Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Kosta Rikku

Kosta-Rikan Tazavaldu
isp. *República de Costa Rica*|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Kosta-Rikan flagu
 | Kosta-Rikan gerbu
 |

 |
|
Kosta-Rikan valdivongimnu
 |
|  |
| **Iččenäžyön päivymiärät** | 15. syvyskuudu 1821 |
| **Virallizet kielet** | Ispanien kieli |
| **Piälinnu** | San-Hose |
| **Suurimat linnat** | San-Hose, Limon, Alahuela, Puntarenas |
| **Pinduala** • Kaikkiedah
  |  51 100 km² |
| **Rahvahan lugumiäry** • Hinnoitus (2020)
 |  5 097 988 hengie  |
| **Val’uuttu** | Costa Rican colón[d] |
| **Domeennimi** | .cr[d] |
| **Koudu ISO** | CR |
| **ROK koudu** | CRC |
| **Telefonan koudu** | +506 |
| **Aiguvyöhykkehet** | UTC−6[d] da America/Costa\_Rica[d] |

**Kosta-Rikku** libo Kosta-Rikan Tazavaldu (isp. *República de Costa Rica*  – "bohattu randu") on valdivo Keski-Amerikas. Rajoittuu kahten muanke: pohjazes Nikaraguanke da liidehes Panaman Tazavaldanke. Suves da päivänlaskus Kosta-Rikan randoi pestäh Tihien valdumeren viet da päivännouzus – Kariban meren viet. Kosta-Rikku on pienehkö valdivo, vaigu rahvahan eloksen tazo on ihan korgei. Kosta-Rikku on ozakkahin valdivo muailmas (2012 vuvven kanzanvälizen eloksen indeksan mugah).

Muan pinduala on 51 100 km². Rahvahan lugumiäry on 4 825 144 hengie (2014). Piälinnu on San-Hose. Viralline kieli on ispuanielaine.
# Kolumbii

Kolumbien Tazavaldu
isp. *República de Colombia*|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Kolumbien flagu
 | Kolumbien gerbu
 |

 |
|
Kolumbien valdivongimnu
 |
|  |
| **Iččenäžyön päivymiärät** | 20. heinykuudu 1810 |
| **Virallizet kielet** | Ispanien kieli |
| **Piälinnu** | Bogota |
| **Suurimat linnat** | Bogota, Medel'in, Kali, Kartahena |
| **Pinduala** • Kaikkiedah
  |  1 138 910 km² |
| **Rahvahan lugumiäry** • Hinnoitus (2022)
 |  49 336 454 hengie  |
| **Val’uuttu** | Kolumbian peso[d] |
| **Domeennimi** | .co[d] |
| **Koudu ISO** | CO |
| **ROK koudu** | COL |
| **Telefonan koudu** | +57 |
| **Aiguvyöhykkehet** | UTC−5[d] da America/Bogota[d] |

**Kolumbii** (isp. *Colombia*), viralline nimi on Kolumbien Tazavaldu (isp. *República de Colombia*) on valdivo Suvi-Amerikan luodehes. Päivännouzus rajoittuu Braziilien da Venesuelan kel, suves – Ekvadoran da Perun kel, päivänlaskus – Panamanke. Pohjazes Kolumbien randoi huuhtellah Kariban meren viet da päivänlaskus – Tyynimeren viet.
Muan pinduala on 1 141 748 km². Rahvahan lugumiäry on 48 400 388 hengie (v.2015). Piälinnu on Bogota. Viralline kieli on ispuanielaine.
# Karibien meri

Karibien meri
**Karibien meri** on Keski- da Suvi-Ameriekan välil olii Atlantin sivumeri. Sen pohjazes da pävännouzupuoles ollah Suuret da Pienet Antillit. Luodehes Jukatanan salmen avul meri yhtyy Meksikon lahteh, lounaspuoles Panaman kanuavan avul meri yhtyy Tyynehmereh.

