Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Epòca d'Heian

Shishinden dau palais emperiau de Quiòto. Reconstruccion de 1855. Un dei bastiments de la residéncia privada enviroutada per una encencha dobla pertuada emé de portaus, entre qué aquest.
L'**epòca d'Heian** (平安時代, *Heian-jidai* en japonés) es una dei 14 subdivisions tradicionalas de l'istòria dau Japon. Lo periòde, precedit per l'epòca de Nara, comença en 794 e s'acaba en 1185 emé l'epòca de Kamakura. Abandonan la capitala anciana, Nara (Kansai), au profiech de la creacion de Heian-kyō, Quiòto futura.

Considèran l'epòca de Heian (mòt que significa "patz" en japonés) coma l'apogèu de la cort emperiala japonesa, e si celèbra coma l'atge d'òr de la cultura e de l'art japonés, especialament la poesia japonesa, la literatura japonesa e la pintura d'estile japonés, yamato-e.
# Diacritic

Un **diacritic**, **signe diacritic**, o **signe d'accentuacion**, es un signe qu'acompanha una letra o un grafèma per alterar la prononciacion d'un mot, per lo destriar d'autras mots omografs, o per permetre una lectura mai precisa. Lo mot deriva del grèc διακριτικός (*distingint*).

Al respècte de la letra o del grafèma, lo diacritic se pòt plaçar al dessús (diacritic suscrich), al dejós (diacritic soscrich), dabans (diacritic prescrich), darrièr (diacritic adscrich), dintre (diacritic inscrich), o a l'entorn (diacritic circonscrich). Los accents, lo trèma e la cedilha son de signes diacritics.

## Presentacion

Existís tanben de letras diacriticas, mudas e que se devon escriure a costat de la letra que modifican.

Coma las ligaturas e las letras suplementàrias inventadas mai tard, l'apond de diacritics aumenta lo nombre de grafèmas d'una escritura. Mai sovent, la letra diacritada es pas considerada coma un grafèma independent mas coma un *allograf*, es a dire une autra version escricha de la letra simpla. La letra diacritada interven alara pas dins l'òrdre alfabetic.

Per exemple, l'accent grèu en occitan modifica la valor fonetica de la *o*, generalament prononciada [u]: *ò* val alara [o]. L'accent agut sus una *e*, pasmens, permet de distinguir los omografs: *perque* (conjoncion) ~ *perqué* (adverbe interrogatiu), valen ambedos [pɛrke].

En escritura latina, los diacritics servisson en general pas a afinar la lectura: son totes obligatòris.

En escritura aràbia, o las vocalas son pas escrichas, los diacritics servisson al contrari a afinar la lectura. Dins los obratges didactics o religioses, se pòt los notar jos forma de diacritics. La *fatḥa*, un trach leugièrament de biais suscrich, servís a indicar la preséncia d'una vocala [a]: lo mot عدل se ligís *ʿadl (‘adl)* mas la transliteracion es *ʿdl*. Per ne precisar la lectura, se pòt apondre una *fatḥa* : عَدل.

Mai sovent, se una letra diacritada es presenta dins una lenga, la letra simpla i es tanben. Levat:

* lo maltés, que possedís *ċ* mas pas *c*;

* lo biélorús, que possedís *й* mas pas *и*.

## Diacritics segon l'escritura e l'alfabet

Cada escritura desvolopèt los sieus diacritics:

* diacritics de l'alfabet latin (aquel servissent tanben la romanizacion, es l'alfabet que coneis mai de signes diacritics):
	+ cf. tanben diacritics de l'alfabet vietnamian (*quốc ngữ*),
* diacritics de l'alfabet grèc;
* diacritics de l'alfabet cirillic;
* diacritics de l'alfabet arabi;
* diacritics de l'alfabet ebrieu;
* diacritics de l'alfabet occitan;
* diacritics de l'alfabet italian;
* diacritics de l'alfabet espanhòl;
* diacritics de l'alfabet italian;
* diacritics dels sillabaris japoneses;
* diacritics de l'alfabet tibetan;
* diacritics de l'alfabet turc.

