# ଆର୍କିଓପ୍ଟେରିକ୍ସ

| *Archaeopteryx* Temporal range: Late Jurassic, 150.8–148.5 Ma
PreЄ
Є
O
S
D
C
P
T
J
K
Pg
N
↓ |
| --- |
|  |
| The Berlin Archaeopteryx specimen (*A. siemensii*). |
| Scientific classification  |
| Kingdom: | Animalia |
| Phylum: | Chordata |
| ଗୋଷ୍ଠୀ: | ଡାଇନୋସରିଆ |
| ଗୋଷ୍ଠୀ: | ଥେରୋପୋଡ଼ା |
| ଗୋଷ୍ଠୀ: | ଆଭିଏଲେ |
| Family: | †Archaeopterygidae |
| Genus: | †Archaeopteryx Meyer, 1861 (conserved name) |
| Other Species |
| †Archaeopteryx siemensii Dames, 1897 |
| Synonyms |
| * *Griphosaurus* Wagner, 1862 (rejected name)
* *Griphornis* Woodward, 1862 (rejected name)
* *Archaeornis* Petronievics, 1917
* *Jurapteryx* Howgate, 1984
* *Wellnhoferia* Elżanowski, 2001
 |

ଆର୍କିଓପ୍ଟେରିକ୍ସ କିମ୍ବା ଉର୍ଭୋଗେଲ ହେଉଛି ଏକ ବିଲୁପ୍ତ ପକ୍ଷୀ ସଦୃଶ ଡାଇନୋସର ପ୍ରଜାତି ଯାହାକି ପର ଥିବା ଡାଇନୋସର ଓ ଆଧୁନିକ ପକ୍ଷୀଙ୍କ ମଧ୍ୟବର୍ତ୍ତୀ ପ୍ରାଣୀ । ଆର୍କିଓପ୍ଟେରିକ୍ସ ନାମଟି ଗ୍ରୀକ୍ (ଆର୍କାୟୋସ-ପୁରାତନ + ପ୍ଟେରିକ୍ସ-ପକ୍ଷ ବା ପର) । ପ୍ରାୟ ଊନବିଂଶ ଶତାବ୍ଦୀର ମଧ୍ୟରୁ ଏହା ସର୍ବପ୍ରଥମ ପକ୍ଷୀ (ଆଭିଆଲେ ଗୋଷ୍ଠୀ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ) ବିଦିତ ହୋ‍ଇସାରିଥିଲା ଯଦିଓ ପରେ ଆହୁରି ପୁରାତନ ସମ୍ଭାବ୍ୟ ପକ୍ଷୀ ଯଥା ଆଙ୍କିଓର୍ନିସ, ଜିଆଓଟିଞ୍ଜିଆ, ଆଉରର୍ନିସ ଆଦି ଆବିଷୃତ ହୋ‍ଇଥିଲେ ।

ଆର୍କିଓପ୍ଟେରିକ୍ସ ପ୍ରାୟ ୧୫କୋଟି ବର୍ଷ ପୂର୍ବେ ଜୁରାସିକ ଯୁଗର ଶେଷଆଡେ ବର୍ତ୍ତମାନର ଦକ୍ଷିଣ ଜର୍ମାନୀ ଅଞ୍ଚଳରେ ବସବାସ କରୁଥିଲେ । ସେତେବେଳେ ଇଉରୋପ ଏକ ଦ୍ୱୀପପୁଞ୍ଜ ଥିଲା । ଆର୍କିଓପ୍ଟେରିକ୍ସର ଦେଖିବାକୁ କାଉ ଆକାରର ଥିଲା । ଏହାର ସବୁଠୁ ବଡ଼ ଜାତି ପ୍ରାୟ ୦.୫ ମିଟର ଆକାରର ଥିଲା । ଛୋଟ ଆକାର, ଚ‍ଉଡା ପକ୍ଷ ଓ ସମ୍ଭାବ୍ୟ ଉଡିବାର କ୍ଷମତା ସତ୍ତ୍ୱେ ଏଗୁଡିକର ଆଜିର ପକ୍ଷୀଙ୍କ ତୁଳନାରେ ତତ୍କାଳୀନ ଡାଇନୋସରଙ୍କ ସହ ଅଧିକ ସମାନତା ଥିଲା । ପାଟିରେ ଥିବା ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଦାନ୍ତ, ତିନି ନଖ ବିଶିଷ୍ଟ ପଞ୍ଝା, ହାଡ ବିଶିଷ୍ଟ ଲମ୍ବା ଲାଞ୍ଜ, କଙ୍କାଳ ସଂରଚନା ଆଦି ବିଭିନ୍ନ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ସେମାନେ ଡ୍ରୋମାୟୋସର ଓ ଟ୍ରୁଡଣ୍ଟିଡ ପରି ଡାଇନୋସରର ସମତୁଲ୍ୟ ଥିଲେ ।

