Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# StuG III

StuG III expausat au musèu militar de Belgrad.
Lo **StuG III** es un canon automotor alemand de la Segonda Guèrra Mondiala.

Desvolopat a partir de 1936, intrèt en produccion en 1940 e lo demorèt fins a 1945. Amb mai de 10 500 exemplaris, foguèt lo blindat alemand pus produch dau conflicte. Èra un veïcul bas amb un blindatge frontau important e equipat d'un canon de 75 mm. Foguèt regularament modificat per installar de canons de pus poderós (passatge progressiu dau StuK 37 au StuK 40) e per aumentar lo blindatge. A l'origina, èra destinat au sostèn de l'infantariá e equipat d'un canon cort. Pasmens, sa talha bassa e la necessitat de trobar un blindat capable de luchar còntra lei T-34 sovietics entraïnèt sa transformacion en caçaire de carris. Acabada amb la version G en 1942 (aperaquí 7 800 exemplaris), aquela conversion donèt naissença a un veïcul bas capable d'engatjar totei lei carris mejans aliats ò sovietics.

Après 1945, l'URSS donèt una partida dei StuG III subrevivents a seis aliats. En particular, Siria l'utilizèt fins a la Guèrra dei Sièis Jorns en 1967. Certanei exemplaris, aguent perdut sa mobilitat, foguèron tanben utilizats coma fortificacion en 1973.

## Liames intèrnes

* Caçaire de carris.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
# Batalha de Velikiye Luki

La **batalha de Velikiye Luki** se debanèt dins lo corrent de la Segonda Guèrra Mondiala dau 19 de novembre de 1942 au 16 de genier de 1943. Opausèt la 3a Armada de tuert sovietica (inicialament 95 600 òmes renfòrçats per la seguida per 86 700 soudats suplementaris) au LIXen Còrs alemand (inicialament 50 000 òmes que recebèron lo renfòrç de 50 000 combatents suplementaris pendent la batalha). Maugrat de pèrdas importantas, lei Sovieticas capitèron de rompre certanei linhas alemandas e d'enceuclar Velikiye Luki e sa garnison. En decembre e en genier, una tiera de còntra-ofensivas mau capitèt de liberar lei defensors de la vila que foguèron pauc a pauc reduchs per d'assauts repetits de l'Armada Roja. Pasmens, una partida capitèt de s'escapar e de jónher l'armada alemanda.

Lo bilanç uman de la batalha foguèt d'aperaquí 65 000 soudats tuats, bleçats ò capturats per la *Wehrmarcht* e d'aperaquí 104 000 mòrts, dispareguts e bleçats dins lei rengs sovietics.

## Liames intèrnes

* Batalhas de Rhzev.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
# Batalha dau còl de Dukla

Memoriau de la batalha amb un carri sovietic e un carri alemand.
La **batalha dau còl de Dukla** foguèt una batalha indecisa que se debanèt dins lo corrent de la Segonda Guèrra Mondiala entre lo 8 de setembre e lo 26 d'octòbre de 1944. Lei Sovietics, sostenguts per de partisans checoslovacs, assaièron sensa succès de passar lo còl situat a la frontièra entre Polonha e Eslovaquia e defendut per leis armadas alemanda e ongresa. Pasmens, capitèron de conquistar la totalitat de l'Ucraïna modèrna. L'Axe perdiguèt aperaquí 70 000 òmes tuats ò bleçats, lei Sovietics entre 80 000 e 125 000 e lei Checoslovacs 6 500.

## Liames intèrnes

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
# Tifus

Lo **tifus** designa un ensemble de malautiás infecciosas provocadas per divèrsas espècias de bactèri del genre *Rickettsia*, transmesas a l'òme per la fissada de diferents artropòds coma los pesolhs, las nièras, las arnas e los pats que pòrtan diferents aucèls e mamifèrs. Lo tifus se caracteriza per una fèbre nauta recurrenta, un raumás, de cefalèas e un exantèma. La cal pas confondre amb la fèbre tifoïda, causada per de bactèris del genre *Salmonella*.

