Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Ucraïnian

Ucraïnian| українська мова  |
| Parlat en | Ucraïna, Russia |
| Locutors | 45 milions (2007) |
| Tipologia | SVO |
| Sistèma d'escritura | Alfabet cirillic |
| Classificacion lingüistica |
| Lengas indoeuropèas* Lengas baltoslavas
	+ Lengas eslavas
		- Lengas eslavas orientalas
			* **Ucraïnian**
 |
| Estatut oficial |
| Oficial de | Ucraïna Transnístria (Moldàvia) |
| Estatut de conservacion |
| **AtudatEXExtinct* (Atudat)**MenaçatCRCritically endangered* (En dangièr critic)
**SESeverely endangered* (En dangièr sevèr)
**DEDevinitely endangered* (En dangièr definitiu)
**VUVulnerable* (Vulnerable)
**SegurNENot Endangered* (Non en dangièr)
**ICHEL *Red Book: Not Endangered
Classada coma lenga **segura** (**NE**) per l'*Atlàs de las lengas menaçadas dins lo mond*
 |
| Còdis lingüistics |
| ISO 639-1 | `uk`  |
| ISO 639-2 | `ukr`  |
| ISO 639-3 | `ukr`  |
| Ethnologue | `ukr`  |
| Glottolog | `ukra1253`  |
| Linguasphere | 53-AAA-ed  |
| ASCL | 3403  |
| IETF | uk  |
| Mapa |
|  |

Una locutritz de l'ucraïnian.
Illustracion d'un libre en ucraïnian.
L'**ucraïnian** o **ucraïnés** (autonim: украї́нська мо́ва, *ukraiynska mova*, prononciat [ʊkrɐˈjinʲsʲkɐ ˈmɔwɐ]) es una lenga eslava orientala. Lenga oficiala de l'Estat ucraïnian, s'escriu amb un alfabet cirillic amb qualques leugièras adaptacions. A una partida de son vocabulari qu'es comun amb las lengas eslavas vesinas, subretot amb la lenga bielorussa, lo polonés e plan segur lo rus e tanben l'eslovac.

La lenga ucraïniana es sovent en competicion amb lo rus o amb de formas dialectalas intermediàrias sus son territòri. Sa situacion sociala es encara precària ara per ara e son futur incertan.

Actualament, la lenga ucraïniana se tròba en situacion difícila, ja que sovent la lucha en condicions inegalas amb lo rus, se podriá comparar amb l´occitan, catalan, breton, galego, aragonés, asturiano, euskera, etc. en fàcia del castelhan o francés, d'un biais mai o mens grand.

## Literatura

Demest los escrivans mai importants de la literatura ucraïniana cal citar lo filosòf Hryhori Skovoroda, los escrivans Mykola Kostomarov, Mikhaylo Kotsyubinsky, Taras Shevchenko, Ivan Franko, e Lesia Ukrainka.

## Lexic

* *Привіт* [pry'vit] - Adieu (arribada)
* *Дякую* ['djakuju] - Mercé
* *До побачення* [do po'bachennja] - Adieu (despartida)
* *Так* ['tak] - Òc
* *Ні* ['ni] - Non

## Ligams extèrnes

* Diccionari anglés-ucraïnian/ucraïnian-anglés en linha de Slovnenya

* Portal de las lengas
# Nivèl de la mar

Lo **nivèl de la mar** es la nautor mejana de la superfícia de la mar, a respècte d'un nivèl de referéncia.

## Mesura

Per mesurar lo nivèl mejan de la superfícia de l'aiga, es, d'en primièr, necessari d'eliminar las variacions degudas als èrms, en efectuant una mejana de las mesuras, o en isolant lo punt de mesura, coma dins un maregraf. Aquestas mesuras son elas meteissas mejanadas sus un temps pus long, per eliminar los efièches deguts a las marèas.

## Ligams extèrnes

* «Permanent Service for Mean Sea Level (Servici permanent del nivèl mejan de la mar)». [Consulta: 1r d'abril de 2024]
# Plombèl

Rega de plombèl
Lo **plombèl** o **fial de plomb** es un esplech constituit d'un fial saurrat utilizat per donar de verticalas (o al mens la direccion de la pesantor fins a un luòc precís).

## Principi

L'utilizacion del plombèl es basada sul principi de la pesantor e indica de contunh la direccion d'aquela.

## Usatge

Manejament del plombèl
Es utilizat per far la verticalitat d'un element d'estructura en maçonariá per la verticalitat d'una paret, en fustariá, per pausar papièr pintat.

Es tanben utilizat en dessenh e pintura per de determinar la preséncia de punts d'alinhaments pendent la copia d'una gipariá, l'uèlh uman tend a se daissar aisidament enganar per d'unas formas.

## Utilizacion

L'esfèra de laton es saurrada de plomb. Se penja al cordèl mejans un tap forat e filetat tanben de laton. Quand se desbobina aquel cordèl, limpa mejans una còta de fusta d'espessor la meteissa del rai de l'esfèra. Sus tota la nautor d'una maçonariá verticala, l'eqüator de l'esfèra deu frega l'òbra. Ja èra utilizat pels antics egipcians.

## Symbolica

En francmaçonariá, lo plombèl simboliza per sa verticalitat l'auçada, la perfeccion de se, l'esfòrç, o encara l'enveja de s'auçar.

## Notas e referéncias
# Premier meridian

Un **premier meridian** ò **meridian d'origina** es un meridian utilizat, en cartografia, coma referéncia de longitud. A la diferéncia dei parallèls que son definits per l'aisse de rotacion d'un objècte celèst, la chausida d'un premier meridian es generalament arbitrària. A l'ora d'ara, lo premier meridian terrèstre es lo meridian de Greenwich.

De meridians d'origina son estats definits per d'autreis objèctes dau Sistèma Solar :

* per la Luna, passa dirèctament au mitan de la fàcia visibla a proximitat dau cratèr Bruce.
* per Mercuri, la longitud 20° E es definida per lo cratèr Hun Kal.
* per Vènus, lo cratèr Eva es utilizat coma referéncia dei longituds.
* per Mart, lo cratèr Airy-0 es la referéncia.

## Liames intèrnes

* Fus orari.
* Longitud.
* Parallèl.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias