Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Mond chinés

Lo **mond chinés** (o **sinosfèra**) designa un ensemble de paises o regions que son o foguèron dins l'airal de la cultura chinesa.
Los limits son de còps flotants segon los critèris causits. La lenga, la religion e l'escritura son qualques elements que pòdon dar un imatge
dels limits d'aquesta sinosfèra.

Mond chinés
## Lo critèri de la lenga

Lo critèri de la lenga es important. D'en primièr recampa totas las regions que s'i parla chinés.
Los paises o las regions que la lenga chinesa es oficiala son China, Taiwan, HK, Macau e Singapor.
Lo chinés es tanben pro parlat dins un fum de países asiatics per de minoritats d'origina chinesa.

Se pòt tanben considerar los paises que reçaupèron istoricament una influéncia massissa del lexic chinés: japonés, corean e vietnamian aital coma la màger part de las minoritats situadas en China orientala. Pel tibetan, lo mongòl, l'oigor e lo cazac parlats dins la partida occidentala de China l'influéncia es mai recenta e mens importanta.

## Lo critèri de la religion

La religion bodista de l'escòla mahayana es pròpria al mond chinés. Es la fòrma majoritària de bodisme en China pròpria, en Corèa, a Japon e a Vietnam. Dins las regions chinesas que i vivon de minoritats, lo bodisme tradicional es lo veïcul de diamant (Tibet, Mongolia) o lo bodisme Theravada (qualques grops dins lo sud).
Cal notar tanben que los Cazacs e los Oigors son tradicionalament musulmans.

Lo confucianisme e lo taoïsme coexiston amb lo bodisme mahayana ( China, Japon, Corèa e Vietnam) mas an pas agut cap d'expansion dins la partida occidentala de China fins al sègle XVI.

## Lo critèri de l'escritura

Los caractèrs chineses son emplegats en chinés, japonés e corean e o foguèron tanben autres-còps
a Vietnam. Los Tibetans e los Mongòls utilizan una escritura d'origina indiana mentre que los Oigors utilizan l'escritura aràbia.

## Referéncias
# Svalbard

Svalbard| Svalbard |
|
(Bandièra)
 |
|   |
| Administracion |
| Capitala | Longyearbyen 78° 13’ N, 15° 33’ È |
| Lenga oficiala | norvegian  |
| Politica |
| Forma de govèrn | sistèma parlamentari  |
|  • Governator  | Lars Fause (ca)  (2021–)  |
| Geografia |
|   |
| 78° 12′ N, 15° 54′ E |
|  |
| **Estat** | Norvègia  |
|  |
| Superfícia | 62 049 |
| Altitud mejana | 1 713 m  |
| Punt culminant | Newtontoppen (ca)  (1 713 m)  |
| Fus orari | +1 1 |
| Demografia |
|  • Totala | 2 668  ab. (2002) |
|  • Densitat | 43,03 ab./km² |
| Economia |
| Moneda | Corona norvegiana (`NOK`) |
| Autras informacions |
| Indicatiu telefonic | 47 |
| Domeni Internet | .no 2 |
| ISO 3166-2 | NO-21  |
|

---

 |
| Sit web | sysselmesteren.no  |

**Svalbard** es un archipèla situat dins l'ocean Artic aperaquí 1000 km al nòrd d'Escandinàvia. Es sovent nomenat incorrectament *Spitzberg* o *Spitsberg* qu'es lo nom de la pus granda illa de l'archipèla.

Es un territòri de Norvègia de l’estatut especial. Tres de las illas son abitadas: Spitsbergen, Bjja e Hopen. Es considerat coma lo territòri abitat pus septentrional del mond levat las basas militaras o de recèrca scientifica.

## Imatges

* Vista sus Longyearbyen
* Las montanhas Adventtoppen e Hiorthfjellet a Adventfjorden, just al nòrd de Longyearbyen
* Un panèu d'avertiment d'ors polaire a la frontièra nòrd-èst de Longyearbyen
# Ectoprocta

## Introduccion

Classicament apelat grop dels **briozoaris** o Bryozoa.

