Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Japounii

Japounii
jap. *日本*|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Japounien flagu
 | Japounien gerbu
 |

 |
|
Japounien valdivongimnu
 |
|  |
| **Virallizet kielet** | Japounien kieli |
| **Piälinnu** | Tokio |
| **Suurimat linnat** | Tokio, Jokogama, Osaka, Nagoja, Sapporo, Kobe |
| **Pinduala** • Kaikkiedah
  |  377,976 km² |
| **Rahvahan lugumiäry** • Hinnoitus (2023)
 |  125 416 877 hengie  |
| **Val’uuttu** | Japanin jeni[d] |
| **Domeennimi** | .jp[d] |
| **Koudu ISO** | JP |
| **ROK koudu** | JPN |
| **Telefonan koudu** | +81 |
| **Aiguvyöhykkehet** | Japanin aika[d], Asia/Tokyo[d] da UTC+9[d] |

Japunien piälinnu Tokio
Castle Himeji sakura01 adjusted
**Japounii** (jap. *日本* *Nihon* libo *Nippon*, virallizesti 日本国, *Nihon koku* libo *Nippon koku*) on suarivaldivo Tyynesmeres Päivännouzupuolizes Aazies. Se sijaiččou Kitain, Korean niemimuan, Japounienmeren da Ven'an päivännouzupuolel, ulottujen pohjazes Ohotanmerelpäi suveh Päivännouzu-Kitain merele. Muan nimes olijat kirjutusmerkit tarkoitetah ”päiväzen juurdu” libo ”päiväzen nouzemua”, sendäh Japouniedu kučutah toiči ”nouzijan päiväzen muakse”. Japounien piälinnu da suurin azutuskeskus on Tokio. Japounien keisari on Naruhito.

Japounieh kuuluu yli 3000 suardu, kudamis suurembat ollah Honshū, Hokkaidō, Kyūshū da Shikoku. Suurin oza suaris on vuoristosuardu da äijät vie tuliperäzii; ezimerkikse Japunien korgevin vuorenhuippu Fuji on tulivuori. Muan eläimiäry on muailman kymmenennekse suurin, piäle 127 miljonua hengie. Suur-Tokion aloveh on muailman suurin metropoliialoveh piäl 30 miljounan hengen. Japounies paistah japounien kieldy.

## Lähtehet
# Iran

Iranan islamikaine tazavaldu
pers. جمهوری اسلامی ایران‎|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Iranan flagu
 | Iranan gerbu
 |

 |
|
Iranan valdivongimnu
 |
|  |
| **Virallizet kielet** | Persien |
| **Piälinnu** | Tegeran |
| **Suurimat linnat** | Tegeran, Mešhed, Keredž, Tebriz, Isfahan |
| **Pinduala** • Kaikkiedah
  |  1 648 195 km² |
| **Rahvahan lugumiäry** • Hinnoitus (2017)
 |  81 000 000 hengie  |
| **Val’uuttu** | Iranin rial[d] |
| **Domeennimi** | .ir[d] da ایران.[d] |
| **Koudu ISO** | IR |
| **ROK koudu** | IRI |
| **Telefonan koudu** | +98 |
| **Aiguvyöhykkehet** | UTC+3.30[d], Iran Standard Time Zone[d] da Asia/Tehran[d] |

**Iranan islamilaine tazavaldu** (pers. جمهوری اسلامی ایران‎), lyhyesti Iran (pers. ایران‎‎), vuodessah 1935 sežo Persii- Ezi-Azien tazavaldu. Piälinnu on Tegeran.

Iran rajoittuu Irananke päivänlaskus, Azerbaidžananke, Armenienke, Turcien da tundiemattoman Vuoristo-Karabahan tazavaldanke, Turkmenistuananke pohjazes, Afganistuananke da Pakistuananke päivännouzus. Iranan pohjazes puoles on Kaspien meri, suvizes puoles Indien valdumeren, Persien da Omanskan lahtet.

