Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Arandas (cratèr)

cratèr marcian "Arandas"
**Arandas** es un cratèr d'impacte de la planeta Mart situat a 42.7° Nòrd e 15.1° Oèst (42.4° Nòrd e 344.9° Èst). L'impacte causèt una dubertura de 24,76 quilomètres de diàmetre en la superfícia del quadrangle MC-04 de la planeta, conegut coma quadrangle *Mare Acidalium.* Lo cràter foguèt fotografiat pel primièr còp en 1976 per la sonda Viking 1.

## Nòtas e referéncias
# Africa de l'Oèst

Mapa dels estats de l'Africa de l'Oèst
L'**Africa de l'Oèst** (o **Africa Occidentala**) es una region del continent african qu'abitualament inclutz los estats e territòris seguents:

* Benin
* Burkina Faso
* Cap Verd
* Còsta d'Evòri
* Gàmbia
* Ghana
* Guinèa
* Guinèa Bissau
* Libèria
* Mali
* Nigèr
* Nigèria
* Senegal
* Sierra Leone
* Tògo
# Estandard (lingüistica)

Un **estandard** (tanben nomenat **estandard lingüistic**, **varietat estandard**, **lenga estandardizada**) es una varietat lingüistica d'una lenga correnta que fòrma, a partir de son diasistèma, una codificacion de la gramatica e del vocabulari per obténer un modèl de lenga coerrent, unitari e convergent per l'ensenhament, los usatges formals e escrits que resulta del desvolopaments de la comunicacion devuts a sa socializacion.

En Euròpa, lo tèrme de «lenga literària» (coma l'occitan) es ocasionalament emplegat coma sinonim de *lenga estandard*, majoritàriament dins la lingüistica tradicionala d'Euròpa Orientala. D'autra banda, se pòt confusir amb la normalizacion lingüistica, procés de seleccion comuna per omogeïnizar una lenga.

## Nocion d'estandard lingüistic

L'implicacion e lo desvolopament d'una nòrma estandardizada es pròpri a cada lenga que nais de factors socials e istorics.

* Una lenga omogeneïzada de basa monodialectala ─o polidialectala─ reconeissabla dins las comunicacions parladas e escritas emplegadas; lo tèrme non implica ni un idiòma socialament ideal ni una fòrma de discors culturalament superiora.
* La lenga unificada ten la fòrma explicitament marcada coma estandard. Per aquel tèrme, s'ausís la nòrma codificada utilizada per las fònts normativas e universitàrias.
* La lenga nacionala, que gaudís d'oficialitat, per exemple, dins d'un Estat.

## Articles connèxes

* Estandardizacion de l'occitan
* Lenga oficiala
* Lenga vernaculara
* Koinè

## Bibliografia

* Dunaj, Bogusław (1989). Język mieszkańców Krakowa, część I. Warszawa-Kraków.
* Charity Hudley, Anne H.; Mallinson,, Christine (2011). Understanding English Language Variation in U.S. Schools.  New York: Teachers College Press. ISBN 9780807774021.
* Finegan, Edward (2007). Language: Its Structure and Use. 5a edicion.  Boston, MA: Thomson Wadsworth. ISBN 978-1-4130-3055-6.
* Lamuela, Xavier (1994). Estandardització i establiment de les llengües.  Barcelona: Edicions 62. ISBN 9788429737561.
* Mollà, Toni (2002)). Manual de sociolingüística.  Alzira: Bromera. ISBN 8476607334.
* Richards, Jack Croft; Schmidt, Richard W. (2010). Longman Dictionary of Language Teaching and Applied Linguistics. Pearson Education Limited. ISBN 978-1-4082-0460-3.

## Nòtas e referéncias
# Censura

Censura

La **censura**, eissit d'al latin *censura*, es la pretension de tota mena de contaròtle coercitiu o repressiu de la creacion o l'expression artistica, de l'expression de las idèas e del lor desvolopament amai la lor promocion, per totas menas de poders politics, autoritaris o pas, estatals o pas, exercit per de govèrns, d'institucions oficialas mas tanben per tot deteneire d'una parcèla de poder que se ne crei atal aver lo drech d'impausar als autres lo siu pròpri vejaire, que lo voldriá veire oficial.

## Bibliografia

* Maxime Dury. *La Censure*. París: Publisud.1995
* Enzo Sallustro. *Storie del cinema italiano. Censure (film mai nati, proibiti, perduti, ritrovati)*. Milan: Silvana editoriale. 2007.