La fissada del pesolh es pas sufisenta per provocar l'infeccion: son las femsas que los pesolhs daissan sus la pèl que contenon los bactèris *Rickettsia*. Quand los umans se gratan las fissadas, espandisson la femsa per la ferida, facilitant l'accès dels bactèris a l'interior del còs. Es doncas possible de reduire lo risc d'infeccion pel tifus en seguissent de reglas d'igièna simplas e en practicant una desinfeccion corrècta de las fissadas.

La primièra vacccinacion efectiva contra lo tifus, la faguèt lo parasitològ polonés Rudolf Weigl, mercés a la creacion d'una soca de pesolhs especiala nomenada Pediculus vestimenti, qu'èra aisida d'alimentar. Aquela soca foguèt lo resultat del crosament d'espècias de pesolhs caucasians e africans. Weigl tamben inventèt un metòde que permitiá d'abalir de pesolhs per fin d'aténher de quantitat sufisenta de bactèris *Rickettsia* per produire lo vacccin.

## Vejatz tamben

* Rickettsia.
# Batalha de Gembloux (1940)

La **batalha de Gembloux** se debanèt entre lo 14 e lo 15 de mai de 1940 durant la Segonda Guèrra Mondiala (1939-1945). Opausèt de formacions blindadas, sostengudas per d'infantariá, francesa e alemanda. S'acabèt per una victòria tactica francesa rapidament annulada per l'afondrament dau front dins la region deis Ardenas.

L'enjòc de la batalha èra la vila de Gembloux, situada lòng d'un axe fòrça favorable a la progression dei veïculs, atacada lo 14 de mai per leis Alemands. La defensa francesa, sostenguda per d'importants tirs d'artilhariá, capitèt de resistir e de blocar l'avançada alemanda gràcias a de canons anticarris e de carris Renault R35. Pasmens, l'endemans, lei Francés deguèron se retirar dins de circonstàncias malaisadas (pèrda de contacte entre certaneis unitats, bombardament de l'aviacion alemanda...) per gardar lo contacte ambé leis autreis unitats francesas qu'èran a se retirar en direccion de Lille. Dins lo corrent de la batalha, leis Alemands perdiguèron au mens 700 tuats ò bleçats e un tèrç dei blindats engatjats e lei Francés aperaquí 2 000 tuats, bleçats ò presoniers.

## Liames intèrnes

* Batalha de Hannut, autra batalha similara (12-14 de mai de 1940).

## Bibiliografia

## Nòtas e referéncias
# Guèrra Iran-Iraq

|
 Guèrra Iran-Iraq

 |
| --- |
| Descobridor o inventaire |  |
| Data de descobèrta |  |
| Contrari |  |
| Color |  |
| Simbòl de quantitat |  |
| Simbòl d'unitat |  |
| Proprietat de |  |
| Fondador |  |
| Compren |  |
| Data de debuta |  |
| Data de fin |  |
| Precedit per |  |
| Seguit per |  |
| Coordenadas |  |
|  |
| Informacions generalas |
| Data | 1980 - 1988 |
| Luòc | Frontiera entre Iran e Iraq |
| Eissida | *Statu quo ante bellum* (resolucion 598 de l'ONU) |
| Belligerants
  |
|  Iran |  Iraq |
| Pèrdas |
| Entre 320 000 e 750 000 tuats | Entre 150 000 e 375 000 tuats |

Guèrra Iran-Iraq - September 22, 1980 - Teheran
La **Guèrra Iran-Iraq**, tanben dicha **Premiera Guèrra dau Golf**, foguèt un conflicte frontalier que se debanèt de 1980 a 1988 entre Iran e Iraq. Fòrça saunós, lei combats s'acabèron sensa venceire, après l'adopcion de la resolucion 598 de l'ONU per lei dos camps. Lei dos país deguèron tanben faciar de crisis economicas importantas après la guèrra.
# Marqués

Corona de **marqués**.
**Marqués** o **margrave** es un títol nobiliari europèu superior al de comte e inferior al de duc.