## Bibliografia

* Bálik, Palo; Blažek, Fikip; Kravjanszki, Robert; Małecka, Agnieszka; Oslislo, Zofia (2016). The Insects Project, Problems of Diacritic Design for Central European Languages (en anglés).
* Wells, J.C. «Orthographic diacritics and multilingual computing» (en anglés), 24: 3, 2001.

## Annèxes

### Articles connèxes

* Escritura
* Ligatura
* Tipografia

* Portal de la lingüistica
# Monastèri

De monastèris nombroses son construches dins d'endreches pauc accessibles (China, 2007)
Monastèri de Voroneţ en Bucovina romanesa
Un **monastèri** (var. **monastèir**, **monastièr**, **monastier**, **mostièr**, **mostier**; del grèc *μοναστήριον*, monastērion, de *μονάζειν*, viure sol) o una **mongia** (var. **mongeria**) es una ostalamenta ont viu una comunautat de monges o monjas. Se parla tanben d'abadiá o de priorat. Aquestes dos son de monastèris, lo primièr compòrta un nombre de monges mai important que lo segond. Sovent, lo priorat es dependent d'una abadiá. Los monastèris dels òrdres militars de l'Edat Mejana son nomenats comandariás.

## Ligams extèrnes

* Sit catalan sus los monastèris de Catalonha e a l'entorn

## Nòtas e referéncias
# Adjectiu

L'**adjectiu** es una de las categorias de la morfologia tradicionala. Un adjectiu es la paraula qu'explica cossí son las causas, personas, idèas o quina entitat que siá que pòsca èsser designada amb un nom substantiu. Coma categoria independenta, es una de las mai tardièra d’aparéisser, que se considerava abans coma un tipe de nom e pendent de sègles se ligava al vèrb (pels participes). Se classificava mai tard lo determinant coma un tipe d'adjectiu.

## Caracteristicas

En occitan, l'adjectiu ten ina flexion de genre e nombre; dins lo cas genral lo genre masculin es pas marcat, lo femenin pòrta la desinéncia *-a* e lo plural *-s* (lo femenin plural *-as*) pasmens unes domran invariables, qu'an la meteissa forma pel masculin que per lo femenin (cossí amable).

Tradicionalament, se considèra per l'adjectiu a tres gras: positiu o pur, quand l'adjectiu es ustilizat Dins sa forma ordinària; comparatiu, quand s'utiliza plaçar en contraste doas realitats (*màger*, per exemple); gra superlatiu, quand exprimís lo ponch maxim o minim d'una gradacion (coma *excellent* o *divertidíssim*, per exemple). Dins unas lengas, los gras de l'adjectiu se marcan per de mots diferents, coma en anglés; o mejans de construccions determinadas.

Al subjècte de la sintaxi, l'adjectiu a un ròtle de complement del nom (la foncion mai usuala), d’atribut o de complement predicatiu, agissent coma nuclèu d'un sintagma adjectival. S'es substantivat mejans un determinant, a vegada pòt prene las quitas foncions del nom.

## Classificacion semantica

Los adjectius se pòdon classificar semanticament segon lo son sens inerent o segon lo biais que modificaràn lo sens del nom. Segon qur tòca lo quita sens de l’adjectiu, pòdon èsser objectivables o valoratius. Dins los primièrs, se tròban los posicionals (que se plaçan dins una escala de qualitats fisicas, coma "grand"), los gradatius (que fan referéncia a un procediment, coma "madur") e aquestes de classa (que fan allusion a d’etiquetas culturalas, coma "neoclassic"). Dins dels adjectius valoratius, i atanben los adjectius centripets (dependon totalament de la valoraizacion del subjècte, coma "important") e los centrifugs, que comprenon aquestes que fan referéncia a de caracteristicas esteticas o psiquicas del nom.

