Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Alabama

Alabama| Alabama (en)  |
|

(Bandièra)
(Escut d'armas) |
|   |
| Imne | Alabama (ca)   (1931 ) |
| Devisa | «Audemus jura nostra defendere (ca) »  |
| Simbòl | Pic flamejant  |
| Nom oficial | State of Alabama (en)  |
| Escais | The Yellowhammer State e Heart of Dixie  |
| Administracion |
| Capitala | Montgomery  |
| Lenga oficiala | anglés  |
| Politica |
|  • Governador  | Kay Ivey (ca)  (2017–)  |
| Geografia |
|   |
| 32° 42′ N, 86° 42′ O |
|  |
| **Estat** | Estats Units  |
|  |
| Superfícia | 135 765 km²  |
| Percentatge d'aiga | 3,39 %  |
| Altitud mejana | 152 m  |
| Punt mai bas | golf de Mexic (0 m)  |
| Punt culminant | mont Cheaha (ca)  (735 m)  |
| Fus orari | UTC−06:00 Ora Estandard Centrala America/Chicago  |
| Demografia |
|  • Totala | 5 024 279  ab. (1 d'abril de 2020 ) |
|  • Densitat | 37,01 ab./km² |
| Autras informacions |
| ISO 3166-2 | US-AL  |
|

---

 |
| Sit web | alabama.gov  |

Alabama es un estat dels Estats Units d'America.

### Istòria

### Geografia

### Economia

### Ligams extèrnes
# Division administrativa autonòma

Una **division administrativa autonòma** es una division administrativa d'un país que ten un grà d'autonòmia, o de libertat respècte a una autoritat extèrna.
# Religion tradicionala chinesa

La **religion tradicionala chinesa** (chinés tradicional: 中國民間宗教 or 中國民間信仰; chinés simplificat: 中国民间宗教 or 中国民间信仰; pinyin: *Zhōngguó mínjiān zōngjiào* or *Zhōngguó mínjiān xìnyăng*) recampa un ensemble de cresenças ancestralas eiretadas dempuèi l'Antiquitat. Es diferent del confucianisme, del taoïsme e del bodisme emai se d'elements de las cresenças tradicionalas pòdon se retrobar dins aquestas religions talas que son practicadas en China.

## Referéncias
# Municipalitat (Republica Populara de China)

En Republica Populara de China, las **municipalitats amb reng de província** son d'aglomeracions que dependon pas pus de la província que i se situan mas dirèctament de l'autoritat centrala. Son compausadas d'un centre urban enrodat d'una banlega pus granda.

Existís quatre municipalitats : Chongqing, Pequin, Shanghai e Tianjin.
# Estacion ferroviària

Los cais de la gara de Bordèu Sent Joan.
Una **gara ferroviària** es lo luòc d'arrèst dels trens.

## Definicion administrativa d'una gara

### França

Una gara es designat per la SNCF coma un luòc amb un agulhaire, gerissent la circulacion dels trens.

## Istòria

A l'origina, al temps de la creacion dels camins de fèrres, *embarcadors* èra l'apellacion de las primièras garas.

## Notas e referéncias

## Vejatz tanben

|  |
| --- |
| Sus d'autres projècte de Wikimedia: |
| Commons | **Commons** (Galariá) |
| Commons | **Commons** (Categoria) Modèl:Commonscat/categories |

### Articles ligats

* Tren
# Tombèus dei Ming

Lei **Tombèus dei Ming** son un ensemble de mausolèus bastits per 13 emperaires de la dinastia Ming que reinèt en China de 1368 a 1644. Situat a 50 km au nòrd-oèst de Pequin, la necropòli aviá una superficia de 40 km² e son accès èra limitat. Totei lei sobeirans Ming, de Yongle (1402-1424) a Chongzhen (1627-1644), i son enterrats dins de sepulturas organizadas segon lei principis de la geomancia tradicionala chinesa (*Feng Shui*).

L'endrech foguèt pilhat e en partida cremat en 1644 per l'armada de Li Zicheng, cap de l'insureccion païsana que reversèt lei Ming. Pasmens, Li Zicheng gardèt pas lòngtemps lo poder car foguèt vencut per lei Qing, sostenguts per lei rèstas de l'armada Ming. Ansin, desirós de legitimar sa presa dau poder en se presentant coma lei successors legitims de la dinastia dispareguda, lei Qing assegurèron l'entretenança dei tombas. En particular, en 1725, l'emperaire Yongzheng (1722-1735) nomèt un descendent dei Ming per s'ocupar de la restauracion deis edificis e de la realizacion dei rites funeraris.