A l'epòca carolingiana, lo marqués es un comte en carga d'una marca o frontièra. Teniá una juridicion totala suls tribunals, peatges, ponts, impòsts, dins un comtat nomenat **marquesat**.

## Lista dels títols onorifics

| Emperaire | Rei | Prince | Duc | Marqués | Comte | Vescomte | Baron | Senhor | Castelan |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |

## Referéncias
# Hayao Miyazaki

Aquesta pagina conten de caractèrs japonés. En cas de problèma, consultatz Ajuda:Unicode o testatz vòstre navegador.
Hayao Miyazaki a la Mòstra de Venècia en 2008.
**Hayao Miyazaki** (宮崎 駿, *, Miyazaki Hayao*?), nascut lo 5 de genièr de 1941 a Tokyo, es un dessenhaire, realizator e productor de filmes d'animacion japonés, cofondator de l'estúdio Ghibli ambe Isao Takahata.

Quasi inconegut en occident en defòra dels cercles d’amators d’anime e de manga fins a la sortida internacionala de *Princessa Mononoké* en 1999, sos filmes encontran après un grand succès pertot dins lo mond e sustot al Japon ont d'unes an batut de recòrds d’afluéncia.

Explora sovent los meteis tèmas centrals, la relacion de l’umanitat ambe la natura, l’ecologia e la tecnologia, atal que la dificultat de demorar pacifista dins un mond en guèrra. Los protagonistas de sos filmes son lo mai sovent de joventas o femnas fòrtas e independentas, e los « marrits » an de qualitats que los rendon moralament ambigús, coma los kamis de la religion sintoïsta.

Sos òbras son aitant accessibles als dròlles qu’als adultes. Al Japon, es considerat coma l’egal d’Osamu Tezuka, e en occident òm lo compara sovent a Walt Disney,,,. Çaquelà, Miyazaki rèsta modèst e explica lo succès de son entrepresa per l'escasença qu’a aguda de poder esplechar plenament sa creativitat.

## Nòtas e referéncias

* (fr) Aqueste article es parcialament o en totalitat eissit d’una traduccion de l’article de Wikipèdia en francés intitolat « *Hayao Miyazaki* ».

## Vejatz tanben

|  |
| --- |
| Sus d'autres projècte de Wikimedia: |
| Commons | **Commons** (Galariá) |
| Commons | **Commons** (Categoria) Modèl:Commonscat/categories |

### Articles ligats

* Estúdio Ghibli
* Gorō Miyazaki
* Isao Takahata
* Joe Hisaishi
# Segonda batalha d'Ypres

La **segonda batalha d'Ypres** se debanèt durant la Premiera Guèrra Mondiala dau 22 d'abriu au 25 de mai de 1915. Opausèt sus lo teatre occidentau leis armadas aliadas francesas e britanicas ai tropas alemandas. Pasmens, maugrat de pèrdas importantas per cada camp (70 000 per leis Aliats, 35 000 per leis Alemands) e l'utilizacion per lo premier còp de gas de combat sus un prat batalhier, s'acabèt sensa resultat significatiu.
# Tractat de Neuilly

Lo **Tractat de Neuilly** es un tractat signat lo 27 de novembre de 1919 a Neuilly-sur-Seine. Fa partida dei tractats de patz que marcan la fin de la Premiera Guèrra Mondiala (1914-1918). Definís lo reglament dau conflicte entre leis Aliats e Bulgaria. Sei clausas principalas enterinèron la pèrda de plusors territòris per Sòfia :

* a l'oèst, lei districtes de Strumica, de Tsaribrod, de Timok e de Bosilegrad foguèt annexats per Iogoslavia.
* au nòrd-èst, la Dobrodja dau Sud venguèt tornarmai romanesa.
* au sud, Grècia recebèt la màger part de la Tràcia Occidentala entraïnant la disparicion de l'accès bulgar a la Mar Egèa.

