Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Maraca

Las **maracas** (nom manlevat a la lenga tupi que significa "musica") son d'instruments de percussion de la familha dels idiofòns. Foguèron creats en America centrala pels tainos o los arawaks. Actualament s'utilizan fòrça dins la musica latinoamericana e antilhesa.
# Manga (omonimia)

* La **manga** es lo fruch del manguièr

* Las **manga**, bendas dessenhadas japonesas ;

## Toponimia

### Brasil

* **Manga** es una municipalitat de l'Estat de Minas Gerais.

### Burkina Faso

* **Manga** vila de Burkina
* **Manga** vila de Toéni
# Sambalpori

Sambalpori| Locutors | 2 630 000 |
| Classificacion lingüistica |
| **Sambalpori** |
| Còdis lingüistics |
| ISO 639-3 | `spv`  |
| Ethnologue | `spv`  |
| Glottolog | `west2384`  |
| IETF | spv  |
| Mapa |
|  |

Lo **sambalpori** (o sambalpuri, koshali, oriya de l'oèst) es una lenga indoariana parlada en Índia.

## Localisacion

La lenga es parlada dins los districts de Sambalpur, Bargarh, Jharsuguda e Balangir de l'estat d'Odisha.

## Classificacion

Lo sambalpori fa partida de las lengas indoarianas de l'èst, una branca de las lengas indoarianas, que fan partida de la familha indoeuropèa. Los locutors parlan tots tamben l'oriya estandard, dont de còps lo sambalpori es considerat coma èssent un dialècte.

## Referéncias

## Fonts

* (en) Eldose K. Mathai, Juliana Kelsal, 2013, *Sambalpuri of Orissa, India - A brief sociolinguistic survey*, SIL International.

* Portal de las lengas
# Neolitic

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|  v · d · m |
Preïstòria | **Protoïstòria** |
Istòria |
| *Paleolitic Mesolitic Neolitic* | Edat del Coire Edat del Bronze Edat del Fèrre | *Antiquitat Edat Mejana Edat Modèrna* |

|  |
| --- |
| **Edats preïstoricas** |
| **O** |   La Tène |   | Protoïstòria |
|   Hallstatt |
| **Edat del Fèrre** |
|   Bronze final |   |
|   Bronze mejan |
|   Bronze ancian |
| **Edat del Bronze** |
|     Calcolitic |   |   |
|   Neolitic | Preïstòria |
| Mesolitic / Epipal. |
| **P** |     Paleolitic superior |   |
|     Paleolitic mejan |
|     Paleolitic inferior |
|   Paleolitic |
| **Edat de la Pèira** |

Lo **Neolitic** es un periòde de la fin de la Preïstòria succedissent al Mesolitic, caracterizat per de cambiaments tecnics e socials ligats a l'adopcion per los grops umans d'un modèl de subsisténcia fondat sus l'agricultura e l'elevatge.
Lo neolitic es una consequéncia del rescalfement climatic de l'olocèn. Definit a l'origina coma un « edat de la pèira aliscada », es principalament caracterizat actualament per la cultura de plantas e la domesticacion d'animals. La caça e la collecta de las populacions mesoliticas foguèron pas pasmens sistematicment abandonadas. Es doncas una longa fasa de transicion, marcada per de cambiaments fondamentals, que ten pauc d'equivalents dins l'istòria umana, e que foguèt sovent designada coma una « Revolucion Neolitica ».

Lo periòde comença mai o mens tard segon los contèxtes. Apareis primièr en Orient Mejan cap a 10000 ab. J.-C. e serà seguit, mai tard, d’una migracion en Euròpa. En China apareis segon los luòcs entre 7000 e 5000 ab. J.-C., e endacòm dins lo mond a de datas diferentas, de còps que i a fòrça tardivament e d'autres non si la necessitat se'n faguèt pas sentir.

Lo cambiament economic s'acompanhèt d'autras evolucions majoras, que ne foguèron per la màger part las consequéncias. D'efièch, anèt generalament junt amb l'adopcion d'un mòde de vida sedentari, per loqual los grops umans se fixèron en un meteis luòc, lo mai sovent un vilar o un vilatge, e daissèron d'èsser mobils. Las principalas inovacions tecnicas d'aquèl periòde foguèron generalizacion de las aisinas de pèire aliscada, la terralha, lo tissatge, aital coma lo desvolopament de l'arquitectura domestica e collectiva, de còps que i a monumentala. Es mai largament un mòde de vida novèl que se metèt en plaça amb l'economia agricòla, qu cambièt prigondament las costumas dels èssers umans. L'adopcion de l'agricultura impliquèt tanben la mesa en plaça de novèlas formas d'organizacion sociala e economica, a long tèrme, mens egalitàrias que pel passat, e s'acompanhèt d'evolucions dins las ments e dins los cultes.
# Sègle XVII

Millenni I | **Millenni II** | Millenni III
../.. | Sègle XV | Sègle XVI |  **Sègle XVII** | Sègle XVIII | Sègle XIX | ../..

