Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Fosforu

Fosforu

|  |  |
| --- | --- |
| 15 | Fosforu |
| P30,974 |
| 3s23p3 |

**Fosforu** (lat. *Phosphorus*) Mendelejevan sistiemallizen järjestyksen mugah on viijendentostu joukon kolmanden periodan alguaineh. Sen atomunoumer on 15. Tädä alguainehtu merkitäh **P**. Sidä on äijy muankuores. Merivies fosforua on 0,07 mg/l. Se ei lövvy välläs muvvos. Sen avul roihes läs 190 minerualua, ezim. apatittu, fosforittu dmi.

## Histourii

Fosforan löydi gamburgalaine alhiimiekku Hennig Brand vuonnu 1669. Muga kui muutgi alhiimiekat Brand tahtoi löydiä filosoufien kiven, ga sai pilkettäjän ainehen (vahannägöine aineh, kudai paloi ylen kirkasti da pilketti pimies). Brand kuččui tämän ainehen *”hosphorus mirabilis”* (lat. čuvvonluadii tulen kandai). Brandan löydö oli uvven alguainehen enzimäine löydö antiekan aijan algajen.
# Beirut

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Linnu
Beirut arab. بيروت‎

|  |  |
| --- | --- |
| Flagu | Gerbu |
|  |  |

|  |  |
| --- | --- |
| Mua |
LivanuLivanu |
| Koordinuatat | 33°53′13″ p. l. 35°30′47″ pn. p.﻿ / ﻿33.88694° p. l. 35.51306° pn. p.﻿ / 33.88694; 35.51306    |
| Johtai | Abdallah Darwish[d] |
| enzimäinen mainičendu | 1500 ema. |
| Pindu-ala | * 20 km²

 km² |
| Rahvastu | * ▲2 421 354 hengie (2023)
 |
| Aiguvyöhykeh | UTC+2[d] da UTC+3[d] |
| Telefonan koudu |
01 |
| Poštuindeksat | 1107 |
| Virralline sivu | beirut.gov.lb |

Ozuta/peitä kartoi

|  |
| --- |
| *Земля* ещё не имеет позиционной карты.Категория:Википедия:Неверно указанные ПозКарты

  |

 **Beirut**  Wikimedia Commonsas |

**Beirut** on Livanan piälinnu da suurin linnu. Se on niemimual, Välimeren Livanan rannikon keskikohtas, sendäh gi on piämeriportu. Enzikerdua Beirut muanittih XV. vuozisual enne Iisusan roindua.
# Gretsii

Grecien tazavaldu
griek. Ελληνική Δημοκρατία‎|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Grecien flagu
 | Grecien gerbu
 |

 |
|
Grecien valdivongimnu
 |
|  |
| **Iččenäžyön päivymiärät** | 25. kevätkuudu 1821 |
| **Virallizet kielet** | Griekan kieli |
| **Piälinnu** | Afiinat |
| **Suurimat linnat** | Afiinat, Saloniki, Patri, Iraklion, Larisa |
| **Pinduala** • Kaikkiedah
  |  131 957 km² |
| **Rahvahan lugumiäry** • Hinnoitus (2021)
 |  10 482 487 hengie  |
| **Val’uuttu** | euro |
| **Domeennimi** | .gr[d] da .ελ[d] |
| **Koudu ISO** | GR |
| **ROK koudu** | GRE |
| **Telefonan koudu** | +30 |
| **Aiguvyöhykkehet** | UTC+2[d] |

**Grecii** libo **Griekka** (griek. Ελλάδα‎) on Suvi-Jevroupan valdivo. Virralline nimi on Grecien tazavaldu (griek. Ελληνική Δημοκρατία‎). Rahvahan lugumiäry on enämbi 11,3 milj. hengie, pinduala on 131  957 km². Se on 73. sijal muailmas rahvahan lugumiäryn mugah da 95. sijal pindualan mugah.

Muan piälinnu on Afiinat. Valdivolline kieli on griekan kieli.

Se sijoittuu Balkanan niemimual da monil suariloil. Päivännouzus se rajoittuu Egeanmerenke da Frakienmerenke, päivänlaskus – Ionanmerenke, suves – Välimerenke da Kritanmerenke. Sil on muarajat Albuanienke, Makedounien tazavallanke da Bolguarienke, koillizes da päivännouzus se rajoittuu Turcienke.

