Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# 30 de junh

|  |
| --- |
|  Republica Chèca en **junh**. |
| ←junh→ |
| Descobridor o inventaire |  |
| Data de descobèrta |  |
| Contrari |  |
| Color |  |
| Simbòl de quantitat |  |
| Simbòl d'unitat |  |
| Proprietat de |  |
| Fondador |  |
| Compren |  |
| Data de debuta |  |
| Data de fin |  |
| Precedit per |  |
| Seguit per |  |
| Coordenadas |  |
| 1èr | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 |
| 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 |
| 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 |
| 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 |
| 29 | 30 |   |

## Eveniments

* 1520 - Los espanhòls son forabandits de Tenochtitlan.
* 1941 - Operacion Barbarossa: tropas alemandas prenon Lviv.
* 1960 - Lo Còngo bèlga ven independent, amb lo nom de *Republica de Còngo* (modificat en 1964 en Zaire)

## Naissenças

* 1911 - Czesław Miłosz, escrivan polonés, Prèmi Nobel de Literatura (m. 2004)
* 1914 - Francisco da Costa Gomes, president de Portugal (m. 2001)
* 1926 - Paul Berg, bioquimista american, Prèmi Nobel de Fisiologia o Medecina
* 1966 - Mike Tyson, èx-boxaire american
* 1975 - Ralf Schumacher, pilòt alemand de Formula 1
* 1985 - Michael Phelps, nadaire american

## Decèsses

* 1919 - John William Strutt Rayleigh, fisician britanic, Prèmi Nobel de Fisica (n. 1842)
* 1934 - Kurt von Schleicher, cancelièr d'Alemanha (n. 1882)
* 2001 - Chet Atkins, musician american (n. 1924)
* 2017 - Simone Veil, femna politica francesa, membre de l'Acadèmia francesa (n. 1927)

---

Vejatz tanben:

* 29 de junh | 1 de julhet
* genièr | febrièr | març | abril | mai | junh | julhet | agost | setembre | octobre | novembre | decembre
* Calendièr d'eveniments (los 366 jorns de l'an).
# Peresós

Folivora

*Bradypus variegatus'*

Classificacion| Règne | Animalia |
| Embrancament | Chordata |
| Sosembr. | Vertebrata |
| Classa | Mammalia |
| Sosclassa | Theria |
| Infraclassa | Placentalia |
| Superòrdre | Xenarthra |
| Òrdre | Pilosa |

Sosòrdre

**FolivoraDelsuc et al., 2001**

Familhas de reng inferior

* *Megalonychidae*
* *Bradypodidae*
* † *Rathymotheriidae*
* † *Scelidotheriidae*
* † *Mylodontidae*
* † *Orophodontidae*
* † *Megatheriidae*

Reparticion geografica

   <span style="background: #**Error d'escript : la foncion « trim » existís pas.**">**<font color="#**Error d'escript : la foncion « trim » existís pas.**">/B. variegatus*

   <span style="background: #**Error d'escript : la foncion « trim » existís pas.**">**<font color="#**Error d'escript : la foncion « trim » existís pas.**">/B. tridactylus*

   <span style="background: #**Error d'escript : la foncion « trim » existís pas.**">**<font color="#**Error d'escript : la foncion « trim » existís pas.**">/B. torquatus*

Lo **peresós** o **ai** es lo nom vernacular balhat a d'unes mamifèrs d'America tropicala que fan partida del superòrdre Xenarthra.

Deu son nom al lent anar de sos movements e a sa capacitat de dormir d'oradas, lo cap en bas. S'arrapa solidament a las brancas gràcias a sas arpas longassas, de 8 a 12 cm.

Es vegetarian, mastega amb sas 18 dents de fuèlhas duras e de mal digerir. Aquela noiridura l'obliga a aver una digestion fòrça lenta. En mai d'aquò es pauc calorica e l'obliga a estalviar totes sos movements : avança de mens de 4,5 metres per minuta dins los arbres.

Davala dels arbres solament un còp per setmana, per anar daissar sos excrements al sòl. Aquí es una preda aisida per lo jaguar, son principal predator.