Muan pinduala on 1 648 195 km². Rahvahan lugumiäry on 78 408 412 hengie (v. 2015).
# Indii

Indien tazavaldu
भारत गणराज्य
angl. *Rebublic of India*|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Indien flagu
 | Indien gerbu
 |

 |
|
Indien valdivongimnu
 |
|  |
| **Iččenäžyön päivymiärät** | 15. elokuudu 1947 |
| **Virallizet kielet** | Hindi da anglii |
| **Piälinnu** | Uuzi Deli |
| **Suurimat linnat** | Mumbai, Deli, Bangalor, Čennai, Kal'kutta |
| **Pinduala** • Kaikkiedah
  |  3 287 263 km² |
| **Rahvahan lugumiäry** • Hinnoitus (2022)
 |  1 410 000 000 hengie  |
| **Val’uuttu** | Intian rupia[d] |
| **Domeennimi** | .in[d], .ભારત[d], .भारत[d], .ଭାରତ[d], .ਭਾਰਤ[d], .ভারত[d], .இந்தியா[d], .భారత్[d], .ভাৰত[d], .بھارت[d], .ಭಾರತ[d] da .ഭാരതം[d] |
| **Koudu ISO** | IN |
| **ROK koudu** | IND |
| **Telefonan koudu** | +91 |
| **Aiguvyöhykkehet** | Indian Standard Time[d], Asia/Kolkata[d] da UTC+5.30[d] |

**Indii** (hindi भारत , angl. India), virralline nimi – **Indien tazavaldu** (hindi भारत गणराज्य, angl. Rebublic of India)- valdivo Suvi-Azies. Rahvahan lugumiäry on 1 282 526 hengie (v.2015), pinduala on 3 287 263 km², nämmien merkilöin mugah Indii on Suvi-Azien suurin mua. Rahvahan lugumiärän mugah Indii on toizel kohtal, pindualan mugah on seiččemendel kohtal. Piälinnu on Uuzi Deli. Virrallizet kielet ollah hindi da anglien kieli.

Liittovaldivo, parluamentutazavaldu. Indii jagavuu 29 ozavaldivoh da 7 liittoaloveheh.

Indii rajoittuu Pakistuananke päivänlaskus, Kitainke, Nepalanke da Butananke koillizes, Bangladešanke da Mjanmaranke päivännouzus. Meres Indii rajoituu Maldivoinke lounuas, Sri Lankanke suves da Indonezienke liidehes. Džamman da Kašmiran ozavaldivoloin kiistanalazet alovehet rajoitutah Afganistuananke.
# Ruskeimeri

Ruskeimeri
**Ruskeimeri** – Indien valdumeren meri, kudai on Arabien niemimuan da Afriekan välil. Meren pohjazes on Sueckoin kanuavu, kudai eroitti – Sueckoin da Akaba-lahtie. Sueckoin kanuavan avul Ruskeimeri yhtyy Välimereh, suves Bab el Mandeb -salmen avul Ruskeimeri yhtyy Adenan lahteh da Arabienmereh. Ruskeimeri on kaikis suolazin meri kogo muailmas.

## Ilmasto

Ruskienmeren rannikol on troopilline ilmasto, vai peräpohjazes on Välimeren ilmasto. Ilman lämbötila talvikuus-pakkaskuus on 20-25 astettu lämmiä, elokuus on 35-40 gruadussua lämmiä, aijoitellen ilmu lämbenöy 50 pl'usastiessah.

Räken periä Jegiptan rannikol vezi lämbenöy talvel 20 astiessah, kezäl vezi lämbenöy 27 astiessah.
# Singapore

Singaporen tazavaldu
angl. *Republic of Singapore*
Republik Singapura
kit. 新加坡共和国
சிங்கப்பூர் குடியரசு|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Singaporen flagu
 | Singaporen gerbu
 |

 |
|
Singaporen valdivongimnu
 |
|  |
| **Mua** | * Singapore
 |
| **Iččenäžyön päivymiärät** | 9. elokuudu 1965 |
| **Virallizet kielet** | anglii, malaji[d], mandariinikiina[d] da tamil[d] |
| **Piälinnu** | Singapore |
| **Pinduala** • Kaikkiedah
  |  734,4 km² |
| **Rahvahan lugumiäry** • Hinnoitus (2021)
 |  5 866 139 hengie  |
| **Val’uuttu** | Singaporen dollari[d] |
| **Domeennimi** | .sg[d] |
| **Koudu ISO** | SG |
| **ROK koudu** | SGP |
| **Telefonan koudu** | +65 |
| **Aiguvyöhykkehet** | UTC+8[d], SST[d] da Asia/Singapore[d] |

**Singapore**, virrallizesti Singaporen tazavaldu on linnuvaldivo Liideh-Azies. Singapore rajoittuu Malaizien Džohor-sultuanukunnanke da Indonezien Riau-suariloinke. Singaporeh kuuluu 63 suardu. Suurimat niilöis ollah Singapore, Ubin, Tekong-Besar, Brani, Sentosa, Sudong. Virrallizet kielet ollah anglien, kitain, malajan da tamilan kielet.

