Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Kitain kieli

Kitain kielen levittändy muailmah
**Kitain kieli** (*中文, 漢語 / 汉语*) on joukko lähisuguu olijua kieldy, kuduat yhtes kuulutah sinotibiettalazeh kielipereheh. Kitain kielel pagizou 1,3 miljardua hengie. Enzimäzinny pagizijoinnu oldih han’-rahvas. Kitain kielel on viralline stuatussu Kitais, Singapuras da Taivan’as. Kitain kieli on vahnimii kielii kogo muailmas. Kitain kieles kirjaimien sijah käytetäh kitailazii merkilöi. Niidy on piäl 80 tuhattu, yhtelläh nygöi enimät kitailazis merkilöis lövvytäh vai Kitain klassizen literatuuran tevoskispäi.
# Ligakuu

|  |
| --- |
| ← **Ligakuu** → |
| En | To | Ko | Ne | Pi | Su | Py |
|   |   |   | 1 | 2 | 3 | 4 |
| 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 |
| 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18 |
| 19 | 20 | 21 | 22 | 23 | 24 | 25 |
| 26 | 27 | 28 | 29 | 30 | 31 |   |
|   |   |   |   |   |   |   |
| Vuozi 2026 |

**Ligakuu** on vuvven kymmenes kuu. Sidä enne on syvyskuu da sen jälles tulou kylmykuu.
# 1950

| vuvvet
 |
| --- |
|  1946

```
·  1947
·  1948
·  1949
—  **1950**
```

 **— 1951**

```
·  1952
·  1953
·  1954
```
 |
| Vuozikymmenet
 |
| 1920-lugu · 1930-lugu — **1940-lugu** — 1950-lugu · 1960-lugu
 |
| Vuozisuat
 |
| XIX vuozisada — **XX vuozisada** — XXI vuozisada
 |

## Midä rodih sinä vuon

## Ken rodihes sinä vuon

* 15. tuhukuudu **Juice Leskinen** — suomelaine pajattai, pajonluadii da runoilii.
* 5. sulakuudu **Agnetha Fältskog** — ruoččilaine pajattai (joukko «ABBA»)

## Ken kuoli sinä vuon

* 11. sulakuudu **Vaclav Nižinskii** — balietan ozuttelii
* 2. kylmykuudu **Bernard Shaw** — irlandien kirjuttai, Nobel-palkindon suannuh (1925)
# Toinargi

|  |
| --- |
| **Nedäli** |
|  |
| Enzimäinargi |
| Toinargi |
| Kolmaspäivy |
| Nelläspäivy |
| Piätteniččy |
| Suovattu |
| Pyhäpäivy |

**Toinargi** (suom. *tiistai*, ven. вторник) on nedälin toine päivy da argipäivy.
# 1677

| vuvvet
 |
| --- |
|  1673

```
·  1674
·  1675
·  1676
—  **1677**
```

 **— 1678**

```
·  1679
·  1680
·  1681
```
 |
| Vuozikymmenet
 |
| 1650-lugu · 1660-lugu — **1670-lugu** — 1680-lugu · 1690-lugu
 |
| Vuozisuat
 |
| XVI vuozisada — **XVII vuozisada** — XVIII vuozisada
 |

## Midä rodih sinä vuon

## Ken rodihes sinä vuon

* 18. tuhukuudu **Jacques Cassini** — frantsien tiähtientiijustelii.

## Ken kuoli sinä vuon

* 21. tuhukuudu **Benedictus de Spinoza** — gollandielaine filosoufu.
# 1778

| vuvvet
 |
| --- |
|  1774

```
·  1775
·  1776
·  1777
—  **1778**
```

 **— 1779**

```
·  1780
·  1781
·  1782
```
 |
| Vuozikymmenet
 |
| 1750-lugu · 1760-lugu — **1770-lugu** — 1780-lugu · 1790-lugu
 |
| Vuozisuat
 |
| XVII vuozisada — **XVIII vuozisada** — XIX vuozisada
 |