Lo peresós ten una pelissa d'un brun verdós que li permet de s'escondre dins lo fuelhum. Deu aquesta color a de mossas microscopicas que li cobrisson lo còrs.
# Cariba

Cariba|   |
| CIA map Central America & Caribbean.png |
| Tipe | Regió transcontinental (ca)  e archipèla  |
| Eponim | Pòble carib  |
| Part de | America Centrala America Latina–Cariba  |
| Localizacion |
| Banhat per | Mar Cariba  |
| Limitròf amb | America del Sud  |
|  |
| Donadas |
| Punt culminant | Pic Duarte  |

**Cariba** (en anglés: *Carribean*; en neerlandés: *Caraïben*) es una region sus la mar Cariba que compren las Antilhas.

## Articles connèxes

* lo pòble carib
* las lengas caribas
* la placa tectonica cariba
# Espècia en perilh d'extincion

Una **espècia en perilh d'extincion** es una espècia qu'es menaçada de desaparéisser rapidament se los factors de la baissa de sa populacion son pas corregits de aura.

## Vejatz tanben

Extincion d'una espècia
# Medusa

Fotografia de medusas luna, un exemple de medusa frequenta lòng dei litoraus occitans.
Lei **medusas** (var. **carnmarina**, **marmolh**, **marmolha**, **pòta**) son un ensems de plusors espècias de cnidaris. Fòrça ancianas, son probablament aparegudas durant l'Edicarian (635 - 541 Ma) e forman totjorn un grop relativament prospèr amb aperaquí 1 500 espècias identificadas a l'ora d'ara. Se troban dins totei lei tipes de mars e mai dins certaneis estendudas d'aiga doça.

## Descripcion

Lei medusas son fachas d'una partida superiora, dicha ombrèla, que protegís una cavitat bucala e lei diferents sistèmas biologics de l'animau, e de nematocists que permèton de caçar. Totei lei medusas son carnivòras : sei nematocists li permèton de paralizar sei predas. Dins un mitan favorable, la consumacion de manjar dei medusas pòu èsser fòrça importanta. Per exemple, dins lo corrent d'una jornada, certaneis espècias pòdon consumar la mitat de son pes. Generalament, lei predas fan partida dau fitoplancton mai certaneis espècias pòdon s'atacar a d'organismes pus importants coma de peis, de crustacèus ò d'autrei medusas.

Lei medusas an mai d'un predator coma de tartagus marinas, de peis (compres de peis de gròssa talha coma lo ton ò lo peis-espasa) e d'aucèus (coma l'albatròs). Dins certanei regions asiaticas, l'òme n'es pereu un predator.

## Reproduccion

Dins la màger part deis espècias, la reproduccion es principalament realizada gràcias a un sistèma de reproduccion sexuada. Durant lei periòdes de reproduccion, tota l'energia de la medusa es dirigida vèrs leis organes sexuaus que libèran dins l'aiga lei cellulas sexualas. Aquò entraïna la fecondacion de miliers d'ovuls e la mòrt dei medusas adultas.

En causa dau rescaufament climat mondiau, lei condicions de vida dins leis oceans e lei mars vènon mai e mai favorablas ai medusas. Aquò entraïna una aumentacion importanta dei populacions. Dins lei cas pus extrèms, se pòdon observer d'explosions de medusas que fòrman alora de flòtas de plusors quilomètres.

## Liames intèrnes

* Cnidaris.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
# Steffi Graf

Steffi Graf
**Steffi Graf** es una ex-jogaira alemanda de tennis. Nascuda en Mannheim lo 14 de junh de 1969. Es la jogaira que mai temps es estat nº1 del mond (377 setmanas). Ganhèt 22 torneges de Grand Chelem e 3 medalhas olimpicas. Graf a ganhat en total 107 torneges. Se retirèt en 1999. Graf ganhèt 2 Fed Cups (1987 e 1992) e 1 Hopman Cup (1993)

En 1988, ganhèt totes los tornages de Grand Chelem e la medalha d'aur en Seol 88; li manquèt pas que lo Masters.

Steffi Graf es maridad amb lo tanben tenniste Andre Agassi.

## Torneges de Grand Chelem

* Open Australia: 1988, 1989, 1990, 1994.
* Roland Garros: 1987, 1988, 1993, 1995, 1996, 1999.
* Wimbledon: 1988, 1989, 1991, 1992, 1993, 1995, 1996.
* US Open: 1988, 1989, 1993, 1995, 1996.