Piälinnu on Singapore. Muan pinduala on 719,1 km². Rahvahan lugumiäry on 5 312 400 hengie.
# Braziilii

Braziilien federatiivine tazavaldu
República Federativa do Brasil|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Braziilien flagu
 | Braziilien gerbu
 |

 |
|
Braziilien valdivongimnu
 |
|  |
| **Mua** | * Braziilii
 |
| **Iččenäžyön päivymiärät** | 7. syvyskuudu 1822 |
| **Virallizet kielet** | portugali[d] |
| **Piälinnu** | Brazilia |
| **Suurimat linnat** | Rio de Janeiro, San Paolo, Brazilia, Salvador |
| **Pinduala** • Kaikkiedah
  |  8 515 767 km² |
| **Rahvahan lugumiäry** • Hinnoitus (2023)
 |  218 689 757 hengie  |
| **Val’uuttu** | Brasilian real[d] |
| **Domeennimi** | .br[d] |
| **Koudu ISO** | BR |
| **ROK koudu** | BRA |
| **Telefonan koudu** | +55 |
| **Aiguvyöhykkehet** | UTC−2.00[d], UTC−2.00[d], UTC−3[d], UTC−3[d], UTC−3[d], UTC−4[d], UTC−4[d] da UTC−5[d] |

**Braziilii** libo **Braziilien federatiivine tazavaldu** (port. República Federativa do Brasil) on suurin valdivo Suvi-Amerikas da ainavo portugalinkieline valdivo Amerikan manderehil. Muailman valdivoloin keskes Braziilii on viijendel tilal pindualan da rahvahan lugumiärän mugah. Se sijaiččou manderehen päivännouzu- da keskiozas.
Valdivon pinduala on 8 514 877 km², rahvahan lugumiäry on 205 823 665 hengie (2016). Piälinnu on Brazilia.
Rajoittuu kaikkien Suvi-Amerikan valdivoloin kel, paiči Čilii da Ekvadorua: pohjas Frantsien Gvianan, Surinaman, Gaijanan, Venesuelan kel, luodehes Kolumbianke, päivänlaskus Perun da Bolivian kel, lounazes Paragvajan da Argentiinan kel da suves Urugvajanke.
# Madagaskar

Madagaskaran tazavaldu
mg. Repoblikan'i Madagasikara

fr. *République de Madagascar*|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Madagaskaran flagu
 | Madagaskaran gerbu
 |

 |
|
Madagaskaran valdivongimnu
 |
|  |
| **Virallizet kielet** | malagassi[d] da fransii |
| **Piälinnu** | Antananarivu |
| **Suurin linnu** | Antananarivu |
| **Pinduala** • Kaikkiedah
  |  587 041 km² |
| **Rahvahan lugumiäry** • Hinnoitus (2015)
 |  24 823 539 hengie  |
| **Val’uuttu** | Madagaskarin ariary[d] |
| **Domeennimi** | .mg[d] |
| **Koudu ISO** | MG |
| **ROK koudu** | MAD |
| **Telefonan koudu** | +261 |
| **Aiguvyöhykkehet** | UTC+3[d] |

**Madagaskaran tazavaldu** on suarivaldivo Afrikan rannikos. Se sijaiččou Indien valdumeren Madagaskar-suarel. Pindualan mugah Madagaskar-suari on nelläs suurimis suarilois muailmas. Piälinnu on Antananarivu. Virrallizet kielet ollah frantsien da malagasien kielet. Muan pinduala on 587 041 km². Rahvahan lugumiäry on 12 238 914 hengie.
# Alžir