En 2003, lei tombèus foguèron inscrichs au Patrimòni Mondiau de l'Umanitat de l'UNESCO.

## Liames intèrnes

* Dinastia Ming.
* Dinastia Qing.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
# Jòcs Olimpics d'ivèrn de 1932

Los Jòcs Olimpics d'ivèrn de 1932 (Jòcs de la 3ena Olimpiada) se debanèron a Lake Placid  Estats Units ( 4 - 15 de febrièr de 1932 ).

## Genèsi

## Delegacions

252 atlètas de *17 equipas* participèron a aicestes primièrs jòcs olimpics ivernencs estatsunians.

## Debanar

## Espets e endevenenças

## Programa

### Espòrts e espròvas

#### Bobsleigh

#### Esqui nordic ( Combinat nordic / Esqui de fons / Saut amb esquis )

#### Oquei gèl

#### Patinatge artistic

#### Patinatge de velocitat

## Medalhièr general

| **...** | Comitat Nacional Olimpic |  |  |  | Total |
|  |  Estats Units | 6 | 4 | *2* | **12** |
|  | Norvègia | 3 | 4 | *3* | **10** |
|  |  Canadà | 1 | 1 | *5* | **7** |
|  |  Suècia | 1 | 2 | *0* | **3** |
|  | Finlàndia | 1 | 1 | *1* | **3** |
|  | Àustria | 1 | 1 | *0* | **2** |
|  |  França | 1 | 0 | *0* | **1** |
|  | Soïssa | 0 | 1 | *0* | **1** |
|  | Alemanha | 0 | 0 | *1* | **1** |
| **...10** | Ongria | 0 | 0 | *1* | **1** |
| Total | 14 | 14 | 14 | 42 |

## Bibliografia

## Vejatz tanben

*

* Jòcs Olimpics
* Comitat Internacional Olimpic

## Ligams extèrnes

## Ligams videografics

*

*

* + sus **YouTube**... mai de *73* documents subre **Lake Placid 1932** en picar coma clau *Winter Olympic Games 1932*

## Nòtas & referéncias

<references>
# Macau

Macau| 澳門特別行政區 (zh-hant) Região Administrativa Especial de Macau (pt) 澳门 (zh-hans)  |
|

(Bandièra)
(Escut d'armas) |
|   |
| Imne | Marcha dels volontaris  (1999 ) |
| Nom oficial | 中華人民共和國澳門特別行政區 (zh)  |
| Escais | Monte Carlo of the Orient e Las Vegas of the East  |
| Administracion |
| Lenga oficiala | Portugués Mandarin estandard Cantonés  |
| Politica |
|  • Cap  | Edmund Ho Hau Wah (fr)  (1999–2009) Fernando Chui (ca)  (2009–2019) Ho Iat Seng (ca)  (2019–2024) Sam Hou Fai (fr)  (2024–)  |
| Geografia |
|   |
| 22° 11′ 24″ N, 113° 32′ 17″ E |
|  |
| **Estat** | Republica Populara de China  |
|  |
| Superfícia | 115,3 km²  |
| Altitud mejana | 22 m  |
| Punt culminant | Alto de Coloane (1 706 m)  |
| Fus orari | Ora Estandard de Macau  |
| Demografia |
|  • Totala | 682 100  ab. (2021 ) |
|  • Densitat | 5 915,87 ab./km² |
| Economia |
| Moneda | Pataca macaneana  |
| Istòria |
| Pairinatge | Joan Batista  |
| Autras informacions |
| Còdi postal | 999078  |
| Indicatiu telefonic | +853  |
| Domeni Internet | .mo  |
| ISO 3166-2 | CN-MO  |
|

---

 |
| Sit web | gov.mo gov.mo… gov.mo…  |

Mapa de la R.A.E. de Macau.
Macau
**Macau** (/maˈkaw/; en chinés: 澳门; en portugués: *Macau*), oficialament la **Region Administrativa Especiala de Macau**, es una ciutat e una de las doas regions administrativas especialas —amb Hong Kong— de la
Republica Populara de China.
Lo gentilici es **macanean -a**.

