Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Tamèsi

| Tamèsi (Thames) |
| --- |
|  Tamèsi a Londres, vista del pont del Jubilèu d'aur (*Golden Jubilee Bridge*). |
| Caracteristicas |
| Longor | 346 km |
| Bacin | 12 935 km2 |
| Debit mejan | 81,7 m3⋅s-1 (Teddington) |
| Regim | pluvial oceanic |
| Riu |
| Font | Gloucestershire |
|  · Localizacion | Thames Head |
|  · Altitud | 110 m |
|  · Coordenadas | 51° 41′ 44″ N, 2° 01′ 49″ O |
| Embocadura | Mar del Nòrd |
|  · Coordenadas | 51° 30′ 20″ N, 0° 39′ 04″ E |
| Geografia |
| Afluents principals |
|  · Riba esquèrra | Brent, Cherwell, Churn, Coln, Evenlode, Fleet, Lea, Loddon |
|  · Riba drecha | Mole |
| Païses traversats | Reialme Unit |
| Vilas principalas | Oxford, Londres, Reading |

**Tamèsi** (en anglés: *the Thames* [ðə ˈtɛmz]) es lo flume principal d'Anglatèrra; es benlèu lo mai conegut pr'amor que travèrsa lo centre de la ciutat de Londres, lo flume asaga tanben d'autras ciutats importantas, coma Oxford, Reading e Windsor.

La val eponima (en anglés: *Thames Valley*) es una region d'Anglatèrra centrada a l'entorn del flume entre Oxford, l'oèst de Londres, e l'estuari de Tamèsi, e a la *Thames Gateway* (Entrada de Tamèsi), la zona centrada a l'entorn del bacin de marèa de Tamèsi e son estuari a l'èst de Londres.

Mapa de Tàmesi
## Nòtas

## Referéncias

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| * Portal de la geografia

 |  | * Portal del Reialme Unit

 |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| * Portal de la geografia

 |  | * Portal del Reialme Unit

 |
# Anglicanisme

Fotografia de la Catedrala de Canterbury qu'es lo centre espirituau major de l'Anglicanisme.
L'**anglicanisme** es una division de la religion crestiana apareguda au sègle xvi en Anglatèrra quand lo rèi Enric VIII (1509-1547) rompèt ambé la papautat. Au començament dau sègle xxi, teniá 77 milions de fidèus magerament en Anglatèrra o de regions que faguèron partida de l'Empèri Britanic en America o en Africa.

Son organizacion gropa divèrsei Glèisas nacionalas que son autocefalas e reünidas au sen d'una Comunion Anglicana. Pasmens, l'arquevesque de Canterbury, primat de la Glèisa Anglicana d'Anglatèrra i a una influéncia e un prestigi pus importants. L'estructura intèrna dei Glèisas Anglicanas an una estructura episcopala e una ierarquia fòrça desvolopada similara a aquela de la Glèisa Catolica Romana. Ansin, lei Glèisas Anglicanas se presentan coma de glèisas catolicas non romanas.

Pasmens, aquela qualitat es pas reconeguda per leis autoritats catolicas e ortodòxas. En particular, lo papa Leon XIII (1878-1903) refusèt en 1896 de reconóisser leis ordinacions realizadas per lo clergat anglican. Aquela posicion evolucionèt pauc a pauc dins lo corrent dau sègle xx e lo concili de Vatican II reconoguèt solament una « plaça especiala » ais Anglicans « que gardan en partida lei tradicions e leis estructuras catolicas ». Dins aquò, a la fin dau sègle, lo dialòg entre lei doas glèisas foguèt romput en causa dei questions sus l'ordinacion dei fremas. La Glèisa Ortodòxa i es tanben opausada e lo dialòg entre Anglicans e Ortodòxs conoissiá egalament de dificultats sus aquelei questions.

D'autra part, lei Glèisas Anglicanas se dison tanben reformadas car acceptan certanei principis de la Reforma protestanta en matèria de doctrina e de liturgia. A l'origina, sa doctrina foguèt definida dins lei Trente-e-Nòu articles establits en 1563. Au sègle xvii, divèrsei movements anglicans diferents apareguèron e leis estructuras dei diferentei Glèisas se formèron durant la segonda mitat dau sègle xix. Dempuei lo sègle xx, lei debats regardan lei tematicas de l'ordinacion dei fremas, de la comunion e de la posicion a prepaus de l'omosexualitat.