ଏହା ପକ୍ଷୀଙ୍କ କ୍ରମବିକାଶ (evolution) ଓ ଡାଇନୋସରର ଅଧ୍ୟୟନରେ ସହାୟକ । ଆର୍କିଓପ୍ଟେରିକ୍ସର ଗୋଟିଏ ପର ୧୮୬୧ରେ ମିଳିଥିଲା ଓ ସେଇଥିରୁ ନାମକରଣ ମଧ୍ୟ ହୋ‍ଇଥିଲା । ସେଇ ବର୍ଷ ଏହାର ଗୋଟେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କଙ୍କାଳ ମଧ୍ୟ ମିଳିଥିଲା । ଆଗାମୀ ବର୍ଷ ମାନଙ୍କରେ ଏହାର ଆହୁରି ୧୦ଗୋଟି ଜୀବାଶ୍ମ ମିଳିଛି । ଏହି ପ୍ରଥମ କଙ୍କାଳ, ଚାର୍ଲ୍ସ ଡାର୍ୱିନଙ୍କ On the Origin of Speciesର ପ୍ରକାଶନର ଦୁଇ ବର୍ଷ ପରେ ଆବିଷୃତ ହୋ‍ଇଥିଲା ଓ ତାଙ୍କ କ୍ରମବିକାଶ ମତର ଦୃଢ଼ ପ୍ରମାଣ ହୋ‍ଇଥିଲା ।

ଆଠଟି ଆର୍କିଓପ୍ଟେରିକ୍ସ ନମୁନା ମନୁଷ୍ୟ ତୁଳନାରେ
## ବର୍ଣ୍ଣନା

## ଜୀବାଶ୍ମ ବିଜ୍ଞାନ

### ଉଡାଣ

### ବୃଦ୍ଧି

## ଇତିହାସ

## ଶ୍ରେଣୀ ବିଭାଗ

ନିମ୍ନୋକ୍ତ cladogramଟି ୨୦୧୩ରେ Godefroit ଓ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କଦ୍ୱାରା ପ୍ରକାଶ କରାଯାଇଥିଲା ।

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Avialae |

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Aurornis* |
|  |
|  |

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Anchiornis* |
|  |
|  |

|  |  |
| --- | --- |
|  | Archaeopteryx |
|  |
|  |

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Xiaotingia* |
|  |
|  |

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  |

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Shenzhouraptor* |
|  |
|  | *Rahonavis* |
|  |

 |
|  |
|  |

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Balaur* |
|  |
|  |

|  |  |
| --- | --- |
|  |
Avebrevicauda |
|  |

 |
|  |

 |
|  |

 |
|  |

 |
|  |

 |
|  |

 |
|  |

 |
|  |

### ପ୍ରଜାତି

## ବିବାଦ

### ଜୀବାଶ୍ମ-ବିଜ୍ଞାନ ଅନୁସାରେ ଅବସ୍ଥାନ

## ଆଧାର

## ଆହୁରି ପଢନ୍ତୁ

* G. R. de Beer (1954). *Archaeopteryx lithographica: a study based upon the British Museum specimen*. Trustees of the British Museum, London.
* P. Chambers (2002). *Bones of Contention: The Fossil that Shook Science.* John Murray, London. ISBN 0-7195-6059-4.
* A. Feduccia (1996). *The Origin and Evolution of Birds*. Yale University Press, New Haven. ISBN 0-300-06460-8.
* Heilmann, G. (1926). *The Origin of Birds*. Witherby, London.
* T. H. Huxley. (1871). *Manual of the anatomy of vertebrate animals*. London.
* H. von Meyer (1861). *Archaeopterix lithographica (Vogel-Feder) und Pterodactylus von Solenhofen*. *Neues Jahrbuch für Mineralogie, Geognosie, Geologie und Petrefakten-Kunde*. *1861*: 678–679, plate V. [Article in German]. Full text, Google Books.
* P. Shipman (1998). *Taking Wing: Archaeopteryx and the Evolution of Bird Flight*. Weidenfeld & Nicolson, London. ISBN 0-297-84156-4.
* P. Wellnhofer (2008). *Archaeopteryx — Der Urvogel von Solnhofen* (in German). Verlag Friedrich Pfeil, Munich. ISBN 978-3-89937-076-8.

## ବାହାର ଲିଙ୍କ

* All About *Archaeopteryx*, from Talk.Origins.
* Use of SSRL X-ray takes 'transformative glimpse' — A look at chemicals linking birds and dinosaurs.
* *Archaeopteryx*: An Early Bird — University of California Museum of Paleontology.
* Are Birds Really Dinosaurs? — University of California Museum of Paleontology.