Aqueste grop qu'aparten al superembrancament dels *Lophophorata*, aparegut a l'Ordovician, es totjorn actual.

Aquestes pichons animals son apelats los **zoïdes**, vivon dins de lòtjas successivas, las **zoecias**, que fòrman una colonia, lo **zoarium**. Produson de matèria carbonatada.

## Ligams extèrnes

* Referéncia Fauna Europaea : *Bryozoa*  [archive] (en)
* Referéncia ITIS : *Ectoprocta*  [archive] (fr) (+ version anglesa [archive] (en))
* Referéncia ITIS : *Bryozoa*  **Invalid** [archive] (fr) (+ version anglesa [archive] (en))
* Referéncia Animal Diversity Web : *Bryozoa* [archive] (en)
* Referéncia Animal Diversity Web : *Ectoprocta* [archive] (en)
* Referéncia NCBI : *Bryozoa* [archive] (en)
# Sagitari (constellacion)

Constellacion dau Sagitari.
**Sagitari** (del latin *sagitarius*: 'arquièr', simbòl ♐) es una constellacion del zodiac, generalament representada coma un centaure amb un arc. Sagitari es situat entre la constellacion del Serpentari a l'oèst e la constellacion del Capricòrne a l'èst.

|  |
| --- |
|  **Las constellacions del Zodiac** |
| Aret · Taure · Geminis · Càncer · Leon · Verge · Balança · Escorpion · *(Serpentari)* · Sagitari · Capricòrne · Aqüari · Peisses |
# Messidor

**Messidor** es lo 10au mes del Calendièr republican.

| 220 | Messidor | CCXX |
| --- | --- | --- |
|

|  |
| --- |
|   |
| Primidi |
| Duodi |
| Tridi |
| Quartidi |
| Quintidi |
| Sextidi |
| Septidi |
| Octidi |
| Nonidi |
| Décadi |

 |

|  |
| --- |
| decada 28 |
| 1 | diluns 18 junh 2012 |
| 2 | dimars 19 junh 2012 |
| 3 | dimècres 20 junh 2012 |
| 4 | dijòus 21 junh 2012 |
| 5 | divendres 22 junh 2012 |
| 6 | dissabte 23 junh 2012 |
| 7 | dimenge 24 junh 2012 |
| 8 | diluns 25 junh 2012 |
| 9 | dimars 26 junh 2012 |
| 10 | dimècres 27 junh 2012 |

 |

|  |
| --- |
| decada 29 |
| 11 | dijòus 28 junh 2012 |
| 12 | divendres 29 junh 2012 |
| 13 | dissabte 30 junh 2012 |
| 14 | dimenge 1 julhet 2012 |
| 15 | diluns 2 julhet 2012 |
| 16 | dimars 3 julhet 2012 |
| 17 | dimècres 4 julhet 2012 |
| 18 | dijòus 5 julhet 2012 |
| 19 | divendres 6 julhet 2012 |
| 20 | dissabte 7 julhet 2012 |

 |

|  |
| --- |
| decada 30 |
| 21 | dimenge 8 julhet 2012 |
| 22 | diluns 9 julhet 2012 |
| 23 | dimars 10 julhet 2012 |
| 24 | dimècres 11 julhet 2012 |
| 25 | dijòus 12 julhet 2012 |
| 26 | divendres 13 julhet 2012 |
| 27 | dissabte 14 julhet 2012 |
| 28 | dimenge 15 julhet 2012 |
| 29 | diluns 16 julhet 2012 |
| 30 | dimars 17 julhet 2012 |

 |

|  |
| --- |
| 10 h |
| **2:99:24** |
|  |
| **07:10:55** |
| 24 h |

 |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Calendièr republican | - I - II - III - IV - V - VI - VII - VIII - IX - X - XI - XII - XIII - XIV - 233 - 234 - 235 - | (Romme) |