Karibien meri on 9° da 22° välil p.l. sego 89° da 60° välil pl.p., sen pinduala on läs 2 753 000 km². Meren suves ollah Venesuelu, Kolumbii da Panamu, päivänlaskupuoles – Kosta-Rika, Nikaragua, Gonduras, Gvatemala, Beliz da Jukatan, pohjazes – Kuuba, Gaiti, Jamaika, Puerto-Rico, päivänouzupuoles – Pienien Antillien valdivot.

## Rozvot

Rozvot tuldih Karibien meren Tortuga-suarele da Port-Rojal-linnah XVII vuozisual. Yhtenny enzimäzis rozvolois oli Frensis Dreik, kudai valloitti Ispanien laivaston Nombre-de-Dios-portas vuonnu 1572. Hänen ruaduo jatkoi Henri Morgan, kudai vuonnu 1671 käi Panamah da myöhembi oli Jamaikan varagubernuattorannu.

Rozvoloin paras aigu oli vuozinnu 1700—1730. Vuozinnu 1716—1718 tundiettuloinnu Karibien meren rozvoloinnu oldih Mustupardu da Stid Bonnet sego Čarl'z Vein.
# Panama (linnu)

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Linnu
Panama Panama

|  |  |
| --- | --- |
| Flagu | Gerbu[d] |
|  |  |

|  |  |
| --- | --- |
| Mua |
Panama* Panama
 |
| Koordinuatat | 8°58′16″ p. l. 79°32′05″ pl. p.﻿ / ﻿8.97111° p. l. 79.53472° pl. p.﻿ / 8.97111; -79.53472    |
| Johtai | Mayer Mizrachi[d] |
| Perustettu | 25. elokuudu 1519 |
| Pindu-ala | * 275 km²

 km² |
| Rahvastu | * 1 540 000 hengie (2026)
 |
| Aiguvyöhykeh | UTC−5[d] |
| Telefonan koudu |
507 |
| Poštuindeksat | 0801 |
| Virralline sivu | mupa.gob.pa |

Ozuta/peitä kartoi

|  |
| --- |
| *Земля* ещё не имеет позиционной карты.Категория:Википедия:Неверно указанные ПозКарты

  |

 **Panama**  Wikimedia Commonsas |

**Panama** on Panama –valdivon piälinnu, kus eläy 1,3 miljonua hengie (2010). Linnu on sit kohtas, kudamas Panaman kanualu laskeh Tyynehmereh. Panama –linnu on muan poliittine, haldivolline sego kul’tuurukeskus. Se on perustettu 15. päivänny elokuudu vuonnu 1519.
# 1821

| vuvvet
 |
| --- |
|  1817

```
·  1818
·  1819
·  1820
—  **1821**
```

 **— 1822**

```
·  1823
·  1824
·  1825
```
 |
| Vuozikymmenet
 |
| 1800-lugu · 1810-lugu — **1820-lugu** — 1830-lugu · 1840-lugu
 |
| Vuozisuat
 |
| XVIII vuozisada — **XIX vuozisada** — XX vuozisada
 |

## Midä rodih sinä vuon

## Ken rodihes sinä vuon

* 11. kylmykuudu **F'odor Dostojevski** oli ven´alaine kirjuttai.
* 10. talvikuudu **Nekrasov Nikolai Alekseevič** - ven’alaine runoilii, kirjuttai.

## Ken kuoli sinä vuon

* 5. oraskuudu **Napoleon I Bonapart** - Fransien keisari
# Venesuela

Bolivarian Venesuelan Tazavaldu
isp. *República Bolivariana de Venezuela*|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Venesuelan flagu
 | Venesuelan gerbu
 |

 |
|
Venesuelan valdivongimnu
 |
|  |
| **Mua** |  |
| **Iččenäžyön päivymiärät** | 22. syvyskuudu 1830 |
| **Virallizet kielet** | Ispanien kieli da Venezuelan Sign Language[d] |
| **Piälinnu** | Karakas |
| **Suurimat linnat** | Karakas, Marakaibo, Valensia |
| **Pinduala** • Kaikkiedah
  |  916 445 km² |
| **Rahvahan lugumiäry** • Hinnoitus (2019)
 |  28 887 118 hengie  |
| **Val’uuttu** | sovereign bolivar[d] |
| **Domeennimi** | .ve[d] |
| **Koudu ISO** | VE |
| **ROK koudu** | VEN |
| **Telefonan koudu** | +58 |
| **Aiguvyöhykkehet** | UTC−4[d] da America/Caracas[d] |

**Venesuela**, virralline nimi on Bolivarian Venesuelan Tazavaldu (isp. *República Bolivariana de Venezuela*) on valdivo Suvi-Amerikan pohjazes.

