Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Yoshihiko Noda

| Yoshihiko Noda |
| --- |
|   |
| Biografia |
| Signatura |
|  |

**Noda Yoshihiko** (al biais japonés, amb lo nom de familha en primièr, n. 1957) foguèt lo primièr ministre de Japon entre lo 2 de setembre de 2011 e lo 26 de decembre de 2012..

Es nascut a Funabashi, Prefectura de Chiba, filh d'un militar de la Fòrça Terrèstre de Autodefensa del Japon (Armada de Tèrra del Japon après la Segonda Guèrra Mondiala). Se graduèt a l'Universitat de Waseda lo 1980. Foguèt eligit membre de l'Assemblada de la Prefectura de Chiba l'an 1987.

Es tanben titular del segond *dan* de cencha negra al judo.

## Referéncias

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Precedit per **Naoto Kan** |  **Primièr ministre de Japon 2 de setembre de 2011-26 de decembre de 2012** | Seguit per **Shinzo Abe** |
# Asia del Sud-Èst

Asia del Sud-Èst|   |
|   |
| Tipe | Region  |
| Part de | Asia  |
| Localizacion |
| Estat | Vietnam, Laos, Cambòtja, Tailàndia, Birmania, Malàisia, Singapor, Filipinas, Indonesia, Timòr Èst, Papoa-Nòva Guinèa, Taiwan, Republica Populara de China, Índia, Sri Lanka, Austràlia, Belau, Estats Units e Bangladèsh  |
| Banhat per | Ocean Pacific e Ocean Indian  |
| Limitròf amb | Asia Orientala Asia del Sud Melanesia Australàsia  |
|  |
| Donadas |
| Superfícia | 4 500 000 km²  |

Mapa dels estats de l’Asia del Sud-Èst (en irange) segond las Nacions Unidas
Mapa dels estats de l’Asia del Sud-Èst (en blau e verd) amb los de còps considerats en Oceania (en verd)
L’**Asia del Sud-Èst** es una region del continent asiatic qu’abitualament inclutz los estats e territòris seguents:

* Birmania
* Brunei
* Cambòtja
* Indonesia
* Laos
* Malàisia
* Filipinas
* Singapor
* Tailàndia
* Timòr Èst
* Vietnam

La definicion estatistica de las Nacions Unidas comprend los païses de la lista en caractèrs romans. Pòrta lo còde 035.
# Zagrèb

|
 Zagrèb

 |
| --- |
| Descobridor o inventaire |  |
| Data de descobèrta |  |
| Contrari |  |
| Color |  |
| Simbòl de quantitat |  |
| Simbòl d'unitat |  |
| Proprietat de |  |
| Fondador |  |
| Compren |  |
| Data de debuta |  |
| Data de fin |  |
| Precedit per |  |
| Seguit per |  |
| Coordenadas |  |
|  |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |

 |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Bandièra | Armas |

 |
| Geografia fisica |
|  |
| Coordenadas | 45° 48′ 47″ N, 15° 58′ 39″ E |
| Superfícia | 64 143 km² |
| Altituds  · Maximala  · Minimala |   122 m 1 035 m |
| Geografia politica |
|  |
| País | Croàcia  |
| Comitat | vila de Zagrèb  |
| Cònsol | Milan Bandić |
| Geografia umana |
| Populacion (?) | 354 291 ab. |
| Autras informacions |
| Còde postal | 10000 10090 |
|  [archive] |

 Zagrèb (en croat *Zagreb*) es la capitala de Croàcia. Sa populacion èra estimada a 779 145 abitants en 2001. Sa superfícia totala es 641 km².

Lo Teatre Nacional de Croàcia, a Zagrèb.
# Campionat del mond deus ralli

Lo **campionat del mond deus ralli** es la disciplina reina en ralli automobile.

