Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Oscar Wilde

| Oscar Wilde |
| --- |
| Oscar Wilde a Nòva York, 1882. Fotografia de Napoleon Sarony (1821-1896) |
| Nom de naissença | (en) Oscar Fingal O’Flahertie Wills Wilde  |
| Naissença | 16 d'octobre de 1854, Dublin, Irlanda |
| Decès | 30 de novembre de 1900, París, França |
| Genre | drama, novèla, dialòg, jornalisme |

Oscar Wilde (nascut **Oscar Fingal O'Flahertie Wills Wilde**) foguèt un important autor de teatre irlandés e britanic del sègle XIX.
# Andalosia

Andalosia| Andalucía (es)  |
|

(Bandièra)
(Escut d'armas) |
|   |
| Imne | Imne d'Andalosia  |
|   |
| Devisa | «Andalucía por sí, para España y la Humanidad» (espanhòl) |
| Nom oficial | Andalucía (es)  |
| Administracion |
| Capitala | Sevilha  |
| Lenga oficiala | espanhòl  |
| Politica |
|  • President  | Juan Manuel Moreno y Bonilla (2019–)  |
| Geografia |
|   |
| 37° 24′ 18″ N, 5° 59′ 15″ O |
|  |
| **Estat** | Espanha  |
|  |
| Superfícia | 87 268 km²  |
| Altitud mejana | 600 m  |
| Punt culminant | Mont Mulhacén (3 478 m)  |
| Fus orari | UTC+01:00 (ora estandard) UTC+02:00 (ora d'estiu)  |
| Demografia |
|  • Totala | 8 619 616  ab. (2024 ) |
|  • Densitat | 98,77 ab./km² |
| Autras informacions |
| Còdi postal | AN  |
| ISO 3166-2 | ES-AN  |
|

---

 |
| Sit web | juntadeandalucia.es  |

**Andalosia** (en espanhòl: *Andalucía*, prononciat [andaluˈθi.a] , localament [-ˈsi.a]) es una comunautat autonòma del sud d'Espanha reconeguda coma nacionalitat istorica d'acòrd amb son Estatut d'Autonomia. Es compausada de uèit províncias: Almeria, Cadis, Còrdoa, Granada, Huelva, Jaén, Malaga e Sevilha. La capitala n'es Sevilha, mentre que lo sèti del Tribunal Superior de Justícia es la ciutat de Granada.

## Etimologia

Lo toponim «Andalosia» foguèt introduit dins la lenga espanhòla cap al sègle xiii jos la forma «el Andalucía». Tira del mot *Al-Andalusyia*, gentilici e adjectiu utilizat en arab parlat en Al Andalós, nom donat a la peninsula Iberica durant lo regim islamic entre 711 e 1492.

## Geografia

L'istorian andalós Antonio Domínguez y Ortiz escriguèt:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| « | Cal cercar l'esséncia d'Andalosia dins sa realitat geografica d'un costat, e de l'autre dins la consciéncia de sos abitants. Del punt de vista geografic, l'ensemble de las tèrras meridionalas es tròp vasta e variada per èsser compresa coma una sola unitat. En realitat non i a doas, mas tres Andalosias: la Sierra Morena, la Val [del Guadalquivir] e la [Cordillera] Penibetica. | » |

## Demografia

### Ciutats importantas

Almeria, Antequera, Cadis, Còrdoa, Dos Hermanas, Jaén, Jerez de la Frontera, Granada, Huelva, Malaga, Marbella, Motril, Ronda, Sevilha, Vélez-Málaga e Algeciras.

## Nòtas e referéncias

## Ligams extèrnes

* Zoziedá pal Ehtudio'el Andalú (ZEA)

## Articles connèxes

* Espanha
# Galaxia espirala

Fotografia de la galaxia espirala M101.
Una **galaxia espirala** es una galaxia formada d'un ensems important d'estelas — fins a unei centenaus de miliards — amb una estructura aplatida similara a un disc enflat au centre. Lo disc tèn unei braç luminós que s'enrotlan a l'entorn de son centre en formant una espirala.