Läs 98% rahvastu on pravosluavizii. Nygyaigaine Grecii on muinazen Grecien kul’tuuran perii, kudai on rahvahanvallan, teatran da olimpiuadan kodimua. Ylen äijy rahvastu matkustau Grecieh, sendäh gu sil on bohattu kul’tuuru da hyvä muantiijolline olopaikku.
# Kazahstan

Kazahstanan tazavaldu
Qazaqstan Respublikasy / Қазақстан Республикасы|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Kazahstanan flagu
 | Kazahstanan gerbu
 |

 |
|
Kazahstanan valdivongimnu
 |
|  |
| **Iččenäžyön päivymiärät** | 16. talvikuudu 1991 |
| **Virallizet kielet** | Kazahan kieli da Ven'an kieli |
| **Piälinnu** | Astana |
| **Suurimat linnat** | Alma-Ata, Astana, Šimkent, Aktobe, Karaganda, Taraz, Ust'-Kamenogorsk |
| **Pinduala** • Kaikkiedah
  |  2 724 902 km² |
| **Rahvahan lugumiäry** • Hinnoitus (2023)
 |  19 967 964 hengie  |
| **Val’uuttu** | Kazakstanin tenge[d] |
| **Domeennimi** | .kz[d] da .қаз[d] |
| **Koudu ISO** | KZ |
| **ROK koudu** | KAZ |
| **Telefonan koudu** | +7 |
| **Aiguvyöhykkehet** | UTC+5[d] |

**Kazahstan** (kaz. *Қазақстан*), virralline nimi on Kazahstanan tazavaldu (kaz. *Қазақстан Республикасы*) – valdivo, kudai sijaiččou Jevruazien keskiozas. Kazahstanan suurin oza sijaiččou Azies, pienin oza on Jevroupas. Valdivo sijaiččou Kaspien meren, Ala-Volgan alovehen, Uralan, Sibirien, Kitain da Keski-Azien välis. Kazahstan rajoituu Ven'anke pohjazes da päivänlaskus, Kitainke päivännouzus, Kirgizienke, Uzbekistuananke da Turkmenienke suves.

Piälinnu on Astana. Rahvahan lugumiäry on 17.713.784 hengie (v. 2016). Muan pinduala on 2.724.902 km². Virralline kieli on ven’a, valdivolline kieli on kazahan kieli.
# Papua-Uuzi Gvinei

Papua-Uvven Gvinein iččenäine valdivo
angl. *Independent State of Papua New Guinea*
Independen Stet bilong Papua Niugini|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Papua-Uvven Gvinein flagu
 | Papua-Uvven Gvinein gerbu
 |

 |
|
Papua-Uvven Gvinein valdivongimnu
 |
|  |
| **Iččenäžyön päivymiärät** | 16. syvyskuudu 1975 |
| **Virallizet kielet** | anglii, tok-pisin[d], hiri-motu[d] da papuauusiguinealainen viittomakieli[d] |
| **Piälinnu** | Port Moresby[d] |
| **Suurimat linnat** | Port-Morsbi, Lae |
| **Pinduala** • Kaikkiedah
  |  462 840 km² |
| **Rahvahan lugumiäry** • Hinnoitus (2021)
 |  9 134 073 hengie  |
| **Val’uuttu** | Papua-Uuden-Guinean kina[d] |
| **Domeennimi** | .pg[d] |
| **Koudu ISO** | PG |
| **ROK koudu** | PNG |
| **Telefonan koudu** | +675 |
| **Aiguvyöhykkehet** | UTC+10[d], UTC+11[d] da Pacific/Port\_Moresby[d] |

**Papua-Uuzi Gvinei** libo Papua-Uvven Gvinein iččenäine valdivo (angl. *Papua New Guinea*, tok-pis. Papua Niugini, hiri-m. Papua Niu Gini) on valdivo Okeanies, Tyynimeren lounuas. Se sijaiččou Uuzi Gvinei-suaren päivännouzus ozas Bismarkan suaristos, Solomonan suariloin pohjazes ozas. Muan pinduala on 462 840 km². Rahvahan lugumiäry on 7 275 324 hengie.

