Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Venezu’eelaa

| Riippabiliika Venezu’eelaa |
| --- |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |

 |
|  |
| **Ballina** | km² |
| **Baayyina ummataa** | () |
| **Tuuta'insa ummataa** | /km² |
| **Faaruu** |  |
| **Koodii lakkoofsa bilbilaa** | + |

**Venezu’eelaan** biyya Ameerikaa Kibbaa keessa jirtu.
# Hantuuta moluu qaama qullaa

Bineensi kun Naked mole rat jedhama. Naked mole rat jechuun, Afaan Oromootiin Hantuuta moluu qaama qullaa jiru jechuudha. Qaamni isaa guutuun rifeensa tuuchaa akka qaama hantuutaa hin qabu. Garuu rifeensa xixiqqaa ijaan hin mul’anne muraasa ni qaba. Rifeensi xixiqqaan kunis faaydaa ajaa’ibaa qaba. Bineensi kun dukkana jimii keessa jiraata.
Agartuun isaa akkaan laaftuudha. Garuu uumamni kun agartuu ijaa irraa haajaa takkallee hin qabu. Bakka ifni tokkollee hin jirre keessatti ijji faaydaa hin qabdu. Bakka ifaan tokko hin jirre dukkana jimii keessa akka fedhetti fiiguu danda’a. kanaaf ammoo rifeensi xixiqqaan qaama isaa irratti argamu gahee ol aanaa qaba. Rifeensi kun waan naannawa isaatti argamu hunda adda baasee dhaamsa gara sammuu dabarsa. Haala Kanaan dukkana jimii keessa akka waan ijaan arguutti deema.

Bineensi kun osoma fuulduratti deemu of duuba deebi’uu yoo barbaade dhaabbatee hin naannayu. Akkuma makiinaan Reverse godhee of duuba deemutti, fuula ofii osoo hin naannessiin of duuba deema. of duuba deemuu Kanaan xiqqoollee hin cinqamu. Wanti isa dhibus hin jiru. Gabaabinaan bineensa kanaaf if duuba deemuufi fuulduratti deemuun tokkuma.

Ajaa’ibni uumama kanaa kan birootis heddu. Sanyiiwwan hantuutaa hedduun sakandii 20f yoo oksijiinii dhaban ni du’u. Uumamni hedduunis oksjiinii malee daqiiqaa hedduuf turuun itti ulfaata. Qorattoonni uumama kana haalaan qorachuuf, fuudhanii Ona keessa kaayan. Vacuum ykn ona jechuun bakka qilleensi tokkollee hin jirre jechuudha. Ilmi namaa osoo vacuum keessa kaayanii daqiiqaa 4 keessatti du’uu danda’a. Bineensi ajaa’ibaa kun garuu bakka qilleensi tokkollee hin jirre keessa daqiiqaa 18 guutuuf lubbuun turuu danda’a.

Uumamni kun haga fedhe osoo umriin turellee wanti dullummaa jedhamu qaama isaarraa hin mul’atu. Osoo qaamni isaa dargaggummaa irraa hin jijjiiramin dulloomee du’a. Dabalataan dhibeen uumama kanarratti humna hin qabu. Tasa yoo dhibames hoggasuma fayya.  Kaansariin haga fedhe osoo lilmoon itti naqameellee uumamni kun dhibee kaansarii jedhamu tokkoonillee hin qabamu. Sababuma kanaaf qorattoonni bineensa Kanaan Cancer free (Bineensa kaansariin hin qabamne) jedhaniin.

Qorattoonni guyyaa guyyaan uumama kana qorachutti jiru. Iccitiin bineensa kana uumama addaa godhe isaaniif galuu dide. Wanti dhukkuba hunda isa dandamachiisee dullummaa malee isa jiraachise kun maali jedhanii wajji dhama’utti jiran.
# Ultraviolet

foto Ultraviolent spiral galaxy Messier 101 gudda
**Ultraviolet(UV)** light kan jedhamu kuni Electromagnetic radiation yoo ta'u Wavelength issaa immo *visible light* irra gababba yoo ta'u, X-rays irra immo ni dherrata. Ultraviolet bakka saditti qodamu danda'a.