Pohjazes sen randoi huuhtellah Kariban meren da Atlantizen valdumeren viet, päivännouzus se rajoittuu Gaijananke, suves – Braziilienke, päivänlaskus – Kolumbienke.

Muan pinduala on 916 445 km². Rahvahan lugumiäry on 30 761 000 hengie (v.2015). Piälinnu on Karakas. Virralline kieli on ispanien.
# 1831

| vuvvet
 |
| --- |
|  1827

```
·  1828
·  1829
·  1830
—  **1831**
```

 **— 1832**

```
·  1833
·  1834
·  1835
```
 |
| Vuozikymmenet
 |
| 1810-lugu · 1820-lugu — **1830-lugu** — 1840-lugu · 1850-lugu
 |
| Vuozisuat
 |
| XVIII vuozisada — **XIX vuozisada** — XX vuozisada
 |

## Midä rodih sinä vuon

## Ken rodihes sinä vuon

* 13. kezäkuudu **James Clerk Maxwell** - britanielaine fiiziekku, matemuatiekku da mehaniekku

## Ken kuoli sinä vuon
# 1903

| vuvvet
 |
| --- |
|  1899

```
·  1900
·  1901
·  1902
—  **1903**
```

 **— 1904**

```
·  1905
·  1906
·  1907
```
 |
| Vuozikymmenet
 |
| 1880-lugu · 1890-lugu — **1900-lugu** — 1910-lugu · 1920-lugu
 |
| Vuozisuat
 |
| XIX vuozisada — **XX vuozisada** — XXI vuozisada
 |

## Midä rodih sinä vuon

## Ken rodihes sinä vuon

* 25. sulakuudu **Andrei Kolmogorov** — akadiemiekku, matematikku

## Ken kuoli sinä vuon

* 10. syvyskuudu **Mihail Perhin** — ven’alaine kulduseppy, Faberže-firman piäneroniekku.
# 1914

| vuvvet
 |
| --- |
|  1910

```
·  1911
·  1912
·  1913
—  **1914**
```

 **— 1915**

```
·  1916
·  1917
·  1918
```
 |
| Vuozikymmenet
 |
| 1890-lugu · 1900-lugu — **1910-lugu** — 1920-lugu · 1930-lugu
 |
| Vuozisuat
 |
| XIX vuozisada — **XX vuozisada** — XXI vuozisada
 |

## Midä rodih sinä vuon

## Ken rodihes sinä vuon

* 31. heinykuudu **Louis de Funès** — frantsielaine kino-ozuttelii
* Tove Jansson (9. elokuudu 1914 Helsinki - 27. kezäkuudu 2001 Helsinki)

## Ken kuoli sinä vuon
# 1979

| vuvvet
 |
| --- |
|  1975

```
·  1976
·  1977
·  1978
—  **1979**
```

 **— 1980**

```
·  1981
·  1982
·  1983
```
 |
| Vuozikymmenet
 |
| 1950-lugu · 1960-lugu — **1970-lugu** — 1980-lugu · 1990-lugu
 |
| Vuozisuat
 |
| XIX vuozisada — **XX vuozisada** — XXI vuozisada
 |

## Midä rodih sinä vuon

## Ken rodihes sinä vuon

* 17. ligakuudu **Kimi Räikkönen** — suomelaine kilbahajai, F1-čempion (2007)