## Istòria

Los mercants portugueses s'installèron a Macau al sègle XVI. Fòrça dels mercants estrangièrs daissèron Macau per Hong Kong aprèp la Guèrra de l'Òpi en 1841. Los afars e las activitats economicas a Macau declinèron. Administrat per Portugal fins en 1999, èra la mai vielha colonia europèa en China. Lo poder administratiu sobre Macau foguèt transferit a China en 1999.

## Economia

Article detalhat: Economia de Macau.
A l'ora d'ara Macau a desvolopat d'industrias coma textils, electronica e joguets, e tanben una industria toristica significativa amb una larga causida d'ostalariá, restaurants e casinòs. Coma dins lo passat, l'economia de Macau es estrechament ligada a la de Hong Kong e de la region del dèlta del fluvi de las Pèrlas en China continentala, qu'es qualificada coma un dels Tigre d'Asia de l'Èst. Amb de bonas infrastructuras, Macau provesís de bons servicis financials e bancaris, personals administratius, equipaments de transpòrt e comunicacions.

## Nòtas e referéncias
# Dust Bowl

Front d'una tempèsta de posca en Tèxas, 18 d'abril de 1935.
*Dust Bowl* près de Mills, Nòu Mexic, mai de 1935.
Lo Dust Bowl (« **bacin de posca** ») foguèt une seria de tempèstas de posca que provoquèron una catastròfa ecologica e agricòla dins los ans 1930 als Estats Units d'America, especialament dins una region entre Oklahoma, Kansas e Tèxas. Òm nomena lo periòde correspondent los *Dusty Thirties*.

Aquelas tempèstas de posca foguèron provocadas per des praticas agricòlas mecanizadas en zona arida que favorizèron l'erosion eoliana. Combinadas a tres periòdes de secada excepcionala (1934, 1936 e 1939-1940), aqueles metòdes degalhèron gravament l'agricultura de las pradas americanas e canadianas. D'unas regions de las Nautas Planas coneguèron entrò uèit ans de secada.

Lo fenomèn s'es apondut a las consequéncias de la Granda Depression, après lo Crac de 1929, e a l'exòdi rural provocat per l'usatge massís de l'agricultura mecanizada sus d'expleitacions agricòlas de granda talha.
# Amtrak

Trin d'Amtrak a Orlando.
**Amtrak** es una entrepresa ferroviària publica americana, especializada dins lo transpòrt de viatjaires. Creada lo 1er de mai de 1971, Amtrak a l'estatut d'una entrepresa comerciala, mai es entierament contrarotlada per lo govèrn deis Estats Units. Lo nom d'Amtrak siguèt creat per la contraccion dei mots *America* e *track* (camin ferrat). La rason sociala de l'entrepresa publica qu'administra Amtrak es National Railroad Passenger Corporation (*Societat Nacionala dei Transpòrts Ferroviaris de Viatjaires*).
# Economia d'Argeria

| Economia d'Argeria |
| --- |
|   |
| Moneda | dinar argerian |
| Organizacions comercialas | OMC, OPEP, Union Africana |
| Estadisticas |
| PIB | USD 244,3 miliards (2009) |
| Reng PIB | 46ena granda |
| Creissença del PIB | 3,4% (2009) |
| PIB per càpita | 7.100 (2009) |
| PIB per sector | agricultura 8,3%, industria 62,5%, comèrci e servicis 29,4% (2009) |
| Inflacion | 4,1%(2009) |
| IDH | cap d'informacions |
| Populacion jol lindal de pauretat | 23% (2006) |
| Fòrça de trabalh | 9 612 000 (2009) |
| Fòrça de trabalh per ocupacion | agricultura 14%, industria 13,4%, construccion e òbras publicas 10% comèrci 14,6%, govèrn 32%, autres 16% (2003) |
| Caumatge | 12,4% (2009) |
| Partenaris comercials |
| Expòrts | 52,03 miliards (2009) |
| Sòcis principals | Estats Units 23,9%, Itàlia 15,5%, Espanha 11,4%, França 8%, Païses Basses 7,8%, Canadà 6,8% (2008) |
| Impòrts | 39,51 miliards (2009) |
| Sòcis principals | França 16,5%, Itàlia 11%, Republica Populara de China 10,3%, Espanha 7,4%, Alemanha 6,1%, Estats Units 5,5% (2008) |
| Finanças publicas |
| Deute extèrne | US$ 3 389 milions (2009) |
| Revenguts | USD cap d'informacions |
| Despensas | 61,34 miliards (2009) |

