Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Batalha d'Stalingrad

|
 Segonda Guèrra Mondiala

 |
| --- |
| Descobridor o inventaire |  |
| Data de descobèrta |  |
| Contrari |  |
| Color |  |
| Simbòl de quantitat |  |
| Simbòl d'unitat |  |
| Proprietat de |  |
| Fondador |  |
| Compren |  |
| Data de debuta |  |
| Data de fin |  |
| Precedit per |  |
| Seguit per |  |
| Coordenadas |  |
| Informacions generalas |
| Data | 21 d'agost de 1942-2 de febrièr de 1943 |
| Luòc | Stalingrad, URSS |
| Eissida |  |
| Belligerants
  |
| Axe | Union Sovietica |
| Comandants
  |
| Friedrich Paulus
Erich von Manstein
Hermann Hoth | Georgii Zhukov
Vasilii Chuikov
Aleksandr Vasilevskii |
| Fòrças en preséncia
  |
| VIena Armada alemanda IVena Armada de Panzer Alemanda IIIena Armada Romana IVena Armada Romana
IIda Armada Ongresa VIIIena Armada Italiana | Front d'Stalingrad Front del sud-oèst Front de Don |
| Pèrdas |
| 740 000 mòrts o nafrats
110 000 presonièrs | 750 000 mòrts, nafrats o presonièrs
40 000 o mai de civils tuats |

La Batalha d'Stalingrad es considerada coma lo punt d'inflexion de la Segonda Guèrra Mondiala e la mai sagnosa de l'istòria de l'umanitat.
S'i afrontèron los alemands e lors aligats (Italians, Romaneses) e los sovietics entre lo 21 d'agost de 1942 (començament del sèti de Stalingrad per las fòrças de l'Axe) e lo 2 de febrièr de 1943 (reddicion de la 6ena Armada alemanda). Inclutz lo sèti de la vila pels alemands, los combats al dintre de la ciutat e la contraofensiva sovietica. Es una victòria decisiva dels sovietics. Las fòrças de l'Axe perdèron 850 000 òmes, siá un quart de las loras fòrças sul Front de l'Èst, e un molon de material. L'Axe se poguèt pas jamai remetre d'aquelas pèrdas e comencèt una longa retirada fins a Berlin e la desfacha de l'Alemanha Nazi.

## Situacion iniciala

Lo 22 de junh de 1941, Alemanha e sos aligats de l'Axe invasisson l'Union Sovietica, en avançar lèu en pregondor en territòri sovietic. L'avança alemanda s'arrestarà davant Moscòu amb la contraataca sovietica.

A la prima de 1942 los Alemands estabilizèron las loras linhas de front mas las pèrdas de l'ivèrn rendián malaisida una ofensiva del Grop d'Armada Centre sus la capitala de l'Union Sovietica.

Lo comandament alemand estudièt alara las possibilitats d'ofensiva endacòm mai. Un dels objectius màgers podiá èsser Caucàs e sas riquessas en idrocarburs tan coma lo flume de Vòlga, via màger de comunicacion del «rèirefront» sovietic. Una mestresa d'aquelas doas regions poiriá portar un còp definitiu a la maquina de guèrra sovietica segon los plans alemands.

## Operacion "Blau"

## Dins la ciutat

## Operacion "Uranus"

## La victòria sovietica
# Baioneta

Fotografia de divèrsei modèls de baionetas estatsunidencas.
Una **baioneta** es una arma blanca, destinada au combat raprochat, qu'es concebuda per s'adaptar au canon d'un fusiu.

Lo tèrme de *baioneta* remonta a la fin dau sègle XVI, mas se sap pas precisament se a aquesta epòca lei baionetas èran de cotèus que se podián fixar au cap daus fusius, o simplament un tipe de cotèu. Per exemple, Lo Diccionari Cotgrave en 1611 descriu la baioneta coma "una mena de pichona daga de pòcha plata,; o un grand cotèu per penjar a la cintura". Pèire Borèl escriu en 1655 qu'una mena de long cotèu sonat baioneta èra fargat a Baiona mas baila pas pus de precisions.
Foguèt donc probable inventada en Occitània durant la premiera mitat dau sègle XVII avans d'èsser oficialament adoptada en 1671. Coma lei fusius dau periòde avián una fisabilitat limitada e podián pas èsser tornats cargar rapidament, aquela arma èra un complement fòrça util per lei fantassins. Son usatge se generalizèt ais autreis armadas europèas e remplacèt aqueu dei picas.

L'utilitat vertadiera de la baioneta comencèt de declinar a partir de la segonda mitat dau sègle XIX. Per exemple, la baioneta foguèt probable a l'origina de solament 1% dei pèrdas enregistradas durant la Guèrra de Secession (1861-1865). L'aumentacion de la cadença de tir e de la portada eficaça dei fusius foguèron largament a l'origina d'aqueu declin. Dins aquò, la baioneta es pas estada abandonada ambé lo desvolopament de lamas novèlas capablas, per exemple, de copar de barbelats. De mai, dins certanei circonstàncias, l'usatge de la baioneta demòra interessant. Ansin, l'armada francesa l'utilizèt en 1995 en Iogoslavia e l'armada britanica en Afganistan durant leis ans 2000-2010.