Annadas 1600 | Annadas 1610 | Annadas 1620 | Annadas 1630 | Annadas 1640

Annadas 1650 | Annadas 1660 | Annadas 1670 | Annadas 1680 | Annadas 1690

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1601 | 1602 | 1603 | 1604 | 1605 | 1606 | 1607 | 1608 | 1609 | 1610 |
| 1611 | 1612 | 1613 | 1614 | 1615 | 1616 | 1617 | 1618 | 1619 | 1620 |
| 1621 | 1622 | 1623 | 1624 | 1625 | 1626 | 1627 | 1628 | 1629 | 1630 |
| 1631 | 1632 | 1633 | 1634 | 1635 | 1636 | 1637 | 1638 | 1639 | 1640 |
| 1641 | 1642 | 1643 | 1644 | 1645 | 1646 | 1647 | 1648 | 1649 | 1650 |
| 1651 | 1652 | 1653 | 1654 | 1655 | 1656 | 1657 | 1658 | 1659 | 1660 |
| 1661 | 1662 | 1663 | 1664 | 1665 | 1666 | 1667 | 1668 | 1669 | 1670 |
| 1671 | 1672 | 1673 | 1674 | 1675 | 1676 | 1677 | 1678 | 1679 | 1680 |
| 1681 | 1682 | 1683 | 1684 | 1685 | 1686 | 1687 | 1688 | 1689 | 1690 |
| 1691 | 1692 | 1693 | 1694 | 1695 | 1696 | 1697 | 1698 | 1699 | 1700 |

Veire tanben : Lista dels sègles, Chifras romanas

---
# Sigismond III Vasa

Pintura representant lo rèi Sigismond III.
**Sigismond de Suècia** ò **Sigismond III Vasa** (20 de junh de 1566 - 19 d'abriu de 1632) foguèt, de 1587 a 1632, lo cap de la Republica dei Doas Nacions coma rèi de Polonha e Granc Duc de Lituània e, de 1592 a 1599, rèi de Suècia. En Polonha-Lituània, succediguèt a Estève Ièr (1576-1586) e foguèt remplaçat per Ladilas IV (1632-1648). En Suècia, succediguèt a son paire Joan III de Suècia (1568-1592) e foguèt reversat per son oncle Carles IX (1599-1611).

Elegit rèi de Polonha-Lituània en 1587, assaièt de crear un regime d'union personala entre la Republica dei Doas Nacions e Suècia quand succediguèt a son paire en 1592 coma rèi dau reiaume escandinau. Pasmens, leis interès dei dos estats èran relativament opausats en causa d'una tièra de conflictes territòriaus entre elei, d'una religion diferenta e deis ambicions dei senhors locaus. En particular, Polonha revendiquèt unei territòris suedès au sud de la Mar Baltica. Son sostèn au catolicisme minèt sa popularitat au sen de la populacion suedesa e una revòuta menada per son oncle Carles acomencèt en 1598 après l'anòncia de la cession de regions balticas ai Polonés. Vencut, Sigismond deguèt li laissar lo poder e rintrar en Polonha en 1599. Perdiguèt la corona de Suècia après una decision de son parlament e mau capitèt de la reconquistar. Pasmens, mantenguèt sei drechs entraïnant una guèrra lònga fins a 1629 que s'acabèt per una desfacha novèla.

En 1605, assaièt sensa succès de modificar la constitucion de Polonha-Lituània, especialament lo drech de vetò de l'aristocracia. Son objectiu èra de suprimir lo drech de vetò de cada membre de l'assemblada de l'aristocracia au profiech d'un sistèma de vòte majoritari. Puei, de 1606 a 1609, deguèt luchar còntra una rebellion aristocratica. Militarament venceire, Sigismond deguèt pasmens acceptar de mantenir lo *statu quo* de 1605. En parallèl d'aquela guèrra, Polonha menèt tanben una guèrra còntra Russia. S'acabèt per la cession d'unei territòris en 1618 mai lei dificultats intèrnas dau reiaume l'empachèron d'eliminar la menaça russa qu'anava venir un perilh fòrça important dins lo corrent dau sègle. Enfin, de 1620 a 1621, una guèrra, que s'acabèt sensa resultat decisiu, opausèt Polonha a l'Empèri Otoman.