## Ken kuoli sinä vuon

* 26. elokuudu **Mika Waltari**, suomelaine kirjuttai.
# Panama

Panaman Tazavaldu
isp. *República de Panamá*|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Panaman flagu
 | Panaman gerbu
 |

 |
|
Panaman valdivongimnu
Kesto: 1 minuutti ja 50 sekuntia.1:50 |
|  |
| **Iččenäžyön päivymiärät** | 3. kylmykuudu 1903 |
| **Virallizet kielet** | Ispanien kieli |
| **Piälinnu** | Panama |
| **Suurin linnu** | Panama |
| **Pinduala** • Kaikkiedah
  |  78 200 km² |
| **Rahvahan lugumiäry** • Hinnoitus (2020)
 |  4 252 620 hengie  |
| **Val’uuttu** | Panaman balboa[d] da Yhtysvaldoin dollar[d] |
| **Domeennimi** | .pa[d] |
| **Koudu ISO** | PA |
| **ROK koudu** | PAN |
| **Telefonan koudu** | +507 |
| **Aiguvyöhykkehet** | UTC−5[d] da America/Panama[d] |

**Panama** libo Panaman Tazavaldu (isp. *República de Panamá*) on valdivo Keski- da Suvi-Amerikas. Se sijaiččou Panaman kannaksel Kariban meren da Tihien valdumeren välil. Pohjazes rajoittuu Kosta-Rikan kel, suves – Kolumbien kel. Kuevan kieles (Kueva on indeiskoi heimokundu) Panama on paikku, kus on äijy kalua.
Muan pinduala on 78 200 km². Rahvahan lugumiäry on 3 689 293 hengie (v.2013). Piälinnu on Panama. Viralline kieli on ispanien.
# Kudžoi

Kudžoi
**Kudžoi** (lat. *Formicidae*) – syöjien kudžoloin riävyt.

Nämmä syöjät kerävytäh 3 kastah: emä, ižä da ruodajatkudžoit.
Emät da ižät ollah siivienke, ruodokdžoit – siivittäh. Syöjien usazet ollah pahkazil: emä da ruodokudžoloil 0n 11-12 pahkastu, ižäkudžoloil -12-13, erähil on 4-6 vie voibi olla 10 pahkastu.

Kudžoit eletäh perehilleh pezis, kudualoi sanotah kudžoloinpezikse.
Niidy luaitah mual, puuloin jiänöksil, kivilöin al, vie voijah erähät kerätä pezä eriluaduzis palazis.
Niilöin keskes on ruadamattomii kudžoloi, kuduat eletäh vierahis pezis.
Ollah vie kudžoit ižändät, kuduat eletäh käskyläzienke, Erähät vie eletäh ristikanzoin kodilois.

Syvväh kudžoit kazviksien mehuu, jäičienaigua enimyölleh syvväh
pin'oloi da toizii syöii. Erähät syvväh siemenii da sienii. Eletäh kaikkie mieruo myö, a Antarktiidas niidy ei ole.
# Kaži

Kolmevärine kodikaži
**Kaži** on kodielätti. Kodikaži on kažieläimien rodukunnan imettäi.
Kaži on sotsiualline žiivattu, kudai mečästäy jyrzijöi da toizii pienii elättilöi. Kaži käyttäy omas yhtevykses iänien signualoi, feromonoi da rungan liikkumizii.

Nygöi muailmas on läs 600 miljonua kodikažii. On kehitetty läs 200 roduu, kui pitkykarvastu (persieläine kaži), mugai karvattomua (sfinks-kaži).

Jo 10 000 vuottu rahvas kunnivoijah kažii, sendäh gu net mečästetäh jyrzijöi da toizii kodisyöjii.
# San Marino

San-Marinon Tazavaldu
ital. *Repubblica di San Marino*|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| San-Marinon flagu
 | San-Marinon gerbu
 |

 |
|
San-Marinon valdivongimnu
 |
|  |
| **Virallizet kielet** | italia[d] |
| **Piälinnu** | San Marino |
| **Suurimat linnat** | Serravalle, Borgo-Madžore |
| **Pinduala** • Kaikkiedah
  |  61 km² |
| **Rahvahan lugumiäry** • Hinnoitus (2020)
 |  33 627 hengie  |
| **Val’uuttu** | euro |
| **Domeennimi** | .sm[d] |
| **Koudu ISO** | SM |
| **ROK koudu** | SMR |
| **Telefonan koudu** | +378 |
| **Aiguvyöhykkehet** | Keski-Euroopan aika[d] da Europe/San\_Marino[d] |

**San-Marino** on yksi pienimis valdivolois muailmas. Se sijoittuu Suvi-Jevroupas. Itualii ymbäröi sen alovehtu. San-Marino nygyzien rajoinke on Jevroupan vahnin valdivo. Sen valdivolline kieli on itualien kieli.