Alžiran Rahvahan Demokrattine Tazavaldu
arab. اَلْجُمهُورِيَّة اَلْجَزَائِرِيَّة اَلدِّيمُقرَاطِيَّة اَلشَّعبِيَّة‎
**berb.**ⵟⴰⴳⴷⵓⴷⴰ ⵜⴰⵎⴻⴳⴷⴰⵢⵜ ⵜⴰⵖⴻⵔⴼⴰⵏⵜ ⵜⴰⵣⵣⴰⵢⵔⵉⵜ|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Alžiran flagu
 | Alžiran gerbu
 |

 |
|
Alžiran valdivongimnu
 |
|  |
| **Iččenäžyön päivymiärät** | 5. heinykuudu 1962 |
| **Virallizet kielet** | Aruabien kieli da Standard Algerian Berber[d] |
| **Piälinnu** | Alžir (linnu) |
| **Suurimat linnat** | Alžir, Oran, Dželfa, Batna |
| **Pinduala** • Kaikkiedah
  |  2 381 740 km² |
| **Rahvahan lugumiäry** • Hinnoitus (2022)
 |  45 400 000 hengie  |
| **Val’uuttu** | Algerian dinaari[d] |
| **Domeennimi** | .dz[d] |
| **Koudu ISO** | DZ |
| **ROK koudu** | ALG |
| **Telefonan koudu** | +213 |
| **Aiguvyöhykkehet** | UTC+1[d] |

**Alžir** (Alžiran Rahvahan Demokrattine Tazavaldu) on valdivo Pohjazes Afriekas Välimeren basseinan päivänlaskupuoles, suurin Afriekan valdivo. Alžiran päivänlaskupuoles on Marokko, lounazes — Mavritanii da Mali, liidehes — Nigeru, päivännouzupuoles — Livii da Tunisu. Alžiran suurin oza on Sahara-hiekkumual. Piälinnu on Alžiran linnu. Muan pinduala on 2 381 740 km². Sie eläy (vuvven 2014 tiedoloin mugah) 38 813 722 hengie.
# Gana

Ganan tazavaldu
angl. *Republic of Ghana‎*|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Ganan flagu
 | Ganan gerbu
 |

 |
|
Ganan valdivongimnu
 |
|  |
| **Mua** | * Gana
 |
| **Iččenäžyön päivymiärät** | 6. kevätkuudu 1957 |
| **Virallizet kielet** | anglii |
| **Piälinnu** | Akkra |
| **Suurin linnu** | Akkra |
| **Pinduala** • Kaikkiedah
  |  238 533 km² |
| **Rahvahan lugumiäry** • Hinnoitus (2023)
 |  33 107 275 hengie  |
| **Val’uuttu** | Cedi[d] |
| **Domeennimi** | .gh[d] |
| **Koudu ISO** | GH |
| **ROK koudu** | GHA |
| **Telefonan koudu** | +233 |
| **Aiguvyöhykkehet** | UTC±0[d] da Africa/Accra[d] |

**Gana** libo **Ganan tazavaldu** on valdivo Päivänlasku-Afriekas. Päivänlaskus se rajoittuu Kot-d’Ivuaranke, luodehes da pohjazes Burkina-Fasonke, päivänlaskus Togonke. Suves se rajoittuu Atlantan valdumeren Gvinean lahtenke. Virralline kieli on anglien kieli. Piälinnu on Akkra. Suurimat linnat ollah Akkra, Tamale, Bolgatanga. Muan pinduala on 238 537 km. Rahvahan lugumiäry on 25 199 609 hengie.
# Mali

Malin tazavaldu
fr. *République du Mali*
*bam.* Mali ka Fasojamana|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Malin flagu
 | Malin gerbu
 |

 |
|
Malin valdivongimnu
Kesto: 1 minuutti ja 19 sekuntia.1:19 |
|  |
| **Iččenäžyön päivymiärät** | 22. syvyskuudu 1960 |
| **Virallizet kielet** | bambara[d], bobo, bozo[d], dogon[d], fulani[d], hassaniyya[d], khasonka[d], maninka[d], mamara[d], senufokielet[d], songhaikielet[d], soninke[d] da tamašek[d] |
| **Piälinnu** | Bamako |
| **Suurimat linnat** | Bamako, Sikaso, Mopti |
| **Pinduala** • Kaikkiedah
  |  1 240 192 km² |
| **Rahvahan lugumiäry** • Hinnoitus (2023)
 |  22 106 606 hengie  |
| **Val’uuttu** | Länsi-Afrikan CFA-frangi[d] |
| **Domeennimi** | .ml[d] |
| **Koudu ISO** | ML |
| **ROK koudu** | MLI |
| **Telefonan koudu** | +223 |
| **Aiguvyöhykkehet** | UTC±0[d] da Africa/Bamako[d] |