## Istòria

Lo campionat del mond deus ralli foguèt creat en 1973. Lo nombre d'equipas e l'organizacion de la competicion a fòrça evoluit. Lo pilòt mai recompensat es Sébastien Loeb amb 9 títols de campion del mond.

## Palmarès

Aquesta seccion es voida, pas pro detalhada o incompleta. **Vòstra ajuda** es benvenguda !
## Referéncias
# Bornèo

Topografia de Bornèo
**Bornèo** es una illa, la tresena del mond per la superfícia, situada al centre maritim de l'Asia del Sud-Èst. Administrativament, l'illa es devesida entre Indonesia, Malàisia e Brunei. Los indonesians dison a l'illa *Kalimantan*. Pasmens, pel monde fòra Indonesia, *Kalimantan* fa referéncia a la partida indonesiana de l'illa de Bornèo. La region malaisiana de Bornèo es sonada Malàisia Orientala o Bornèo Malaisiana. L'Estat independent de Brunei ocupa la rèsta de l'illa. Brunei es la nacion pus rica de l'illa de Bornèo.

## Geografia

Borneo es enrodat per la mar de China Meridionala al nòrd e nòrd-oèst, la mar de Sulu al nòrd-èst, la mar de Celèbes e l'estrech de Macassar a l'èst, e la mar de Java e l'estrech de Karimata al sud. A una superfícia de 743,330 km².
# Blaise Compaoré

| Blaise Compaoré |
| --- |
|   |
| Biografia |

**Blaise Compaoré** (n. 1951) militar e òme politic, foguèt lo president de Burkina Faso de 1987 a 2014.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Precedit per **Thomas Sankara** |  **President de Burkina Faso 15 d'octobre de 1987 - 31 d'octobre de 2014** | Seguit per **Yacouba Isaac Zida** |
# Voivodina

**Аутономна Покрајина Војводина
*Autonomna Pokrajina Vojvodina
Vajdaság Autonóm Tartomány
Autonómna Pokrajina Vojvodina
Provincia Autonoma Voivodina*
Автономна Покраїна Войводина**|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |

 |
| capitala populacion (an) | Novi Sad  216 583 abitants (2002) |
|  |
| Lengas oficialas | sèrbe, ongrés, eslovac, romanés, croat, rusin |
| Primièr ministre | Bojan Pajtić |
| Superfícia | 21 500 km2 |
| Populacion Densitat | 2 031 992 (2002) 94,51 ab/km2 |

Voivodina es una region autonòma situada al nòrd de Serbia.

### Istòria

### Geografia

### Economia

### Ligams extèrnes

* Atlas of Vojvodina (Wikimedia Commons)
# Panthera leo

*Panthera leo*

Un mascle adult.

Classificacion| Règne | Animalia |
| Embrancament | Chordata |
| Classa | Mammalia |
| Òrdre | Carnivora |
| Sosòrdre | Feliformia |
| Familha | Felidae |
| Sosfamilha | Pantherinae |
| Genre |
Panthera |

Vidéo d'une lionne et ses petits dans la réserve de Phinda
Lo **leon** (*Panthera leo*) es un mamifèr carnivòr de la familha dels felids, es a dire dels gats. Viu principalament dins la savana africana.

### Referéncias

* Referéncia ITIS : : *Panthera leo* (Linnaeus, 1758) (fr) (+ version anglesa (en))
* Referéncia UICN : espècia : *Panthera leo* (Linnaeus, 1758) (en)
* Referéncia UICN : espècia : *Panthera leo persica*  (Meyer, 1826) (en)

### Ligams extèrnes

* Lo leon sus dinosoria (fr)
* Fons documentari ARKive (fotografias, extraches sonòrs e vidèos) (en)

*Leon mascle solelhant sa crinièra.*
# Convencion sul comèrci internacional de las espècias de fauna e de flòra salvatjas menaçadas d'escantiment

La **Convencion sul comèrci internacional d'espècias de fauna e de flòra salvatjas menaçadas d'escantiment** (CITES segon la sigla anglosaxona) es un acòrdi intergovèrnamental signat lo 3 de març de 1973 a Washington. Son objècte fondamental es de protegir las espècias animalas e vegetalas menaçadas d'escantiment pels escambis internacionals en contrarotlant lo comèrci. Es coneguda tanben jol nom de « Convencion de Washington ».