## Torneges

* 1986: Charleston, Amelia Island, Indianapòlis, Berlin, Nòva Jersei, Tòquio, Zuric e Brighton.
* 1987: Boca Raton, Miami, Charleston, Amelia Island, Roma, Berlin, Roland Garros, Los Angeles, Amborg, Zuric e Masters.
* 1988: Open Austràlia, San Antonio, Miami, Berlin, Roland Garros, Wimbledon, Amborg, Nòva Jersei, US Open, Jòcs Olimpics e Brighton.
* 1989: Open Austràlia, Washington, San Antonio, Boca Raton, Charleston, Amborg, Berlin, Wimbledon, San Diego, Nòva Jersei, US Open, Zuric, Brighton e Masters.
* 1990: Open Austràlia, Pan Pacific, Amelia Island, Amborg, Montreal, San Diego, Leipzig, Zuric, Brighton e Massachusetts.
* 1991: San Antonio, Amborg, Berlin, Wimbledon, Leipzig, Zuric e Brighton.
* 1992: Boca Raton, Amborg, Berlin, Wimbledon, Leipzig, Zuric, Brighton e Filadèlfia.
* 1993: Delray Beach, Charleston, Berlin, Roland Garros, Wimbledon, San Diego, Montreal, US Open, Leipzig e Masters.
* 1994: Open Austràlia, Pan Pacific, Indian Wells, Delray Beach, Miami, Berlin e San Diego.
* 1995: Paris, Delray Beach, Miami, Houston, Roland Garros, Wimbledon, US Open, Filadèlfia e Masters.
* 1996: Indian Wells, Miami, Berlin, Roland Garros, Wimbledon, US Open e Masters.
* 1997: Estrasborg.
* 1998: New Haven, Leipzig e Filadèlfia.
* 1999: Roland Garros.
# 23 de genièr

|  |
| --- |
|  **Genièr** en Bulgaria. |
| ←genièr→ |
| Descobridor o inventaire |  |
| Data de descobèrta |  |
| Contrari |  |
| Color |  |
| Simbòl de quantitat |  |
| Simbòl d'unitat |  |
| Proprietat de |  |
| Fondador |  |
| Compren |  |
| Data de debuta |  |
| Data de fin |  |
| Precedit per |  |
| Seguit per |  |
| Coordenadas |  |
| 1èr | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 |
| 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 |
| 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 |
| 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 |
| 29 | 30 | 31 |   |

## Eveniments

* 1719 - Creacion del Principat de Liechtenstein.
* 1899 - Emilio Aguinaldo deven lo primièr president de las Filipinas.
* 1978 - raubatòri del baron bèlga Empain, PDG del grop Empain-Schneider

## Naissenças

* 1783 - Stendhal (Henri Beyle dit), escrivan francés (m.1842)
* 1832 - Édouard Manet, pintor francés del movement impressionista (m.1883)
* 1876 - Otto Paul Hermann Diels, quimista alemand, Prèmi Nobel (m. 1954)
* 1896 - Granda Duquesa Charlotte de Luxemborg (m. 1985)
* 1898
	+ Sergei Eisenstein, director de cinèma rus (m. 1948)
	+ Randolph Scott, actor american (m. 1987)
* 1907 - Hideki Yukawa, fisician japonés, Prèmi Nobel (m. 1981)
* 1910 - Django Reinhardt, musician bèlga (m. 1953)
* 1911 - André Castelot (André Storms dit), istorian francés (m. 2004)
* 1918 - Gertrude B. Elion, scientific american, Prèmi Nobel (m. 1999)
* 1928
	+ Françoise Dorin, escrivana francesa (m. 2018)
	+ Jeanne Moreau, actritz francesa (m. 2017)
* 1929 - John Charles Polanyi, quimista canadian, Prèmi Nobel
* 1930 - Derek Walcott, escrivan, poèta de Santa Lúcia, Prèmi Nobel de literatura en 1992 (m. 2017)
* 1944 - Susana Giménez, actritz e una animatritz de television argentina
* 1946 - Arnoldo Alemán, president de Nicaragua de 1997 a 2001
* 1947 - Megawati Sukarnoputri, presidenta d'Indonesia de 2001 a 2004
* 1953 - Pavlo Lazarenko, primièr ministre d'Ucraïna de 1996 a 1997
* 1963 - Elvira Lindo, escrivana e actritz ocasionala espanhòla
* 1964 - Bharrat Jagdeo, president de Guyana de 1999 a 2011
* 1965 - Armen Darbinyan, primièr ministre d'Armenia
* 1970 - Alex Gaudino, DJ e productor musical italian
* 1985 - Doutzen Kroes, modèl neerlandesa
* 1988 - Arnaud Anastassowa, fotbolaire bulgar
* 2001 - Marine Fauthoux, jogadora professionau occitana de basquetbòl