 |
# Austràlia Meridionala

Austràlia Meridionala| State of South Australia (en)  |
|

(Bandièra)
 |
|   |
| Nom oficial | State of South Australia (en)  |
| Administracion |
| Capitala | Adelaïda  |
| Politica |
| Forma de govèrn | Monarquia parlamentaria, Monarquia constitucionala, Democracia representativa e sistèma parlamentari  |
|  • Monarca (ca)   | Frances Adamson (ca)   |
|  • Primer ministre (ca)   | Peter Malinauskas (ca)  (2022–)  |
| Geografia |
|   |
| 30° S, 135° E |
|  |
| **Estat** | Austràlia  |
|  |
| Superfícia | 984 321 km²  |
| Altitud mejana | 162 m  |
| Punt culminant | Mount Woodroffe (ca)  (1 435 m)  |
| Fus orari | UTC+09:30 (ora estandard) UTC+10:30 (ora d'estiu) Austràlia/Adelaida (ca)   |
| Demografia |
|  • Totala | 1 891 700  ab. (31 de decembre de 2024 ) |
|  • Densitat | 1,92 ab./km² |
| Autras informacions |
| Prefix telefonic | 08  |
| ISO 3166-2 | AU-SA  |
|

---

 |
| Sit web | sa.gov.au  |

L’**Austràlia Meridionala** (en anglés *South Australia*) es un Estat de l’Austràlia. La capitala n’es Tarntanya o Adelaïde, escaissada la vila de las glèisas (*the City of Churches*). La populacion en 2002 èra de 1 522 500 abitants. Al sud de l’Estat, se tròba una granda illa, l’illa Cangoró (*Kangaroo Island*).

Las vilas principalas:

* Tarntanya (Adelaïde)
* Ceduna
* Port Augusta
* Peterborough

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | **Estats e territòris de l’Austràlia** |  |

 |
| *Estats*
Austràlia Meridionala •
Austràlia Occidentala •
Nòva Galas del Sud (amb l’Illa Norfolk) •
Queensland •
Tasmania •
Victòria
*Territòris interiors*
Territòri de la capitala australiana •
Territòri del Nòrd •
Territòri de la baia de Jervis
*Territòris exteriors*
Antartic australian •
Territòris Australians de l'Ocean Indian (Illa Christmas •
Illas Cocos) •
Illa Lord Howe •
Illas Ashmore e Cartier •
Illas de la Mar de Coralh •
Illa Heard e illas McDonald |
# Art rupèstre

Art rupèstre preïstoric de la vau de Côa en Portugal.
Abric de Chimiachas a Alquezra, Aragon.
Gravadura de Valcamonica.
L'expression d'**art rupèstre** designa l'ensemble deis òbras d'art realizadas per l'òme subre ròcas, lo pus sovent en plen aire. Correspond a l'expression anglesa *rock art* e la majoritat deis autors l'opausan uei a l'art parietau (art subre parets de baumas o *cave art*) mai tanben a l'art mobiliari (que se pòt desplaçar). Aquesta forma d'art ocupa una partida màger dins l'art preïstoric. Es pas lo fruch d'una etnia o d'una cultura particulara, mai s'es espandit dins lo mond en seguissent una distribucion universala.

Segon lo preïstorian Emmanuel Anati, i auriá 45 milions de pinturas rupèstras subre ròcs e dins de baumas, dins 170000 sits de 160 país.
# Nadir

Illustracion de la posicion relativa del Zenit e del Nadir.
En astronomia e en geografia lo **nadir** (de l'arabi ندير nadeer نظير nathir, «opausat») es lo punt inferior de l'esfèra celèsta, segon la perspectiva d'un observator en dessús de la Tèrra e la projeccion de l'alinhament vertical qu'aquela jos los pès de l'observator, localizada de l'autre costat de la planeta e a o opausat al Zenit, punt ont lo sòl demòra perpendicular a la region subtropicala en plen solstici.