En mai d'aquò, Bulgaria deguèt pagar una indemnitat de guèrra de dos miliards de francs aur. Pasmens, aquela sòma èra tròp importanta per lei possibilitats economicas dau país e foguèt pus tard reducha. Enfin, lei fòrças militaras bulgaras èran limitadas.

Lo tractat de Neuilly foguèt una catastròfa per Bulgaria en causa de l'arribada de 250 000 refugiats que quitèron lei regions perdudas. Aquò alimentèt un sentiment reviosionista fòrt e causèt de trèbols recurrents durant l'entre doas guèrras. Finalament, Bulgaria jonhèt Alemanha durant la Segonda Guèrra Mondiala per reconquistar lei territòris perduts.

## Liames intèrnes

* Premiera Guèrra Mondiala.
* Tractat de Versalhas.

## Bibliografia

* **(fr)** Jean Lopez, « Le traité de Neuilly », *Science & Vie : Guerres & Histoire*, novembre de 2018, p. 37.

## Nòtas e referéncias
# Dwight D. Eisenhower

|  |
| --- |
| **Dwight D. Eisenhower** |
|  |
| Foncions |
| 34en president dels Estats Units d'America |
| **20 de genièr de 1953 – 20 de genièr de 1961** |
| Élection
 | 4 de novembre de 1952
 |
| Reeleccion
 | 6 de novembre de 1956
 |
| Vicepresident
 | Richard Nixon
 |
| Predecessor
 | Harry S. Truman
 |
| Successor
 | John Fitzgerald Kennedy
 |
| Comandant suprèm de las fòrças aliadas en Euròpa |
| **2 d'abril de 1951 – 30 de mai de 1952** |
| Predecessor
 | *Foncion creada* |
| Successor
 | Matthew Ridgway
 |
| Cap d'estat-major de l'armada de tèrra dels Estats Units |
| **19 de novembre de 1945 – 6 de febrièr de 1948** |
| President
 | Harry S. Truman
 |
| Predecessor
 | George Marshall
 |
| Successor
 | Omar Bradley
 |
| President
 | Harry S. Truman
 |
| Predecessor
 | *Foncion creada* |
| Successor
 | George Patton (interim)
 |
| **Biografia** |
| Nom de naissença
 | David Dwight Eisenhower
 |
| Luòc de naissença
 | Denison (Tèxas, Estats Units)
 |
| Luòc de decès
 | Walter Reed Army Medical Center, Washington (Estats Units)
 |
| Nacionalitat
 | americana
 |
| Partit politic
 | Partit republican (1952-1969) |
| Conjunt
 | Mamie Eisenhower
 |
| Diplomat de
 | Acadèmia militara de West Point (1915) |
| Profession
 | Militar
 |
| Religion
 | Presbiterianisme
 |
| modificar  |

**Dwight David Eisenhower** , escaissat **Ike** , nascut lo 14 d'octobre de 1890 a Denison (Tèxas) e mòrt lo 28 de març de 1969 a Washington, D.C., foguèt un militar e òme d'Estat american. Sòci del Partit Republican, foguèt lo 34en president dels Estats Units, del 20 de genièr de 1953 al 20 de genièr de 1961.

Durant la Segonda Guèrra Mondiala, comandèt lo desbarcament de novembre de 1942 en Africa del Nòrd, puèi, coma comandant en cap del Supreme Headquarters Allied Expeditionary Force, planifiquèt lo desbarcament de Normandia de juin de 1944. Foguèt nomenat *General of the Army* en decembre de 1944. Ven cap d'Estat major de l'armada de tèrra dels Estats Units de 1945 a 1948 e comandant suprèm de las fòrças aliadas en Euròpa de 1951 a 1952.
Elegit president dels Estats Units a la presidenciala de novembre de 1952, supervisa l'alt al fuòc en Corèa, lança la corsa a l'espaci, desvolopa la ret de las autorotas inter-Estats e fa del desvolopament de l'armament nuclear una de sas prioritats dins l'encastre de la Guèrra Freja amb l'URSS. Es largament reelegit en 1956 fàcia al democrat Adlai Stevenson, qu'aviá ja afrontat quatre ans pus lèu.