Muan piälinnu on San-Marino. Pinduala on 61 km², rahvahan lugumiäry on 32 075 hengie.
# Bolivii

Monikanzalline Bolivien Valdivo
isp. *Estado Plurinacional de Bolivia*
Buliwya Achka nasyunkunap Mama llaqta
Wuliwya Suyu
Tetã Volívia|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Bolivien flagu
 | Bolivien gerbu
 |

 |
|
Bolivien valdivongimnu
 |
|  |
| **Iččenäžyön päivymiärät** | 6. elokuudu 1825 |
| **Virallizet kielet** | Ispanien kieli, aimara[d], ketšua[d] da guarani[d] |
| **Piälinnu** | Sukre da La Paz[d] |
| **Suurimat linnat** | Santa Krus de la Sierra, El Alto, La Pas |
| **Pinduala** • Kaikkiedah
  |  1 098 581 km² |
| **Rahvahan lugumiäry** • Hinnoitus (2020)
 |  11 639 909 hengie  |
| **Val’uuttu** | Bolivian boliviano[d] |
| **Domeennimi** | .bo[d] |
| **Koudu ISO** | BO |
| **ROK koudu** | BOL |
| **Telefonan koudu** | +591 |
| **Aiguvyöhykkehet** | UTC−4[d] da America/La\_Paz[d] |

**Bolivii** (isp. *Bolivia*, kečua Buliwya, aimara Wuliwya, guar. Volívia), viralline nimi on Monikanzalline Bolivien Valdivo (esp. Estado Plurinacional de Bolivia) on valdivo Suvi Amerikan keskiozas.

Rajat: pohjas da koillisozas on Braziilii, liidehes on Paragvai, suves - Argentiinu da lounazes on Čili da Peru. Ei ole meren rajua, ga vuvvennu 2010 oli kirjutettu sobimus Perun kel, kudaman mugah Peru andau Boliviele 2109 vuvvessah merirannan alovehtu vuograh portan nostamizeh näh.

Valdivon pinduala on 1 098 581 km², rahvahan lugumiäry on 10 461 053 hengie (2013). Piälinnu on Sukre.
# 17. heinykuudu

|  |
| --- |
| ← **Heinykuu** → |
| En | To | Ko | Ne | Pi | Su | Py |
|   |   | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 |
| 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 |
| 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 |
| 20 | 21 | 22 | 23 | 24 | 25 | 26 |
| 27 | 28 | 29 | 30 | 31 |   |   |
|   |   |   |   |   |   |   |
| Vuozi 2026 |

**17. heinykuudu** - 198. vuvven päivy (199. päivy kargavusvuon) grigorianskoin kalenduaruan mugah. Vuvven loppussah on 167 päiviä.

## Tämän päivän pruazniekat

## Midä rodih sinä piän

## Ken rodihes sinä piän

* 1846 **Nikolai Mikluho-Maklai** — ven’alaine matkailii da etnogruaffu

## Ken kuoli sinä piän

* 1762 **Pedru III** — ven’alaine imperuatoru.
* 1790 **Adam Smith** – šotlandielaine ekonomistu
* 1918 **Nikolai II** - Ven’an imperuatoru.

|  |  |
| --- | --- |
|  | 17. heinykuudu Wikivarastos |
# Perindöllizet kitain hierogliifat

Hanzi
**Perindöllizet (tävvet) kitailazet hieroglifat** (kit. perin. *正体字 / 繁體字*) on yksi kahtes kitailazien hieroglifiloin lajis. Perindöllizet hieroglifat on virrallizesti hyväksytty Taivanas, Hong Kongas da Makaus, da niilöi käytetäh ylen äijäl ulgomualazis kitailazis yhteisöis. Helpoitettuloi kitailazien hierogliifioidu käytetäh virrallizesti KRT:s, Malaizies da Singapuras. Kitailazien yhteisöjen keskes jo pitkän aigua on pietty kitailazien kielien kirjuttamizen kirjah näh.