## Vejatz tanben

* Zenit
# Sionisme

Theodor Herzl, autor deu libe *Der Judenstaat* (1896), qu'ei considerat com lo fondator deu Sionisme
Lo **Sionisme** (ציונות *Tsiyyonut* en ebrieu), derivat de Sion, lo nom d'un tuc de Jerusalèm e per extension la vila era medisha, dab lo sufixe *-isme* qui serveish tà formar un sarròt de noms de doctrinas, qu'ei ua ideologia politica nacionalista qui preconiza l'existéncia d'un centre espirituau, territoriau o nacionau judiu dens la Tèrra d'Israèl. A la neishença deu movement, a la fin deu sègle XIXau, aqueth territòri qu'apartienèva a l'Empèri Otoman puish, arron de la Purmèra Guèrra Mondiau, qu'estó devath la sobeiranetat de la Gran Bretanha. Suu plan ideologic e institucionau, lo Sionisme que vòu tornar balhar aus judius un estatut perdut autanlèu l'Antiquitat, valent a díser çò d'un pòble tornar gropat au sen d'un medish estat.
# Asquenasitas

*Jusieus pregant dins la sinagòga durant lo Yom Kipur*, per Maurycy Gottlieb, una representacion de la comunitat asquenasita de Viena en Àustria au sègle xix.
Leis **asquenasitas** (ebrèu: אשכנזים) son un grop etnoreligiós jusieu provenent d'Euròpa Centrala e Orientala, especialament d'Alemanha, Polonha, Russia, Àustria-Ongria e Alsàcia-Lorena. Lor lenga pròpria es lo yiddish, derivada de l'alemand e enriquida d'emprunts a l'ebrèu, au polonés e au rus. Sa liturgia es probablament influenciada per lei culturas pròchas dins aquelei país.

Lo mot ashkenaz designava lei tèrras que s'estendián en delà de Ren donc en Alemanha. Per leis autors ebrèus de l'Edat Mejana, aquest meteis mot designava lei país germanics e d'Euròpa centrala, tèrras que lei jusieus començavan de s'i installar. Dins la Bíblia, designa a l'origina leis escitas e sei país.

Lei populacions jusievas asquenasitas an viscut dins aquestei domenis dempuei lo sègle x. S'estima que leis asquenasitas representavan 3% de la populacion jusieva mondiala au sègle xi.

## Referéncias
# Bakó

*Bakó*|

|  |
| --- |
|  |

 |
| País | Azerbaitjan |
| Superfícia | 260 km² |
| Populacion | 2 045 815 (2011) |
| Latitud | 40° 23' N |
| Longitud | 49° 52' È |
| Localizacion de la vila en Azerbaitjan |
|  |

La ciutat de Bakó, amb la Mar Caspiana.

**Bakó** (en azèri: *Bakı*; en persan: باکو *Badkube*) es la capitala d'Azerbaitjan. La populacion èra estimada a 2 045 815 abitants, en 2011. Sa superfícia totala es 260 km². Es bordada per la Mar Caspiana, a l'èst.

## Nòtas e referéncias
# Sistèma CGS

Lo **sistèma CGS** es un sistèma d'unitats de mesura de las grandors fisicas, que las unitats de basa son :

* lo **centimètre** per las longors;
* lo **grama** per las massas;
* la **segonda** per lo temps.

## Fondament e usatge

Le *sistème CGS* foguèt prepausat per la British Association for the Advancement of Science en 1874. Foguèt utlizat en sciéncia fins a la mitat del sègle XX.
En 1946 lo Comitat internacional dels pes e mesuras aprova lo sistèma MKSA (mètre (**m**), quilograma (**k**g), segonda (**s**), ampèr (**A**).
Ara lo Sistèma internacional d'unitats reten set unitats de basa.