**Qoqqodama Gossa Ultraviolet**| Maqqa | Maqqa Yoo gababsan | Wavelength(nm) |
| --- | --- | --- |
| Near UV | NUV | 400-200 |
| Far yokan Vacuum UV | FUV/VUV | 200-10 |
| Extreme or Deep UV | EUV/XUV | 31-1 |
# Filiippiinsi

|  |
| --- |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |

 |
|  |
| **Ballina** | km² |
| **Baayyina ummataa** | () |
| **Tuuta'insa ummataa** | /km² |
| **Faaruu** |  |
| **Koodii lakkoofsa bilbilaa** | + |

**Filiippiinsi** biyya odolaarraa hundoofte kan Eshiyaa bahaatti argamtu.

|  |
| --- |
| **Eshiyaa**     |
| **Giddu-galeessa Eshiyaa**
 |
Kaazaakistaan • Kirgistaan • Uzbeekistaan • Taajaakistaan • Tarkimeenistaan | **Eshiyaa Bahaa**
 | Kooriyaa Kaabaa • Kooriyaa Kibbaa • Jaappaan • Mongooliyaa • Chaayinaa |
| **Eshiyaa Dhihaa**
 |
Armeeniyaa • Azarbaajan • Baahireen • Ji'oorjiyaa • Iraan • Iraaq • Isiraa'el • Joordaan • Kuweet • Libaanon • Omaan • Kaataar • Sa'ud Arabiyaa • Siiriyaa • Tarkii • Yaman • Yunaayitid Arab Imireetis | **Eshiyaa Kibba Bahaa**
 |
Birunaay • Tiimor Bahaa • Filiippiinsi • Indoneeshiyaa • Kamboodiyaa • Laa'os • Maleeshiyaa • Maaynamaar • Singaappoor • Taayilaand • Veetinaam |
| **Eshiyaa Kibbaa**
 |
Afgaanistaan • Baangilaadish • Buutan • Indiyaa • Maaldivsi • Neeppaal • Paakistaan • Sirii Laankaa | **Eshiyaa Kaabaa** |
Raashiyaa |
# Kilyaasa

**Kilyaasni ykn hanqaaqiinsi** (Afaan ingiliiziin: **ovulation)** sadarkaa marsaa laguu kan hanqaaquun oomishamee gutoo irraa gara gadameessatti dhangalaafamuufi, karaa ujummoo gutoo, Adeemsi kun marsaa laguu gidduutti, marsaa kilyaas-dursoo fi marsaa keelloomtaa gidduutti raawwatama. yeroo baay’ee marsaa laguu waggaa 28 keessatti guyyaa kurnaffaa fi kudha saddeet gidduutti) yeroo hormooniin luteinizing oomisha isaa ol’aanaa ga’u.
# Olaantiyyaa

Aye-aye limoor, tarsiyanii filiphiinii, laamura eeggeengoo, Loorisii qallaa diimaa, Kaapuchina mataa adii, Tamariin leenca, Jaldeessa, aankoo, gibbon harka adii qabu ; Gargarkaattoo .
**Olaantiyyaa ykn Qaroon(primate)** tartiiba hoosistootaa ti. Baayoloojii keessatti tartiibni kun leemurii, qamalee, jaldeessafi nama of keessatti qabata .

* Leemuuri, gargarkaatto (bush baby, galagos), poto fi kkf. - ( Afrikaa fi Madagaskaar ) .
* Taarsiyarii - ( Kibba-Baha Eeshiyaa ) .
* Jaldeessa Addunyaa Dhihaa - ( Ameerikaa ) .
* Jaldheessa Bahaa - (Afrikaa fi Eeshiyaa); Aankoo, jaldeessa daabee, canoo, weenniijedhaman
* Jaldeessa-eegmaleesa - gibbon (Eeshiyaa) .

* Haskaa birmadii: Orangutan, Kootee (Gorilla), Chimpanzee (Afrikaa) .