Un secretariat permanent installat a Genèva es encargat d'assegurar la seguida de l'aplicacion de la Convencion. En 2004, lo nombre d'aderents a la Convencion de Washington se monta a 166. La Convencion es aplicabla als Estats Units dempuèi lo 14 de genièr de 1974 (1èr país dins l'òrdre cronologic), en França dempuèi l'11 de mai de 1978 e en Belgica dempuèi le 3 d'octobre de 1983.

Lo contraròtle s'aplica tant als animals e vegetals, vivents o mòrts, coma a totas las partidas reconeissablas e tanben als produches derivats (mantèls de forradura per exemple). Tota persona, o tota societat, transportant de plantas o d'animals inscriches dins los annèxes es concernida, quina que siá la tòca de l'operacion (comèrci, present, usatge personal...).

Las espècias inscrichas pòdon far l'objècte d'un transpòrt pas que jol cobèrt de documents prevists per la Convencion (permés d'exportacion, permés d'importacion...), desliurats per las autoritats competentas (per França, es lo Ministèri de l'Ecologia, jol cobèrt scientific del Musèu Nacional d'Istòria Naturala).

Las espècias animalas e vegetalas concernidas per la Convencion son enumeradas dins los tres annèxes :

* Annèxe I : espècias menaçadas d'escantiment (environ 830) pas de comèrci ;
* Annèxe II : espècias vulnerablas (environ 32 500) que son comèrci es pas interdit mas reglamentat ;
* Annèxe III : espècias inscrichas (environ 300) dins lo quadre nacional d'un país.

Al nivèl de l'Union Europèa, un reglament comunautari datant de 1984 assegura la coordinacion e lo renfòrçament de las règlas aplicablas dins lo quadre de l'Union.

## Las Conferéncias de la CITES

Cada dos o tres ans, una « Conferéncia de las Partidas » reünís totes los Estats membres per examinar las evolucions d'aportar a la Convencion de manièra a melhorar son eficacitat.

La **tretzena session de la Conferéncia de las Partidas** s'es acabada lo 14 d'octobre de 2004 a Bangkòk. Pel primièr còp, la CITES intègra d'arbres e de peisses, çò que permetrà una proteccion melhora d'aquestas espècias contra lor subrexplotacion (per exemple pel peis Napoleon). La CITES estend tanben son accion a la flòra medicinala que sa comercializacion coneis un creis fòrça important.

La catorzena Conferéncia es prevista en 2007 als Païses Basses.

## Vejatz tanben

* Lista d'espècias menaçadas
* Lista de las Convencions internacionalas relativas a la proteccion de l'animal

## Ligams extèrnes

* (en) (fr) (es) CITES, sit oficial [archive]
* (fr) Tèxt de la Convencion [archive]
# Chris Evert

**Chris Evert** es una ex-jogaira de tennis nòrd-american. Nasquèt lo 21 de decembre de 1954, a Fort Lauderdale, Florida. Foguèt la primièra nº1 del mond en 1975 e se mantenguèt en aqueste luòc pendent 260 setmanas. Ganhèt 18 torneges de Grand Chelem, en obtenent 157 torneges en total. Ganhèt la Copa Federacion en 8 escasenças.

Chirs Evert aguèt coma granda rivala Martina Navratilova. Se retirèt en 1989, aviá ganhat 1309 partidas e perdut 146.

## Torneges de Grand Chelem

* Open Austràlia: 1982 e 1984.
* Roland Garros: 1974, 1975, 1979, 1980, 1983, 1985 e 1986.
* Wimbledon: 1974, 1976 e 1981.
* US Open: 1975, 1976, 1977, 1978, 1980 e 1982.