## Voses connèxas

* Cristianisme
	+ Glèisa Catolica Romana
	+ Papa
	+ Santa Ses
* Ortodoxia
* Protestantisme
	+ Calvinisme
# Gaborone

|
 Gaborone

 |
| --- |
| Descobridor o inventaire |  |
| Data de descobèrta |  |
| Contrari |  |
| Color |  |
| Simbòl de quantitat |  |
| Simbòl d'unitat |  |
| Proprietat de |  |
| Fondador |  |
| Compren |  |
| Data de debuta |  |
| Data de fin |  |
| Precedit per |  |
| Seguit per |  |
| Coordenadas |  |
| Geografia fisica |
| Coordenadas | 24° 39′ 30″ S, 25° 54′ 45″ E |
| Superfícia | ? km² |
| Altituds  · Mejana |   (parlament)1 015 m |
| Geografia politica |
|  |
| Geografia umana |
| Populacion (?) | 208 411 ab. |
| Densitat | ? ab./km² |
| Autras informacions |
| ? |

**Gaborone** es la capitala de Botswana. Sa populacion èra estimada a 208 411 abitants, en 2005.

## Populacion

Evolucion demografica| 1971 | 1981 | 1991 | 2001 | 2005 |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 18 799 | 59 657 | 133 468 | 186 007 | 208 411 |

| Capitalas d’Africa |
| --- |
| **Africa del Nòrd**  | Argièr · Lo Caire · Trípol · Rabat · Nouakchott · Khartom · Tunis | **Africa de l'Oèst**  | Porto Novo · Ouagadougou · Praia · Yamoussoukro · Banjul · Accra · Conakry · Bissau · Monròvia · Bamako · Niamey · Abuja · Dakar · Freetown · Lomé |
| **Africa Centrala**  | Yaoundé · Bangui · Brazzaville · Kinshasa · Liuravila · Ciutat de La Patz · São Tomé · N'Djamena | **Africa de l'Èst**  | Gitega · Jiboti · Asmara · Addis Abeba · Nairòbi · Kampala · Kigali · Victòria · Mogadisho · Dodoma |
| **Africa Australa**  | Pretòria  · Luanda · Gaborone · Moròni · Maseru · Antananarivo · Lilongwe · Port Louis · Maputo · Windhoek · Mbabane  · Lusaka · Harare | **Autras vilas principalas e capitalas economicas** | Abidjan · Alexàndria · Casablanca · Dar es Salaam · Durban · Lagos · Lo Cap · Johannesburg |
# Relòtge d'aiga

Reconstitucion d'un relòtge d'aiga grèc dau sègle V avC.
Un **relòtge d'aiga** es un relòtge ancian que permet d'indicar lo temps a partir de la durada d'escorrement d'un liquid contengut dins una sèrva a travèrs d'un pichon orifici. L'aiga foguèt lo liquid pus utilizat, çò qu'explica lo nom dau sistèma, mai d'autrei liquids foguèron de còps adoptats (mercuri, òli...).

Lo modèl pus ancian conegut a l'ora d'ara data de 1 600 avC e foguèt descubèrt en Egipte. Pasmens, plusors traças semblan indicar una concepcion pus vièlha en China e en Índia, benlèu tre lo milleni IV avC. Foguèron utilizats, en parallèl dei mòstras solaras, dins lei regions sedentàrias d'Eurasia e d'Africa dau Nòrd. Conoguèron de melhoraments variats segon lei regions permetent de metre en plaça de sistèmas amb una precision similara ai mòstras actualas (Pèrsia) ò de bastir de relòtges monumentaus (torre dei Vents d'Atenas). D'un biais generau, demorèron lei relòtges pus precís fins au sègle XVII e, dins certanei regions, foguèron utilizats fins au sègle XX.

## Liames intèrnes

* Mòstra solara.
* Relòtge.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias

.
# Nexus 10

Lo **Nexus 10** es un ordinador tauleta desvolopada per Google e Samsung Electronics. Es la segonda tauleta de la sèria Google Nexus, una gamma de produches informatics que fan servir lo sistèma operatiu Android.
# K-pop

|
 K-pop

 |
| --- |
| Descobridor o inventaire |  |
| Data de descobèrta |  |
| Contrari |  |
| Color |  |
| Simbòl de quantitat |  |
| Simbòl d'unitat |  |
| Proprietat de |  |
| Fondador |  |
| Compren |  |
| Data de debuta |  |
| Data de fin |  |
| Precedit per |  |
| Seguit per |  |
| Coordenadas |  |
| Estil font | Musica dance, musica electronica, synthpop (electropop), hip-hop, rock, R&B modèrn |
| Fonts culturalas | Corèa del Sud al començament dels ans 1990 |
| Instrument(s) classica(s) | Cant, rap, boita de ritme, batariá, guitarra baisha, clavièr, piano, samplèr, sequenciador àudio, sintetizador, vocoder, a vegades instruments de coire e de còrdas hregadas |
| Popularitat | Actualment en Asia de l'Èst |
|

---

 |
|

---

 |
| Véser tanben | DPRK-pop, C-pop, J-pop |

Lo **K-pop** (/keɪ pɔp/; acorcha de l'anglés *Korean pop*, "musica pop coreana") es un genre de musica sud-coreana.