Se, per contra, se considèra l'adjectiu al respècte del nom que’acompanha, se pòt parlar d'adjectius explicatius e *especificatius.* Los explicatius descrivon de qualitats que son ja contenudas de biais natural, coma Dins "*cèl blau*", alara que los especificatius indican de proprietats que se pòdon pas deduire del sens del nom, coma "*abric blau*" (poiriá èsser de quina autra color que siá). En occitan, plan mai sovent se plaçar los adjectius especificatius darrièr del nom, alara que i a mai de liberat de posicion pels adjectius explicatius, que pòdon foncionar coma epitèt se son plaçats davant, mas se pòdon tanben s’apndre après lo nom.

## Referéncias

* Calvo, Julio. Substantiu E adjectiu. Valéncia: Universitat de Valéncia, 1986. ISBN 9788437002835.
# Vèrbe

En sintaxi, un **vèrbe** (var. **vèrb**) es un mot que pòt exprimir :

* L'accion del subjècte ;
* L'accion endurada (suportada) pel subjècte ;
* L'existéncia del subjècte ;
* L'estat del subjècte ;
* Lo ligam entre lo subjècte e l'atribut.

Dins las lengas indoeuropèas lo vèrbe es lo màger nuclèu d'una frasa, mas existís de frasas sens vèrbe. Un vèrbe amb sos complements e sos atributs forma un grop verbal.

## Ligam intèrne

* Lingüistica

* Portal de las lengas

## Ligam extèrne

* verb'Òc, conjugador automatic en occitan lengadocian, en linha sul site del Congrès Permanent de la Lenga Occitana.
# Onomatopèia

Una **onomatopèia** (del grèc ονοματοποιία, « creacion de mots ») es una categoria d'interjeccion emesa per simular un bruch particular associat a una persona, una bèstia o una causa, per l'imitacion dels sons qu'aquestes produson. D'unas onomatopèias que i a son improvisadas espontanèament, d'autras son convencionalas.

## Lista d'onomatopèias tradicionalas

**Onomatopèias de sons divèrses **bom**: onomatopèia pel son del canon.
* **clic-clac**: onomatopèia pel son del flisquet.
* **cric**: onomatopèia per tot son agut.
* **cric-crac**: onomatopèia pel son d'una persona qu'escriu amb una pena.
* **din-dan**: onomatopèia pel son de la campana.
* **flic-flac / flic-flòc**: onomatopèias pel son de las ondadas e tanben per lo del flisquet.
* **flin-flan**: onomatopèia per un emplastre, una gautada o tanben pel son del flisquet.
* **flisc / flisca-flasca**: onomatopèias pel son del flisquet.
* **pataflau / pataflesc / pataflesca / pataflòsc / pataflòsca** : onomatopèias que marcan un bruch de cabussada.
* **pataplan**: onomatopèia per un bruch de tambora.
* **von-von**: onomatopèia per lo marmolh, lo bronzinament e mai lo bronzinament d'insèctes (abelha, moissal...).
* **zinga-zanga**: onomatopèia per tot bruch alternatiu, per un vai-e-ven.

**Onomatopèias dels sons animals **bau-bau**: onomatopèia pel japament del canh.
* **cacaracà / cacalà / cacalacà** : onomatopèias pel cant del gal.
* **cric-crac**: onomatopèia pel son d'una mirga, o d'un animal similar, que rosega.
* **fliu-fliu**: onomatopèia per las aladas e en general per tot movements d'alas.
* **miau**, **nhau**: onomatopèia per lo miauladís del cat.
* **patrac, patrac**: onomatopèia per imitar lo galaup d'un caval.
* **piu-piu**: onomatopèia pel piuladís d'aucelon o de poleton.
* **von-von**: varianta de zon-zon.
* **zon-zon**: onomatopèia pels bronzinament d'insèctes (abelha, moissal...).