## Torneges

* 1971: Sant Petersborg (Florida), Charlotte, Tulsa e Orange.
* 1972: Fort Lauderdale, Indianapòlis, Queens, Indianópolis e Masters.
* 1973: Fort Lauderdale, Akron, Nòva York, Sarasota, Miami, Sant Petersborg (Florida), Cleveland, Atlantic City, Indianapòlis, Columbus, Masters e Johannesburg.
* 1974: Palm Springs, Fort Lauderdale, Dallas, Sarasota, Sant Petersborg (Florida), Charleston, Roma, Roland Garros, Eastbourne, Wimbledon, Indianapòlis, Toronto, Newport, Houston, Hilton Head e Tòquio.
* 1975: San Francisco, Akron, Houston, Masters, Austin, Amelia Island, Roma, Roland Garros, Indianapòlis, Nòva York, US Open, Hilton Head, Atlanta, Palm Springs e Orlando.
* 1976: Austin, Washington, Detroit, Sarasota, San Francisco, Amelia Island, Eastbourne, Wimbledon, US Open, Phoenix, Palm Springs e Tòquio.
* 1977: Hollywood, Seattle, Chicago, Los Angeles, Filadèlfia, Masters, Hilton Head, Tucson, US Open, Atlanta e Palm Springs.
* 1978: Filadèlfia, Hilton Head, US Open, Atlanta, Minneapolis, Palm Springs, Tòquio e Viena.
* 1979: Seattle, Los Angeles, Carlsbad, Roland Garros, Eastbourne, Indianapòlis e Mahwah.
* 1980: Roma, Roland Garros, Chichester, Indianapòlis, Toronto, US Open, Deerfield Beach e Brighton.
* 1981: Boston, Carlsbad, Hilton Head, Amelia Island, Roma, Lugano, Wimbledon, Deerfield Beach e Sydney.
* 1982: Palm Beach, Amelia Island, Roma, Lugano, Atlanta, US Open, Deerfield Beach, Tampa, Tòquio e Open Austràlia.
* 1983: Palm Beach, Amelia Island, Berlin, Roland Garros, Brighton e Deerfiel Beach.
* 1984: Palm Beach, Hilton Head, Johannesburg, Montreal, Los Angeles e Open Austràlia.
* 1985: Miami, Palm Beach, Hilton Head, Berlin, Roland Garros, Newport, Toronto, Nòva Orleans, Brighton e Tòquio.
* 1986: Miami, Boca Raton, Oakland, Marco Island, Houston e Roland Garros.
* 1987: Dallas, Houston, Tampa, Gèneva e Nòva Orleans.
* 1988: Tampa, Houston, Los Angeles e Nòva Orleans.
# Stephen Hawking

Stephen Hawking
**Stephen William Hawking** (Oxford, 8 de genièr de 1942 — Cambridge, 14 de març de 2018) foguèt un fisician teorician, cosmològ e divulgador scientific anglés. Sas realizacions mai importantas son estadas de desvolopar, amb Roger Penrose, de teorèmas per çò qu'es de las singularitats espaciotemporalas dins l'encastre de la relativitat generala, e la prediccion teorica que los traucs negres devián emetre de radiacions, fach qu'es designat actualament jol nom de radiacion de Hawking (o de còps que i a radiacion Bekenstein-Hawking).

Hawking foguèt membre de la Societat Reiala de Londras, de l'Académia Pontifícia de las Sciéncias e mai de l'Académia Nacionala de Sciéncias dels Estats Units. Foguèt titular de la Cadièra Lucasiana de Matematicas (originalament en anglés: *Lucasian Chair of Mathematics*) de l'Universitat de Cambridge dempuèi 1979 fins que se retirèt en 2009.