## Liames intèrnes

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
# Copa del mond de rugbi de XV

Lo trofèu de William Webb Ellis
La **Copa del mond de rugbi de XV** es una competicion internacionala de rugbi de XV que se debana totes los quatre ans dempuèi 1987. Es dobèrta a totas las federacions reconegudas per World Rugby. La primièra edicion se debanèt en 1987 en Nòva Zelanda e Austràlia.

Solas quatre nacions figuran al palmarés de la Copa del mond. La Nòva Zelanda, ganhèt tres còps en 1987, 2011, 2015. Austràlia en 1991 e 1999 e Sud-Africa en 1995 e 2007 emportèt caduna la competicion dos còps. Anglatèrra a ganhat l'espròva en 2003, sol país de l'emisfèri Nòrd a s'apoderar del trofèu planetari. França es estada presenta tres còps en finala (1987, 1999, 2011), sens pas jamai ganhar. Cap autra nacion accediguèt a la finala.

Lo trofèu recompensant lo venceire d'aquela competicion es sonat William Webb Ellis Trophy, en omenatge a l'estudiant que, segon la legenda, auriá inventat lo rugbi en 1823.

Lo país organizaire de la Copa del mond es designat per World Rugbi. Japon organizèt la mai recenta edicion en 2019. Per 2023, lo país òste serà França.

## Nòtas e referéncias

* (fr) Aqueste article es parcialament o en totalitat eissit d’una traduccion de l’article de Wikipèdia en francés intitolat « *Coupe du monde de rugby à XV* ».
# Pierre-Augustin Caron de Beaumarchais

Beaumarchais per Jean-Marc Nattier
**Pierre-Augustin Caron de Beaumarchais** (París, lo 24 de genèr de 1732 - París, lo 18 de mai de 1799) que ho un escrivan e un autor dramatic francés de las Lutz.

Qu'ei l'autor de la famosa trilogia : *Lo Barbèr de Sevilha o La Precaucion inutila*, *La hòla Jornada o Lo Maridatge de Figaro* e *L'aute Tartuf o La Mair copabla*.
# Andòrra la Vièlha

Andòrra la Vièlha| Andorra la Vella (ca)  |
|

(Escut d'armas) |
|   |
| Nom oficial | Andorra la Vella (ca)  |
| Administracion |
| Capitala de | Andòrra e Andòrra la Vièlha  |
| Lenga oficiala | catalan  |
| Politica |
|  • Cònsol màger  | Sergi Gonzalez (en)   |
|  • Cònsol menor  | Olalla Losada Seguin (ca)   |
| Geografia |
|   |
| 42° 30′ 26″ N, 1° 31′ 20″ E |
|  |
| **País** | Andòrra |
| **Parròquia** | Andòrra la Vièlha  |
|  |
| Superfícia | 30 km²  |
| Altitud mejana | 1 022 m  |
| Fus orari | UTC+02:00 UTC+01:00  |
| Demografia |
|  • Totala | 24 042  ab. (2023 ) |
|  • Densitat | 801,4 ab./km² |
| Autras informacions |
| Còdi postal | AD500  |
| ISO 3166-2 | AD-07  |
|

---

 |
| Sit web | andorralavella.ad  |

**Andòrra la Vièlha** (var. **Andòrra la Vielha**; en catalan: *Andorra la Vella*) es la capitala del Principat d'Andòrra.

La fèsta patronala (en catalan: *festa major*) se fa lo 24 de junh, lo primièr dimenge d'agost.

Es una de las sèt parròquias d'Andòrra

## Istòria

## De visitar

* Casa de la Vall (Ostal de las Valadas: Parlament e Palais de Justícia)
* Glèisas de Sant Esteve, Santa Coloma e Sant Andreu
* Castèl de Sant Vicenç d'Enclar
* Pont de la Margineda.

## Ligams extèrnes

* Comú d'Andorra la Vella (Ostal de Comuna)
* Andòrra la Vièlha
# Logronh

Logronh| Logroño (es)  |
|

(Escut d'armas) |
|   |
| Nom oficial | Logroño (es)  |
| Administracion |
| Capitala | Vila de Logronh  |
| Capitala de | districte electoral de Logronh  |
| Geografia |
|  |
| 42° 28′ 12″ N, 2° 26′ 44″ O |
|  |
| **Estat** | Espanha |
| **Comunautat autonòma** | La Riòja  |
|  |
| Superfícia | 79 570 000 m²  |
| Altitud mejana | 384 m  |
| Demografia |
|  • Totala | 152 150  ab. (2025 ) |
|  • Densitat | 1 912,15 ab./km² |
| Istòria |
| Pairinatge | Barnabé apòstol  |
| Autras informacions |
| Còdi postal | 26001–26009  |
| Prefix telefonic | 941  |
|

---

 |
| Sit web | logro-o.org  |

**Logronh** (oficialament en espanhòu: *Logroño*) es una ciutat e borg d'Espanha, capitala de la comunautat autonòma de La Riòja. Se tròba en riba d'Èbre.