## Vejatz tanben

* Mimologisme
* Lista de mots redoblats
* Lista de formulas rimadas

## Ligams extèrnes

* [Onomatopèias en gascon, la màger partida aplicablas a tot l'occitan
# Ukiyo-e

Estampa d'Utamaro : *Tres beutats dau temps nòstre*, una desviadura de la triada bodista classica, onte Toyohina es la "divinitat" centrala.
L'**ukiyo-e** (浮世絵, tèrme japonés que significa "imatge dau monde flotant") es un movement artistic japonés dau periòde Edo (1603-1868) que comprèn la pintura populària e narrativa originala, mai tanben e sustot leis estampas japonesas gravadas dins la fusta.
# Glif

Divèrs glifs representants la letra "a" minuscula.
Un **glif** es un element d'escritura, la representacion grafica d'un signe tipografic, es a dire d'un caractèr. Un glif es constituit d'un o mai d'un grafèmas. Etimologicament lo mot es eissit del grèc *γλυφή* (gravadura).
# Emoji

Un **emoji** (del japonés 絵文字 - hiragana えもじ, "pictograma") es un pictograma afichat sus un aparelh electronic o una aplicacion. Una part dels emojis es definida coma caractèrs individuals dins la nòrma Unicode. La rèsta es compausada de sequéncias de caractères (veire 🇧🇶, per exemple).

## Exemple

L’emoji "Cara amb lagremas de jòia" (caractèr d'Unicode: 😂) sus tres supòrts.

* Twitter
* Noto Emoji Project
* Firefox OS

## Nòtas

## Referéncias
# TEI

La nòrma TEI es un ensemble de preconizacions (TEI *Guidelines*) qu'especifican de metòdes d'encodatge pels tèxtes que las maquinas pòdon legir, mai que mai en lingüistica e en sciéncias umanas e socialas.

Aquelas preconizacions son redigidas per la TEI (*Text encoding initiative*), un consòrci que desvolopa e manten d'un biais collectiu de nòrmas per la representacion de tèxtes jos la forma numerica. Es una organizacion a tòca pas lucrativa compausada d'institucions academicas, de còlas de recèrca e d'especialistas individuals del monde tot.

### Structura del format TEI

Dempuèi la version P4, la TEI es un jos-format del lengatge XML. Aquel utiliza de balisas qu'enquadran un tròç de tèxte e lo qualifican. Aquelas balisas pòdon aver d'atributs, obligatòris o facultatius, que precisan la qualificacion.

Ex. : *<pron notation="IPA">trænskrɪpʃən</pron>*

La balisa *<pron>* enquadra lo mot "trænskrɪpʃən", indicant qu'es una prononciacion. L'atribut "notacion", qu'a coma valor "IPA", indica qu'aquela prononciacion es transcriuta en Alfabet Fonetic Internacional.

### Las preconizacions

Las TEI Guidelines an agut mantuna version :

* TEI P1 (publicada en 1990)
* TEI P2 (publicada en 1992-1993)
* TEI P3 (publicada en 1994)
* TEI P4 (publicada en 2002)
* TEI P5 (publicada en 2007)

La version utilizada uèi es la TEI P5 v2.0.1, publicada en 2011.

Definís un cèrt nombre de balisas adaptadas a l'etiquetatge de tèxtes numerics. Per cada balisa, prepausa d'unes atributs e balha d'exemples de valors que pòdon préner.

Aquelas balisas son amassadas dins de moduls que correspondan a las diferentas utilizacions que se pòdon far de la TEI (poesia, transcripcions de discorses, diccionaris, manuscrits...).