Demest las nombrosas distincions que li foguèron autrejadas, Hawking a recebut dotze doctorats *honoris causa* e es estat guerdonat de l'Òrdre de l'Empèri Britanic (al gra CBE) en 1982. Recebèt lo Prèmi Princi d'Astúrias de la Concòrdia en 1989, la Medalha Copley en 2006 e la Medalha de la Libertat en 2009.

Hawking sofrissiá dempuèi d'ans d'una malautiá motoneuronala (ligada a l'escleròsi laterala amiotrofica (ELA) que quitèt pas d'agreujar sa condicion fisica long dels ans. Aital foguèt victima d'una paralisi gaireben totala que l'obliga a comunicar amb a un generador de votz.

## Òbras
# Campanha de Russia (1812)

Pintura representant la retirada de l'emperaire Napoleon Ièr e de sa garda dins lo corrent de l'ivèrn rus de 1812.
La **campanha de Russia** foguèt una operacion militara menada còntra l'Empèri rus per l'emperaire Napoleon Ièr en 1812. Son objectiu èra de constrénher a aplicar lo blocus continentau còntra lo Reiaume Unit. Per aquò, mobilizèt una armada fòrça importanta (mai de 600 000 òmes) au sen de l'Empèri francés e de seis estats vassaus.

L'ofensiva principala acomencèt lo 22 de junh e se dirigiguèt vèrs Moscòu. En despiech de l'utilizacion de la tactica de la tèrra cremada e de doas temptativas importantas per arrestar l'invasion a Smolensk (16-17 d'aost de 1812) e a Borodino/La Moskowa (7 de setembre de 1812), lei Rus deguèron se retirar e laissar lei Francés ocupar l'anciana capitala dau país lo 14 de setembre. La vila foguèt pilhada e cremada. En revènge, dins lei regions baltas, capitèron de blocar leis ofensivas francesas en direccion de Sant Petersborg. Ansin, maugrat lei pèrdas infligidas per Napoleon e l'ocupacion de Moscòu, l'emperaire rus refusèt de negociar la patz. Lo 23 d'octòbre, lei Francés deguèron abandonar Moscòu en causa de dificultats d'avitalhament que foguèron rapidament agravadas per l'ivèrn e lo secutament dei convòis francés per de tropas d'irregulars rus. Una retirada fòrça malaisada fins a Polonha se debanèt donc fins au 14 de decembre. L'armada francesa i perdèt de centenaus de milièrs d'òmes e la màger part de son artilhariá e de sa cavalariá. En revènge, capitèt de resistir ai temptativas de l'armada russa de l'anientar definitivament.

La campanha s'acabèt donc per una revirada grèva dei fòrças francesas maugrat de pèrdas pron equilibradas (380 000 per lei Francés, 335 000 per lei Rus). D'efèct, lo prestigi francés èra d'ara endavant fòrça demenit entraïnant una revòuta de la màger part deis estats europèus còntra l'òrdre napoleonenc. De mai, lei Francés avián subretot perdut de fòrças regularas e experimentadas e un nombre tròp important de chivaus per tornar constituïr sa cavalariá. Òr, la tactica napoleonenca necessitava l'utilizacion d'una cavalariá importanta per perseguir e destrurre lei fòrças enemigas vencudas sus lo prat batalhier. Ansin, Napoleon poguèt pas donar un aspèct decisiu a sei victòrias de 1813-1814 e França foguèt finalament vencuda en 1814.

## Liames intèrnes

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
# Explosion

Explosion de 16 tonas d'explosius militars.
Una **explosion** es un fenomèn fisic ò quimic de transformacion rapida d'un ò de plusors materiaus en una autra matèria aguent un volum fòrça pus important. Aquò entraïna alora la formacion d'una suspression que sa destenduda crea una bofada e una emission de bruch. D'autrei fenomèns pòdon se debanar d'un biais simultanèu coma un desgatjament de calor ò una emission de raionaments. En foncion de la velocitat de desplaçament de la suspression, se parla de deflagracion (se la velocitat de la suspression es inferiora a la velocitat dau son dins lo mitan de propagacion) ò de detonacion (se la velocitat de la suspression es superiora a la velocitat dau son dins lo mitan de propagacion). Dins lo cas d'una detonacion, i a formacion d'una onda de tuert en mai deis autrei fenomèns explosius.