Son vicepresident pendent uèit ans, Richard Nixon, es batut de pauc a l'eleccion presidenciala americana de 1960 per John Fitzgerald Kennedy. Se tenguèt puèi en retrach de la vida politica activa.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Precedit per **Harry Truman** |  **President dels Estats Units d'America 1953 - 1961** | Seguit per **John Fitzgerald Kennedy** |
# Crime organizat

Lo **crime organizat** designa un ensemble d'estructuras umanas relativament establas e ierarquizadas que son objectiu es de realizar de profiechs illicits dins de domenis d'activitat proïbits en utilizant de metòdes illegaus. Aqueleis organizacions son sovent consideradas coma d'enemics de la societat e son l'objècte de legislacions especificas destinadas a facilitar lor repression. Entre lei pus conegudas, se pòu citar la Màfia italiana, lei triadas chinesas e lei cartèus de la dròga.

## Liames intèrnes

* Corrupcion.
* Crime.
* Mitan marselhés.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
# Guèrra d'Independéncia de Moçambic

|
 Guèrra d'Independéncia de Moçambic

 |
| --- |
| Descobridor o inventaire |  |
| Data de descobèrta |  |
| Contrari |  |
| Color |  |
| Simbòl de quantitat |  |
| Simbòl d'unitat |  |
| Proprietat de |  |
| Fondador |  |
| Compren |  |
| Data de debuta |  |
| Data de fin |  |
| Precedit per |  |
| Seguit per |  |
| Coordenadas |  |
| Informacions generalas |
| Data | 25 de setembre de 1964 - 8 de setembre de 1974 |
| Luòc | Moçambic |
| Cambiaments territorials | Independéncia de Moçambic |
| Eissida | Victòria dau FRELIMO |
| Belligerants
  |
|  Portugal |  FRELIMO |
| Fòrças en preséncia
  |
| 50 000 maximum | 15 000 maximum |
| Pèrdas |
| 3 500 tuats | Entre 1O000 e 35 000 tuats |
| Nòtas
  |
| 50 000 civius tuats |

La **Guèrra d'Independéncia de Moçambic** foguèt un conflicte de la descolonizacion d'Africa que se debanèt de 1964 a 1974. Opausèt Portugal a la guerilha dau FRELIMO sostenguda per unei país africans e per lo blòt sovietic. S'acabèt per la victòria dau FRELIMO e per l'independéncia de Moçambic.

Inspirat per lei guèrras d'independéncia deis autrei colonias portuguesas de Guinèa Bissau e d'Angòla, se formèt un movement independentista dich FRELIMO en 1962. La guèrra comencèt en 1964 que poguèt atacar lo nòrd de la colonia a partir de basas installadas en Tanzania. L'armada portuguesa mandèt de renfòrç important e capitèt de blocar la guerilha. Pasmens, en causa de la geografia malaisada e de la possession d'armas modèrnas sovieticas per la guerilha, lei soudats portugués poguèron pas esquichar lo FRELIMO. Aquò entraïnèt una gròssa impopularitat dau conflicte au sen de la populacion portuguesa. Ansin, quand lo regime autoritari de l'Estado Novo foguèt reversat après la Revolucion Portuguesa de 1974, la colonia foguèt rapidament abandonada per leis autoritats portuguesas novèlas. Moçambic venguèt oficialament independent lo 25 de junh de 1975. Pasmens dins l'encastre de la Guèrra Freja, tre 1977, comencèt la Guèrra Civila de Moçambic entre lo FRELIMO comunista e lo RENAMO anticomunista.

## Nòtas e referéncias
# Mosquet

Descripcion de l'utilizacion d'un mosquet dau sègle XVII.
Un **mosquet** es una arma de fuòc portabla formada d'una cròça d'espatla, d'una platina de mecha ò de rodet e d'un canon lòng. Foguèt inventat per desvolopar una arma pus poderosa que l'arcabusa e utilizat fins au començament dau sègle XVIII. Es a l'origina dau fusiu modèrne.