## Decèsses

* 667 - Ildefonso de Toledo, sant catolic (n. 607)
* 1789 - Jafar Khan, rei pèrsa (n. ?)
* 1806 - William Pitt, lo jove, primièr ministre del Reialme Unit (n. 1759)
* 1944 - Edvard Munch, pintor norvegian (n. 1863)
* 1953 - Andreu de Segurola, cantaire d'opèra catalan (n. 1874)
* 1989 - Salvador Dalí, pintor catalan (n. 1904)
* 2002 - Pierre Bourdieu, sociològ francés (n. 1930)
* 2007 - Ryszard Kapuściński, jornalista e escrivan polonés (n. 1932)

## Vejatz tanben

* 22 de genièr | 24 de genièr
* genièr | febrièr | març | abril | mai | junh | julhet | agost | setembre | octobre | novembre | decembre
* Calendièr d'eveniments (los 366 jorns de l'an).
# Fòssa de las Marianas

Localizacion de la Fòssa de las Marianas.
La **Fòssa de las Marianas** es la mai prigonda fòssa marina coneguda e lo luòc mai prigond de la rusca terrèstra. Tròba son origina dins un processus de subduccion. Se localiza al fons del Pacific nòrdoccidental, al sud-èst de las Illas Mariannas, prèp de Guam.

La fòssa es longa de 2550 quilomètres e de largor mejana de 70 quilomètres. La pression al fons de la fòssa es de 108,6 MPa (o 1072 atm).

## Exploracion

La fòssa foguèt explorada pel primèr còp en 1951 per la fregata de la Marina Reiala Britanica *HMS Challenger*, que donèt lo nom de la partida mai pregonda de la fòssa, la Fòssa Challenger. Per ecolocalizacion, foguèt mesurada una prigondor de 11 012 m a 11° 19′ N, 142° 15′ E. En 1957, la nau sovietica *Vityaz* mesurèt una prigondor de 10 934 mètres. En 1962, lo M.V. *Spencer F. Baird* registrèt una prigondor de 11 022 mètres.

Lo batiscaf Trieste abans son immersion, lo 23 de genièr de 1960.
Foguèt pas que lo 23 de genièr de 1960, que davalèt pel primèr e unic còp, lo batiscaf Trieste inventat pel Auguste Piccard e capitanejat per Jacques Piccard, lo seu filh. Evitèron atal los efèctes de la granda pression existissent a de talas prigondors. Lo luòc de la davalada èra a l'extrèma sudoccidental de la fòssa, a prèp de 338 km de Guam. Los sistèmas de bòrd indiquèron una prigondor de 11 521 m, que aprèp seriá revisada e corregida a 11 034 mètres.

Dins la fòssa i se trapèt un calamar gigant del genre Architeuthis e d'autras espècias desconegudas fins alara.

L'actuala prigondor de la fòssa Challenger foguèt mesurada lo 1èr de junh de 2009 per un sonar e ne resultèt **10 971 m.** (35.994 pés) (6,82 milas).