Leis explosions son un fenomèn perilhós car pòdon entraïnar de bleçaduras fòrça grèvas. D'efèct, la suspression pòu causar de degalhs intèrnes ais organismes vivents, especialament au nivèu dei timpans e dei paumons. Pòu tanben èsser a l'origina de l'afondrament de bastiments. Lei fenomèns segondaris d'una explosion (aumentacion de la temperatura, projeccions d'objèctes...) son pereu una fònt de riscs importants.

Dos tipes principaus d'aplicacions existisson per leis explosions. Lo premier es utilizat per destrurre d'objèctes ò d'èssers umans dins d'encastres civius ò militars. Lo segond s'utiliza dins lei motors d'explosion per propulsar de veïculs.

## Liames intèrnes

* Explosiu.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
# Amazonas (Veneçuèla)

*Estado Amazonas*|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |

 |
| capitala populacion (an) | Puerto Ayacucho  70 000 abitants (1997) |
|  |
| Governador | Liborio Guarulla |
| Superficia | 180 144 km2 |
| Populacion | 136 506 (2005) |
| Densitat | 0,76/km2 |
| Pagina oficiala | Gobernación Amazonas |

Amazonas es un estat de Veneçuèla.

### Istòria

### Geografia

### Economia

### Ligams extèrnes
# John Tyler

**John Tyler**|  |
| President de (país): | Estats Units d'America |
| Periòde de govèrn: | 4 d'abril de 1841 3 de març de 1845 |
| Predecessor: | William Henry Harrison |
| Successor: | James Knox Polk |
| Data de naissença: | 29 de març de 1790 |
| Luòc de naissença: | Charles City County, Virgínia |
| Data de decès: | 18 de genièr de 1862 |
| Luòc de decès: | Richmond, Virgínia |
| Profession: | òme politic |
| Partit politic: | Partit *Whig* |

**John Tyler**, òme politic, foguèt president dels Estats Units d'America entre 1841 e 1845, aprèp la mòrt de William Henry Harrison.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Precedit per **William Henry Harrison** |  **President dels Estats Units 1841 - 1845** | Seguit per **James Knox Polk** |
# Indochina francesa

Extension de l'Indochina francesa.
L'**Indochina francesa** èra lo nom d'una partida de l'Empèri coloniau francés. Gropava lei colonias, lei protectorats e lei comptadors situats dins la peninsula indochinesa. Sa conquista se debanèt de 1862 a 1904 après una tièra de guèrras còntra leis estats locaus e vesins. Après l'afondrament de son autoritat coloniala durant la Segonda Guèrra Mondiala, França assaièt sensa succès de reconquistar la region mai se turtèt a la resisténcia acarnada d'una guerilha comunista e independentista (Guèrra d'Indochina). En 1954, après la desfacha de Dien Bien Phu, França abandonèt oficialament la region que foguèt devesida entre Vietnam dau Nòrd, Vietnam dau Sud, Laos e Cambòtja.

## Liames intèrnes

* Colonialisme.
* Guèrra d'Indochina.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
# Johannes Diderik van der Waals

**Johannes Diderik van der Waals**|  |
| Profession: | fisician |
| País: | Païses Basses |
| Data de naissença: | 23 de novembre de 1837 |
| Luòc de naissença: | Leiden, Païses Basses |
| Data de decès: | 8 de març de 1923 |
| Luòc de decès: | Amsterdam, Païses Basses |

Johannes Diderik van der Waals (1837-1923) foguèt un fisician neerlandés. Recebèt lo Prèmi Nobel de Fisica en 1910. Trabalhèt sus las equacions dels estats dels gases e liquids.