## Galariá

* Panorama de la plaça dau Mercat
* Lo pònt de pèira sus Èbre

## Nòtas e referéncias

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Etapa precedenta **Viana** | **Pelegrinatge de Sant Jacme de CompostèlaCamino francés | Etapa seguenta **Navarrete** |
# Peltasta

Lei **peltastas** son un tipe d'infantariá leugiera utilizada en Grècia dau sègle V au sègle II avC. Imaginats en Tràcia, èran equipats d'un bloquier leugier (lo *peltè*) qu'es a l'origina de lor apelacion. Sa mission èra d'assegurar la proteccion de la falanja que formava lo còr de la poissança deis armadas grègas. Per aquò, èran encargats de secutar lei peltastas o la falanja advèrs e de combatre lei cargas de cavalariá gràcias a de tirs de javelinas.

## Liames intèrnes

* Oplita.
* Infantariá.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
# Nurembèrg

|
 Nurembèrg

 |
| --- |
| Descobridor o inventaire |  |
| Data de descobèrta |  |
| Contrari |  |
| Color |  |
| Simbòl de quantitat |  |
| Simbòl d'unitat |  |
| Proprietat de |  |
| Fondador |  |
| Compren |  |
| Data de debuta |  |
| Data de fin |  |
| Precedit per |  |
| Seguit per |  |
| Coordenadas |  |
|  |
|

|  |
| --- |
|  |

 |
|

|  |
| --- |
| Armas |

 |
| Geografia fisica |
| Coordenadas | 49° 27′ 00″ N, 11° 05′ 00″ E |
| Geografia politica  |
| País | Alemanha  |
| Land | Bavièra |
| Geografia umana |
| Populacion (2024) | 529 508 ab. |
| Autras informacions |
| http: |

**Nurembèrg** (en alemand *Nürnberg*) es una vila de Bavièra, en Alemanha. Amb 44 414 abitants en 2023, es la segonda vila de Bavièra après Munic, e la quatorzena vila d'Alemanha. Es lo centre economic del districte de Mejana-Francònia e un dels principals centres industrials d'Alemanha del Sud.

Ivèrn a Nurembèrg.
# Conservatòri Nacionau Superior de Musica e de Dança de París

Ancian bastiments deu Conservatòri**Conservatòri Nacionau Superior de Musica e de Dança de París** qu'ei un establiment public francés e un deus màger centre d'educacion en musica e en dança deu monde. Que gessit de l'ancian Conservatòri de Musica fondat per la Convencion lo 3 d'agost de 1795.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| * Portau deu vriulon

 |  | * Portal de la musica

 |
# Pedro Calderón de la Barca

| Pedro Calderón de la Barca |
| --- |
|  |
| Nom de naissença | (es) Calderón de la Barca Henao de la Barreda y Riaño  |
| Naissença | 17 de genièr de 1600, Madrid |
| Decès | 25 de mai de 1681, Madrid |
| Ocupacion | Militar, Poèta, dramaturg |

Monument a Calderón, Plaça de Santa Anna de Madrid, per Joan Figueras i Vila (1878).
**Pedro Calderón de la Barca** (Madrid, 17 de genièr de 1600 – Madrid, 25 de mai de 1681) es un autor de la literatura espanhòla del Sègle d'aur espanhòl, concretament al Barròc. Èra capelan e autor d'òbras de teatre, inclutz de tragèdia, comèdia e dramas liturgics.

Se faguèt remarcar coma a soldat al servici del Duc del Infantado a la Guèrra de Trenta Ans pendent lo sèti d'Hont Arràbia de 1638 e a la Guèrra dels Segaires. Ferit pendent la Batalha de Lhèida 1642, obtenguèt la licéncia absoluda en 1642 e una pension a vida.

## òbras famosas

* *La vida es sueño*
* *El alcalde de Zalamea*
* *El médico de su honra*
* *La dama duende*
* *El gran teatro del mundo*

## Tèmas

Los tèmas de Calderón son aqueles tipics del barròc e dins un ambiant de pessimisme existencial. Se demanda çò qu'es la realitat, sobretot pren en compte las desillusions de la societat, perque tota la vida sembla un sòmi. L'individú es asfixiat pels convencionalismes e las envejas, que lo daissan èsser liure nimai mantenir sos principis, entre aqueles se destaca l'onor. La religion ocupa un ròtle central: defend una pietat autentica e respectuosa amb los dògmes del catolicisme. L'amor apareis coma lo motor de l'accion pels personatges, caracterizat per un de trachs de son personnatge que s'apròcha de l'arquetipe.