## Referéncias

## Ligams extèrnes

* La fòssa sus maps.google.com
# 23 de junh

|  |
| --- |
|  Republica Chèca en **junh**. |
| ←junh→ |
| Descobridor o inventaire |  |
| Data de descobèrta |  |
| Contrari |  |
| Color |  |
| Simbòl de quantitat |  |
| Simbòl d'unitat |  |
| Proprietat de |  |
| Fondador |  |
| Compren |  |
| Data de debuta |  |
| Data de fin |  |
| Precedit per |  |
| Seguit per |  |
| Coordenadas |  |
| 1èr | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 |
| 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 |
| 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 |
| 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 |
| 29 | 30 |   |

## Eveniments

* 1990 - Moldàvia declara son independéncia de l'Union Sovietica

## Naissenças

* 1889 – Anna Akhmàtova, escrivana e poèta modernista russa (m. 1966)
* 1907 – James Meade, economista american, Prèmi Nobel d'Economia (m. 1995)
* 1937 – Martti Ahtisaari, president de Finlàndia
* 1972 – Zinedine Zidane, jogaire francés de fotbòl
* 1973 – Marija Naumova, cantaira letona

## Decèsses

* 1995 – Jonas Salk, inventor de la vaccina contra la poliomieliti (n. 1914)
* 1996 – Andreas Papandreou, primièr ministre de Grècia (n. 1919)
* 1998 – Maureen O'Sullivan, actritz irlandesa, la *Jane* del filme *Tarzan* (n. 1911)

---

Vejatz tanben:

* 22 de junh | 24 de junh
* genièr | febrièr | març | abril | mai | junh | julhet | agost | setembre | octobre | novembre | decembre
* Calendièr d'eveniments (los 366 jorns de l'an).
# 20 de junh

|  |
| --- |
|  Republica Chèca en **junh**. |
| ←junh→ |
| Descobridor o inventaire |  |
| Data de descobèrta |  |
| Contrari |  |
| Color |  |
| Simbòl de quantitat |  |
| Simbòl d'unitat |  |
| Proprietat de |  |
| Fondador |  |
| Compren |  |
| Data de debuta |  |
| Data de fin |  |
| Precedit per |  |
| Seguit per |  |
| Coordenadas |  |
| 1èr | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 |
| 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 |
| 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 |
| 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 |
| 29 | 30 |   |

## Eveniments

* 451 - Batalha dei Camps Catalaunics.
* 1960 - independéncia de Senegal.

## Naissenças

* 1819 - Jacques Offenbach, compositor alemand (m. 1880)
* 1861 - Frederick Hopkins, bioquimista anglés, Prèmi Nobel de Fisiologia o Medicina (m. 1947)
* 1887 - Kurt Schwitters, pintor, poèta e artista alemand (m. 1948)
* 1891 - John Aloysius Costello, primièr ministre de la Republica d'Irlanda (m. 1976)
* 1909 - Errol Flynn, actor australian (m. 1959)
* 1924 - Chet Atkins, guitarrista american (m. 2001)
* 1928 - Jean-Marie Le Pen, òme politic francés
* 1928 - Martin Landau, actor american (m. 2017)
* 1945 - Joan-Claudi Izzo, escrivan occitan (m. 2000)
* 1946 - Xanana Gusmão, president de Timor-Leste
* 1948 - Ludwig Scotty, president de Nauru
* 1949 - Lionel Richie, cantaire american
* 1950 - Nouri Al-Maliki, primièr ministre d'Iraq
* 1951 - Victorin Lurel, òme politic francés
* 1960 - Nigel John Taylor, musician britanic (Duran Duran)
* 1964 - Alec Chamberlain, fotbolaire francés
* 1967 - Nicole Kidman, actritz americana
* 1980 - Lenor Isliàmov, entrepreneire tatar

## Decèsses

* 840 - Loís lo Pietós, rei d'Aquitània (n. 778)
* 1820 - Manuel Belgrano, avocat e òme politic argentin (n. 1770)
* 1837 - Rei Guilhèm IV del Reialme Unit (n. 1765)
* 1862 - Barbu Catargiu, primièr ministre de Romania (n. 1807)
* 1933 - Clara Zetkin, femna politica alemanda (n. 1857)
* 1958 - Kurt Alder, quimista alemand, Prèmi Nobel (n. 1902)
* 2005 - Jack Kilby, engenhaire american, Prèmi Nobel de Fisica (n. 1923)

---

Vejatz tanben:

* 19 de junh | 21 de junh
* genièr | febrièr | març | abril | mai | junh | julhet | agost | setembre | octobre | novembre | decembre
* Calendièr d'eveniments (los 366 jorns de l'an).
# Capitala Europèa de la Cultura

Lo títol de **Capitala Europèa de la Cultura** es decernit per la Comission Europèa e lo Parlament Europèu a una vila europèa (o mai d'una), que durant un an pòt mostrar son desvolopament e sa vida culturaus. Cèrtei vilas europèas an aprofichat aquesta designacion per transformar completament seis estructuras culturalas e èsser reconegudas au plan internacionau.

