ୍ଯରେ ଅନେକ ବାଣିଜ୍ଯ ଚୁକ୍ତି ସ୍ୱାକ୍ଷରିତ ହେଲା । ଏହି ଚୁକ୍ତିମାନଙ୍କରେ ଥିବା ଅପମାନ ସୂଚକ ସର୍ତ୍ତାବଳୀ ଯୋଗୁଁ ଶୋଗୁନେତରେ ଆଭ୍ୟନ୍ତରୀଣ ଅସ୍ଥିରତା ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା ଯାହା ପରେ ସୋନ୍ନୋ ଯୋଈବାଦରେ ("ସମ୍ରାଟଙ୍କ ଜୟ ହେଉ, ବର୍ବରଙ୍କୁ ତଡ଼ା ଯାଉ") ପରିଣତ ହେଲା ।

୧୮୬୩ ମସିହା ମାର୍ଚ୍ଚମାସରେ, ସମ୍ରାଟ "ବର୍ବରଙ୍କୁ ବହିଷ୍କାର କରିବାପାଇଁ ଆଦେଶ ଜାରି କଲେ । ଶୋଗୁନେତର ଏହି ନିୟମକୁ କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ କରାଇବାର ଉଦ୍ଦେଶ୍ଯ ନ ଥିଲା କିନ୍ତୁ ଏହା ଶୋଗୁନେତ ତଥା ବିଦେଶୀମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ଆକ୍ରମଣ କରିବାକୁ ଉତ୍ସାହିତ କଲା । । ୧୮୬୨ ମସିହାର ନାମାନୁଗୀ ଘଟଣା ଯୋଗୁଁ ସାତ୍ସୁମା ପ୍ରାନ୍ତର ଏକ ସାମୁରାଇ ଦଳଦ୍ୱାରା ଚାର୍ଲସ ଲେନ୍ନୋକ୍ଷ ରିଚାର୍ଡ୍ସନ ନାମୀ ଏକ ଇଂରେଜଙ୍କୁ ହତ୍ଯା କରିଦିଆଗଲା । ବ୍ରିଟିଶମାନେ କ୍ଷତିଭରଣ ଦାବିକଲେ କିନ୍ତୁ ତାହାକୁ ଧ୍ଯାନ ଦିଆଗଲା ନାହିଁ ।

## ଆଧାର

## ବିଶେଷ ଦ୍ରଷ୍ଟବ୍ୟ