## Estil

Calderón centra tota l'òbra a l'entorn d'un dilèma existencial que patís un personatge. Escriu en vèrs e amb fòrça monològs simbòlics. Sa recèrca formala lo plaça dins lo cultisme, amb una lengua plena de metafòras, referéncias literàrias e musicalitat. S'inspira de Lope de Vega dins la concepcion de l'accion dramatica e l'escenografia (a que dona importància).

Lo compositor alemand Carl Schadewitz (1887-1947), metèt en musica qualques òbra de Calderón de la Barca.

## Ligams extèrnes

* (es)sus cervantesvirtual [archive]

## Vejatz tanben

* Sègle d'aur espanhòl.

* Portal de la literatura
# Gioacchino Rossini

|
 Gioacchino Rossini Giovachino Antonio Rossini |
| --- |
|  |
| Rossini, fotografiat per Francesco Hayez. |
|

---

 |
| Naissença | 29 de heurèr de 1792 a Pesaro, Estats deu Papa |
| N. a |  |
| Decès | 13 de noveme de 1868 a Passy, França |
| D. a |  |
| Causa de decès |  |
| Assassinat/ada per |  |
| Luòc d'enterrament |  |
| Lenga mairala |  |
| Fogal ancestral |  |
| País de nacionalitat |  |
| Paire |  |
| Maire |  |
| Oncle |  |
| Tanta |  |
| Grands |  |
| Bèlamaire |  |
| Bèlpaire |  |
| Fraire |  |
| Sòrre |  |
| Conjunt |  |
| Companh/a |  |
| Filh/a |  |
|  |  |
| Religion |  |
| Membre de |  |
| Familha nòbla |  |
| Membre de l'equipa esportiva |  |
| posicion de jòc |  |
| tir (esquèrra/drecha) |  |
| grad dan/kyu |  |
| Grop etnic |  |
| Orientacion sexuala |  |
| Profession |  |
| Emplegaire |  |
| Domeni d'activitat |  |
| Escolaritat |  |
| Diplòma |  |
| Director de tèsi |  |
| Estudiant de tèsi |  |
| Foncion politica |  |
| Residéncia oficiala |  |
| Predecessor |  |
| Successor |  |
| Partit |  |
| Tessitura |  |
| Label discografic |  |
| Lista de cançons |  |
| Discografia |  |
| Mission de l'astronauta |  |
| Distincions e prèmis |  |
| Branca militara |  |
| Grad militar |  |
| Etapa de canonizacion |  |
| Familha nòbla |  |
| Títol de noblesa |  |
| Títol onorific |  |
| Comandament |  |
| Conflicte |  |
| Jorn de la fèsta |  |
| País d’origina |  Etats deu Papa |
| Profession(s) | musician |
| Genre(s) | classic |

**Gioacchino Antonio Rossini** (Pesaro, Estats deu Papa, lo 29 de heurèr de 1792 – Passy, lo 13 de noveme de 1868) que ho un deus compositors màger de l'istòria de l'opèra. Qu'ei l'autor notament deu Barbèr de Sevilha (en italian : *Il Barbiere di Siviglia*) , de *La Cenerentola*, de *La Gazza ladra* ("la Piga panaira") e *Guillaume Tell*.

* Portal de la musica
# Gloucestershire

|  |  |
| --- | --- |
| capitala populacion (an) | Glocèstre  145 563 abitants (2016) |
|  |
| Superfícia | 3150 km2 |
| Populacion | 633 558 ab (2018) |
| Densitat | 201 ab/km2 |
| Pagina oficiala |  [archive] |

**Gloucestershire** es un comtat situat dins lo sud-oèst d'Anglatèrra. Lo comtat compren un partida dels Cotswolds, una partida de la val fertila del flume Severn e tota la forèst de Dean.

Catedrala de Gloucester
La capitala n'es Gloucester e las autras vilas principalas son Cheltenham, Stroud, Cirencester e Tewkesbury. Los comtats vesins son le Gwent al País de Galas e los comtats ceremonials de Herefordshire, Oxfordshire, Worcestershire, Warwickshire e Wiltshire en Anglatèrra.

Lo rei d'Anglatèrra Edoard II es mòrt dins lo Gloucestershire lo 21 de setembre de 1327.