## Lista dei vilas chausidas

* 1985: Atenas (Grècia)
* 1986: Florença
* 1987: Amsterdam
* 1988: Berlin (part occidentala)
* 1989: París (França)
* 1990: Glasgow (Escòcia)
* 1991: Dublin (Irlanda)
* 1992: Madrid (Espanha)
* 1993: Anvèrs
* 1994: Lisbona (Portugal)
* 1995: Luxemborg
* 1996: Copenaga
* 1997: Tessalonica
* 1998: Estocòlme
* 1999: Weimar
* 2000: Avinhon, Bergen, Bolonha, Brussèlas, Helsinki, Cracòvia, Praga, Reykjavík, Sant Jaume de Compostèla (Galícia)
* 2001: Porto, Rotterdam
* 2002: Salamanca (Espanha) e Brujas (Belgica)
* 2003: Graz
* 2004: Gènoa, Lilla
* 2005: Cork (Irlanda)
* 2006: Patres
* 2007: Sibiu
* 2008: Liverpool (Anglatèrra), Stavanger e Sandnes
* 2009: Linz, Vílnius
* 2010: Essen, Istambol (Turquia) e Pécs (Ongria)
* 2011: Turku e Tallinn (Estònia)
* 2012: Guimarães e Maribor
* 2013: Marselha (Occitània) e Košice
* 2014: Umeå (Suècia) e Riga (Letònia)
# 2026

|
 2026

 |
| --- |
| Descobridor o inventaire |  |
| Data de descobèrta |  |
| Contrari |  |
| Color |  |
| Simbòl de quantitat |  |
| Simbòl d'unitat |  |
| Proprietat de |  |
| Fondador |  |
| Compren |  |
| Data de debuta |  |
| Data de fin |  |
| Precedit per |  |
| Seguit per |  |
| Coordenadas |  |
| **Ans :** 2023 2024 2025 **2026** 2027 2028 2029
**Decennis :** 1990 2000 2010 **2020** 2030 2040 2050

**Sègles :** Sègle XX **Sègle XXI** Sègle XXII **Millennis :** Millenni II **Millenni III** Millenni IV

---

**Cronologia mesadièra :**
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec

---

**Cronologias geograficas :**
Africa - America - Asia - Euròpa - Oceania

---

**Cronologias tematicas :**
Aeronautica • Arquitectura • Astronomia • Automobila • Benda dessenhada • Camins de fèrre • Cinèma • Drech • Economia • Eleccions • Fotbòl • Jòc • Jòc vidèo • Literatura • Musica • Santat e medecina • Sciéncia • Sociologia • Espòrt •
Teatre •
TV

---

**Autres calendièrs :**
Roman •
Chinés •
Gregorian •
Ebrieu •
Indó •
Musulman •
Persan •
Republican |

*Aquesta pagina concernís l'an **2026** del calendièr gregorian.* L'annada començarà un dijòus.

## Eveniments

### Occitània

* Fin del mandat normal dels conselhs municipals elegits en 2020

### França

* \* Fin del mandat normal dels conselhs municipals elegits en 2020

### Euròpa

### Mond

### Arts

### Sciéncias e tecnicas

### Economia

## Naissenças

## Decèsses

## Prèmi Nobel
# Oulu

*Oulun kaupunki*|

|  |
| --- |
|  |

 |
| País | Finlàndia |
| Superficia | 449 km² |
| Populacion | 130 459 (2007) |
| Latitud | 65° 01' N |
| Longitud | 25° 28' È |
| Altitud | 0-60 m |
| Localizacion de la ciutat en Finlàndia |
|  |

Oulu (en suedés, *Uleåborg*) es una vila finlandesa. Sa populacion èra estimada a 130 459 abitants, en 2007. Sa superficia totala es 449 km².
# Siberia

