Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Changchun

Changchun
長春| Província | Jilin |
| Estat |  China |
| Superfícia | Vila josprovinciau: 20 532 km² Airau urban: 3 616 km² |
| Populacion | Vila josprovinciau: 7 459 000 ab. Airau urban: 3 581 000 ab. |
| Primèr cònsol | Zhu Yejing |
| Sit oficiau | changchun.gov.cn |
| Localizacion de Changchun dens la província de Jilin e la Republica Populara de China |
|  |

Vista de la Plaça de la Cultura a Changchun
**Changchun** (長春 en chinés) qu'ei la capitau de la província de Jilin, dens la Republica Populara de China. Qu'a un estatut administratiu de vila josprovinciau.

## Personalitats

* Liu Xiaobo, Prèmi Nobel de la Patz en 2010
# Legenda

La legenda medievala de Rainal.
La legenda d'Alain Chartier (1903).
Una **legenda** (de l'adjectiu verbal latin *legenda* significant « que se deu legir ») es, a l’origina, un raconta fixat per escrich per èsser legit publicament: mai sovent s'agís d'una agiografia legida dins los monastèris, pendent los repais; dins las glèisas, per pivelar los fidèls pendent la fèsta d’un sant. Cambia lo sens al sègle XVI, la legenda ven un raconta de caractèr meravelhós ont los fachs istorics son transformats per l'imaginacion populara o l'invencion poetica. Aquesta evolucion. Dins aqueste genre de literatura, la precision istorica passa alara al segond plan al rspècte de l’intencion esperitala.

Dins la lenga correnta, lo mot *legenda* es ara vengut sinonim de *mite*, e remanda a quicòm que l'existéncia jamai podèt èsser provada.

## Diferéncia entre legenda e mite

Unes autors destrian lo mite de la legenda. Segon eles, una legenda ten de fachs reals; una istòria es contada puèi es transmesa per oral d'ont las modificacions. Se la pòt definir coma un raconta que mescla lo verai e lo fals.

Lo raconte fictiu dins las legendas, mites, contes e fablas, es mai sovent d'origina orala e crida lo meravelhós. Una legenda es fòça ligada a un element clau, aquò es precisat e se concentra sus un luòc, un objècte, un personatge, una istòria, etc. Amb lo temps, la legenda ven un mite per las societats futuras, que pèrd en precision e ganha en fantasia e en amplificacion.

Ara las nocions de mite, de legenda, de conte e de fabla son sovent confondudas.

## Originas de las legendas

Jean-Pierre Bayard, dins son *Istòria de las legendas*, enumèra una desena de teorias relativas a las originas de las legendas. La teoria antropologica, sostenguda per Henri Gaidoz, Wilhelm Mannhardt e Edward Tylor, postula que las legendas vendrián de pensadas umanas primitivas, de rèstes de religions e culturas elementàrias. La teoria astrala o naturalista considèra los contes e las legendas etiologicas coma divinisant las grandas manifestacions de la natura. La teoria mitologica es avançada per Grimm qu'atribuís la creacion dels contes a l'enfança preïstorica de la patria, Angelo De Gubernatis, a un naturalisme enfantin, Schelling, a la consciéncia individuala del pòble qu'apond a las legendas creadas una significacion religiosa. La teoria linguistica considèra que las legendas son eissidas de la transmission de racontas entre diferents pòbles qu'utilizan los mots a d'autres culturas, las desforma, çò qu'obscurcís lo sens primitiu original e dona naissença a de raconta novèls.

## Referéncias

## Bibliografia

* (en) Hippolyte Delehaye, *The Legends of the Saints: An Introduction to Hagiography* (1907), Chapter I: Preliminary Definitions, *et passim*
* (en) Karl Kerenyi, *The Heroes of the Greeks* (1959)
* (en) Article de l'Encyclopédie Catholique *Literary or Profane Legends*

## Vejatz tanben

### Articles connèxes

* Agiografia
* Legendas al subjècte dels Templièrs
	+ Legenda daurada
	+ Legenda negra
* Legenda urbana: la legenda urbana es la novèla legenda. Los luòcs publics e la tecnologia ne son los melhors subjèctes.

### Ligams extèrnes
# Massachusetts Institute of Technology

La Granda copòla del MIT
**Massachusetts Institute of Technology** (**MIT**) es una institucion e universitat americana dedicada a la recerca, situada dins la vila de Cambridge, Massachusetts. Es especializada dins los domenis de la sciéncia, de la tecnologia e de l'engenhariá, mas tanben i a d'autras matèrias. Foguèt creada en 1861 pel scientific William Barton Rogers (1804-1882) mas comencèt de foncionar quatre ans mai tard a causa de l'esclatament de la Guèrra Civila Americana.