Lo sistèma CGS demora fòrça utilizat dins unes domènis de la sciéncia. Per exemple, en conductimetria, las constantas de cellulas son donadas en cm-1. En espectroscopia infraroja o UV-visible, l'unitat mai sovent utilizada es tanben lo cm-1. Dins la classificacion periodica, las unitats son en grama par mól (e non pas en kg/mol coma deuriá èsser lo cas dins lo sistèma MKS). Aqueste sistèma es tanben fòrça utilizat en astronomia ont de fluses s'exprimisson sovent en erg/s/cm2/Hz, o encara en gravimetria.

## Comparason CGS/SI

Unitats CGS utilizadas en mecanica| Dimension | Unitat | Definicion | SI |
| --- | --- | --- | --- |
| **logor** | centimètre | 1 cm | = 10× 10-2 m |
| **Massa** | Grama | 1 g | =10× 10-3 kg |
| **Temps** | Segonda | 1 s | = 1 s |
| **Acceleracion** | gal | 1 gal = 1 cm⋅s-2 | = 10× 10-2 m/s2 |
| **Fòrça** | dina | 1 dyn = 1 g⋅cm⋅s-2 | = 10× 10-5 N |
| **Energia** | erg | 1 erg = 1 g⋅cm2⋅s-2 | = 10× 10-7 J |
| **Poténcia** | erg per segonda | 1 erg/s = 1 g⋅cm2⋅s-3 | = 10× 10-7 W |
| **Pression** | Baria | 1 Ba = 1 dyn/cm2 = 1 g cm−1 s−21 g⋅cm-1⋅s-2 | = 10× 10-1 Pa |
| **Viscositat** | poise | 1 P = 1 g⋅cm-1⋅s-1 | = 10× 10-1 Pa⋅s |
| **Induccion magnetica** | gauss | 1 G | = 0,1 mT |

## Nòtas e referéncias
# William Shockley

| William Bradford Shockley Jr. |
| --- |
|  |
| Biografia |
| Naissença | 13 de febrièr de 1910 Londres, Reialme Unit |
| Mòrt | 12 d'agost de 1989 Stanford, Califòrnia |
| Activitat |
| Distincions | Prèmi Nobel de Fisica en 1956 |

**William Bradford Shockley Jr.** (n. 13 de febrièr de 1910 - m. 12 d'agost de 1989) foguèt un un fisician nòrd-american premiat amb lo Prèmi Nobel de Fisica l'an 1956.

## Biografia

Nasquèt dins la vila de Londres filh de parents nòrd-americans. Installat amb la siá familha a l'estat nòrd-american de Califòrnia estudièt fisica a l'Institut Tecnologic de Califòrnia e se doctorèt l'an 1936 a l'Institut Tecnologic de Massachusetts.

William Shockey moriguèt lo 1989 dins la vila californiana de Stanford a consequéncia d'un càncer de prostata.

## Recèrca scientifica

Inicièt los sieus primièrs trabalhs a l'entorn dels electrons als Laboratòris Bèles de Nòva Jersei, contunhant posteriorament en l'investigacion sul radar, fins que lo 1942 abandonèt lo sieu càrrer als Laboratòris Bèles per venir director del Grop de recèrca de la guèrra anti-submarina de l'Universitat de Columbia.

A la fin de la Segonda Guèrra Mondiala los laboratòris Bèles formèron un grop de trabalh a l'entorn de la fisica d'estat solid, condusit per Shockley e lo quimista Stanley Morgan, amb la collaboracion de John Bardeen, Walter Houser Brattain, Gerald Pearson, Robert Gibney, Hilbert Moore e de divèrses tecnicians. La siá assignacion èra cercar una alternativa d'estat solid als amplificadors de cristal fragilas de la valvula de void. Las siás primièras temptativas foguèron basadas en las idèas de Shockley sus usar un camp electric extèrne en un semiconductor per afectar la siá conductivitat. Aqueles assages manquèron a cada pròva, fins que Bardeen suggeriguèt una teoria que invocava los estats superficiales qu'evitèron que lo camp penetrèt lo semiconductor. Las siás recèrcas contunhèron amb la descripcion del diòde, la version electronica de la valvula de void. Las siás recèrcas a l'entorn dels semiconductors lo portèron a formular lo 4 de julhet de 1951 lo transistor bipolar, en obtenent la siá brevet en setembre del meteis an.