Apercebut topografic de Siberia e d'una part de la Russia europèa.
Paisatge de taiga dins la plana de Siberia occidentala : lo cors de Vassiogan.
**Siberia** (en rus: Сибирь, *Sibir*) es la part de la Federacion de Russia situada en Asia : una imensa region d'una surperfícia de 13,1 milions de km² fòrça pauc poblada (39 milions d'abitants siá aperaquí 3,51 abitants au km²). Situada dins l'èst de Russia, s’estend de l'Oral à l'oèst fins a l'ocean Pacific e de l'ocean Artic al nòrd fins als monts d'Altai al nòrd de Cazacstan e a las frontièras mongolas e chinesas. Constituissent la part nòrd d'Asia, Sibéria representa 77 % de la surperfícia de Russia, mas sonque 27 % de sa populacion, e se caracteriza per un clima fred e continental amb un paisatge de relèu moderat traversat de flumes bèls. Longtemps abitada per de populacions pastoralas turcofònas, foguèt progressivament colonizada per l'Empèri rus. Lo regim sovietic i comencèt al sègle XXe l'extraccion minièra, gasièra e petrolièra e contunhèt l'expleitacion forestièra.

### Geografia fisica

Tondra dins la region dels Nenets (Russia)
Òm subdevesís generalament Siberia en tres grands ensembles, geologicament desparièrs e separats per los rius Ienisseï e Lena :

* La **Siberia occidentala** (2 427 000 km2), a l'èst d'Oral fins a la ligne de partage dels rius Ob e Ienisseï, vasta plana de 2 000 km de larg, constituïda de tèrras de febla altitud e mal drenadas, amb fòrça lacs e de paluns.
* Lo **plan de Siberia centrala** (4 122 000 km2), a l'èst del riu Ienisseï, que culmina entre 300 mètres d'altitud, es entrecopat de gòrjas o de lacs prigonds coma lo lac Baikal. Al sud, s'enauça una nauta cadena montanhosa compausada de l'Altai e dels Monts de Saian amb de somalhs de 3 000 a mai de 4 000 mètres.
* La **Siberia orientala**, dicha tanben **Extrèm Orient rus** (mai de 6 milions de km²), a l'èst del riu Lena, constituïda de divèrsas montanhas e s'acabant a l'èst per la peninsula de Kamchatka e sa cadena de volcans actius.

Lo punt culminant de Siberia es lo Kliotchevskoï, volcan actiu situat dins la peninsula de Kamchatka.
# Eveniment de Tunguska

Carta de l'eveniment de Tunguska.
L'**eveniment de Tunguska** es una explosion cataclismica que se debanèt lo 30 de junh de 1908 vèrs 7h13 en Siberia Centrala dins l'Empèri Rus. L'onda dau tuert fuguèt equivalenta a unei bombas de Hiroshima. Destruguèt la seuva dins un rai de vint quilomètres a l'entorn dau centre de l'explosion e causèt de degalhs fins a un centenau de quilomètres. Lo bruch fuguèt percebut dins la màger part de l'emisfèri nòrd. En causa de l'accès malaisat de la region e de la situacion politica de la Russia imperiala puei de l'Union Sovietica, la premiera expedicion que poguèt reconóisser lo luòc de l'explosion i arribèt solament en 1927.

Divèrseis ipotèsis fuguèron desvolopadas per explicar l'origina de l'explosion. Au començament dau sègle XXI, la principala es la de l'explosion dins l'atmosfèra terrèstra d'un objècte celèste (cometa ò asteroïde) avans un impacte dirèct sus la crosta. L'observacion e l'enregistrament d'un fenomèn similar dins la vila russa de Cheliabinsk en 2013 renfòrçan aquela ipotèsi.

* Aubres destruchs per l'explosion (fotografia de l'expedicion de 1927).

## Liames intèrnes

* Meteòre de Cheliabinsk.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
# Kurt von Schleicher

| Kurt von Schleicher |
| --- |
|   |
| Biografia |

**Kurt von Schleicher**, militar e òme politic, foguèt lo darrièr cancelièr de la Republica de Weimar, en Alemanha entre 1932 e 1933.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Precedit per **Franz von Papen** |  **Cancelièr d'Alemanha 1932 - 1933** | Seguit per **Adolf Hitler** |