### Libertat d'utilizacion

Aquelas *Guidelines* son publicadas en open source. I podèm accedir en linha, ne telecargar una version pdf o ebook, ne far una còpia locala... D'efièit, la TEI vòl èstre un format obèrt que cadun pòt adaptar a sos projèctes

### Projèctes qu'utilizan la TEI

Numeroses projèctes dins lo monde an causit la TEI per encodar los lors tèxtes. Podèm citar :

* *British National Corpus*
* *Oxford Text Archive*
* *FreeDict*
* Otisses del Congrès Permanent de la Lenga Occitana
* *Le Petit Larousse Illustré* de 1905
* *Base de Français Médiéval – Old French Corpus*
* *Perseus Project*

## Nòtas e referéncias
# Aikido

L'**Aikido** es un art marcial orientat sus la defensa, amb una prigonda basa filosofica, que lo defensor redirigís los movements e l'energia dels atacs al sieu quite antagonista. Es practicat per òmes e femnas sens ges dependre de las siás talhas, pes o estats. Se considèra lo *mangi* una de las arts marcialas mai malaisidas a ensenhar e assimilar e qualques ans de practica son necessaris abans de se ne poder vertadièrament defendre, perque las siás tecnicas semblan fòrça unas autras arts marcialas.

Demostracion de tecnica *nikkyo omote*
L'aikido tradicional refusa quin tipe que siá de competicion. Afirma lo desvolopament de l'esperit e del còs fins a aténher la completa armonia.

Las leiçons consistisson a observar la demostracion de tecnicas qu'executa un mèstre e de seguida cal aprèp trabalhar - amb un o divèrses sòcis - en ensajant de repetir los movements, en melhorant la tecnica en consequéncia d'aiçò e en atenhent una pus granda compreneson de l'aikido. La mobilitat, la posicion, la precision e la coordinacion son d'elements importants per executar las tecnicas que los estudiants aprenon de realizar de manièra flexibla e adaptativa.

## Etimologia

Lo nom ne ven del japonés "ai-ki-do", literalament "jónher-fòrça-camin", e significa qu'en practicant aquel art, lo combatent a de besonh usar la fòrça de l'antagonista contra l'antagonista meteis.

## Bibliografia

### a l'entorn de l'aikido

### civilizacion japonesa

## Ligams extèrnes

## Ligams videografics

*

*

* + sus **YouTube**... mai de *78 400* documents subre l' **aikido** en picar coma clau *aikido*

## Nòtas & referéncias

<references>
# Aino (lenga)

Aino| アイヌ・イタㇰ Ainu-itak |
| Parlat en | Japon |
| Locutors | Locutors natius: 2 (2008) Locutors passius: 304 (2011) |
| Classificacion lingüistica |
| Lengas ainos* **Aino (lenga)**
 |
| Estatut oficial |
| Oficial de | (cap) |
| Acadèmia | (cap) |
| Estatut de conservacion |
| **AtudatEXExtinct* (Atudat)**MenaçatCRCritically endangered* (En dangièr critic)
**SESeverely endangered* (En dangièr sevèr)
**DEDevinitely endangered* (En dangièr definitiu)
**VUVulnerable* (Vulnerable)
**SegurNENot Endangered* (Non en dangièr)
**ICHEL *Red Book: Critically Endangered
Classada coma lenga **en dangièr critic** (**CR**) per l'*Atlàs de las lengas menaçadas dins lo mond*
 |
| Còdis lingüistics |
| ISO 639-2 | `ain`  |
| ISO 639-3 | `ain`  |
| Ethnologue | `ain`  |
| Glottolog | `ainu1252`  |
| Linguasphere | 45-B  |
| Linguist List | ain  |
| UNESCO | 475  |
| IETF | ain  |
| Endangered | 1212  |
| Mapa |
|  |

L’**aino** (autonim: *Ainu-itak* [ai̯nu itak̚]) es una lenga de Japon e de Russia quasi atudada, parlada actualament per 15 personas en 2011 e que comptariá tanben 304 locutors passius amb de competéncias lingüisticas mai o mens limitada. Se parlava dins lo Nòrd de Japon (Honshu, Hokkkaido) e en Russia, dins las illas de Carafuto (Sakhalin) e Corilas (qu’i moriguèt a la debuta del s. XX).

