Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Ernst Röhm

Fotografia d'Ernst Röhm en 1933.
**Ernst Röhm** (28 de novembre de 1887, Munic - 2 de julhet de 1934, Munic) èra un oficier e un òme politic alemand nazi. Fondator e cap dei Sturmabteilung (SA), representava lo corrent socializant dau NSDAP avans son assassinat durant la Nuech dei Lòngs Cotèus.

Oficier alemand durant la Premiera Guèrra Mondiala, jonhèt lei Còrs Francs cargats de la repression dei movements comunistas après lo conflicte. Faguèt lo rescòntre d'Adolf Hitler en 1919 e lo jonhèt au sen dau DAP (que venguèt lo NSDAP en 1920). Röhm foguèt alora cargat de la creacion d'una fòrça paramilitara dicha Sturmabteilung (« Seccions d'Assaut » en occitan). Après la revirada dau putsch de la braçariá en 1923 e la dissolucion provisòria dau NSDAP, foguèt elegit deputat d'un partit antisemita e s'exilèt en Bolívia en 1928.

En setembre de 1930, après la victòria electorala dau partit nazi, Hitler li demandèt de tornar venir per reprendre la direccion dei SA. En 1932, lei Seccions tenián 400 000 òmes mai sei metòdes brutaus començavan de venir un problema per lo partit. De mai, leis ambicions de Röhm, que voliá integrar l'armada alemanda au sen dei SA, e seis idèas en partida socialistas inquietavan lei conservadors aliats au NSDAP e la borgesiá. Favorable a un raprochament ambé lei mitans d'afaires, Adolf Hitler, vengut cancelier un an aperavans, decidèt donc de liquidar lo corrent representat per Röhm dins la nuech dau 29 au 30 de junh de 1934. Brèvament arrestat, foguèt executat dins sa cellula lo 2 de julhet seguent.

## Liames intèrnes

* Nazisme.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
# 29 de junh

|  |
| --- |
|  Republica Chèca en **junh**. |
| ←junh→ |
| Descobridor o inventaire |  |
| Data de descobèrta |  |
| Contrari |  |
| Color |  |
| Simbòl de quantitat |  |
| Simbòl d'unitat |  |
| Proprietat de |  |
| Fondador |  |
| Compren |  |
| Data de debuta |  |
| Data de fin |  |
| Precedit per |  |
| Seguit per |  |
| Coordenadas |  |
| 1èr | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 |
| 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 |
| 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 |
| 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 |
| 29 | 30 |   |

Lo 29 de junh es lo 180en jorn de l'an (181en en cas d'annada bissextila) del calendièr gregorian.

## Eveniments

* 1976 - independéncia de las Seichèlas.

## Naissenças

* 1925 - Giorgio Napolitano, president d'Itàlia
* 1945 - Chandrika Kumaratunga, presidenta d'Sri Lanka

## Decèsses

* 1940 - Paul Klee, artista soís (n.1879)
* 1967 – Jayne Mansfield, actritz americana (n.1933).
* 1995 – Lana Turner, actritz americana (n.1920).
* 2003 - Katharine Hepburn, actritz americana (n.1907)

---

Vejatz tanben:

* 28 de junh | 30 de junh
* genièr | febrièr | març | abril | mai | junh | julhet | agost | setembre | octobre | novembre | decembre
* Calendièr d'eveniments (los 366 jorns de l'an).
# 1r de julhet

|  |
| --- |
|  Lo Grand Canhon en **julhet**. |
| ←julhet→ |
| Descobridor o inventaire |  |
| Data de descobèrta |  |
| Contrari |  |
| Color |  |
| Simbòl de quantitat |  |
| Simbòl d'unitat |  |
| Proprietat de |  |
| Fondador |  |
| Compren |  |
| Data de debuta |  |
| Data de fin |  |
| Precedit per |  |
| Seguit per |  |
| Coordenadas |  |
| 1èr | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 |
| 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 |
| 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 |
| 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 |
| 29 | 30 | 31 |   |

## Eveniments

* 1960 - Independéncia de Somalia
* 1962 - Independéncia de Rwanda
* 1962 - Independéncia de Burundi
* 2018 - Andrés Manuel Lopez Obrador, candidat de la Gaucha, ganha l'eleccion presidenciala del Mexic.
* 2018 - Simone Veil e son marit intran al Panteon, en França.