Lo 1957 fondèt lo sieu pròpri laboratòri d'investigacion, Fairchild Semiconductor, mas la siá forma de portar l'entrepresa provoquèt qu'uèch de los sieus investigadors abandonèsson la companhiá lo 1958, que foguèsson entre el Robert Noyce e Gordon Moore que mai tard crearián Intel.

L'an 1956 foguèt premiat amb lo Prèmi Nobel de Fisica, amb John Bardeen e Walter Houser Brattain, *per la siá recèrca en semiconductors e per la descobèrta de l'efièch transistor*.

* Portal de la fisica
# Windows 98

**Windows 98** (nom de còdi *Memphis*) es un sistèma operatiu de la societat Microsoft, successor de Windows 95. Lo produch es declinat en doas versions principalas : la premièra sortida lo 25 de junh de 1998 puèi una mesa a jorn de la precedenta dicha "Segonda Edicion", sortida lo 23 d'abril de 1999. Foguèt seguit per Windows ME (Millennium) pel grand public e per Windows 2000 pels entrepresas. Constituís la segonda version de Windows 9x. Tot coma son predecessor, Windows 98 es bastit sus MS-DOS 7.1 e aurà estat la darrièra version a prene en carga lo mòde real.
# Parallaxi

Sistèma de mesura amb una agulha onte la parallaxi pòu entraïnar d'errors de mesura en foncion de la posicion de l'uelh de l'observator.
La **parallaxi** es l'incidéncia dau cambiament de posicion d'un observator sus l'observacion d'un objècte. Es una nocion importanta per lei diferentei disciplinas utilizant d'aparelhs optics. En metrologia, pòu entraïnar d'errors de mesura en causa de la diferéncia de posicion entre l'uelh de l'observator e l'otís de mesura (per exemple, una agulha). En astronomia, es a l'origina d'un desplaçament deis objèctes celèsts dins lo cèu que permet de mesurar la distància entre aqueleis objèctes e la Tèrra.

## Liames intèrnes

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
# Clima eqüatorial

mapa dels climas mondials
Lo **clima eqüatorial** es un tipe de clima de la zona cauda intertropicala. Concernís las regions mejacièras de l'eqüator.

Se caracteriza per una sola sason, de fòrtas precipitacions que los maxims d'intensitat son als equinòccis, e amb una fòrta calor gareben de contunh tot l'an. La temperatura mejana es de 28 °C. Es un clima caud e umid, que dona la sensacion de mostor. La pression atmosferica es totjorn baissa. Los vents son rars, levat qualques tornadas o tifons ligats a de pressions localas flacas. Las pluèjas son gaireben quotidianas per un total anadièr d'uns 1 755 mm. Las pluèjas son fòrça mai abondantas als equinòccis e se debanan puslèu en vesprada. En efècte, l'aire caud se carga en umiditat e coneis un moviment ascendant. Amb l'altitud, se produch un refregiment (amb formacion de nívols de tipe cumulonimbus) que provòca de pluèjas sovent violentas.

Los rius an sovent de debits gigantescs: lo flum Còngo raja 40 000 m³ per segonda e l'Amazonas, près de 150 000.
Los sols son ruscats e donan la Laterita de color roja (a causa de la preséncia d'oxíd de fèrre), que los autres minerals solubles (en particular las basas) s'anèron. Son alara de sols paures.
Sa vegetacion naturala est la sèlva densa (o jungla).