L’aino es complètament diferent d'autras lengas del Nòrd-Èst d’Asia coma las lengas altaïcas, lo corean e lo japonés. Coma aquelas lengas, l’ainu es SOV e aglutinant, mas al contrari d’elas es polissintetic, incorporant, e marcant lo cap (*head-marking*). La màger part de las caracteristicas claus en aino son ligadas a la marca de cap, qu’es largament atestada dins las lengas a la broa de l’ocean Pacific, valent a dire las zonas costièras a l'entorn de l’ocean inclusent lo nòrd d'Austràlia, la còsta nòrd de Nòva Guinèa, Oceania, l’Asia orientala costièra, la còsta occidentala de l’America del Nòrd, Mexic e America Centrala, e la còsta occidentala de l’America del Sud.
Las caracteristicas de marcatge del cap e de la dependéncia son diacronicament consideradas coma las mai conservatriças. Lo fach que lo japonés e d'autras lengas vesinas de l’Asia del Nòrd-Èst sián de marcatge dependent parla contra lor parentèla amb l’aino e fa de l’ainu un subrevivent asiatic del Nòrd-Èst de las espandidas pòst-neoliticas de familhas de lengas del tipe asiatic interior: tongós, turc, mongòl, japonés e corean, amb las familhas nivkh, chocchi-camchatcan, e esquimo-aleot.

## Nòtas e referéncias

## Vejatz tanben

* Lengas per familha
# Origami

L'**origami** (折り紙, de *oru*, plegar, e de *kami*, papièr) es lo nom japonés de l'art de plegar lo papièr.

## Istòria

Aqueste art es originari de Japon, que i es sonat *jiezhi*, tèrme qu'amassa las tecnicas de plegatge de papièr e de papièr talhat, que lo descopatge i supera lo plegatge. L'origami japonés a sas originas dins las ceremonias, que lo papièr aital plegat permetia d'ornar las taulas (mai que mai las crugas de sake).

Lo pus ancian usatge de l'origami en religion conegut a l'ora d'ara es lo *Katashiro*, representacion d'una divinitat, utilizada pendent las ceremonias Shintoistas del temple Ise.
# Kobe

Aquesta pagina conten de caractèrs japonés. En cas de problèma, consultatz Ajuda:Unicode o testatz vòstre navegador.
Lo pòrt de Kobe
**Kobe** (神戸市?, Kōbe-shi, que significa *Pòrta deis esperits*, en japonés) es la ciutat mai granda e la prefectura dau canton de Hyōgo. S'atròba sus l'illa d'Honshū pròche d'Osaka. Son pòrt es v'un dei mai important de Japon çò que vau a la vila d'èstre embessonada amb Marselha. Es una dei tres parts de l'aglomeracion dau Keihanshin, amb Osaka e Kyoto.
# Mongòl

Mongòl| монгол хэл — ᠮᠣᠩᠭᠣᠯ ᠬᠡᠯᠡ — ꡏꡡꡃ ꡢꡡꡙ ꡁꡦ ꡙꡦ  |
| Parlat en | Mongolia China Russia |
| Region | Asia |
| Locutors | 6 milions |
| Classificacion lingüistica |
| Lengas mongòlas* Mongòl central
	+ Boriat
		- **Mongòl**
 |
| Estatut oficial |
| Oficial de | Mongolia  China (Mongolia Interiora |
| Còdis lingüistics |
| ISO 639-1 | `mn`  |
| ISO 639-2 | `mon`  |
| ISO 639-3 | `mon`  |
| Ethnologue | `mon`  |
| Glottolog | `mong1331`  |
| ASCL | 7902  |
| IETF | mn  |
| **MòstraArticle primièr de la Declaracion dels Dreits de l'Òme – 1 дүгээр зүйла** Бүх хүмүүс эрх чөлөөтэй, нэр төр, эрх тэгш төрдөг. Тэд ухамсар, мөс чанараар хангагдсан бөгөөд бие биедээ ахан дүүсийн сэтгэлээр ажиллах ёстой.
 |
| Mapa |
|  |