## Naissenças

* 1646 - Gottfried Leibniz, filosòf e matematician alemand (m.1716)
* 1879 - Léon Jouhaux, lider sindical francés, Prèmi Nobel de la Patz (m.1954)
* 1914 - Ahmad Hasan Al Bakr, president d'Iraq (m.1982)
* 1926 - Robert Fogel, economista american, Prèmi Nobel d'economia
* 1941 - Myron Scholes, economista american, Prèmi Nobel
* 1946 – Mireya Moscoso, presidenta de Panamà
* 1948 - Cat Stevens, cantaire anglés
* 1952 - Dan Aykroyd, actor canadian
* 1967 – Pamela Anderson, actritz americana
* 1977 – Liv Tyler, actritz americana

## Decèsses

* 1971 - William Lawrence Bragg, fisician anglés, Prèmi Nobel (n.1890)
* 1974 - Juan Domingo Perón, president d'Argentina (n.1895)
* 2000 - Walter Matthau, actor american (n.1920)
* 2004 - Marlon Brando, actor american (n.1924)
* 2005 - Luther Vandross, cantaire american (n.1951)

---

Vejatz tanben:

* 30 de junh | 2 de julhet
* genièr | febrièr | març | abril | mai | junh | julhet | agost | setembre | octobre | novembre | decembre
* Calendièr d'eveniments (los 366 jorns de l'an).
# Wikimedia Foundation

| Wikimedia Foundation |
| --- |
|  Lògo de la Wikimedia Foundation, concebut per Neolux |
| Tipe | organizacion sens tòca de lucre e organizacion filantròpica  |
| Personatges clau | Florence Devouard, presidenta del conselh d'administracion Jimmy Wales, president d'onor Brion Vibber, responsable tecnic |
| Produches | Wikipèdia, Wikiccionari, Wikiquote, Wikibooks (inclusent Wikijunior), Wikifont, Wikimedia Commons, Wikispecies, Wikinews, Wikiversity e Meta-Wiki |
| Istòria |
| Datas clau | 20 de junh de 2003 : creacion |
|   |

**Wikimedia Foundation, Inc.** es una *foundation* 501(c)(3) regida per las leis de l'Estat de Florida als Estats Units. Son existéncia oficiala es estada anonciada lo 20 de junh de 2003, per Jimmy Wales, fondator de Wikipèdia. Sovent es apelada **fondacion Wikimèdia** en occitan.

## Nòtas

## Ligams extèrnes

* Portal multilingüe dels projèctes
* Wikimedia Search, motor de recèrca suls projèctes Wikimèdia
# Nikola Tesla

| Nikola Tesla |
| --- |
|  |
| Biografia |
| Naissença | 10 de julhet de 1856 Smiljan, Empèri Austriac |
| Mòrt | 7 de genièr de 1943 Nòva York |
| Signatura |
|  |

**Nikola Tesla** (sèrbe: Никола Тесла; 10 de julhet de 1856 – 7 de genièr de 1943) foguèt un scientific estatunidenc inventaire, engenhaire en electricitat e mecanica, fisician, conegut per sa contribucion dins la mesa al punt de rets de distribucion de corrent electric alternatiu.

Fichièr:HR-50c.pngNasquèt dins una familha de religion ortodòxa dins çò qu'es uèi Croàcia, çò que lo fa considerar a l'encòp coma sèrb e croat. Son retrach es sul latz nacional croat de las pèças de 10, 20 e 50 centims d'èuro.