## Vejatz tanben

* Alienacion
* Emancipacion
* Libertat (filosofia)

## Nòtas

## Referéncias

## Ligams extèrnes

* (ca) Jornades d'Història i Censura, 2011, a Barcelona
# Vocala semiobèrta posteriora arredondida

Vocala semiobèrta posteriora arredondida| ɔ |
| Numèro AFI | 306 |
| Codificacion |
| Entitat (decimala) | &#596; |
| Unicode (hex) | U+0254 |
| Braille | ⠣ |
|
Imatge

  |
| Son |
| noicon
font · ajuda |

La **vocala semidobèrta posteriora arredondida** es una vocala emplegada dins qualques lengas parladas. Lo simbòu que representa aqueste son dins l'alfabet fonetic internacionau es ⟨ɔ⟩, valent a dire una "c" virada que se sona generalament "o dobèrta". Son equivalent X-SAMPA es "o".

## Caracteristicas

* Son degràs d'apertura es semidobèrt, valent a dire que la lenga es plaçada aper'aquí un tièr del camin entre una vocala mejana e una vocala dobèrta (es mai prèp de la vocala mejana).
* Son ponch d'articulacion es posterior, valent a dire que la lenga es plaçada tan luònh coma possible en darrièr de la boca.
* Son caractèr de redondetat es arredondit, valent a dire que las labras son arredondidas e que la partida interiora es exposida

## En Occitan

En occitan, la ɔ es representada de dos biais:

* es representada per una "ò". Pasmens, en gardiòl pòt far tanben lo son [œ], e en provençau maritim e en niçard pòt far tanben los sons [wa]/[we]/[wɔ] segon los luòcs.
* es representada per una "a". Dins la màger part das dialèctes, se pronóncia [ɔ] en posicion finala dins un mot plurisillabic e dins advèrbis en -ment (se que non, se pronóncia [a], [ə], [u] o se pronóncia pas segon lo dialècte. vejatz pronóncia de l'occitan). Se pronóncia tanben [ɔ] en lengadocian septentrionau en posicion atòna e de còps que i a en posicion tonica al contacte d'una nasala. En posicion tonica, se pronóncia [a].

La a pòt préner d'autres pronóncia. Vejatz pronóncia de l'occitan per mai d'entre-senhas.

* La "á" fa lo sòn [ɔ] levat en provençau ont se pronóncia [e], e en lengadocian montpelhierenc e cevenòl ont se pronóncia [ɛ].

## Dins las autras lengas

* Allemand : voll [fɔl] « comol »
* Anglés : ball [bɔ̝ːl] « pelòta »
* Catalan : cosa [kɔzə] « causa »
* Francés : sort [sɔʁ] « sòrt »
* Grèc modèrne : πάνω [ˈpanɔ]
* Italian : otto, posso, comò
* Neerlandés : vol [vɔl] « comol »
* Portugués : módulo [mɔdulu] « modul »
* Suedés : åtta [ˈɔtːa] « uòch »
* Vietnamian : to [tɔ̄], « grand »
* Occitan: òme [ˈɔme]
# Sègle XV

Millenni I | **Millenni II| Millenni III**
../.. | Sègle XIII | Sègle XIV |  **Sègle XV** | Sègle XVI | Sègle XVII | ../..

Ans 1400 | Ans 1410 | Ans 1420 | Ans 1430 | Ans 1440

Ans 1450 | Ans 1460 | Ans 1470 | Ans 1480 | Ans 1490

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1401 | 1402 | 1403 | 1404 | 1405 | 1406 | 1407 | 1408 | 1409 | 1410 |
| 1411 | 1412 | 1413 | 1414 | 1414 | 1416 | 1417 | 1418 | 1419 | 1420 |
| 1421 | 1422 | 1423 | 1424 | 1425 | 1426 | 1427 | 1428 | 1429 | 1430 |
| 1431 | 1432 | 1433 | 1434 | 1435 | 1436 | 1437 | 1438 | 1439 | 1440 |
| 1441 | 1442 | 1443 | 1444 | 1445 | 1446 | 1447 | 1448 | 1449 | 1450 |
| 1451 | 1452 | 1453 | 1454 | 1455 | 1456 | 1457 | 1458 | 1459 | 1460 |
| 1461 | 1462 | 1463 | 1464 | 1465 | 1466 | 1467 | 1468 | 1469 | 1470 |
| 1471 | 1472 | 1473 | 1474 | 1475 | 1476 | 1477 | 1478 | 1479 | 1480 |
| 1481 | 1482 | 1483 | 1484 | 1485 | 1486 | 1487 | 1488 | 1489 | 1490 |
| 1491 | 1492 | 1493 | 1494 | 1495 | 1496 | 1497 | 1498 | 1499 | 1500 |

Veire tanben : Lista dels sègles, Chifras romanas

---