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Aquela pagina conten de caractèrs especials.** Se non disposatz del supòrt adequat, es propable que vejatz de signes d'interrogacion, quadrets o autres simbòls estranhs. |

Lo **mongòl** es una lenga apartenent a la familha de las lengas mongòlas. Es parlat per mai de 2 milions de personas en Mongolia, país ont es la lenga oficiala jos la denomonacion de *khalkha*, mas tanben en China (3 milions), e en Russia (boriats e calmocs). Lo nombre total de locutors es avalorat a mai de 6 milions.

## Referéncias

## Soslengas

* Halh Mongolian, lo còde ISO 639 qu'ei khk
* Peripheral Mongolian, lo còde ISO 639 qu'ei mvf

## Vejatz tanben

* Lengas altaïcas
* Lengas per familha

* Portal de las lengas
# Kurrent

L’escritura **Kurrent** èra l’escritura cursiva en usatge en los país de lenga alemanda dinc a 1942. Una varianta supausada mei legibla èra estada propausada per Suetterlin.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Exemple d'escritura dins un quasèrn d'escolana alsaciana. Tre lo mes de març, l'escritura ven la cursiva latina classica.
Transcripcion:
dessen Mund Blut quillt. Hitler hebt den
kleinen auf und trägt ihn auf seinen
Schultern zum Wagen. Der Kleine ist ge-
rettet.

F: 0 ; Schr: 2 ; N: 2

den 3.2.1942
Aufsatz

Die Schule ist aus

Die mächtige Turmglocke hat zwölf
geschlagen. In der Ferne heult noch eine
Sirene ihre letzten Töhne. Lustig eilen die
Kinder die große Tür hinaus, die sich gera-
de geöffnet hat, um sie herauszulassen.
Einige trennen sich gleich von der Masse
los und, eilends, springen davon. Denn sie
haben noch Einkäufe zu besorgen, bevor die
Geschäfte geschlossen werden.
Andere kommen ganz gemütlich heraus.
Sie laufen den Marktplatz herauf und
bleiben an einem Schaufenster stehen; sie
bewundern die schönen Sachen die da aus-
gestellt sind und Martha zeigt mit dem |
# Escritura maia

Glifs maias al musèu de Palenque, Mexic.
L'**escritura maia**, o **ieroglifs maias**, èra lo sistèma d'escritura de la civilizacion maia en Mesoamerica. A l'ora d'ara lo sol sistèma d'escritura mesoamerican que foguèt deschifrat substancialament, que las primièras inscripcions maias identificadas foguèron datadas del sègle III abC trapadas a San Bartolo, Guatemala. L'escritura foguèt en usatge entrò pauc après l'arribada dels conquistadors al sègle XVI (e quitament pus tard en d'airals isolats coma Tayasal).

L'escritura maia fa servir de logogramas associats a un ensemble de glifs sillabics, quicòm de similar dins la foncion a l'escritura japonesa modèrna. L'escritura maia foguèt nomenada "ieroglifica" pels ancians exploradors europèus dels sègles XVIII e XIX, que sens la comprendre trobèron qu'aviá una cèrta similitud dins son aparéncia amb los ieroglifs egipcians, amb los quals l'escritura maia ten pas de relacion.

### Estructura

L'escritura maia consistís en un ensemble relativament elaborat de glifs, que foguèron laboriosament pintats sus de ceramicas, parets o codèx de papièr, ciselats dins la fusta o la pèira, o motlat dins l'estuc. Los glifs ciselats o motlats èran pintats, mas las pintadas subrevisquèron rarament. Aperaquí 90% de l'escritura maia pòt ara èsser legida amb de gras de certesa divèrses, mas pron per balhar una compreneson de son estructura.

### Referéncias