Camps de blat, Guelma, Argeria
La produccion de petròli e sos derivats representa 30% del produch interior brut de l'economia d'Argeria. Lo país aviá unas resèrvas provadas de 161,7 bilions de pès cubics de gas natural, l'ochen país del mond amb mai resèrvas d'aquel combustible.

## Referéncias

<references>
# Economia d'Haití

| Economia d'Haití |
| --- |
|   |
| Moneda | gourde |
| Organizacions comercialas | OMC |
| Estadisticas [archive] |
| PIB | USD 11,59 mil milions (2008) |
| Reng PIB | 140en |
| Creissença del PIB | 2,3%% (2008) |
| PIB per càpita | 1300 (2008) (2008) |
| PIB per sector | agricultura 28%, industria 20%, comèrci e servicis 52% (2004) |
| Inflacion | 15,8%(2008) |
| IDH | cap d'informacions |
| Populacion jol lindal de pauretat | 80% |
| Fòrça de trabalh | 3,6 milions (1995) |
| Fòrça de trabalh per ocupacion | agricultura 66%, industria 9%, comèrci e servicis 25% (1995) |
| Caumatge | 2/3 de la populacion a pas emplec o viu en lo subemplec |
| Partenaris comercials [archive] |
| Expòrts | 554,8 milions (2007) |
| Sòcis principals | Estats Units 72,9%, Republica Dominicana 8,8%, Canadà 3,3% (2007) |
| Impòrts | 1 844 milions (2007) |
| Sòcis principals | Estats Units 41,2%, Antilhas Neerlandesas 14,9%, China 4,7%, Brasil 4,4% (2007) |
| Finanças publicas [archive] |
| Deute extèrne | 1 463 milions (2008) |
| Revenguts | USD cap d'informacions |
| Despensas | 529,6 milions (2004) |

Haití es lo pus paure país d'America e de l'Occident. Aproximativament 80% de la siá populacion viu jol lindal de pauretat e 54% viu en de condicions abjèctas de pauretat.

Malgrat la recuperacion recenta de la siá economia, amb una creissença positiva en 2005, quatre tempèstas tropicalas en 2008 daissèron de damatges importants dins la siá infrastructura de transpòrt e lo sector agricòla. Lo país espèra l'anullacion de 525 milions de dolars del sieu deute exterior en 2009, dins lo programa d'ajuda als païses extrèmament endeutats.

## Nòtas & referéncias

<references>
# Economia de Nepal

| Economia de Nepal |
| --- |
|   |
| Moneda | ropia nepalesa |
| Organizacions comercialas | OMC |
| Estadisticas |
| PIB | USD 40,49 miliards (2012) |
| Reng PIB | 102ena granda |
| Creissença del PIB | 4,6% (2013) |
| PIB per càpita | 1 300 (2012) |
| PIB per sector | agricultura 38,1%, industria 15,3%, comèrci e servicis 46,6% (2012) |
| Inflacion | 8,3%(2012) |
| IDH | cap d'informacions |
| Populacion jol lindal de pauretat | 25,2% (2011) |
| Fòrça de trabalh | 18 000 000 (2012) |
| Fòrça de trabalh per ocupacion | agricultura 75%, industria 7%, comèrci e servicis 18% (2010) |
| Caumatge | 46% (2012) |
| Partenaris comercials |
| Expòrts | 1 miliard (2012) |
| Sòcis principals | Índia 57,4%, Estats Units 9,6%, Alemanha 5,4% (2011) |
| Impòrts | 6,15 miliards (2012) |
| Sòcis principals | Índia 57%, Republica Populara de China 25,9% (2011) |
| Finanças publicas |
| Deute extèrne | US$ 3 774 milions (2012) |
| Revenguts | USD cap d'informacions |
| Despensas | 4,7 miliards (2012) |

Nepal es un dels païses pus paures del mond, amb 30% de sa populacion jol lindal de pauretat. Una societat isolada e agrària fins a la mitat del sègle XX, lo país dintrèt en l'èra modèrna en 1951 sens escòlas, espitals, rotas, telecomunicacions, energia electrica, indústria e servici civil. Malgrat aiçò, lo país a fach de progrès cap al desvolopament economic sostenible dempuèi los ans 50 e es confiat dins un programa de liberalizacion economica.