Perindöllizet kitailazet hierogliifat nygyaigazes kirjutukses rodih Han-dinastien aigah da ruvettih pidämäh enämbi-vähembi jatkujua muodoidu V vuozisualpäi suvi- da pohjasdinastieloin valdivon aigah. Terminua "perindöllizet" käytetäh vastustettavakse tädä kirjutustu toizele standardoitunnuh hieroglifiloin muodole - yksinkertaistettuh kitailazeh hieroglifiah, kudai rodih virrallizekse kirjutuksekse Kitain halličuksen 1950-luvul piettyh reformua myöte.
# Uzbekistuanu

Uzbekistuanan tazavaldu
Oʻzbekiston Respublikasi / Ўзбекистон Республикаси|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Uzbekistuanan flagu
 | Uzbekistuanan gerbu
 |

 |
|
Uzbekistuanan valdivongimnu
Kesto: 2 minuuttia ja 29 sekuntia.2:29 |
|  |
| **Iččenäžyön päivymiärät** | 31. elokuudu 1991 |
| **Virallizet kielet** | uzbekki[d] |
| **Piälinnu** | Taškent |
| **Suurimat linnat** | Taškent, Namangan, Samarkand, Andižan, Nukus, Fergana, Buhara |
| **Pinduala** • Kaikkiedah
  |  448 924 km² |
| **Rahvahan lugumiäry** • Hinnoitus (2022)
 |  36 000 000 hengie  |
| **Val’uuttu** | Uzbekistanin som[d] |
| **Domeennimi** | .uz[d] |
| **Koudu ISO** | UZ |
| **ROK koudu** | UZB |
| **Telefonan koudu** | +998 |
| **Aiguvyöhykkehet** | UTC+5[d], Asia/Samarkand[d] da Asia/Tashkent[d] |

**Uzbekistuanu**, virrallizesti Uzbekistuanan tazavaldu on valdivo Keski-Azien keskiozas. Päivänlaskus se rajoittuu Kirgizienke, koillizes da luodehes Kazahstuananke, lounuas da suves Turkmenienke, suves Afganistuananke, liidehes Tadžikistuananke. Uzbekistuanu rajoittuu Aralan merenke.

Piälinnu on Taškent. Muan pinduala on 447 400 km². Rahvahan lugumiäry on 31 576 400 hengie.
# Suvi-Korea

Korean Tazavaldu
kor. 대한민국 (大韓民國)|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Korean Tazavallan flagu
 | Korean Tazavallan gerbu
 |

 |
|
Korean Tazavallan valdivongimnu
 |
|  |
| **Iččenäžyön päivymiärät** | 15. elokuudu 1948 |
| **Virallizet kielet** | korea[d] da korealainen viittomakieli[d] |
| **Piälinnu** | Seul |
| **Suurimat linnat** | Seul, Pusan, Inčhon, Tegu, Tedžon, Kvandžu |
| **Pinduala** • Kaikkiedah
  |  100 210 km² |
| **Rahvahan lugumiäry** • Hinnoitus (2023)
 |  51 966 948 hengie  |
| **Val’uuttu** | Etelä-Korean won[d] da Korean mun[d] |
| **Domeennimi** | .kr[d] da .한국[d] |
| **Koudu ISO** | KR |
| **ROK koudu** | KOR |
| **Telefonan koudu** | +82 |
| **Aiguvyöhykkehet** | Korean standardiaika[d], UTC+9[d] da Asia/Seoul[d] |

**Korean tazavaldu** libo Korea (ei virrallizesti **Suvi-Korea**) on valdivo Päivännouzu-Azies. Se sijaiččou Korean niemimual. Päivänlaskus Korean tazavaldu rajoittuu Keldazen merenke, päivännouzus Japounien merenke, suves Korean salmenke da Päivännouzu-Kitain merenke. Korea on 3000 suarilois. Suurin suari on Čedžudo. Muan pinduala on 100 210 km². Rahvahan lugumiäry on 51 413 925 hengie. Piälinnu on Seul.