Virallizet kielet ollah tok-pisin, hiri-motu da anglien kieli. Papua-Uvven-Gvinein piälinnu on Port-Morsbi.
# Victoria (Australii)

Victoria
VIC|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Victorian flagu
 | Victorian gerbu
 |

 |
| Deviizu: *«Peace and Prosperity»* *«Rauhu da rikkahus»* |
|  |
| **Mua** | * Australii
 |
| **Perustuspäivy** | 1. pakkaskuudu 1901 |
| **Virallizet kielet** | australienanglii[d] |
| **Piälinnu** | Melbourne |
| **Suurimat linnat** | Melbourne, Geelong, Ballarat, Bendigo, Shepparton, Mildura |
| **Haldivonmuodo** | Ozavaldivo |
| **Kuningas Gubernuator Premier** | Charles III Margaret Gardner Jacinta Allan
 |
| **Pinduala** • Kaikkiedah
  |  227 444 km² |
| **Rahvahan lugumiäry** • Hinnoitus (2025)
 |  7 074 468 hengie  |
| **BKT** (nimelline)   • Kaikkiedah   • Per capita |  424,635 mlrd. $ (2. sija) 47 607 $ (6. sija) |
| **RKI**  | 0,954 (ylen korgei) |
| **Aiguvyöhykkehet** | UTC+10[d], Australia/Melbourne[d] da UTC+11[d] |

**Victoria** on ozavaldivo Australien liidehes da pienin muan mannerozavaldivolois. Rahvahalisto on 7 074 468 hengie (2. sija ozavaldivoloin keskes). Sen deviizu on *Rauhu da rikkahus* da viralline ližänime on *Saduozavaldivo*. Piälinnu on Melbourne.

Victorian ozavaldivo on nimitetty Suuri-Britannien kuningattaren kunnivokse.

## Talovus

Victorian talovus on monipuoline da nojuau erähin piäaloih:

* Primarissektor liittäy maidotuotando, elintarvikehviendy, sego neftin-, hiilen- da guazunlouhimine. Victorial on suurimii muailman muzavanruskohiilivaroi. Ozavaldivos rajoitetusti louhitah gipsua da kaoliniittua.

* Sekundarissektor liittäy konehien da laittehien valmistus, hiimii- da elintarvikehtevolližus, sego neftin- da hiilenjalostus.

* Victorian tertiarissektoran perustu on liečetiijollizet tutkimukset da digitalizet tehnolougiet.

## Viittehet
# Darwin (Australii)

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Linnu
Darwin laragiya *Garramilla*

|  |  |
| --- | --- |
| Flagu | Gerbu |
|  |  |

|  |  |
| --- | --- |
| Mua |
Australii* Australii
 |
| Aloveh |
PohjasalovehPohjasaloveh |
| Koordinuatat | 12°26′17″ s. l. 130°50′28″ pn. p.﻿ / ﻿12.43806° s. l. 130.84111° pn. p.﻿ / -12.43806; 130.84111    |
| Lord Mayor | Peter Styles |
| Perustettu | 1869 |
| Pindu-ala | * 40,63 km²

 km² |
| Rahvastu | * ▼122 207 hengie (9. elokuudu 2021)
 |
| Aiguvyöhykeh | UTC+9.30[d] |
| Telefonan koudu |
0879, 0889 |
| Poštuindeksat | 0800 |
| Virralline sivu | darwin.nt.gov.au |

Ozuta/peitä kartoi

|  |
| --- |
| Darwin |

 **Darwin**  Wikimedia Commonsas |

**Darwin** on Australien linnu da Pohjasalovehen piälinnu. Se on rahvahaliston suurin Pohjasalovehen linnu, ga pienin Australien piälinnois.

Darwin rakendettih läs tävvelleh kaksi kerdua: japounielazen ilmubombituksen jälgeh vuonnu 1942–1943 toizen muailmansovan aigah da tappajan Tracy-syklonan jälgeh vuonnu 1974. Restauratsien jälgeh sidä pietäh yhtenny arhitektuurizesti enimiten nygyaigazis Australien linnois.

## Viittehet
# Sal’vador

El’ Salvadoran Tazavaldu
isp. *República de El Salvador*|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Salvadoran flagu
 | Salvadoran gerbu
 |

 |
|
Salvadoran valdivongimnu
 |
|  |
| **Iččenäžyön päivymiärät** | 15. syvyskuudu 1821 |
| **Virallizet kielet** | Ispanien kieli |
| **Piälinnu** | San-Sal’vador |
| **Suurin linnu** | San-Sal’vador |
| **Pinduala** • Kaikkiedah
  |  21 041 km² |
| **Rahvahan lugumiäry** • Hinnoitus (2015)
 |  6 460 000 hengie  |
| **Val’uuttu** | Yhtysvaldoin dollar[d] da bitcoin[d] |
| **Domeennimi** | .sv[d] |
| **Koudu ISO** | SV |
| **ROK koudu** | ESA |
| **Telefonan koudu** | +503 |
| **Aiguvyöhykkehet** | UTC−6[d] da America/El\_Salvador[d] |

