Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Província de Salta

**Província de Salta**|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |

 |
| capitala populacion (an) | Salta  462 051 abitants (2001) |
|  |
| Governador | Gustavo Sáenz |
| Superfícia | 155 488 km2 |
| Populacion | 1 079 051 abitants (2001) |
| Densitat | 6,9 hab./km2 |

**Salta** qu'ei ua província deu nord-oest d'Argentina qui costeja Bolívia au nord, Paraguai a l'est de Chile a l'est e per çò qui ei de las autas províncias argentinas, Jujuy, Formosa, Lo Chaco, Santiago del Estero e Tucumán. Qu'ei rica d'ua cultura locau representada per ua mena particulara de gauchos, lo folclòre (mantun musicians argentins deus géncers que son gessits de Salta), la lenga quéchoa parlada peus indians *colla* e l'eretatge arquitecturau deu barròc coloniau.
La soa capital qu'ei Salta, dens la vath de Lerma.

## Cosina

Humitas envolopadas dens las loas huèlhas de milhòc
Enter las especialitats de Salta que podem mentàver las *empanadas salteñas*, la *humita* (hèita dab haria de milhòc), lo *locro* (ua mena de sopa), e los tamales.

## Musicians

* Óscar Palavecino (conegut com lo *Chaqueño Palavecino*)
* Eduardo Falú

*
*
*
*
*
*
*
*
*
*

* Portau d’Argentina
# Isaac Abrabanèl

**Isaac Abrabanèl** (1437, Lisbona - 1508, Venècia), foguèt un òme d'Estat, filosòf, comentator biblic e financièr jusieu.

La familha Abrabanèl, d'ascendéncia davidica, es una de las mai ancianas e distinguidas, demest los jusieus e los Grands d'Espanha. S'i son establits abans l'arribada dels sefarditas, e los Reis Catolics usèron de totas las estratagemas per temptar d'empachar Isaac de seguir sos fraires fòra d'Espanha en 1492 per l'Edicte d'expulsion, anant fins a fomentar lo raubatòri de son felen.

Es enterrat a Pàdoa.
# McDonald's

| McDonald's |
| --- |
|  |
| Tipe | cadena de restaurants ràpids (ca) , negòci, marca registrada, societat a accionaires multiples e organizacion  |
| Eslogan | I’m lovin’ it (en) |
| Sèti social | Illinois (Estats Units) |
| Sector d'activitat | Restauracion |
| Produches | Sandwichs |
| Efectiu | 465 000 (2006) |
| Istòria |
| Creacion | 1940 |
|  |

**McDonald's** es una granda cadena americana de manjar rapid e una de las mai grandas del monde amb Subway e Burger King. Creada lo 15 de mai de 1940, l'entrepresa es presenta dins 121 païses e ten 30 000 restaurants dins lo mond. En 2006, l'entrepresa comptava 465 000 emplegats.

Un «Big Mac», en occitan : Mac Gròs
## Los sandwichs

Cada país a pas exactament los meteis sandwichs, mas i a qualques sandwichs comuns; aicí los noms en anglés :

* Big Mac
* Hamburger
* Cheeseburger
* McChicken
* Quarter Pounder with cheese
* Filet-O-Fish

## Vejatz tanben

* manjar rapid
* Subway
* Burger King
# Bibliotèca Nacionala de la Dièta

La **Bibliotèca Nacionala de la Dièta** (en japonés: 国立国会図書館, *Kokuritsu Kokkai Toshokan*) es la bibliotèca nacionala de Japon. Foguèt fondada en 1948 per assistir los membres de la Dièta Nacionala de Japon (国会, *Kokkai*) dins la recèrca sus las questions de politica publica. La bibliotèca a un objectiu e una portada similars als de la Bibliotèca del Congrès dels Estats Units.

Sa creacion foguèt sostenguda per las autoritats estatsunidencas pendent l'ocupacion. La basa de sa creacion es l'article 130 de la Lei sus la Dièta e l'article 1 de la Lei sus la Bibliotèca Nacionala de la Dièta. Es lo resultat de la fusion de la bibliotèca imperiala (creada en 1972) e dei bibliotècas del Parlament (fondadas en 1890).

Coma bibliotèca nacionala de Japon, la bibliotèca amassa d'exemplars de totas las publicacions publicadas en japonés. Coma lo BDNG servís de bibliotèca de recèrca pels deputats, son personal e lo public, possedís egalament de vastas colleccions de publicacions en lengas estrangièras sus un larg ventalh de subjèctes. Amb 46 855 998 de documents en mars de 2016, fa partida de las bibliotècas mai importantas del mond.

