Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Diabetes

**Diabetes Mellitus** kan jedhamu rakko yokan *disorder* *metabolic* yoo ta'u kan itti bekkamu immo hyperglycemia yokan sukara dhigaa bayye (high Blood Sugar) fi akkasumas dhukkuba birra irra waani adda godhuni *symptom* adda ta'e qabba. World Health Organization diabete gossa sadii akka jiruu gabassera, kunis: Type 1, Type 2 fi Gestational Diabetes (kan yerro Garracha dhufu dha).
# Teeknooloojii odeeffannoo fi qunnamtii

Kaartaa Yaad-rimee Itti Fayyadama Teeknooloojii Odeeffannoo fi Qunnamtii (Odeeffannoo) Madaallii Barnootaa keessatti akka Federeeshinii TQO Idil-addunyaa (the IFGICT) .
Jechi **Teeknooloojii Qunnamtii Odeeffannoo (TQO)** jedhu hunda kan agarsiisudha. teeknooloojiiwwan qunnamtii, kanneen akka interneetii(Walidha xaxeeta), bilbila harkaa, .

televijiinii, kompiitara, taableetii fi kaameraa(fakkaaftuu). Akkasumas walitti makamuu agarsiisa bilbilaa fi sagalee fi Sursagalee cimdaa kompiitaraa waliin hojjechuun dandeessisuuf fayyadamtoonni odeeffannoo a bifa dijitaalaa ykn lakqurxaawaa.

Teeknooloojii Odeeffannoo (TO) jechuun indaastirii guutuu kompiitara fayyadamu, .cimdaa, mosaajii fi meeshaalee biroo odeeffannoo bulchuuf gargaaran. Innis kan...adeemsa uumuu, kunuunsuu fi itti fayyadamuu Mosaajii kompiitaraa, haardwaarii ykn jabajjii, fi cimdaa irratti. Haa ta’u malee, TO fi TQO yaad-rimeewwan walqabatan ta’anis, tokko miti. TO jechuun yaad-rimee bal’aa fi teeknooloojii daataa(agargoo) shallaggii wajjin walqabatu yoo ta’uTQOn teeknooloojiiwwan qunnamtii keessatti walqabataniidha.
# Feesbuukii

Asxaa Feesbuukii
**Feesbuukin ifacebook.com** marsariitii Meta Platforms Inc. tiin qabamee fi kan hojjetamudha. marsaaritiin kun hojii namoota namoota beekan waliin wal qunnamsiisuu qaba. Fulbaana 4 , 2004 baname. ta'ee jira. Hanga bara 2006tti Odeeffannoo jiru irratti hundaa’uun namni umuriin isaa waggaa 13 ol ta’ee fi teessoo imeelii qabu kamiyyuu galmaa’uu ni danda’a.

Facebook dhaabbata miidiyaa hawaasaa nama Ameerikaa Mark Zuckerberg jedhamu uumedha . Yeroo ammaa ummanni itti fayyadamaa jira.

* Facebook

Namoonni garaa garaa maqaa filataniin waan fedhan raawwatu.

Facebook, dhaabbileen adda addaa page moggaafame bananii oduu isaanii maxxansu.
# Qurxumbooja

**Qurxumboojni** garee bal'inaan raabsamee fi adda addaa kan hoosistoota g

| ?**Qurxumbooja** |
| --- |
|   |
| **odeeffannoo saayinsaawaa** |
|

|  |  |
| --- | --- |
| mootummaa: | Bineeldoota  |
| Murna: | lafee qabeeyyii  |
| Gita: | Hoosiftoota  |
| Tartiiba: | Kotteeyyii quba guutuu  |
| Garee uumamaa: | Qurxumbojeeyyii fi Roopheeyyii( Cetaceamorpha)  |