## Midä rodih sinä vuon

## Ken rodihes sinä vuon

## Ken kuoli sinä vuon

* 10. pakkaskuudu **Carl Linnaeus** — ruoččilaine luonnontiedäi da liečetiedäi
* 30. oraskuudu **Voltaire** — frantsielaine kirjailii
# Napoleon I

| Napoleon I Bonapart |
| --- |
|  |
| Roindunimi: | **Lua-haireh: expandTemplate: template "lang-co" does not exist.** |
| Ammatti: | politiekku |
| Rodivui: | 15. elokuudu 1769(1769-08-15) |
| Roindukohtu: | Ajaččio, Korsika |
| Kuoli: | 5. oraskuudu 1821(1821-05-05) (51-vuodehine) |
| Kuolendukohtu: | Longvud, Pyhä Helena |
| Tuatto: | Carlo Buonaparte[d] |
| Muamo: | Maria Letizia Bonaparte[d] |
| Ukko / akku: | Joséphine de Beauharnais[d] da Marie Louise[d] |
| Lapset: | Napoleon II[d], Charles Léon[d], Alexandre Colonna-Walewski[d], Eugen Megerle von Mühlfeld[d] da Jules Barthélemy-Saint-Hilaire[d] |
| Nimikirjutus: |  |

**Napoleon I Bonapart** (fr. *Napoléon Bonaparte*; 15. elokuudu 1769 Ajaččio, Korsika – 5. oraskuudu 1821 Longvud, Pyhä Helena) oli Fransien enzimäine konsulu vuvves 1799 algajen da Fransien keisari Napoleon I 1804-1814.

Napoleon algoi virran vuvvennu 1785 artilierien nuorembannu leitenantannu. Sit häi sai divizien generualan čiinan da komanduičči voinuvoimii tagavos. Vuvvennu 1795 hänes rodih Itualien armien komanduiččii. Vuozinnu 1798-1799 Napolein johti matkukundua Jegiptah.
Vuvvennu 1799 Napoleon luadi valdivomuutoksen da hänes rodih enzimäine konsulu. Häi perusti diktatoran vallan. Napoleon pidi monii uvvistuksii, ezimerkikse perusti Fransien bankan (1800) da Kanzallizen koodeksan (1804).

18. oraskuudu 1804 Napoleonas rodih imperatoru. Napoleon voitti monet voinat: Avstrien kampuanii 1805, Prussien-Pol’šan kampuanii 1805, Avstrien kampuanii 1809. Sen periä Fransies rodih piävaldivo manderehes. Ga yksikäi Napoleon ei voinnuh voittua Britanien.
Vuvvennu 1812 Suuri armii jäi voitetukse Ven’ale, min jälgeh Napoleonan imperii hävii. Vuvvennu 1814 Napoleon kieldävyi valduistuimes. Häi oli karkoitettu El’ba-suarele.

Vuvvennu 1815 Napoleon uvvessah sai vallan suakse päiväkse. Häi jäi voitetukse Vaterloos da toizeh kerdah kieldävyi valduistuimes.
Elaijan jälgimäzet vuvvet Napoleon vedi Pyhä Helenan suarel. Vuvves 1840 algajen hänen tuhku säilytetäh Niistielöin kois Pariižas.
# 1800-lugu vuvvet

| XIX vuozisada: 1800—1809 vuvvet |
| --- |
|  1800

```
•
```

 1801

```
•
```

 1802

```
•
```

 1803

```
•
```

 1804

```
•
```

 1805

```
•
```

 1806

```
•
```

 1807

```
•
```

 1808

```
•
```

 1809
 |
| 1780-lugu •
1790-lugu •
1800-lugu •
1810-lugu •
1820-lugu |

**1800-lugu vuvvet**:
# 20. elokuudu

|  |
| --- |
| ← **Elokuu** → |
| En | To | Ko | Ne | Pi | Su | Py |
|   |   |   |   |   | 1 | 2 |
| 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 |
| 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15 | 16 |
| 17 | 18 | 19 | 20 | 21 | 22 | 23 |
| 24 | 25 | 26 | 27 | 28 | 29 | 30 |
| 31 |   |   |   |   |   |   |
| Vuozi 2026 |

20. elokuudu — 232. vuvven päivy (233. päivy kargavusvuon) grigorianskoin kalenderin mugah. Vuvven loppussah on 133 päiviä.