**Mali**, virrallizesti **Malin tazavaldu** on valdivo Päivänlasku-Afriekas. Se on syväinmuavaldivo. Päivänlaskus se rajoittuu Senegalanke, pohjazes Mavritanienke da Alžiranke, päivännouzus Nigeranke, liidehes Burkina-Faso, suves Kot-d’Ivuaranke da Gvineanke. Virralline kieli on frantsien kieli. Piälinnu on Bamako. Muan pinduala on 1 249 192 km². Rahvahan lugumiäry on 19 553 397 hengie.
# Atlantan valdumeri

Atlantan valdumeri
**Atlantan valdumeri** on Muan toine suurin valdumeri Tyynimeren jälles. Se kattau lähes viijenden ozan Muan pindualas. Se leviey Grönlandiessah da Islandiessah pohjazes, Jevrouppassah da Afrikkassah päivännouzus, Pohjois- da Suvi-Amerikkassah päivänlaskus da Antarktidassah suves.

Atlantan valdumeri sai nimityksen Atlas (Atlan)-nimizes atlantas griekan mifolougies. Nimitys ”Atlaksen meri” nägyy enzimäzen kerran Herodotoksen 400-luvul eaa. kirjutuksis

## Yhtehizet tiijot

Atlantan valdumeri on toizekse suurin, sen pinduala on 91,66 miljonua km², vezimiäry on 329,66 miljonua km³. Se leviey subarktikizies levevysastielois Antarktidassah. Indian valdumeren välil raja on pitkin Igolni-niemen meridianas (20° E) Antarktidan rannikkossah (Kuningatar Maudan mua). Tyynen valdameren välil raja on Gorn-niemen meridianas 68°04’ W libo lyhyön matkan mugah Suvi-Ameriekas Antarktikan niemimuassah poikki Dreikan salmes Oste-suares Šternek-niemessah. Pohjazen jiämeren välil raja on Gudzonovan salmen päivännouzun sydämehpiäzyy myö da poikki Davisan salmes Grenlandia-suaren rannikkuo myö Bruster-niemessah, poikki Tanskan salmes Isalannin suaren Reidinupyr-niemessah, sen rannikon Grepir-niemessah, sen jälles Farerskien suariloissah, ielleh Šetlandien suariloissah da 61° N: mugah Skandinavian niemimuan rannikkoh. Toiči valdumeren suviozan pohjazen rajanke 35° S:späi (atmosfieran da vien kierron merkilöin mugah) 60° S:ssah (pohjan muanpinnan luavun mugah) kuulutah Suvi-valdumereh.

## Meret da lahtet

Atlantan valdumeren meriloin, lahtiloin, salmiloin pinduala on 14,69 miljonua km² (16% valdumeren yleizes pindualas), tilavus on 29,47 miljonua km² (8,9 %). Kuulužimat meret da peruslahtet: Irlanninmeri, Pohjanmeri, Norviegienmeri, Baltianmeri, Välimeri, Mramoranmeri, Mustumeri, Azovanmeri, Karibanmeri, Meksikan lahti, Sargasonmeri.

## Suaret

Atlantan valdumeren suurimmat suaret da suaristot: Britanian suaret, Suuret Antiilit, Newfoundland-suari, Islanti, Sitsilia, Sardinia, Pienet Antillit, Falklandinsaaret, Bahaman suaret, Bermudan suaret.

## Muudu tieduo

Histourien suurin höyrylaivu *RMS Titanic* uppoi Atlantin ladumereh 15. sulakuudu 1912. Turmas kuoli läs 1 500 matkustajua.