### Nòtas & referéncias
# Economia de Tònga

| Economia de Tònga |
| --- |
| Moneda | pa'anga |
| Organizacions comercialas | OMC, Sparteca |
| Estadisticas |
| PIB | USD 551,7 milions (2009) |
| Reng PIB | 210en |
| Creissença del PIB | -0,5% (2009) |
| PIB per càpita | 4600 (2009) |
| PIB per sector | agricultura 25%, industria 17%, comèrci e servicis 57% (2006) |
| Inflacion | 5,9%(2007) |
| IDH | cap d'informacions |
| Populacion jol lindal de pauretat | 24% (2004) |
| Fòrça de trabalh | 39 960 (2007) |
| Fòrça de trabalh per ocupacion | agricultura 31,8%, industria 30,6%, comèrci e servicis 37,6% (2003) |
| Caumatge | 13% (2004) |
| Partenaris comercials |
| Expòrts | 22 milions (2006) |
| Sòcis principals | Estats Units 28,2%, Japon 11,4%, Nòva Zelanda 11,4%, Taiwan 9,5%, Fiji 6,8%, Samoa 5,7%, Austràlia 4,6%, Corèa del Sud 4,2%, Hong Kong 4,1% (2008) |
| Impòrts | 139 milions (2006) |
| Sòcis principals | Fiji 36,9%, Nòva Zelanda 24%, Estats Units 9,3%, Austràlia 8,9%, Republica Populara de China 5% (2008) |
| Finanças publicas |
| Deute extèrne | US$ 80,7 milions (2004) |
| Revenguts | USD cap d'informacions |
| Despensas | 109,8 milions (2008) |

Tònga a una pichona economia basada sus l'exportacion de produchs primaris, especialament d'agricultura. En i comprenent tanben lo peis, los produchs primaris representan lo 2/3 de las exportacions. Lo país impòrta una granda quantitat de noiduras, principalament de Nòva Zelanda.

Lo país depend tanben de las remesas de sòus de las comunitats tonganesas residentas en l'exterior per equilibrar lo sieu deficit comercial. Lo torisme representa la segonda font de revenguts del país: en 2006, 39 000 personas visitèron lo país.

Lo govèrn estimula lo desvolopament del sector privat, e incentiva especialament los investiments, mentre concentra las despensas publicas en santat e educacion. Tonga a una infrastructura basica rasonabla e un servici social desvolopat. L'anautita taxa de caumatge entre los joves, la creissença de l'inflacion, las pressions per de reformas democraticas e la creissença de las despensas en servicis socials son las principalas provocacions del govèrn.

## Referéncias
# Economia de Croàcia

| Economia de Croàcia |
| --- |
|   |
| Moneda | kuna |
| Organizacions comercialas | OMC |
| Estadisticas |
| PIB | USD 79,23 miliards (2009) |
| Reng PIB | 75ena granda |
| Creissença del PIB | -5,2% (2009) |
| PIB per càpita | 17.600 (2009) |
| PIB per sector | agricultura 7%, industria 31,6%, comèrci e servicis 61,4% (2009) |
| Inflacion | 2,4%%(2009) |
| IDH | cap d'informacions |
| Populacion jol lindal de pauretat | 17% (2008) |
| Fòrça de trabalh | 1.196.000 (2009) |
| Fòrça de trabalh per ocupacion | agricultura 5%, industria 31,3%, comèrci e servicis 63,6% (2008) |
| Caumatge | 16,1% (2009) |
| Partenaris comercials |
| Expòrts | 10,57 miliards (2009) |
| Sòcis principals | Itàlia 19,1%, Bòsnia e Ercegovina 15,4%, Alemanha 10,8%, Eslovènia 7,8%, Àustria 5,8% (2008) |
| Impòrts | 22,1 miliards (2009) |
| Sòcis principals | Itàlia 16,9%, Alemanha 13,2%, Russia 10,3%, Republica Populara de China 6,1%, Eslovènia 5,5%, Àustria 4,9% (2008) |
| Finanças publicas |
| Deute extèrne | US$ 59,4 miliards (2009) |
| Revenguts | USD cap d'informacions |
| Despensas | 22,35 miliards (2009) |