## Liames intèrnes

* Classificacion dei galaxias.
* Galaxia elliptica.
* Galaxia espirala barrada.
* Galaxia irregulara.
* Galaxia lenticulara.
* Galaxia nana.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
# Matèria fecala

Las **matèrias fecalas**, o excrements (sonats popularament o vulgara: cacai, estrons etc...) son los residus de la digestion, valent a dire las substàncias o particulas non-assimiladas amb la massa de bacterias del tub digestiu, que son expulsats per l'anus durant la defecacion, qu'es acompanhada sovent de gas (principalament de metan).
# Piemontés

Piemontés| Piemontèis |
| Parlat en |  Itàlia Argentina |
| Region | Euròpa |
| Locutors | 700 000 - 2 000 000 |
| Classificacion lingüistica |
| Lengas indoeuropèas* Lengas italicas
	+ Lengas romanicas
		- Lengas galloitalicas
			* **Piemontés**
 |
| Estatut de conservacion |
| **AtudatEXExtinct* (Atudat)**MenaçatCRCritically endangered* (En dangièr critic)
**SESeverely endangered* (En dangièr sevèr)
**DEDevinitely endangered* (En dangièr definitiu)
**VUVulnerable* (Vulnerable)
**SegurNENot Endangered* (Non en dangièr)
**ICHEL *Red Book: Definitely Endangered
Classada coma lenga **menaçada** (**DE**) per l''Atlàs de las lengas menaçadas dins lo mond
 |
| Còdis lingüistics |
| ISO 639-2 | pas cap de valor  |
| ISO 639-3 | `pms`  |
| Ethnologue | `pms`  |
| Glottolog | piem1238 |
| UNESCO | 399  |
| IETF | pms  |
| Endangered | 3273  |
| Mapa |
|  |

Lo **piemontés** (autonim: *piemontèis*; prononciacion: [pjemʊŋˈtɛi̯z] -[ˈtæi̯z]) es una lenga romanica de la familha galloitalica. Se parla essencialament en lo Piemont centrau (lei autras zonas parlan lombard, ligur, emilian; aquelas aupencas parlan principalment piemontés e tanben l'occitan, l'arpitan). Es la lenga galo-italica mai similara a l'occitan.

## Caracteristicas

* Palatalizacion de [kl] e [gl]: *CLARUS >* [tʃajr], *Clavem >* [tʃaw], (similar au portugés *chave* [ʃavɨ]), *Glaream >* ['d͡ʒe.rɐ]; l'occitan cisaupenc a en aquesta posicion [kj] e [gj]: [kjar] e [kjaw] (italian [kjaro], ['gja.ja]).
* Los gropes [ke] e [ki] latin se mùtan en [ts], [ge] e [gi] en [d͡ʒ].

* Cazuda des vocalas atòna, mai fòrta que en francés: /me'lʊŋ/ > /mə'lʊŋ/ > /m'lʊŋ/.

* Cazuda des vocalas finalas atònas, a que en fòrça dialèctes és centralizada a [ɐ].
* Lenicion de [p], [t], [k]. [p] deven [v], [t] *>* [v] e mai de rar [j], [k] *>* [j].
* Vocalisacion de [l] darrier *a: ALTUS* *>* [awt].
* Los diagrames latines [kt] e [gd] se trasfòrman en [jt] e [jd]: [lajt], [frɛjd] (lait, fred).
* Evolucion de [u:] e [ɔ] tonicas latinas a [y] e [ø]: [lys] (lus), [kør] (cuèr).

## Veire tanben

Literatura piamontesa

## Nòtas e referéncias
# Orizont

L'orizont, al tèrme de la linha fugida
Conceptualament, l’**orizont** o **asuèlh** es la limita de çò que se pòt observar, dempuèi de sa pròpia posicion o situacion. Aquel concèpte simple se declina en fisica, filosofia, literature, e encara mai domenis:

* En fisica, lo tèrme d'orizont aczampa los concèptes seguents:
	+ L'orizont, un cercle centrat sur l’observator entre lo cèl e la Tèrra, prenent en compte la corbura d'aquela darrièra.
	+ L'orizont de las particulas, lo tèrme de la region de l'espaci temps susceptible d'influénciar un punt donat.
		- ⇒ L'orizont cosmic, lo tèrme de l'univèrs visible dempuèi la Tèrre es jos qualques condicions un orizont de las particulas.
	+ L'orizont dels eveniments, lo tèrme de la region de l'espaci temps influénciable deùpuèi un punt donat.
		- ⇒ L'orizont d'un trauc negre, la frontièra entre un trauc negre e lo rèsta de l'univers, es un orizont dels eveniments.
* Un orizont en pedologia es una sisa del sol, omogenèa e parallèla a la superfícia.
* Un orizont en filosofia es un concèpte de raprochar de l'*eissorbament*
# Ahmed Ouyahia