## Lähtehet
# Pol'šu

Pol’šan tazavaldu
pol. *Rzeczpospolita Polska*|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Pol’šan flagu
 | Pol’šan gerbu
 |

 |
|
Pol’šan valdivongimnu
 |
|  |
| **Virallizet kielet** | Pol’šan kieli |
| **Piälinnu** | Varšavu |
| **Suurimat linnat** | Varšavu, Krakov, Lodz', Gdan'sk, Vroclav |
| **Pinduala** • Kaikkiedah
  |  312 696 km² |
| **Rahvahan lugumiäry** • Hinnoitus (2021)
 |  38 179 800 hengie  |
| **Val’uuttu** | Puolan złoty[d] |
| **Domeennimi** | .pl[d] |
| **Koudu ISO** | PL |
| **ROK koudu** | POL |
| **Telefonan koudu** | +48 |
| **Aiguvyöhykkehet** | UTC+1[d], Keski-Euroopan kesäaika[d], Keski-Euroopan aika[d] da UTC+2[d] |

**Pol’šu** (pol. *Polska*) on Päivännouzu-Jevroupan valdivo. Sen virralline nimi on Pol’šan tazavaldu (pol. *Rzeczpospolita Polska*). Rahvahan lugumiäry on enämbi 38,2 milj. hengie (v. 2021), pinduala on 312  696 km². Se on 36. sijal rahvahan lugumiäryn mugah da 69. sijal pindualan mugah.

Muan piälinnu on Varšavu. Valdivolline kieli on pol’šan kieli.

Se on sijoitannuhes Jevroupan keskiozas, Baltiekkumeren rannal. Se rajoittuu Ven’anke (Kaliningradan alovehenke), Litvanke, Valgo-Ven’anke, Ukrainanke, Slovakienke, Čeehienke da Germuanienke.
# Vengrii

Vengrii
Magyarország|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Vengrien flagu
 | Vengrien gerbu
 |

 |
|
Vengrien valdivongimnu
Kesto: 1 minuutti ja 34 sekuntia.1:34 |
|  |
| **Virallizet kielet** | Ungarin kieli |
| **Piälinnu** | Budapeštu |
| **Suurimat linnat** | Budapeštu, Debrecen, Seged |
| **Pinduala** • Kaikkiedah
  |  93 036 km² |
| **Rahvahan lugumiäry** • Hinnoitus (2022)
 |  9 689 010 hengie  |
| **Val’uuttu** | Unkarin forintti[d] |
| **Domeennimi** | .hu[d] |
| **Koudu ISO** | HU |
| **ROK koudu** | HUN |
| **Telefonan koudu** | +36 |
| **Aiguvyöhykkehet** | UTC+1[d] |

**Vengrii** libo **Ungari** on Keski-Jevroupan valdivo. Muan rahvahan lugumiäry on 9 689 010 hengie (v. 2022), pinduala on 93 036 km². Se on 89. sijal muailmas rahvahan lugumiärän mugah da 108. sijal pindualan mugah.

Valdivon piälinnu on Budapeštu. Virralline kieli on vengrien kieli.

Se sijoittuu Jevroupan keskes. Se on syväinmuavaldivo (se ei ole meren rannal).
Vengrii rajoittuu Ukrainanke, Rumiinienke, Slovakienke, Serbienke, Horvatienke, Slovenienke da Avstrienke.
# Livii

Livien valdivo
arab. دَوْلَةُ لِيبْيَا‎|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Livien flagu
 | Livien gerbu
 |

 |
|
Livien valdivongimnu
 |
|  |
| **Iččenäžyön päivymiärät** | 1. kevätkuudu 1949 |
| **Virallizet kielet** | Aruabien kieli |
| **Piälinnu** | Tripoli |
| **Suurimat linnat** | Tripoli], Bengazi, Misurata |
| **Pinduala** • Kaikkiedah
  |  1 759 540 km² |
| **Rahvahan lugumiäry** • Hinnoitus (2018)
 |  7 200 000 hengie  |
| **Val’uuttu** | Libyan dinaari[d] |
| **Domeennimi** | .ly[d] |
| **Koudu ISO** | LY |
| **ROK koudu** | LBA |
| **Telefonan koudu** | +218 |
| **Aiguvyöhykkehet** | UTC+2[d], Itä-Euroopan aika[d] da Africa/Tripoli[d] |