Una de las pus ricas republicas de l'anciana Iogoslavia, Croàcia sofriguèt severament los efièches de la guèrra civila, entre 1991 e 1995. La produccion queiguec e la economia perdèt las primièras pòrtas d'inversions que foguèron dirigidas dins los païses del Èst Europèu après la casuda del Mur de Berlin.

Actualament Croàcia es un país candidat a l'entrada dins l'Union Europèa.

## Nòtas & referéncias

<references>
# Nòva York (estat)

Estat de Nòva York| New York (en)  |
|

(Bandièra)
 |
|  Capitoli de Nova York (ca)   |
| Devisa | «I Love New York (ca) »  |
| Simbòl | siàlid de l'est (ca)   |
| Nom oficial | State of New York (en)  |
| Escais | The Empire State  |
| Administracion |
| Capitala | Albany  |
| Politica |
|  • Governadora (ca)   | Kathy Hochul (2021–)  |
| Geografia |
|   |
| 43° N, 75° O |
|  |
| **Estat** | Estats Units  |
|  |
| Superfícia | 141 300 km²  |
| Percentatge d'aiga | 13,62 %  |
| Altitud mejana | 305 m  |
| Punt mai bas | Ocean Atlantic (0 m)  |
| Punt culminant | Mont Marcy (ca)  (1 629 m)  |
| Fus orari | Zona orària de l'Èst UTC−05:00 (mul)  (ora estandard) America/Nòva York UTC−04:00 (ora d'estiu)  |
| Demografia |
|  • Totala | 20 201 249  ab. (1 d'abril de 2020 ) |
|  • Densitat | 142,97 ab./km² |
| Autras informacions |
| ISO 3166-2 | US-NY  |
|

---

 |
| Sit web | ny.gov  |

**Nòva York** (var. **Nava York, Nuòva York**; en anglés: *New York* ) es un estat del nòrd-èst dels Estats Units d'America.
L'estat de Nòva York confronta los estats de Nòva Jersei e Pensilvània al sud e de Connecticut, Massachusetts, e Vermont a l'èst. L'estat ten una frontièra maritima dins l'Ocean Atlantic amb Rhode Island, a l'èst de Long Island, e una frontièra internacionala amb las províncias canadencas de Quebèc al nòrd e Ontàrio a l'oèst e al nòrd. La populacion de l'estat foguèt estimada a 19.8 million d'abitants en 2015.
La vila de Nòva York es la mai granda vila e lo centre economic de l'estat.

La capitala de l'estat es Albany.

## Istòria

Aquesta seccion es voida, pas pro detalhada o incompleta. **Vòstra ajuda** es benvenguda !
## Geografia

Aquesta seccion es voida, pas pro detalhada o incompleta. **Vòstra ajuda** es benvenguda !
## Economia

Aquesta seccion es voida, pas pro detalhada o incompleta. **Vòstra ajuda** es benvenguda !
## Ligams extèrnes

Aquesta seccion es voida, pas pro detalhada o incompleta. **Vòstra ajuda** es benvenguda !
# Grand ròda

L'Estel de Nanchang, de 160 mètres de naut, foguèt la mai grand ròda roda del mond fins a 2006 que la despassèt lo Singapore Flyer en 2008.
Una **grand ròda** es una atraccion de fèira consistent en una grand ròda montada en posicion verticala amb de cabinas o sètis penjats a la corba exteriora e que vira a l'entorn d'un ais orizontal perpendicular al plan de la ròda e que passa pel seu centre.

La primièra grand ròda foguèt bastida a Chicago en 1893, dessenhada per l'engenhaire George Washington Ferris. Èra nauta de 80.4 mètres.

## Referéncias
# Eliç

Eliç de vaissèu
Una **eliç** es un dispositiu format per un ensems d'elements denominats palas, que son montats de maniera concentrica a l'entorn d'un ais, virant a l'entorn d'aqueu en un meteis plan.