## Articles connèxes

* Bibliotèca nacionala
* Contraròtle d'autoritat

## Nòtas e referéncias
# Normandia (region)

Normandia|

(Bandièra)
 |
|   |
| Nom oficial | Normandie (fr)  |
| Administracion |
| Capitala | Roan  |
|  • Autras lengas | normand |
| Politica |
|  • Cap d'Estat | Hervé Morin (2016–)  |
| Geografia |
|   |
| 49° 11′ N, 0° 21′ O |
|  |
| **Estat** | França |
| **Division territoriala francesa** | França metropolitana  |
|  |
| Superfícia | 29 906 km²  |
| Punt culminant | Signal d'Écouves (413 m)  |
| Demografia |
|  • Totala | 3 345 842  ab. (1 de genièr de 2023 ) |
|  • Densitat | 111,88 ab./km² |
| Autras informacions |
| ISO 3166-2 | FR-NOR  |
|

---

 |
| Sit web | normandie.fr  |

La region de **Normandia** (en francés: *Normandie*) es una region francesa que resulta de la fusion de las regions Hauta e Baisha Normandia lo 1èr de genièr de 2016. Compausada de 5 departaments, comprend la Normandia istorica, manca las illas Normandas, emai qualques bocins de Maine e Perche, dins lo departament d'Òrna.

La capitala es fixada a Roan (prefectura de la region de Normandia), allòc que l'ostal de region es situat à Can (residéncia del conselh regional de Normandia).

## Composicion

Mapa de las regions francesas amb Normandia.

| Division | Nombre |
| --- | --- |
| Departaments | 5 |
| Arrondiments | 17 |
| Cantons novèls | 131 |
| Comunas | 3232 |

## Nòtas e referéncias
# Sortida extraveïculara

L'astronaute Bruce McCandless pendent una sortida extraveïculara
Robert Curbeam e Christer Fuglesang (a drecha) pendent una sortida extraveïculara dins la mission STS-116 a bòrd de l'Estacion Espaciala Internacionala en 2006
L'Americana Nicole Stott participant a la construccion de l'Estacion Espaciala Internacionala pendent la mission STS-128 en 2009
Una **sortida extraveïculara** es una activitat realizada dins l'espaci — a l'exterior d'un veïcul espacial — per un espacionauta vestit d'una combinason espaciala.

Aquela expression es mai sovent utilizada per las activitats extraveïcularas realizada en orbita a l'entorn de la Tèrra prèp d'un veïcul espacial (*spacewalk*), mas se referís tanben a las sortidas sus le superfícia lunara (*moonwalk*). Atal, las sortidas extraveïcularas son utilas per d'òbras d'assemblatge o de reparacion de navetas espacialas e de las estacions espacialas coma a l'exploracion e la culhida de mòstras lunaras.

La primièra sortida extraveïculara se faguèt pel cosmonauta sovietic Alexei Leonov lo 18 de març de 1965, dempuèi la nau Voskhod 2. L'American Edward White o seguèt mens de tres meses mai tard, lo 3 de junh.

## Nòtas e referéncias
# Kharijisme

Lo **kharijisme** es una branca de l'islam que recampa uei aperaquí 1% dei musulmans. Es principalament implantada en Oman mai existís de comunautats ò de minoritats kharijitas en Sahara e en Zanzibar.

A l'origina, lei kharijitas èran una sècta rigorista e radicala que se formèt durant la Premiera Fitna, la guèrra civila qu'opausèt de 657 a 661 Ali ais autrei pretendents a la succession dau califa Othman. Partisans d'Ali, lei premiers kharijitas abandonèron sa causa quand Ali acceptèt de sometre la question de sa legitimitat a un conseu d'arbitres. D'efiech, per elei, l'eleccion d'un califa èra una manifestacion de la volontat divina e, en consequéncia, èra pas acceptable de laissar d'èssers umans la questionar. En julhet de 658, lei tensions entre lei dos camps entraïnèron lo chaple de plusors miliers de kharijitas a la batalha de Nahrawan.

Aquò marquèt lo començament d'un lòng conflicte entre lei kharijitas e leis autrei brancas de l'islam. Pauc estructurat, lo kharijisme se fragmentèt. Aquò li permetèt de se difusar pus aisament dins lei regions perifericas dau territòri musulman e dins la Peninsula Aràbia. Durant l'Edat Mejana, sei partisans organizèron mai d'una insureccion ò formèron de sèctas d'assassins. En consequéncia, lo kharijisme foguèt fòrça reprimit per leis autoritats e la màger part de sei corrents foguèron destruchs. L'ibadisme, pus pacific, es l'unic subrevivent d'aquelei movements. Adoptat per leis abitants deis oasis omanesas durant lo sègle VIII, es totjorn la forma predominanta de l'islam en Oman.

## Liames intèrnes

* Ali.
* Chiisme.
* Ibadisme.
* Islam.
* Premiera Fitna.
* Sunisme.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
# Metal alcalin

Un **metal alcalin** (de l'arab القلي, *āl-qily* que designa la soda) es un element quimic situat dins la primièra colomna (manca l'idrogèn) de la taula periodica dels elements. Aital son de metals alcalins lo liti 3Li, lo sòdi 11Na, lo potassi 19K, lo rubidi 37Rb, lo cèsi 55Cs e lo franci 87Fr. An un aspècte argentat, son pas gaire durs e tenon una densitat febla.