 |

alaanaa gadameessa guutummaatti bishaan keessa jiraatani dha . Akka garee al-seerummaa fi dubbii, isaan miseensota gurguddoo infraorder Cetacea, jechuunis cetaceans hunda dolphins fi porpoises irraa kan hafe wajjin walsimu. Doolfiinii fi porpooyisiin ilaalcha sirnaa, klaadistikii irraa akka qurxummii galaanaatti ilaalamuu danda’u. Qurxumbooja, dolphins fi porpoises tartiiba Cetartiodactyla, kan miila walqixa qaban kan of keessaa qabu. Firoonni isaanii lubbuun jiraatan kanneen seetaasii hin taane kanneen dhiyoo ta'an hippopotamuses, isaanis ta'e seetaasiyeenonni biroo gara waggoota miliyoona 54 dura irraa adda ba'aniidha. Parvorders lamaan Qurxumbooja, baleen Qurxumboojni (Mysticeti) fi toothed Qurxumboojni (Odontoceti), akaakayyuu waloo isaanii isa dhumaa naannoo waggoota miliyoona 34 dura akka qaban yaadameera. Mysticetes maatii afur amma jiran (jiraataa) of keessatti qabatu : Balaenopteridae (the rorquals), Balaenidae (Qurxumboojni mirgaa), Cetotheriidae (the pygmy right Qurxumbooja), fi Eschrichtiidae (the grey Qurxumbooja). Odontocetes Monodontidae (belugas fi narwhals), Physeteridae (the sperm Qurxumbooja ), Kogiidae (Cuggee fi pygmy sperm Qurxumbooja), fi Ziphiidae (Qoffee Qurxumboojni), akkasumas maatii ja’a dolphins fi porpoises kanneen akka Qurxumboojni hin ilaalamne of keessatti qabata miira al-seerummaatiin.
# Torobbii

Torobbii
**Torobbiin** qaama namaa mootummaan seera kabachiisuu, nageenya, fayyaa fi qabeenya lammiilee eeguu fi yakkaa fi jeequmsa siiviilii ittisuuf hundeesseedha. Aangoon seeraa isaanii hidhamuu fi mootummaan humna jeequmsaa akka fedhetti fayyadamuu kan dabalatudha. Jechi kun yeroo baay’ee humnoota torobbii mootummaa abbaa biyyummaa qabu kan aangoo torobbii mootummaa sanaa aangoo murtaa’e ykn aangoo murtaa’e keessatti fayyadamuuf aangoo qabu waliin kan walqabatu dha. Humnoonni torobbii yeroo baayyee waraanaa fi dhaabbilee biroo weerartoota biyya alaa irraa ittisa mootummaa irratti hirmaatan irraa adda jedhamee ibsama; Haa ta'u malee, Jandarmoonni kutaalee waraanaa torobbii siiviilii irratti himatamanidha. Humnoonni torobbii tajaajila damee mootummaa gibiraan deeggaramuudha.

Seera kabachiisuun qaama hojii torobbii qofa. Torobbiin haala adda addaa keessatti hojiiwwan adda addaa kan hirmaachisu yoo ta’u, kanneen gurguddoon garuu sirna eeguudha. Hawaasa tokko tokko keessatti, dhuma jaarraa 18ffaa fi 19ffaa keessa, kunniin gama sirna gitaa fi qabeenya dhuunfaa eeguutiin guddatan. Hawaasa ammayyaa keessatti humni torobbii bakka hundatti argama. Haa ta’u malee, malaammaltummaa, gara jabummaa fi bulchiinsa abbaa irree eeguu keessatti sadarkaa adda addaatiin hirmaachuu waan danda’aniif gaheen isaanii falmisiisaa ta’uu danda’a.

Humni torobbii kutaa torobbii, tajaajila torobbii, konistaabularii, jandaarmii, ittisa yakka, tajaajila nageenyaa, dhaabbata seera kabachiisu, waardiyyaa siiviilii, ykn waardiyyaa lammummaa jedhamee waamamuu ni danda’a. Miseensonni akka poolisoota, loltoota, sh Isaanis refs, constables, guards, peace officers ykn burgeessa/civil guards jedhamuu danda’u.