## Liames intèrnes

* Fusiu.
* Infantariá.
* Pica.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
# Pistolet mitralhaire

Lo **pistolet mitralhaire** es una arma de fuòc automatica, situada entre lo pistolet automatic e lo fusiu mitralhaire, qu'utiliza de municions d'armas de ponh. Foguèt inventada en 1915 per l'armada italiana. Gràcias a la poissança febla d'aquelei municions, es generalament una arma leugiera e compacta fòrça eficaça a portada febla (de 5 a 50 m). Dempuei l'aparicion dau fusiu d'assaut, son utilizacion a declinat au sen deis unitats militaras destinadas au combat. Pasmens, es totjorn fòrça frequenta dins lei fòrças de polícia, dins la lucha anti-terrorista, dins la proteccion raprochada ò au sen dei personaus militars (oficièrs, equipatges de veïculs, artilhaires... etc.) qu'an besonh d'una arma per se defendre còntra l'infantariá sensa s'encombrar d'una arma d'assaut pesuca.

## Fotografia

* Fotografia d'un MP18 alemand que foguèt lo premier pistolet mitralhaire utilizat en quantitat importanta.
* Fotografia d'un pistolet mitralhaire estatsunidenc Thomson modèl 1921.
* Fotografia d'un MP40 alemand que foguèt fòrça utilizat dins lo corrent de la Segonda Guèrra Mondiala.
* Fotografia d'un PPSh-41 sovietic, autre pistolet mitralhaire fòrça utilizat dins lo corrent de la Segonda Guèrra Mondiala.
* Fotografia d'un MAT 49 francés, pistolet mitralhaire fòrça compact de la fin deis annadas 1940.
* Fotografia d'un Uzi israelian, pistolet mitralhaire famós de la segonda mitat dau sègle XX.
* Fotografia d'un MP5 alemand qu'es un dei pistolets mitralhaires pus produchs dempuei la Segonda Guèrra Mondiala.
* Fotografia d'un P90 bèlga qu'es un pistolet mitralhaire modèrne inicialament destinat ais equipatges de veïculs militars.

## Liames intèrnes

* Pistolet.
* Fusiu mitralhaire.
* Fusiu d'assaut.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
# Wehrmacht

Ensenha de la *Wehrmacht*.
La Wehrmacht es lo nom portat per lei fòrças armadas alemandas de mai de 1935 a aost de 1946. Distinta de la SS que dispausava de mejans militars pròpris, es eissida de la *Reichswehr*, l'armada enquadrada per lo Tractat de Versalhas. Compreniá quatre brancas principalas qu'èran la *Heer* (fòrças terrèstras), la *Kriegsmarine* (marina militara), la *Luftwaffe* (fòrças aerianas) e l'*Abwehr* (entresenha militar). Promovent de doctrinas modèrnas d'emplec deis armaments blindats e aerians e menada per d'oficiers ben formats, enregistrèt de succès importants durant la Segonda Guèrra Mondiala (1939-1945). Pasmens, maugrat d'efectius aguent agantat 12,1 milions d'òmes, foguèt vencuda per lei fòrças combinadas de la Granda Aliança. Après lo conflicte, foguèt dissouguda per son ròtle dins lei crimes dau IIIen Reich.

## Liames intèrnes

* Fòrças armadas alemandas.
* Nazisme.
* Segonda Guèrra Mondiala.
* SS.

## Bibliografia

* **(fr)** Omer Bartov (trad. Jean-Pierre Ricard), *L'Armée d'Hitler : la Wehrmacht, les nazis et la guerre*, Hachette Littératures, coll. « Pluriel. Histoire », 1999.
* **(fr)** Jean Lopez (dir.), *La Wehrmacht - La fin d'un mythe*, Perrin, 2019.

## Nòtas e referéncias
# Tiraire emboscat

Fotografia de dos tiraires emboscats francés en Afganistan.
Un **tiraire emboscat**, de còps dich **franc-tiraire** ò **sniper**, es un tipe de tiraire d'elèit aparegut dins lo corrent de la segonda mitat dau sègle XVIII. Destinat a combatre solet, ò au sen d'unitats fòrça pichonas (2-3 òmes), es generalament cargat de mantenir lo contacte visuau ambé l'enemic, de provesir d'ensenhaments sus sei movements e de neutralizar de butas mau protegidas (soudat, veïcul leugier...) amb un fusiu de precision de portada lònga (PGM Hécate II...).

En lei mèdias, lo tèrme es sovent utilizat per designar un tiraire isolat que sa mission es de secutar l'enemic. Aqueu tipe de combatent es generalament armat d'un fusiu d'assaut estandard e dispausa d'una importanta libertat d'accion. Es sovent utilizat per d'accions de guerilha urbana.

## Liames intèrnes

* Tiraire d'elèit.
* Tiraire de precision.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
# Fusiu anticarri

Fusiu anticarri alemand de 1918.
Un **fusiu anticarri** es una arma de fuòc d'infantariá apareguda dins leis annadas 1920 e 1930 per luchar còntra lei veïculs blindats coma lei carris. L'aumentacion rapida de l'espessor dei blindatges au començament de la Segonda Guèrra Mondiala (1939-1945) entraïnèt sa disparicion.