## Qualques estudiants e ensenhaires eminents

* Benjamin Netanyahu, primièr ministre d'Israèl
* Buzz Aldrin, cosmonauta
* Kofi Annan, cap de l'ONU
* Andrew Carnie
* Noam Chomsky, lingüista
* Richard Matthew Stallman, informatician
* Sidney Altman
* John Forbes Nash, matematician
* Richard Feynman
* Nicholas Negroponte
* Michael Hammer

## Vejatz tanben

## Ligams extèrnes

* www.mit.edu [archive] (pagina oficiala)
# Wikinews

**Wikinews** es un projècte de la Wikimedia Foundation visant a establir una font d'informacions liura resumissent d'actualitats e seguissent un punt de vista neutra. Son contengut es liurament distribuible segon los tèrmes de la licéncia Creative Commons Attribution 2.5. Lo nom del projècte a per originas la tecnologia utilizada (lo wiki) e lo tèrme anglés « news », que se traduch per « actualitats » o « informacions ». Son foncionament es basat sul jornalisme ciutadan.

## Nòtas e referéncias

* (fr) Aqueste article es parcialament o en totalitat eissit d’una traduccion de l’article de Wikipèdia en francés intitolat « *Wikinews* ».

## Vejatz tanben

|  |
| --- |
| Sus d'autres projècte de Wikimedia: |
| Commons | **Commons** (Galariá) |
| Commons | **Commons** (Categoria) Modèl:Commonscat/categories |
|  | **Wikinews** |

### Articles ligats

* Wikimedia Foundation

### Ligams extèrnes

* (oc) Acuèlh occitan (sus l'incubator Wikimedia)
* (mul) Acuèlh multilingüe
# New York Stock Exchange

La faciada del NYSE al 11 de la carrièra Wall Street.
Lo **New York Stock Exchange** (**NYSE**), es la principala platafòrma d’escambis de la **Borsa de Nòva York**, es la pus granda borsa mondiala. Per metonimia, es sovent sonat **Wall Street**. En 2007, èra una dels escasses grands mercats d'accions de pas èstre completament electronic e a gardar de cotacions a l'enquant. Lo volum d'accions del NYSE es estat despassat per lo del NASDAQ pendent las annadas 1990, mas lo total de las capitalizacions borsièras de las companhiás cotadas al NYSE es tres còps pus grand que las cotadas al NASDAQ.

Le NYSE aparten al grop NYSE Euronext, nascut de la fusion amb Euronext, e per abans amb Archipelago Holdings, qu'aviá un fonccionament entièrament electronic. Lo negòci de las accions se fa al 11, Wall Street, alara que lo sèti del NYSE se tròba al 18, Broad Street, près de Wall Street, dins lo quartièr financièr del sud de Manhattan.
# Tirana

*Tirana/Tiranë*|

|  |
| --- |
|  |

 |
| País | Albania |
| Superfícia | 41,8 km² |
| Populacion | 585 756 (2005) |
| Latitud | 41° 19' N |
| Longitud | 19° 49' È |
| Localizacion de la vila en Albania |
|  |

**Tirana** es la capitala e la principala vila d'Albania. En 2005, sa populacion èra oficialament de 585 756 abitants, mas n'i a qu'estiman que lo nombre exacte se poiriá aprochar d'un milion d'abitants.

## Ligams extèrnes

* (en) (sq) Sit oficial de la vila
* Plan de Tirana (1,35MB)
* Aligança francesa de Tirana

Panorama de la plaça de Skanderbeg a Tirana
# Yahoo!

Logo
**Yahoo! Inc.**  (Nasdaq:YHOO) es una entrepresa globala amb sedença als Estats Units d'America qu'a per mission: "èsser lo servici global d'Internet mai essenciala per consumidors e negòcis". Possedís un portal d'internet, un directòri web e una sèria de servicis, en i comprenent çò de popular corrièr electronic Yahoo!. Foguèt fondada en genièr de 1994 per dos estudiants de postgrau de l'Universitat de Stanford, Jerry Yang e David Filo. Yahoo! se constituiguèt coma entrepresa lo 2 de març de 1995 e comencèt a cotitzar a borsa lo 12 d'abril de 1996. L'entrepresa a la siá sedença corporativa a Sunnyvale, Califòrnia, Estats Units.

## Ligams extèrnes

* Site oficial
# Massa moleculara

La **massa moleculara** es la massa d'una molecula exprimida en unitat del Sistèma Internacional, UMA (unitat de massa atomica), que l'isotòp carbòni-12 a i ten un pes atomic de 12. Se pòt calcular la massa moleculara d'un compausant en somant las massas dels atòms que la compausan, en prenent en compte lo nombre d'atòms de cada element.