## Liames intèrnes

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
# Bala Minié

La **bala Minié** es un tipe de projectil d'armas de fuòc leugieras desvolopada en França en 1848-1849. Destinada au fusiu Minié, marca una revolucion dins leis armas de guèrra car sa forma cilindrica necessitava l'usatge d'un canon raiat per la tirar. Aqueu tipe de canon permetiá de donar un movement de rotacion a la bala qu'estabilizava sa trajectòria. Lei performàncias (poissança, precision, portada...) èran fòrça superioras ai balas esfericas utilizadas per lei fusius dei periòdes precedents.

La bala Minié èra facha de plomb e èra lubrificada per la preséncia de graissa dins leis òscas de sa basa. Sus lo prat batalhier, la bala Minié èra preparada d'una cartocha de papier. Lo soudat deviá estraçar la cartocha e vujar la pouvera dins lo canon de l'arma per la boca. Puei, faliá plaçar la bala e esquichar l'ensemble amb una bagueta. Aquò permetiá de deformar lo plomb per permetre a la bala d'intrar en contacte amb lei caneladuras dau canon. Durant lo tir, la bala intrava en rotacion e la graissa assegurava l'estanqueïtat dau sistèma per aumentar la pression dei gas de combustion de la pouvera e, donc, la velocitat de sortida dau projectil.

La bala Minié e sei derivats foguèron utilizadas a partir de la Guèrra de Crimèa (1853-1856) e adoptadas per la màger part dei poissanças militaras dau periòde durant leis ans 1850-1860. La Guèrra de Secession (1861-1865) veguèt sa generalizacion. D'efiech, autorizava un tir precís e eficaç fins a 450 m. En revènge, sa velocitat, son calibre sovent important (17,8 mm per lo fusiu Minié) e sa malleabilitat venguèron la causa de bleçaduras atròças menent sovent a l'amputacion.

* Fotografia de balas Minié de calibres divèrs.
* Femur uman tocat per una bala Minié durant la Guèrra de Secession.
* Dessenh representant un soudat bleçat per una bala Minié durant la Guèrra de Secession.

## Liames intèrnes

* Arma de fuòc.
* Claude Étienne Minié.
* Fusiu Minié.

## Bibliografia

* **(en)** Brent Nosworthy, *The Bloody Crucible of Courage, Fighting Methods and Combat Experience of the Civil War*, Carroll and Graf Publishers, 2003.

## Nòtas e referéncias
# Fiskars

Cisèus produchs per Fiskars.
**Fiskars** es una companhiá internacionala finlandesa que son sèti sociau se tròba a Pohja, vila situada 100 km a l'oèst d'Helsinki. Fondada en 1649 dins lo vilatge de Fiskars, es especializada dins la fabricacion d'objèctes metallics (cisèus, destraus...). En particular, fabrica de cisèus ambé de margues aranges que son fòrça caracteristics.

En 2012, emplegava mai de 4 000 salariats e aviá una chifra d'afaire de 748 milions d'èuros.

## Liames intèrnes

* Economia finlandesa.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
# FN P90

Version principala dau P90 amb son cargaire.
Lo **FN P90** es un pistolet mitralhaire desvolopat per la companhiá bèlga FN Herstal en 1986. Considerat a son origina coma una arma de defensa personala, èra destinat a remplaçar lei pistolets mitralhaires que tiran lo 9 mm Parabellum dins leis unitats pauc acostumadas au combat (artilhariá, engèni...). Es donc una arma corta (500 mm), relativament leugiera (3 kg), fisabla e aisada d'utilizar. De mai, presentava d'inovacions importantas coma una disposicion *bullpup*, un cargaire de 50 cartochas e una municion especiala, lo 5,7 × 28 mm, capabla de traucar una proteccion individuala fins a 200 m. Per aquelei rasons, lo P90 es estat adoptat per mai de 40 país tant per sei fòrças armadas que per sei fòrças de polícia.

