Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Zhang Xianzhong

**Zhang Xianzhong** (18 de setembre de 1616 – 2 de genièr de 1647) foguèt lo cap d'un movement de revòuta chinés durant lei darriereis annadas dau periòde Ming. Capitèt de conquistar la província de Sichuan en 1644. Se proclamèt emperaire e assaièt de fondar leis estructuras d'un estat ambé la creacion d'una administracion o d'una moneda. Dins aquò, vèrs la fin de 1646, sei fòrças poguèron pas replegar leis assauts deis armadas Qing e Zhang Xianzhong foguèt desfach e tuat.
# Chen Zuyi

**Chen Zuyi** es un pirata chinés dau premier decenni dau sègle XV. Originari de Guangdong, una província maritima dau sud de China, foguèt mencionat per lo premier còp en 1400. En 1405, aprofichèt l'abséncia dau governador de l'importanta pòrt de Palembang, au nòrd-èst de Sumatra, per prendre lo contraròtle de la vila e se'n proclamar rèi. Reüniguèt una flòta d'un quinzenau de naviris e de plusors miliers d'òmes que foguèt la premiera fòrça pirata de la region. Pasmens, en causa d'aquela poissança, foguèt atacat per la flòta imperiala de l'amirau Zheng He. Totalament batut, Chen Zuyi foguèt capturat e executat dins la vila de Nanquin.

## Liames intèrnes

* Piratariá.

## Bibliografia

* **(fr)** Dominique Lelièvre, *Le dragon de lumière*, Olizane Eds, 2004, pp. 269-270.

## Nòtas e referéncias
# Han Huidi

L'imperador **Huidi de Han** (漢恵帝), segond de la dinastia, naissut en -210, reinèt de -195 a sa mòrt en -188 au Palais Weiyang a Chang'an. Son nom personau èra Liu Ying (劉盈). Son nom postum complèt es Xiaohui Huangdi (孝惠皇帝).
# Partit Comunista Chinés

Lo **Partit Comunista Chinés**, o puslèu lo **Partit Comunista de China** (en chinés tradicional: 中國共産黨 e en chinés simplificat: 中国共产党) es lo partit politic que govèrna la Republica Populara de China. Foguèt fondat en 1921, principalament pels dirigents Chen Duxiu e Li Dazhao.

* Portal de la politica
# Aaron Kwok

Aaron Kwok en 2002
**Aaron Kwok Fu-shing** (en chinés: 郭富城 e en pinyin: Guō Fùchéng; Hong Kong, 26 d'octobre de 1965) es un cantaire e actor chinés de Hong Kong.
# Patti Labelle

Patti Labelle en 2005
**Patricia Louise Holte-Edwards**, mai coneguda coma **Patti Labelle** (Filadèlfia, 24 de mai de 1944) es una cantaira e actritz american. Aquesta artista que ganhèt mantun Prèmi Grammy, es presenta dempuèi mai de 50 ans dins lo mond de la musica. Passèt 16 ans a cantar coma vocalista principala dins lo grop Patti LaBelle and the Bluebelles, que cambièt puèi son nom en Labelle a la debuta dels ans 1970 quand sortiguèron sa cançon mai emblematica "Lady Marmalade". Aprèp la dissolucion del grop en 1977, Patti Labelle comencèt una carrièra de solista e coneguèt un succès internacional amb de cançons coma "On My Own", "If You Asked Me To", "Stir It Up" e "New Attitude". Dins sa carrièra LaBelle e vendut mai de 50 milions de disques mondialament.

## Discografia

* *Sleigh Belles, Jingle Belles, and Bluebelles* (1962)
* *Sweethearts of the Apollo* (1963)
* *The Bluebelles on Stage* (1965)
* *Over the Rainbow* (1966)
* *Dreamer* (1967)
* *Labelle* (1971)
* *Moon Shadow* (1972)
* *Pressure Cookin'* (1973)
* *Nightbirds* (1974)
* *Phoenix* (1975)
* *Chameleon* (1976)
* *Patti LaBelle LP* (1977)
* *Tasty* (1978)
* *It's Alright with Me* (1979)
* *Released* (1980)
* *The Spirit's In It* (1981)
* *I'm In Love Again* (1983)
* *Patti* (1985)
* *Winner in You* (1986)
* *Be Yourself* (1989)
* *This Christmas* (1990)
* *Burnin'* (1991)
* *Live!* (1992)
* *Gems* (1994)
* *Flame* (1997)
* *Live! One Night Only* (1998)
* *When a Woman Loves* (2000)
* *Timeless Journey* (2004)
* *Classic Moments* (2005)
* *The Gospel According to Patti LaBelle* (2006)
* *Miss Patti's Christmas* (2007)
* *Live in Washington, D.C.* (2008)
# Xie Jin

Xie Jin (chinés simplificat: 谢晋; chinés tradicional: 謝晉; pinyin: Xiè Jìn; 21 de novembre de 1923 – 18 d'octòbre de 2008) èra un grand cineasta (realizator e scenarista) de la Republica Populara de China.