## Tämän päivän pruazniekat

## Midä rodih sinä piän

## Ken rodihes sinä piän

## Ken kuoli sinä piän

|  |  |
| --- | --- |
|  | 20. elokuudu Wikivarastos |
# 1961

| vuvvet
 |
| --- |
|  1957

```
·  1958
·  1959
·  1960
—  **1961**
```

 **— 1962**

```
·  1963
·  1964
·  1965
```
 |
| Vuozikymmenet
 |
| 1940-lugu · 1950-lugu — **1960-lugu** — 1970-lugu · 1980-lugu
 |
| Vuozisuat
 |
| XIX vuozisada — **XX vuozisada** — XXI vuozisada
 |

## Midä rodih sinä vuon

## Ken rodihes sinä vuon

* 24. pakkaskuudu **Nikolai Viktorovič Abramov** - vepsäläine da ven’alaine kirjuttai
* 16. ligakuudu **Jevgenii Havtan** — «Bravo»-rok-joukon johtai

## Ken kuoli sinä vuon

* 2. heinykuudu **Ernest Hemingway** - yhtysvaldulaine kirjailii
# Estounii

Estounien tazavaldu
Eesti Vabariik|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Estounien flagu
 | Estounien gerbu
 |

 |
|
Estounien valdivongimnu
 |
|  |
| **Virallizet kielet** | eestin kieli |
| **Piälinnu** | Tallinn |
| **Suurimat linnat** | Tallinn, Tartu, Narva, Kohtla-Järve, Pärnu |
| **Pinduala** • Kaikkiedah
  |  45 227 km² |
| **Rahvahan lugumiäry** • Hinnoitus (2023)
 |  1 365 884 hengie  |
| **Val’uuttu** | euro |
| **Domeennimi** | .ee[d] |
| **Koudu ISO** | EE |
| **ROK koudu** | EST |
| **Telefonan koudu** | +372 |
| **Aiguvyöhykkehet** | UTC+2[d] |

Vahnu Tallinn.
**Estounien tazavaldu** (oma nimi eest. *Eesti Vabariik*), **Viro** libo **Eesti** on tazavaldu Baltiekkumeren päivännouzurannal Pohjas-Jevroupas Suomenlahten suvipuolel. Muas eläy 1 320 174 ristikanzua, kudamis läs kolmasoza (434 426) eläy piälinnas Tallinnas. Estounien toizii suurii linnoi ollah yliopistolinnu Tartu (98 449 eläjiä), Narva (59 049 eläjiä) da Kohtla-Järve (37 198 eläjiä) da Viron kezän piälinnu Pärnu (40 005 eläjiä).
Viron virralline kieli on Eestin kieli.

## Lähtiet

|  |  |
| --- | --- |
|  | Estonia Wikivarastos |
# 11. ligakuudu

|  |
| --- |
| ← **Ligakuu** → |
| En | To | Ko | Ne | Pi | Su | Py |
|   |   |   | 1 | 2 | 3 | 4 |
| 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 |
| 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18 |
| 19 | 20 | 21 | 22 | 23 | 24 | 25 |
| 26 | 27 | 28 | 29 | 30 | 31 |   |
|   |   |   |   |   |   |   |
| Vuozi 2026 |

**11. ligakuudu** - 284. vuvven päivy (285. päivy kargavusvuon) grigorianskoin kalenderin mugah. Vuvven loppussah on 81 päiviä.

## Tämän päivän pruazniekat

* Baškortostuanu — Tazavallan päivy

## Midä rodih sinä piän

## Ken rodihes sinä piän

## Ken kuoli sinä piän

* 2008 **Vija Artmane** — latvielaine ozuttelii

|  |  |
| --- | --- |
|  | 11. ligakuudu Wikivarastos |
# Berlin

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Kohtu
Berlin

|  |  |
| --- | --- |
| Flagu | Gerbu[d] |
|  |  |

|  |  |
| --- | --- |
| Mua |
GermuaniiGermuanii |
| Koordinuatat | 52°31′00″ p. l. 13°23′00″ pn. p.﻿ / ﻿52.51667° p. l. 13.38333° pn. p.﻿ / 52.51667; 13.38333    |
| Johtajannu ruadau | Kai Wegner[d] |
| Perustettu | 1244 |
| enzimäinen mainičendu | 1237 da 1244 |
| Pindu-ala | * 891,12 km²

 km² |
| Rahvastu | 3 490 105 hengi |
| Telefonan koudu |
030 |
| Poštuindeksat | 10115–14199 |
| Virralline sivu | berlin.de |

Ozuta/peitä kartoi

|  |
| --- |
| Berlin |

 **Berlin**  Wikimedia Commonsas |

**Berlin** on Germuanien piälinnu da sežo yksi sen ozavaldivois. Sie eläy nenga 3,4 miljounua ristikanzua. Berlin on Germuanien suurin linnu da Jevroupan unionin toizekse suurin linnu jälles Londonua. Se sijaiččou 70 kilometrin piäs Pol’šan rajalpäi, da sen ymbäri on Brandenburgin ozavaldivo. Linnu on perustettu XII libo XIII vuozisual.