Trabalhèt d'en primièr dins la telefonia e l'engenhariá electrica abans d'emigrar alas Esats Units en 1884 per trabalhar amb Thomas Edison, abans de collaborar amb George Westinghouse qu'enregistrèt un grand nombre de sos brevets. Considerat coma un dels pus grands scientifics dins l’istòria de la tecnologia, per aver depausat qualque 300 brevets cobrissent en total 125 invencions e aver descrit de metòdes novèls per realizar la « conversion de l’energia », Tesla es reconegut coma un dels engenhaires mai creatius de la fin del sègle xix e del començament del sègle xx.

Sos trabalhs mai coneguts e mai largament difusats portan sus l’energia electrica. Metèt al punt los primièrs alternators que permetèron la naissença de las rets electricas de distribucion en corrent alternatiu, que ne foguèt un pionièr. Tesla s’interessèt fòrça a las tecnologias modèrnas, en partucular a l'electricitat. Es conegut per aver sauput metre en practica la descobèrta del caractèr ondulatòri de l’électromagnetisme (teorizat per James Clerk Maxwell en 1864), en utilizant las frequéncias pròprias dels compausants dels circuits electrics per fin de maximizar son rendement.

## Referéncias

## Ligams extèrnes

* NikolaTesla.fr - More than 1,000 documents on Tesla
# Albanés

Albanés| Gjuha shqipe  |
| Parlat en | Albania, Kosovo, Serbia, Montenegro, Macedònia del Nòrd |
| Region | Euròpa |
| Locutors | 7,5 milions (2017) |
| Tipologia | SVO |
| Classificacion lingüistica |
| Lengas indoeuropèas* Lengas albanoïdas
	+ **Albanés**
 |
| Estatut oficial |
| Oficial de | Albania Kosovo Macedònia (cooficial) Montenegro (coofical) |
| Estatut de conservacion |
| **AtudatEXExtinct* (Atudat)**MenaçatCRCritically endangered* (En dangièr critic)
**SESeverely endangered* (En dangièr sevèr)
**DEDevinitely endangered* (En dangièr definitiu)
**VUVulnerable* (Vulnerable)
**SegurNENot Endangered* (Non en dangièr)
**ICHEL *Red Book: Not Endangered
Classada coma lenga **segura** (**NE**) per l'*Atlàs de las lengas menaçadas dins lo mond*
 |
| Còdis lingüistics |
| ISO 639-1 | `sq`  |
| ISO 639-2 | `sqi` `alb`  |
| ISO 639-3 | `sqi`  |
| Ethnologue | `sqi`  |
| Glottolog | `alba1267`  |
| Linguasphere | 55-AAA-a  |
| ASCL | 3901  |
| IETF | sq  |
| Mapa |
|  |

L'**albanés** (autonim: *shqip* [ʃcip] , *gjuha shqipe* [ˈɟuha ˈʃcipɛ], o *arbërisht* [aɾbəˈɾiʃt]) es una lenga indoeuropèa e unic representant del grop albanoïd. Sièis milions de personas la parlan en Albania, Kosovo, Grècia (los Arvanitas), Serbia, Montenegro e dins la Republica de Macedònia, mas tanben dins lo sud d'Itàlia (los Arbëreshë). De comunautats immigradas significativas existisson en Euròpa Occidentala, en Turquia, Egipte e als Estats Units.

espandiment de la lenga albanesa
## Classificacion

En 1854, lo filològ alemand Franz Bopp pròva que l'albanés es una lenga indoeuropèa, mas isolada e sens cap de lenga que li siá pròcha. Son origina se discutís: d'unes fan montar l'albanés a l'illirian, d'autres al dacotraci (e mai se cèrts lingüistas considèran aquelas doas lengas coma benlèu aparentadas). Los Illirians èran los abitants autoctòns de la zòna ont se parla l'albanés. Aital la discussion sus la filiacion de l'albanés se carga d'implicacions politicas dins lo contèxt balcanic (conflicte de Kosovo).

## Vejatz tanben

* Lengas per familha

## Referéncias