## Liames intèrnes

* Arma de defensa personala.
* Pistolet mitralhaire.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
# Vostok 1

**Vostok 1** foguèt lo primièr vòl espacial abitat de l'istòria e la primièra mission del programa Vostok. Lo vaissèl sovietic Vostok 3KA foguèt lançat lo 12 d'abril de 1961 dempuèi lo cosmodròm de Baikonor amb a son bòrd le cosmonauta Iurii Gagarin. Après aver boclat una orbita sens encontrar de problèma, lo vaissèl faguèt una dintrada movementada mas aterriguèt sens cap d'empacha dins la region de Saratov.

Vostok 1 tradutz a l'epòca la superioritat del programa espacial sovietic dirigit per Serguèi Korolov sul programa american. En reaccion a aquela capitada espleitada abilament per la propaganda sovietica, lo president John F. Kennedy lançarà lo programa Apollo destinat a posar un equipatge sus la Luna.
# T-72

T-72B rus amb un blindatge reactiu *Kontakt-1* en 2020.
País utilizaires actuaus (blau) e ancians (roge) dau T-72 en 2018.
Lo carri **T-72** es un carri de combat principau sovietic de segonda generacion desvolopat entre 1967 e 1971. Armat d'un canon de 125 mm e de doas mitralhièras, es protegit per un blindatge d'au mens 350 mm que pòu èsser completat per de proteccions addicionalas. Coma leis autrei carris d'origina sovietica, es de dimensions reduchas per complicar son aquisicion per una arma enemiga. Segon lei versions, es ansin un veïcul de 41 a 44,5 t d'una longor de 6,86-6,95 m per una largor de 3,59 m e una autor de 2,19-2,23 m. Sa velocitat maximala es de 60 km/h amb una autonòmia de 500 km.

Lo T-72 èra destinat a l'equipament dei divisions d'infantariá de l'Armada Roja, ais armadas dei país dau blòt sovietic e a l'exportacion. Foguèt ansin fòrça vendut a l'estrangier e adoptat per lei fòrças armadas de mai d'un país. Pasmens, aquò entraïnèt l'aparicion d'un nombre fòrça important de versions de qualitat inegala.

En causa de sa difusion important dins lo mond, lo T-72 participèt a plusors guèrras amb de resultats variables en causa de la manca d'entraïnament deis equipatges, d'errors grèvas de comandament ò l'utilizacion de versions d'exportacion dotadas de performàncias degradadas còntra de blindats occidentaus modèrnes :

* en 1982, lei T-72 sirians combateguèron de carris israelians amb de resultats equilibrats.
* en 1991 e en 2003, lei T-72 iraquians, qu'avián una poissança de fuòc e un blindatge ben inferiors ai versions sovieticas) foguèron esquichats per lei carris estatsunidencs.
* en Chechenia, plusors unitats russas constituïdas de T-72 foguèron engatjadas sensa sostèn d'infantariá dins de combats urbans. I enregistrèron de pèrdas fòrça importantas.
* en 2008, en Ossetia, lo T-72 foguèt utilizat per totei lei participants amb un avantatge clar per lei carris rus.

## Liames intèrnes

* Carri de combat.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
# Devisa (frasa)

Una **devisa** es una frasa corta o expression que descriu per una nacion, una organizacion o una persona una causida d'ideal, de règla o una mera referéncia a un passat gloriós.

Exemple : la devisa nacionala de França es *libertat, egalitat, fraternitat*.
# Raul Hilberg

| Raul Hilberg |
| --- |
| Naissença | 1926, |
| Decès | 2007, |

**Raul Hilberg** (2 de junh de 1926 - 6 d'agost de 2007) foguèt un dels istorians del genocidi dels josieus mai conegut e respectat. Son òbra màger "*The Destruction of the European Jews*" es vista coma la descripcion mai completa de la Solucion Finala. Foguèt elegit a l'*American Academy of Arts and Sciences* lo 26 d'abril de 2005.

## Liames extèrnes

* (de) Laudatio von Hans Mommsen anlässlich der Verleihung des Geschwister-Scholl-Preises
* (de) Raul Hilberg (Deutsche Digitale Bibliothek)