**Livii**, virrallizesti Livien valdivo on valdivo Pohjois-Afriekas Välimeren rannikos. Päivänlaskus se rajoittuu Alžiranke, luodehes Tunisanke, suves Čadanke da Nigeranke, liidehes Sudananke, päivännouzus Jegiptanke, pohjazes Välimerenke. Virralline kieli on aruabien kieli. Piälinnu on Tripoli. Muan pinduala on 1 759 541 km². Rahvahan lugumiäry on 5 613 380 hengie.
# Keski Afriekan Tazavaldu

Keski-Afriekan tazavaldan flaguKeski-Afriekan tazavaldan gerbu
Keski-Afriekan tazavaldu
**Keski-Afriekan tazavaldu** on valdivo Keski-Afriekas. Se on syväinmuavaldivo. Koillizes Keski-Afriekan tazavaldu rajoittuu Sudananke, päivännouzus Suvi-Sudanke, suves Kongon Demokruatillizen Tazavaldanke, lounuas Kongon Tazavaldanke, päivänlaskus Kamerunanke, pohjazes Čadanke. Virrallizet kielet ollah frantsien kieli da sango. Piälinnu da suurin linnu on Bangi. Muan pinduala on 622 984 km². Rahvahan lugumiäry on 5 057 000 hengie.
# Pohjaine jiämeri

Pohjaine jiämeri
**Pohjaine jiämeri** on pindualan da syvyön mugah Muan pienin merialoveh. Se sijaiččou pohjazes muanpuoliškos Jevruazien da Pohjois-Ameriekan välis.

Pohjazen jiämeren pinduala on 14, 75 mlj km², vezimiäry on 18, 07 mlj km³. Keskisyvys on 1225 m, suurin syvys on 5527 m Grenlandien meres. Pohjazen jiämeren pinnan suurin oza on šel’fat (45 % valdumeren pohjas) da vienalazet manderien reunat (70 % pohjan pindualas). Merialoveh juatah kolmekse suurekse vezialovehekse: Arktikan veziala, Pohjois-Jevroupan veziala da Kanadan veziala. Pol’arnoin muantiijollizen olopaikan täh valdumeren keskiozan jiäpeite säilyy kogo vuvves, vaigu se ainos liikkuu.

Pohjazeh jiämereh liitytäh Danii (Grenlandii), Islandii, Kanuadu, Norviegii, Ven'a da Ameriekku. Läs kogo vuvven Pohjastu jiämerdy käytetäh merivedämizeh näh, kuduat luajitah Ven’a Pohjazel meritiel da Ameriekku da Kanuadu Luodehizel tiel.
# Suvi Afriekku

Suvi-Afriekan tazavaldu
angl. *Republic of South Africa*
afrik.*Republiek van Suid-Afrika*
vend. *Riphabuḽiki ya Afurika Tshipembe*
xhosa *iRiphabliki yomZantsi Afrika*
zulu *iRiphabhuliki yaseNingizimu Afrika*
svat. *iRiphabhulikhi yeNingizimu Afrika*
seso. *Rephaboliki ya Afrika Borwa*
tsva. *Rephaboliki ya Aforika Borwa*|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Suvi-Afriekan flagu
 | Suvi-Afriekan gerbu
 |

 |
|
Gimnu: *«National anthem of South Africa»*
 |
|  |
| **Iččenäžyön päivymiärät** | 31. oraskuudu 1961 |
| **Virallizet kielet** | anglii, afrikaans, etelä-ndebelen kieli[d], pohjoissotho[d], eteläsotho[d], swazi[d], tsonga[d], tswana[d], venda[d], xhosa[d], zulu[d] da SASL[d] |
| **Piälinnu** | Pretourii, Bloemfontein da Kaplinnu |
| **Suurimat linnat** | Johannesburg, Kaplinnu, Soueto |
| **Pinduala** • Kaikkiedah
  |  1 219 090 km² |
| **Rahvahan lugumiäry** • Hinnoitus (2025)
 |  65 131 166 hengie  |
| **Val’uuttu** | Suvi-Afrikan randi[d] |
| **Domeennimi** | .za[d] |
| **Koudu ISO** | ZA |
| **ROK koudu** | RSA |
| **Telefonan koudu** | +27 |
| **Aiguvyöhykkehet** | UTC+2[d], UTC+3[d] da Africa/Johannesburg[d] |