* Dhalli namaa (International) .
# Tundiraa

**Tundiraan** hemisfeerii kaabaa keessatti kan argamu ta'e baayinaan bosona baddadaree oli ( sararran dagalee 600 ka ). Baayoomeen kun kan ittiin ibsamu : - Tempireechara 00C gadii fi waggaa keessaa yeroo baay’ee ifa xiqqaa qabu. Roobni bokkaa kan waggaa giddu galeessaan 25 cm . Cabbiin waggaa keessatti yeroo dheeraaf biyyee uwwisa

 Tundra kan Saayibeeriyaa keessatti argamu
# Komensalizimii

Remora'n keessattuu qurxummii gurguddaa sochii fi nyaataa kennan waliin of maxxansuuf kan baratanidha.
**sorachiichuun ykn waljirrachisni baaqee(Ingiliffan:Commensalism)** hariiroo xinlubbaawaa sanyii adda addaa gidduu ta’ee kan sanyiin tokko fayyadamaa ta’ee inni biraa garuu kan hin fayyadamnee fi hin miidhamnee dha. Fakkeenyaaf, qurxummii xiqqaan Riimooraa jedhamu qurxummii shaarkii jedhamu jalatti qabatee haftee nyaata shaarkii soorata. Shaarkii irra miidhaan gahu kan hin jirre yoo ta’u faayidaan inni argatus hin jiru. Riimooraan garuu fayyadamaadha. Allaattiiwwan loon jala adeemuun yeroo loon marga dheedan ilbiisoota marga keessaa yaa’an sooratu. Loon irraa miidhaan qaqqabu hin jiru; bu’aas hin argatan. Allaattonni garuu fayyadamtootadha. Simbirroonni muka irratti man’ee isaanii ijaarrachuun fayyadamu, mukti garuu fayyadaa argatus ta’e miidhaan irra gahus hin qabu.
# Yuurooppi

Iddoo itti argama Yuurooppi
Haala taa'umsa lafaa Yuurooppi
**Yuurooppi(ilgalchoo)** ardii torbaan kessaa tokko dha. Yuurooppi fuulaa fi ji'ooloojii isheen fiixee dhiha Peniinsulaa Yureeshiyaa yoo taatu, dhiha Eshiyaatti argamtii.

Dangaan **Yuurooppi** kan fakkaata.

* Kaaban - Garba Arkitiik
* Dhihaan - Garba Atilaantiik
* Kibbaan - Galaana Meditiraaniyaanii
* Kibba-Bahaan - Tulloota Kaa'ukaases(Caucasus Mountains), Galaana Gurraacha (Black Sea) fi karra bishani Galaana Gurraacha fi Meeditiraaniyaanii walitti qabsisu
* Bahaan - Eshiyaa irra Tulloota Yuuraal, Laga Yuuraal fi Galaana Kaaspiyaan gargarii ba'a.

Yuurooppiin addunyaa keessaa xiqqeenyaan lammaffaa yoo ta'u, ballina hanga 10,180,000 square kilometre (3,930,000 sq mi) yookan addunyaa keessaa parsentii 2% qabata. Ardiin addunyaa keessaa Yuurooppi irra xiqqoo Awustireliyaa qofa. Baayyinaa ummataan garuu sadarkaa sadaffaarra jirti, kunis Eshiyaa fi Afrikaatti aanteti. Baayyini ummatta Yuurooppi 741,447,158 yookan ummata addunyaa keessaa parsentii 11% qabdi (2016).

|  |
| --- |
| **Yuurooppi** |
| Aayerlaandi | Aayislaandi | Albeeniyaa | Andooraa | Armeeniyaa | Beelaarus | Beeljiyeem | Boosniyaa fi Herzegoviinaa | Bulgeeriyaa | Cheekiyaa | Deenmaark | Fiinlaandi | Firaansi | Giriik | Hangaarii | Islovaakiyaa | Isloveeniyaa | Ispeen | Istooniyaa | Iswiidin | Jarmanii | Ji'oorjiyaa | Kirooshiyaa | Kosoovoo | Laativiyaa | Laaksembargi | Liikteenistaayin | Lituheeniyaa | Maqedooniyaa | Moldoovaa | Monaakoo | Mooltaa | Moonteneegroo | Neezerlaandi | Noorwey | Oostiriyaa | Poolaandi | Poorchugaal | Raashiyaa | Romaaniyaa | Saan Maariinoo | Saayippires | Sarbiyaa | Siwiizerlaandi | Tarkii | Vaatikaan | Xaaliyaanii | Yunaayitid Kingidem | Yuukireen |