Son d'elements fòrça reactius e doncas se pòdon pas jamai trobar a l'estat elementari dins la natura, que reagisson immediatament en preséncia d'umiditat. Per neutralizar aquela sensibilitat son servats completament immergits dins d'òli mineral, coma per exemple d'òli de vaselina. Pòdon reagir amb d'alogèns e forman puèi de sals ionicas e s'o fan amb d'aiga genèran d'idroxids basics alcalins.
# Dius egipcians

|  |
| --- |
|
Aqueste article fa partida de la seria **Dius egipcians** |
| *Presentacion* |
| Per òrdre alfabetic |
| Galeria |
| Per relacion |
| Per vila |
| Per simbòl |
| Per animal |
| Per escritura ieroglifica |

Temple de la divessa Isis a Filae, darrèr temple egipcian clavat per la navèra religion crestiana
Los cultes deus **dius egipcians** (var. **dieus egipcians**) que conegón evolucions durant la longa istòria egipciana hèita de temps de prosperitat e de crisi, d'unitat e de division, de victòrias e d'invasions, de coabitacion e de conflictes dab d'autas culturas e de cambiaments de dinastias e de capitalas.

Lo panteon egipcian que muisha ua pletora de dius qui lo lor culte e lo poder deus lors prèstes e hon mei o mens dominants segond las epòcas. Dens aqueth politeïsme que i avó totun practicas comunas, dius qui lo lor culte b'èra mei difusat, comun e partatjat. Atau qu'èra lo cas de Ra e Òrus. Certes cultes, a còp, que s'apropièn dinc au punt de fusionar ; aquò que ho lo cas de Ra e Amon en bèth vàder Amon-Ra. D'autes còp que i avó conflictes enter cultes com enter los Òrus e Seth qui poden estujar, darrèr las loas legendas, conflictes mei ancians e desbrembats enter Haut e Baish Egipte.

Aquesta complexitat e imprecision b'invita a tornar pensar a l'oposicion enter monoteïsme e politeïsme. Au delà de las practicas cultuaus de cap a un diu locau e a las soa idolas (tot escás, mantuas religions moteïstas e practicas cultes locaus ligats a locs de pregàrias, verges o omis sants o destacats) lo monoteïsme que pòt conservat ua relacion mei generala de cap a la creacion. En egiptologia que's discutís aquesta relacion religiosa enter *l'un e lo multiple*.

Fin finala, que cau mencionar lo brèu mes hèra famós conflicte religiós de l'istòria egipciana : l'imposicion deu culte d'Aton peu faraon Amenofis IV (tanben conegut con Akhenaton e com espós de Nefertiti e probable pair de Totankhamon) e la bastida d'ua navèra capitala vodada ad aqueth culte.

De véder:

* Dius egipcians per òrdre alfabetic
* Dius egipcians per vila
* Dius egipcians per animal

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | **Portal Egiptopèdia** | Accedissètz dirèctament als articles de Wikipèdia concernent l'**Egipte antica** :
Istòria | Geografia | Organizacion politica | Faraon | Art | Mitologia | Dius | Vida vidanta | Bibliografia | Egiptològs | Lexic |
# 16 de genièr

|  |
| --- |
|  **Genièr** en Bulgaria. |
| ←genièr→ |
| Descobridor o inventaire |  |
| Data de descobèrta |  |
| Contrari |  |
| Color |  |
| Simbòl de quantitat |  |
| Simbòl d'unitat |  |
| Proprietat de |  |
| Fondador |  |
| Compren |  |
| Data de debuta |  |
| Data de fin |  |
| Precedit per |  |
| Seguit per |  |
| Coordenadas |  |
| 1èr | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 |
| 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 |
| 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 |
| 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 |
| 29 | 30 | 31 |   |

## Eveniments

## Naissenças

* 1911 – Eduardo Frei Montalva, president de Chile (d. 1982)
* 1971 – Sergi Bruguera, jogaire de tennis catalan

## Decèsses

* 1919 - Francisco de Paula Rodrigues Alves, president de Brasil (n.1848)
* 1957 – Arturo Toscanini, *maestro* italian (n.1867)
* 2001 – Laurent Kabila, president de la Republica Democratica de Còngo (n.1939)

---

Vejatz tanben:

* 15 de genièr | 17 de genièr
* genièr | febrièr | març | abril | mai | junh | julhet | agost | setembre | octobre | novembre | decembre
* Calendièr d'eveniments (los 366 jorns de l'an).
# Nobusuke Kishi

| Nobusuke Kishi |
| --- |
|   |
| Biografia |
| Signatura |
|  |

**Nobusuke Kishi** (1896-1987) òme politic foguèt primièr ministre de Japon entre 1957 e 1960.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Precedit per **Tanzan Ishibashi** |  **Primièr ministre de Japon 25 de febrièr de 1957 - 19 de julhet de 1960** | Seguit per **Hayato Ikeda** |