**Sal’vador**, virralline nimi on El’ Salvadoran Tazavaldu (isp. *El Salvador*) on valdivo Keski-Amerikas. Päivännouzus da pohjazes rajoittuu Gondurasanke, päivänlaskus – Gvatemalanke, suves Sal’vadoran randoi huuhtellah Tyynenmeren viet. Puaksuh Sal’vadorua sanotah Järvien da tulimägilöin muakse.
Muan pinduala on 21 040 km². Rahvahan lugumiäry on 6 460 000 hengie (2015). Piälinnu on San-Sal’vador. Virralline kieli on ispanien.
# Piäsivu

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  |
Terveh tulgua **livvinkarjalan Wikipedieh**!
Livvinkarjalan Wikipedies on nygöi **5 015** artikkelii. |  |

|  |  |
| --- | --- |
| Päivän kuva Šablonu:Potd/2026-07-09 (olo) | Wiki-kalenduaru
Rodivunnuot
* 1. heinykuudu (1646) — **Gottfried Leibniz**, saksonalaine filosouffu, lougiekku, matemuatiekku, mehaniekku, fiiziekku, juristu, histouriekku, diplomuattu, keksii da kielentutkii.
* 10. heinykuudu (1862) — **Helene Schjerfbeck**, suomelaine taidehmualuaju.
* 13. heinykuudu (1910) — **Viktor Jevsejev**, Karjalan tundiettu folkloristu, filolougien douhturi, professoru.
* 16. heinykuudu (1909) — **Pavel Prokkonen**, nevvostolaine valdivonvallas da poliitiekas ruadanuh, Rahvahan komissuaroin nevvoston.
* 23. heinykuudu (1973) — **Jelena Bogdanova**, karjalan kielen tutkii da opastai.
* 31. heinykuudu (1914) — **Louis de Funès**, frantsielaine kino-ozuttelii, kino-ohjuaju, käzikirjutuksien kirjuttai, muailman kinon eräs kuulužimis komiekois.
* 31. heinykuudu (1926) — **Maija Pahomova**, literatuurantutkii, literatuurukriitiekku, Karjalan literatuuran histourien da literatuurukosketuksien specialistu.

*vie*...
Kuolluot
* 2. heinykuudu (1943) — **Marija Melentjeva**, partizuanu, Karjal-Suomelazen nevvostotazavallan komsomolan keskuskomitietan instruktoru.
* 8. heinykuudu (1994) — **Kim Il-sung**, Pohjas Korean muan prezidentu.
* 15. heinykuudu (1904) — **Anton Čehov**, ven'alaine kirjailii, kudai uvvisti novellua da näytelmykirjalližuttu.
* 22. heinykuudu (1884) — **Irina Andrejevna Fedosova**, rahvahan runonpajattai.
* 29. heinykuudu (1890) — **Vincent van Gogh**, hollandielaine taidehmualuaju.

*vie*...
 |
| Kategouriet:

|  |
| --- |
|
**Yhteiskundu**
Rahvahat • Kieli • Muat • Kazvatus da opastus • Politiekku • Talohus

 **Tiedo**
Tiähtitiedo • Fiihii • Matematiekku • Biolougii • Geolougii • Muantiedo
 **Histourii**
Hronolougii • Arheolougii • Ristikanzat

 **Muailmannägemys**
Filosoufii • Eloksenkäzitys • Uskondot
 **Tehniekku**
Rakendustehniekku • Biotehniekku • Sähkötehniekku • Tiedotehniekku
 **Kul'tuuru**
Muuzikku • Kirjalližus • Kuvataideh •
Kino • Arhitektuuru • Ristikanzat • Syömizet

 **Sportu da joudoaigu**
Sportu • Himoruado • Joudo

 **Karjal**Kieli • Karjalazet • Karjalan nähtävykset • Karjalaine kul'tuuru • Muuzikku • Kirjalližus • Syömizet
 |

 | Päivän multimedia Šablonu:Motd/2026-07-09 (olo)
 Luaji uuzi kirjutus
Etgo keksi mih näh kirjuttua? Kačahtai
Vältämättömien Wikipedii-kirjutuksien luvettelo. |

|  |
| --- |