Per exemple, dins lo cas de l'aiga (H2O):
2 \* 1,0079 + 15,99994 = 18,0157

(massa atomica de l'idrogèn (H): 1,0079; massa atomica de l'oxigèn (O): 15,99994)

Factor de conversion de massa moleculara en massa molara:

Massa molara = Massa moleculara \* Nombre d'Avogadro

Nombre d'Avogadro = 6,022\*10-23
# Andy Lau

Andy Lau (2013)
**Andy Lau Tak-wah** (en chinés simplificat: 刘德华; en chinés tradicional: 劉德華 ;Tai Po, 27 de setembre de 1961) es un cantaire, actor, presentador e productor de films de Hong Kong.
# Discord

**Partida eissida de l'article francés**

Discord es un logicial proprietari gratuit de VoIP concebut inicialament per las comunitats de jogaires. Fonciona suls sistèmas d'explotacions Windows, macOS, Linux, Android, IOS aital coma suls navegadors web. En 2019, l'entrepresa emplega 165 salariats a San Francisco e es valorizada a dos miliards de dolars.

## Nòtas e referéncias
# Yuan Chonghuan

Retrach de Yuan Chonghuan.
**Yuan Chonghuan** (1584-1630) foguèt un generau chinés de l'EMpèri Ming. Participèt au començament de la guèrra còntra la rebellion Ming a partir de 1622. Entre 1623 e 1625, sota leis òrdres de Sun Chengzong, s'ocupèt de fortificar la vila de Ningyuan onte resistiguèt a una ofensiva dei Manchós de Nurhachi en 1626. Vengut Governador de Liaodong après sa victòria, capitèt de replegar lei fòrças manchós mandant un plan per reconquistar lo nòrd dau país en cinc ans. Pasmens, a partir de 1629, lei Manchós cambièron d'estrategia e assaièron de prendre Pequin per sospresa en 1630. Yuan capitèt de replegar aquela ofensiva davant la vila en 1630 mai foguèt fòrça criticat e executat per traïson après un complòt preparat per la Cort e l'Emperaire. Sa mòrt marquèt lo començament de l'afondrament definitiu dau poder de la dinastia Ming.
# Mobilizacion

Aficha de mobilizacion generala francesa de 1914.
La **mobilizacion** es l'acte d'assemblar de tropas, d'equipaments e de mejans per respòndre a una crisi e, generalament, preparar una guèrra. Lo concèpte apareguèt dins lo corrent dau sègle XIX ambé la generalizacion de la conscripcion qu'entraïnèt l'aparicion d'armadas de plusors centenaus de miliers d'òmes. Melhorada mai d'un còp, lei teorias de la mobilizacion foguèron en particular utilizadas au començament dei doas guèrras mondialas per reünir leis armadas dei diferents belligerants.

## Liames intèrnes

* Conscripcion.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
# Chaohusaurus

Chaohusaurus demorèt pendent lo Triasic Inferior.
**Chaohusaurus** (lausèrt de Chaohu') es un genre representat per una soleta espècia d'ictiosaure, que demorèt pendent lo Triassic Inferior en çò que uèi es China. Tambén es estat nomentat Anhuisaurus e Chensaurus. Foguèt descrich per Young e Dong en 1972. Aviá mai la forma de *Cymbospondylus* e *Mixosaurus* que non la de genres mai avançats coma Ichthyosaurus: aquò vòl dire que semblava pas un dofin coma los ictiosaures finals. Semblava benlèu mai un lausèrt. Aviá d'aletas mas lo còl èra pauc comun pr'amor qu'èra plan long e aviá pas d'aleta dorsala. L'aleta caudala aviá una basa longa mas bassa. Èra un dels ictiosaures coneguts mai pichons, amb d'aperaquí entre 70 e 180 cm de longor. Se pensa que podiá arribar pesar 10 Kg.

### Reproduccion

Chaohusaurus foguèt vivipar coma d'ictiosaures posteriors. Totun, los pichons, sortissián de la maire primièr amb lo cap. Motani et al. (2014) soslinhèron aqueste fach com una evidéncia que lo viviparisme evolucionet primièr dins los ancessors terrèstres dels ictiosaures.

### Referéncias
# Comic

Un **comic** o **umorista** es un escrivan, un dessenhaire o un actor especializat dins l'umor e lo comic.

Quand es un actor, seis espectacles son sovent de successions d'esketchs o d'imitacions, solet sus la scena (*one man show*). Quand es un autor, seis escrichs son sovent de panflets o de satiras.