Son segond filme *Lo detacament roge de femnas* (en chinés simplificat: 红色娘子军) aguèt un succès important e foguèt lo primièr film recompensat pel Festival de las Cent Flors (chinés simplificat :大众电影百花奖, pinyin: Dàzhòng Diànyǐng Bǎihuā Jiǎng) qu'es l'equivalent dels Cesars en França.

## Filmografia

Aicí una listeta de sos autres filmes. Lista non exaustiva (n'a realizat un ventenat).

| An | Titol en chinés | Titol en occitan |
| --- | --- | --- |
| 1962 | 大李 小李和老李 | Pichona Li, gròssa Li e vièlha Li |
| 1980 | 天云山传奇 | La legenda de la montanha Tianyun |
| 1986 | 芙蓉镇 | La ciutat de l'ibiscus |
| 1992 | 清凉寺的钟声 | La campana del temple de la puretat |
| 1997 | 鸦片战争 | La guèrra de l'opium |
# Instrument de vent

Fotografia d'un tuba, un exemple d'instrument de vent que fa partida de la categoria deis instruments de coire.
Un **instrument de vent** es un instrument de musica que permet de produrre un son gràcias ai vibracions d'una colona d'aire entraïnadas per l'alen d'un musician (flaüta, trompeta...), d'una bofariá mecanica (acordeon, òrgue...) ò d'una pòchi d'aire (sansonha...). Son gropats en doas familhas principalas :

* leis instruments de fusta que produson un son gràcias a la vibracion d'un enche ò au passatge de l'aire a travèrs un biseu.
* leis instruments de coire que produson un son gràcias ai labras dau musician.

Aquelei categorias despendon unicament dau mòde de produccion dau son. Ansin, es possible de trobar un instrument de coire fach de fusta.

## Liames intèrnes

* Instrument de coire.
* Instrument de fusta.
* Musica.

## Bibliografia

* **(fr)** Georges Gourdet, *Les instruments à vent*, Que sais-je ? n°267, Presses Universitaires de France, 1967.

## Nòtas e referéncias
# Rota

Fotografia d'una rota modèrna destinada a la circulacion automobila en Austràlia.
Una **rota** es una via de comunicacion terrèstra carroçabla establida en defòra deis aglomeracions. Probablament imaginada per lo premier còp en Mesopotamia durant la Revolucion Neolitica, l'idèa es apareguda d'un biais independent dins mai d'una region dau mond. Uei, constituís totjorn la basa dei rets de transpòrt terrèstre.

## Liames intèrnes

* Ròda.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
# Aín

**Iglesia Parroquial de Sant Miguel de Aín-Ahín (Castellón).**
Carrer Saragosa (Aín).
Aín.

**Aín** es un municipi de la província espanhòla de Castelló e de la Comunautat Autonòma del País Valencian.

* Portal de Catalonha

Atzucac, tipo de carrer (Aín)
# Malai (lenga)

Lo **malai** (*Bahasa Melayu*; alfabet Jawi: **بهاس ملايو** ) es un grop de lengas e de dialèctes de la familha malaiopolinesiana parlat en Malàisia, Indonesia, Brunei, Singapor, Timor e Tailandia.
Aquel grop de lengas compren de lengas plan vesinas, de varietats d'una meteissa lenga (bahasa Malaysia, bahasa Indonesia) mas tanben de lengas mai diferenciadas coma lo Minangkabau.

## Lo malai estandard

Lo **malai estandard o oficial** compren doas nòrmas principalas: lo malai de Malàisia (*bahasa Malaysia*) e lo malai d'Indonesia (*bahasa Indonesia*).

Lo malai de Malàisia es utilizat dins totas las ex-colonias anglesas (Malàisia, Brunei, Singapor), mentre que lo malai d'Indonesia domina dins l'ex-colonia olandesa, Indonesia.