Sa foncion es de transmetre a travèrs dei palas la sieuna energia cinetica pròpria (qu'aquerís en virant) a un fluid, creant una fòrça de traccion, o vicevèrsa; "pren" l'energia cinetica d'un fluid per la transmetre mejançant son ais de rotacion a un autre dispositiu.

Lei primiereis aplicacions deis eliç, fa de miliers d'ans, foguèron lei molins de vent e d'aiga. Uei lo dia, tanben sota lei noms de "rotor", "turbina" e "ventilador", leis eliç e lei dispositius que ne derivan s'emplegan per una multitud de foncions: refrigeracion, compression de fluids, generacion d'electricitat, propulsion de veïculs e mai per la generacion d'efiechs visuaus (estroboscòpi).

Eliç d'un avion "Corsair"
Coma o evidéncia la varietat de denominacions e de camps d'aplicacion, existís una granda varietat d'eliç, varietat que se manifèsta subretot dins lei palas, que generalament tenon de perfius semblants a aquelei d'una ala, mai que sa forma vària segon la foncion.

E mai, i a d'eliç, principalament dins l'aviacion, que l'inclinason de sei palas es variabla, una variacion qu'a son torn pòt concernir lo plan de rotacion de l'eliç ("pas") o l'ais de rotacion de l'eliç ("pas ciclic"). Per aconseguir aquò se requerís de mecanismes pron complèxes.

## Vejatz tanben

* Elicoptèr
* Turbina
# Itzhak Perlman

Itzak Perlman
Perlman mainatge dab lo presentador Ed Sullivan
**Itzhak Perlman** (Tel Aviv, lo 31 d'agost de 1945) qu'ei un violonista israelian e nòrd-american considerat com un deus màgers deu sègle XX.

## Vita

Qu'aprengó lo vriulon mainatge en Israèl en muishà 's hèra precòç e d'un capatge deus géncers. Arron que se n'anè estudiar aus Estats Units a la Juilliard School on hon professors sons Ivan Galamian e Dorothy DeLay. Que debutè au Carnegie Hall en 1963.

Inauguracion de la presidéncia de Barack Obama dab lo concèrt de Perlman e Yo-Yo Ma
En 1987 que rejonhè l'Orquèstra Filarmonica d'Israèl dab la quau e hore lo torn deu mòn. A desprat deu concertista qu'a tanben estat director deu Detroit Symphony Orchestra e qu'arrecevè la cadièra de Dorothy Delay (lo son professor) a la Juilliard School.

Que joga dab un vriulon stradivarius que crompè a Yehudi Menuhin aperat lo *Soil* (1714) e tanben dab lo *General Kyd* (Stradivarius, 1714), lo *Sauret* (Guarnerius del Gesu, 1743) e lo Kreisler Bergonzi (Bergonzi, 1740).

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| * Portau deu vriulon

 |  | * Portal de la musica

 |
# Saké

Ofèrta d'un barriu de saké dins un temple de Tòquio.
Lo **saké** (var. **saqué**) es un beure alcolizat de 14 a 17° originària de Japon e producha a partir de fermentacions repetidas de ris.

## Liames intèrnes

* Fermentacion.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
# Batalha d'al-Qadisiyya

|
 Batalha d'al-Qadisiyya

 |
| --- |
| Descobridor o inventaire |  |
| Data de descobèrta |  |
| Contrari |  |
| Color |  |
| Simbòl de quantitat |  |
| Simbòl d'unitat |  |
| Proprietat de |  |
| Fondador |  |
| Compren |  |
| Data de debuta |  |
| Data de fin |  |
| Precedit per |  |
| Seguit per |  |
| Coordenadas |  |
| Informacions generalas |
| Data | Vèrs 636 |
| Luòc | Al-Qadisiyya (Iraq) |
| Eissida | Victòria arabia |
| Belligerants
  |
| Empèri Sassanida | Arabis musulmans |

La **batalha d'al-Qadisiyya** se debanèt vèrs 636 entre l'Empèri Sassanida e lei tribús arabias unificadas per l'islam e Maomet. S'acabèt per una victòria arabia que fuguèt una etapa importanta de la conquista arabia de Pèrsia car permetèt la conquista de la capitala sassanida, Ctesifont, en 637.