| Ahmed Ouyahia |
| --- |
|   (2011)  |
| Biografia |

**Ahmed Ouyahia**, diplomata e òme politic n. 1952, es l'actual primièr ministre d'Argeria.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Precedit per **Abdelaziz Belkhadem** |  **Primièr ministre d'Argeria 23 de junh de 2008 - 11 de març de 2019** | Seguit per **Noureddine Bedoui** |
# Wolfgang Schüssel

| Wolfgang Schüssel |
| --- |
|   (2024)  |
| Biografia |
| Signatura |
|  |

**Wolfgang Schüssel** foguèt lo Primièr ministre d'Àustria entre 2000 e 2007.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Precedit per **Viktor Klima** |  **Cancelièr d'Àustria 4 de febrièr de 2000 - 11 de genièr de 2007** | Seguit per **Alfred Gusenbauer** |
# Presidents de la Comission Europèa

President de la Comission Europèa|
 |
| Titular | Ursula von der Leyen  dempuèi lo 1r decembre 2019  |
| Residéncia | Edifici Berlaymont  |
| Nomenat per | Parlament Europèu  |
| Jurisdiccion | Union Europèa  |
| Institucion | Comission Europèa  |
| Mandat | 5 ans  |
| Creacion | 1 de genièr de 1958  |
| Suplent | vicepresident de la Comissió Europea (ca)   |
| Site web | commissioners.ec.europa.eu…  |

Lo **President de la Comission Europèa** a la responsabilitat politica entre lei Comissaris e pòt exigir la demission d'un comissari, s'a l'aprovacion de totei. Dempuei lo 1èr de decembre de 2019, es actualament Ursula von der Leyen dau Partit Popular Europèu.

## Lista dei presidents de la Comission Europèa (1958-actualitat)

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| **Nom** | **President** | **Comission** | **de** | **a** | **Estat membre** | **Partit** | **Fotografia** |
| 1 | Walter Hallstein | Comission Hallstein | 1958 | 1967 |  Alemanha | CDU (CD) |  |
| 2 | Jean Rey | Comission Rey | 1967 | 1970 | Belgica | PLR (ALDE) |  |
| 3 | Franco Maria Malfatti | Comission Malfatti | 1970 | 1972 |  Itàlia | DC (CD) |  |
| 4 | Sicco Leendert Mansholt | Comission Mansholt | 1972 | 1973 |  País Bas | PvdA (SOC) |  |
| 5 | François-Xavier Ortoli | Comission Ortoli | 1973 | 1977 | França | RPR (CD) |  |
| 6 | Roy Jenkins | Comission Jenkins | 1977 | 1981 | Reiaume Unit | Lab (SOC) |  |
| 7 | Gaston Thorn | Comission Thorn | 1981 | 1985 | Luxemborg | DP (ALDE) |  |
| 8 | Jacques Delors | Comission Delors | 1985 | 1995 | França | PS (PSE) |  |
| 9 | Jacques Santer | Comission Santer | 1995 | 1999 | Luxemborg | PCSV (PPE) |  |
| 10 | Manuel Marín (interim) | Comission Marín | 3/1999 | 9/1999 |  Espanha | PSOE (PSE) |  |
| 11 | Romano Prodi | Comission Prodi | 1999 | 2004 |  Itàlia | L'Ullivo (PES) | Fichièr:Prodi27marzo2007.jpg |
| 12 | José Manuel Durão Barroso | Comission Barroso | 2004 | 2014 |  Portugau | PSD (PPE) |  |
| 13 | Jean-Claude Juncker | Comission Juncker | 2014 | 2019 | Luxemborg | PDC (PPE) |  |
| 14 | Ursula von der Leyen | Comission von der Leyen | 2019 | *actualitat* | Alemanha | CDU (PPE) |  |

La color de la linha indica aproximativament l'ideologia politica dau comissari:

|  |
| --- |
| Senèstra (ideologia) / socialista |
| Drecha (ideologia) / conservador |
| liberau |