Ambdoás varietats son prigondament similaras e l'intercompreneson presenta pas cap de problèma.

Una de las diferéncias mai importants residís dins lo fach que mantuns manlèus venon de l'anglés en *Bahasa Malaysia* mentre que los manlèus del olandés son predominants en *Bahasa Indonesia*.

## Lista de las lengas del grop malaïc

Jos l'apelacion Malais se recampa un conjonch plan variat de pòbles. Totes se reconeisson pas tanpauc coma Malais.
Aicí la lista de las lengas malaias (los noms son en lenga malaia, *bahasa* significant "lenga").

* bahasa Bangka;
* bahasa Banjar;
* bahasa Melayu Brunei;
* bahasa Col;
* bahasa Duano;
* bahasa Haji;
* bahasa Indonesia;
* bahasa Jakun;
* bahasa Kaur;
* bahasa Kerinci;
* bahasa Kubu;
* bahasa Loncong;
* bahasa Lubu;
* bahasa Malaysia;
* bahasa Melayu Bacan;
* bahasa Melayu Berau;
* bahasa Melayu Bukit;
* bahasa Melayu Tengah;
* bahasa Melayu Jambi;
* bahasa Melayu Kedah;
* bahasa Melayu Kota Bangun Kutai;
* bahasa Melayu Patani;
* bahasa Melayu Sabah;
* bahasa Melayu Baku;
* bahasa Melayu Tenggarong Kutai;
* bahasa Dayak Melayik;
* bahasa Minangkabau;
* bahasa Musi;
* bahasa Melayu Negeri Sembilan;
* bahasa Orang Kanaq;
* bahasa Orang Seletar;
* bahasa Pekal;
* bahasa Temuan;
* bahasa Urak Lawoi'.

I a tanben 11 malais comercials, tanben conegut jol nom anglés de *trade Malay*, en malai Melayu Pasar (i.e. malai del bazar) :

Dins las regions orientalas d'Indonesia, aquel malai compren 6 lengas:
bahasa Melayu Ambon,
bahasa Melayu Banda,
bahasa Melayu Kupang,
bahasa Melayu Manado,
bahasa Melayu Maluku Utara,
bahasa Melayu Papua.

Dins d'autras regions i a tanben 5 lengas que se restacan a aquel malai comercial.

bahasa Betawi,
bahasa Melayu Bali,
bahasa Melayu Cocos,
bahasa Melayu Larantuka,
bahasa Melayu Makassar.

## Nòtas e referéncias
# ISBN

L’**ISBN** (International Standard Book Number: numèro internacional normalizat de libre) es una nòrma de numerotacion dels libres creada en 1970 e definida per l’organizacion internacionala d’estandardizacion (ISO) dins l’encastre de la nòrma ISO 2108. Es una seguida de chifras (10 al començament, 13 dempuèi 2007), amb una chifra de contaròtle a la fin. Es obligatòria pels libres publicats dins en Occitània.

## Istoric

En 2007 l’ISBN s’alinha sul còde dels produches comercializats en Euròpa dich EAN-13. S’apond al començament lo còde 978 (puèi 979) dich del “país dels libres” (*bookland*) que sus las etiquetas dels produches comercials correspond a l’estat d’origina (300-379 estat francés, 800-839 estat italian, 840-849 estat espanhòl...)

Còdes ISBN de 10 e 13 chifras
## Estructura

Lo còde se descompausa entre un còde de “region linguistica” (estat francés: 978-**2** o 979-**10**; estat italian **88** o **12**, estat espanhòl **84**), un còde d’editor (las chifras mai a esquèrra) e un còde unenc per cada publicacion (las autras, levat la darrièra). Segond lo nombre de publicacions previst, lo còde editor a de 2 a 6 chifras, lo còde de publicacion de 6 a 2 chifras. La darrièra chifra qu’èra calculada segon un metòde especific per l’ISBN-10 seguís las règlas de l’EAN per l’ISBN-13. Lo còde es unic pel supòrt (per exemple, una edicion estampada a pas lo meteis qu’una edicion electronica) e per l’edicion (la segonda edicion reçaup un autre còde). Quand l’editor acaba una sequéncia, li es donat un còde novèl per una sequéncia nòva.
Exemples:

* *Lexic elementari occitan-francés français-occitan* de l'IEO: ISBN-10 2-**85910**-224-**8**, ISBN-13 978-2-**85910**-224-**1**. Lo còde regional es 2, lo còde editor es 85910, la chifra de contraròtle es 8 per l’ISBN-10 e 1 per l’ISBN-13.
* Ferran Delèris, *Los crocants de Roergue* ISBN-13 978-2-**85910**-255-**5 Joan Francés Blanc, *Las comunas d'Occitània*, Edicions Talvera, ISBN-13 979-10-**90696**-38-**9 Aitor Carrera, *Gramatica aranesa*, Pagès Editors, ISBN-13 978-84-**9779**-484-**8**

## Liames extèrnes

* Site de l’Agéncia internacionala de l’ISBN [archive].
# Melilla

Melilla| Melilla (es) ⵎⵕⵉⵜⵛ (rif) مليلية (ar)  |
|

(Bandièra)
(Escut d'armas) |
|   |
| Nom oficial | Melilla (es)  |
| Administracion |
| Capitala | Cap |
| Capitala de | Comanderiá Generala de Melilla e Taifa de Melilla  |
| Lenga oficiala | berbèr espanhòl  |
| Politica |
|  • Cònsol-President  | Juan José Imbroda (2000–2019) Eduardo de Castro González (2019–2023)  |
| Geografia |
|   |
| 35° 16′ 57″ N, 2° 56′ 51″ O |
|  |
| **Estat** | Espanha  |
|  |
| Superfícia | 12,338 km²  |
| Altitud mejana | 30 m  |
| Punt culminant | Punt culminant de Melilla (130 m)  |
| Demografia |
|  • Totala | 86 780  ab. (2025 ) |
|  • Densitat | 7 033,55 ab./km² |
| Autras informacions |
| Còdi postal | 52001  |
| Prefix telefonic | 952  |
| ISO 3166-2 | ES-ML  |
|

---

 |
| Sit web | melilla.es  |

**Melilla** es una vila autonòma espanhòla e un territòri extra-europèu situat en Africa Septentrionala, enrodat per Marròc.

## Istòria

La vila foguèt conquistada per l'espanhòl Juan Alonso Pérez de Guzmán en 1497. L'actuala frontièra foguèt fixada en tractats durant los ans de 1859, 1860, 1861 e 1894.

## Geografia

Mapa detalhat de Melilla.
## Demografia

## Ligams extèrnes

## Vejatz tanben

## Nòtas

## Referéncias
# Aquarella

Aqüarèla de William Turner
L'**aquarella** o **aquarèla** (**aqüarèla**) es una tecnica de pintura sus papièr o carton amb de colors diluidas dins l'aiga e aplicats amb un pincèl. Las colors utilizadas son mai o mens transparentas segon la quantitat d'aiga utlizada dins la mescla, e daissan de còps veire lo fons del papièr, que mai sovent es blanc e qu'agís coma un verai ton.

Lo produch utilizat per pintrar se compausa de pigments calhat amb de goma arabica o mèl. L'aquarella s'utiliza en pintant per capas transparentas, per objectiu d'aténher la maxima brilhància e soplesa dins la composicion realizada.

## Istòria

S'agís d'una tecnica fòrça anciana, qu'en China comencèt amb l'usatge del papièr, pauc après l'an 100 aC, a çò nòstre foguèt introdusida pels arabs vèrs lo sègle XII.

Aital doncas, a Euròpa es mai recenta que la fresca. La primièra aquarella europèa coneguda es d'estil renaissença Raffaello Sanzio e Dürer l'usazavan fòrça. Mai tard, als sègle XVI a XVIII, unees pintors celèbres l'utilizèron coma complement a la pintura a l'òli, coma per exemple van Dyck, Thomas Gainsborough e John Constable.

Joseph Mallord William Turner èra un aquarellista precursor de tecnics que desvolopèron mai tard los avantgardistas. Èra una tecnica fòrça apreciada pels impressionistas a causa de luminositat e espontaneïtat. Al sègle XX èra utilizada pels estudis de las clèbra pinturas de dançairas de Roden, e per fòrça artistas, coma Vassili Kandinski, Egon Schiele, Emil Nolde, August Macke o Paul Klee; e subretot a partir de las annadas 1960, quand l'aquarella e subretot la tecnica «molla» de Turner venguèron fòrça al vam, coma lo mòstra per exemple l'òbra de Raoul Dufy, Jean Bazaine, Maurice Estève, Zao Wou-Ki o Pierre Risch. Que siá al nivèl professional, mas que ven a Euròpa una de las primièras formas d'expression que s'ensenha als mainats pichons dins las escòlas.

## Vejatz tanben