* Berlin
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
# Parkinsonan taudi

Žak Šarko
**Parkinsonan taudi** (lat. parkinsonismus idiopathicus) – on hil’l’akkazin syvenii parandamatoi nevrolougine taudi, kuduah läživyy enimyölleh ijäkkähät rahvas. Parkinsonan taudi kuuluu ekstrapiramiidualisistieman degeneratievizih voimattomuksih. Neironat, kuduat luajitah doufaminu-neiromediatorua, muretah da hävitäh enimyölleh mustusubstancies da toizis n'ervoin piäsistieman ozisgi, mil nostatetah taudii. Doufaminan täydymätöi luajindu suattau bazualigangliet aktivoiččijakse vaikutuksekse aivokuoreh. Tavvin perussimptoumat ollah:

* lihaskovus

* liikkehen hil'l'us da kävelyn vaigevukset

* vabižendu

* häilyi tila

Nygöine liečehtiedo ei malta parandua Parkinsonan taudii, ga lieččimizen konservatievizet da leikkavustavat autetah voimattomile parandua elaijan luaduu da hillendiä tavvin progressua.
Parkinsonizmu-termin on yhtehine ellendys erilazile taudiloile da olotiloile, kudualoil on samat jälgimäzekse mainitut perussimptoumat. Yhtelläh parkinsonizmas merkičyksellizin muodo on Parkinsonan taudi, kudai on alguperäine, iččenäine, geneetiekkuhäirivölöil da toizil taudiloil ei ole nostatettu.
Taudi sai oman nimen fransielazen nevrologin Žak Šarkon täh. Hän kehoitti nimittiä sidä anglielazen douhtorin da *Kirjutus vabižijah hullavoh näh* kirjuttajan Džeims Parkinsonan kunnivokse, kenen ruado ezmäzikse ei olluh arvostettu kunnolleh.

## Tavvin algu da leviemine

Parkinsonan taudi on Al’cgeimeran tavvin jälgeh toine puaksuin neirodegeneratievine voimattomus. Taudii löydyy kaikkiel. Tavan mugah enzimäzet simptoumat ilmestytäh 55-60 – vuodehizila.
Miehet läževytäh taudih vähästy puaksumba, migu naizet.
# Ruanda

Ruandan tazavaldu
*ruan.*Repubulika y'u Rwanda
angl. *Republic of Rwanda*
fran. *République du Rwanda*
*suah.*Jamhuri ya Rwanda|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Ruandan flagu
 | Ruandan gerbu
 |

 |
|
Gimnu: *«Rwanda Nziza»*
Kesto: 2 minuuttia ja 19 sekuntia.2:19 |
|  |
| **Iččenäžyön päivymiärät** | 1. heinykuudu 1962 |
| **Virallizet kielet** | ruanda, anglii, fransii da swahili[d] |
| **Piälinnu** | Kigali |
| **Suurimat linnat** | Kigali, Gisenji, Butare |
| **Pinduala** • Kaikkiedah
  |  26 338 km² |
| **Rahvahan lugumiäry** • Hinnoitus (2024)
 |  14 256 567 hengie  |
| **Val’uuttu** | Ruandan frangi[d] |
| **Domeennimi** | .rw[d] |
| **Koudu ISO** | RW |
| **ROK koudu** | RWA |
| **Telefonan koudu** | +250 |
| **Aiguvyöhykkehet** | UTC+2[d] da Africa/Kigali[d] |

**Ruanda** libo **Ruandan tazavaldu** on valdivo Päivänlasku-Afriekas. Päivänlaskus se rajoittuu Kongon Demokruattizen Tazavaldanke, pohjazes Ugandanke, päivännouzus Tanzanienke, suves Burundinke. Virralline kieli on kinjaruanda, infrantsien da anglien kielet. Piälinnu on Kigali. Muan pinduala on 26 338 km². Rahvahan lugumiäry on 14 256 567 hengie.