**Suvi-Afriekku** libo **Suvi-Afriekan tazavaldu** on valdivo Suvi-Afriekas. Se sijaiččou Afrikan manderen suviozas. Suvi-Afriekku rajoittuu Botsvananke, Eswatininke, Mozambikanke, Namibienke, da Zimbabvenke. Suvi-Afriekas sijaiččou Lesoton ankluavu. Piälinnu on Pretourii. Muan pinduala on 1 219 912  km²  . Rahvahan lugumiäry on 48 810 427 hengie. Virrallizet kielet ollah afrikaans, anglien kieli, zulu, xhosa, swazi, ndebele, suvisotho, pohjoissotho, tsonga, tswana da venda.
# Indonezii

Indonezien tazavaldu
Republik Indonesia|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Indonezien flagu
 | Indonezien gerbu
 |

 |
|
Indonezien valdivongimnu
Kesto: 1 minuutti ja 50 sekuntia.1:50 |
|  |
| **Iččenäžyön päivymiärät** | 17. elokuudu 1945 |
| **Virallizet kielet** | indonesia[d] |
| **Piälinnu** | Džakarta |
| **Suurimat linnat** | Džakarta, Surabaja, Bandung, Bekasi, Medan |
| **Pinduala** • Kaikkiedah
  |  1 904 569 km² |
| **Rahvahan lugumiäry** • Hinnoitus (2020)
 |  270 203 917 hengie  |
| **Val’uuttu** | Indonesian rupia[d] |
| **Domeennimi** | .id[d] |
| **Koudu ISO** | ID |
| **ROK koudu** | INA |
| **Telefonan koudu** | +62 |
| **Aiguvyöhykkehet** | Indonesia Western Standard Time[d], Indonesia Central Standard Time[d], Indonesia Eastern Standard Time[d], Asia/Jakarta[d], Asia/Pontianak[d], Asia/Makassar[d] da Asia/Jayapura[d] |

**Indonezii** (indon. *Indonesia*), virralline nimi - **Indonezien tazavaldu** (indon. *Republik Indonesia*) on valdivo Liideh-Azies. Vuvven 2010 tiedoloin mugah rahvahan lugumiäry on 237, 5 miljonua hengie (v. 2011 – 245,6 miljonua hengie), pinduala on 1 904 569 km². Rahvahan lugumiärän da pindualan mugah Indonezii on alovehen suurin mua. Rahvahan lugumiärärän mugah Indonezii on 4.kohtal muailmas, pindulan mugah on 14.kohtal.

Piälinnu on Džakarta. Viralline kieli – indonezien kieli.
# Avstrualii

Avstrualien liitto
angl. *Commonwealth of Australia*|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Avstrualien flagu
 | Avstrualien gerbu
 |

 |
|
Avstrualien valdivongimnu
Kesto: 23 sekuntia.0:23 |
|  |
| **Iččenäžyön päivymiärät** | 1. pakkaskuudu 1901 |
| **Virallizet kielet** | australienanglii[d] da auslan[d] |
| **Piälinnu** | Canberra |
| **Suurimat linnat** | Sydney, Melbourne, Brisbane, Perth, Adelaide |
| **Pinduala** • Kaikkiedah
  |  7 692 024 km² |
| **Rahvahan lugumiäry** • Hinnoitus (2022)
 |  25 978 935 hengie  |
| **Val’uuttu** | Australien dollar[d] |
| **Domeennimi** | .au[d] |
| **Koudu ISO** | AU |
| **ROK koudu** | AUS |
| **Telefonan koudu** | +61 |
| **Aiguvyöhykkehet** | UTC+10[d] |

**Avstrualii** (angl. *Australia*) libo Avstrualien liitto on valdivo, kudai sijoittuu suvizes muan puoliškos. Se täyttäy Avstrualien manderen, Tasmanien suaren da vie monet muut Indien valdumeren da Tyynenmeren suaret. Valdivon pinduala on 7 692 024 km² (6. sijal muailmas). Lähizet muat ollah Päivännouzu Timor, Indonezii da Papua-Uuzi Guinea pohjazes, Vanuatu, Uuzi-Kaledounii da Solomonsuaret koillizes, Uuzi Zelandii liidehes. Rahvahan lugumiäry on 24 237 283 hengie (3.05.2016), kudamis enimistö eläy päivännouzurannal.

Avstrualien piälinnu on Kanberra.