## Quauques grops e cantaires de K-pop famós

* 2NE1
* Ateez
* B.A.P
* Beast
* BoA
* Big Bang
* Blackpink
* Block B
* BTS
* Enhypen
* EXO
* (G)-Idle
* Girls' Generation
* GOT7
* HyunA
* Infinite
* Kara
* Le Sserafim
* New jeans
* PSY
* Red Velvet
* SHINee
* StayC
* Stray kids
* Super Junior
* T-ara
* Tomorrow by together
* TVXQ
* Twice
* Wonder Girls

## Véser tanben

* J-pop
* "Gangnam Style"

## Referéncias

## Ligams extèrnes

* K-POP Official YouTube Channel (Canal oficial del K-pop sus YouTube) [archive]
* *Billboard Korea* K-Pop Hot 100 [archive] - Billboard.com

* Portal de la musica
# Bab-el-Mandeb

**Bab-el-Mandeb** es un estrech d'un trentenau de quilomètres que separa Africa e la Peninsula Aràbia entre Jiboti e Iemèn. Unís lo sud de la Mar Roja au nòrd-oèst de l'Ocean Indian. En causa de sa localizacion au sud dau canau de Suèz, es un aisse important dau comèrci maritim internacionau e un endrech susvelhat per lei grandei poissanças dempuei la segonda mitat dau sègle XIX.

## Liames intèrnes

* Estrech.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
# Setze Reiaumes

Lei **Setze Reiaumes** (ò **Periòde dei Cinc barbares, setze país**) designa un ensems de reiaumes de chinés qu'existiguèron entre 304 e 439 dins lo corrent deis annadas d'instabilitat entre la retirada de la dinastia Jin en direccion dau sud de China e l'establiment dei dinastias dau Nòrd. Aqueleis estats foguèron fondats per d'etnias asiaticas eissidas de la migracion de pòbles nomadas venguts de l'estèpa asiatica. Totei conoguèron de periòdes brèus de dominacion e un afondrament rapide. Aquela instabilitat s'acabèt pauc a pauc a partir de 386 quand lei Toba, un pòble nomada d'origina turca, comencèron la conquista deis autrei principats per unificar tornarmai lo nòrd de China en 439.

Lei setze reiaumes dau periòde foguèron :

* Cheng Han.
* Zhao anterior.
* Zhao posterior.
* Liang anterior.
* Liang posterior.
* Liang occidentau.
* Liang septentrionau.
* Lang meridionau.
* Qin anterior.
* Qin posterior.
* Qin occidentau.
* Yan anterior.
* Yan posterior.
* Yan septentrionau.
* Yan meridionau.
* Xia.

## Liames intèrnes

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
# Lengas turquesas

Las **lengas turquesas** (o **lengas turquicas**) forman una familha lingüistica que compren un trentenat de lengas repartidas dins una region ampla que va de l'Euròpa Orientala cap a Siberia e a l'oèst de China. Òm estima que 140 milions de personas practican una lenga turca per lenga mairala, e maites desenats de milions suplementaris per segonda lenga.

## Classificacion

### Classificacion externa

Las lengas turquesas son compresas dins la familha ipotetica de las lengas altaïcas.

### Classificacion interna

Reparticion geographica dels grops de las lengas turquesas :
     lengas oghoz
     lengas quipchac
     lengas oigoras
     lengas turquesas siberianas
     lengas oghoras
     lengas arghu

1. Grop de las lengas oghoz
	* pechenèg
	* Grop oghoz occidental
		+ turc
		+ azèri
		+ gagauz
	* Grop oghoz oriental
		+ turcmèn
		+ turk de Khorassan
	* Grop oghoz meridional
		+ afshar
		+ kachkai e ainallu, sonqor, etc
2. Grop de las lengas quipchac
	* Grop quipchac occidental
		+ coman
		+ armenoquipchac
		+ quipchac mameloc
		+ karachai-balkar
		+ comoc
		+ krymchak
		+ karaim
		+ tatar de Crimèa
		+ orom
	* Grop quipchac septentrional (Volga-Oral)
		+ bashquir
		+ tatar
		+ tatar de Siberia : baraba, tatar de Tobol-Irtysh
	* Grop quipchac meridional (aralocaspian)
		+ caracalpac
		+ cazac
		+ quirguiz
		+ nogai
3. Grop de las lengas oigoras
	* Grop occidental
		+ ozbèc
	* Grop oriental
		+ turc ancian o *oigor ancian*
		+ chagatai
		+ oigor
		+ sarï-yugur o *oigor jaune*
		+ salar
4. Grop de las lengas turquesas siberianas
	* Lengas siberianas del nòrd
		+ dolgan
		+ iacot
	* Lengas siberianas del sud
		+ Turk de Sayan
			- tovan
			- tofalar o *tofa*
		+ Turk altai : altai
			- dialèctes altai del sud : teleut, telenguit
			- dialèctes altai del nòrd : tuba-kiji, chalqandu, qumanda
		+ Turk de l'Ienisseï
			- khakàs
			- shòr
			- quirguiz de Fu-Yu
		+ cholim
			- cholim inferior
			- tchoulym metjan
5. Grop de las lengas oghoras
	* avar
	* hunic
	* khazar
	* protobulgar
	* chovash
6. Grop arghu
	* khalaj

* Portal de las lengas
# Svalbard e Jan Mayen

**Svalbard e Jan Mayen** es un gropament de dos territòris per l’organizacion internacionala d’estandardizacion (ISO) dins son còde ISO 3166 del noms de país (còdes SJ, SJM e 744). Dins la realitat, Svalbard es un territòri de Norvègia administrat per un governador mentre que Jan Mayen depend del comtat de Nordland.