Clima eqüatorial a Iquitos (Peró)
La sèlva eqüatoriala Guaianesa
# Illas Mariannas del Nòrd

*Commonwealth of the Northern Mariana Islands
Sankattan Siha Na Islas Mariånas*|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |

 |
|  |
| Lengas | anglés, carolinian, chamorro |
| capitala | Capital Hill, Saipan |
| Cap d'Estat | Joe Biden |
| Governador | Ralph Deleon Guerrero Torres |
| Superfícia | 463,63 km² |
| Populacion | 86 616 (2007) |
| Moneda | dolar american |
| Ora | UTC+10 |
| Imne nacional | *Gi Talo Gi Halom Tasi* *Satil Matawal Pacifiko* |
| Còde ISO 3166 | MP |
| Domeni Internet | .mp |
| Còde telefonic | 1-670 |

Las **illas Mariannas del Nòrd** son un archipèla de Micronesia, dins l'Ocean Pacific, e un estat liurament associat als Estats Units.

Lor capitala es lo vilatge de Capital Hill dins la municipalitat de Saipan.

## Istòria

Dependéncia espanhòla abans 1898, foguèron vendudas a Alemanha que ne faguèt una colonia (illas Marianas). En 1914, foguèron ocupadas per Japon, qu'obtenguèt en 1919 un mandat de la Societat de las Nacions. En 1941, serviguèron de basa als japonés per l'invasion de Guam.

En 1944-1945, foguèron ocupadas pels Estats Units qu'obtenguèron un mandat de las Nacions Unidas. Dins las annadas 1060, votèron l'unificacion amb Guam mas los guamés la rebutèron. En 1986 recebèron un estatut d'estat liurament associat.

## Geografia

Las illas Mariannas del Nòrd fan partida de las illas Mariannas, en Micronesia. La sola illa Marianna qu'es pas dins las Mariannas del Nòrd es l'illa de Guam.

Son divididas en quatre municipis:

* Illas del Nòrd
* Rota
* Saipan
* Tinian

### Cultura

### Ligams extèrnes

* Ofici del governador de las Mariannas del Nòrd

Païses d'Oceania

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|

|  |  |
| --- | --- |
| **Austràlia** | Austràlia · Illa Norfolk |
| **Melanesia**Fichièr:Mapa de Melanesia.png | Timòr Èst · Fiji · Molucas , Nòva Guinèa Occidentala (partidas d'Indonesia) · Nòva Caledònia · Papoa-Nòva Guinèa · Illas Salamon · Vanuatu |
| **Micronesia** | Guam · Kiribati · Illas Marshall · Illas Mariannas del Nòrd · Micronesia · Nauru · Belau |
| **Polinesia** | Samoa Americana · Illas Cook · Polinesia Francesa · Hawaii · Nòva Zelanda · Niue · Pitcairn · Samoa · Tokelau · Tònga · Tuvalu · Illas Wallis e Futuna |

 |  |
# Shetland

Shetland| Sealtainn |
|
(Bandièra)
 |
|   |
| Imne | ' |
| Administracion |
| Capitala | Lerwick |
| Lenga oficiala | anglés escocés  |
| Geografia |
|   |
| 60° 21′ 24″ N, 1° 15′ 38″ O |
|  |
| **Estat** | Reialme Unit |
| **Nacion constitutiva** | Escòcia  |
|  |
| Superfícia | 1,466 km² |
| Punt culminant | Ronas Hill (ca)  (450 m)  |
| Fus orari | +0 |
| Demografia |
|  • Totala | 23 210  ab. (2012) |
| Autras informacions |
| Domeni Internet | [[.]] |
| ISO 3166-2 | GB-ZET  |
|

---

 |
| Sit web | shetland.gov.uk  |

**Shetland** (en gaelic escocés: *Sealtainn*), o **Shetland Islands** (islas Shetland), es una archipèla subarctica d'Escòcia que s'estend al nòrd èst de l'isla de Granda Bretanha e forma part del Reialme Unit.

Las islas son situadas a 80km al nòrd èst de las islas Orcadas e a 280km al sud èst de las Islas Feròe e constituisson una part de la division entre l'Ocean Atlantic a l'oèst e la Mar del Nòrd a l'èst. La superfícia totala n'es de 1466 km2 e la populacion n'èra de 23,210 abitants en 2012. Shetland es un dels 32 *council areas* d'Escòcia. Son centre administratiu es Lerwick, que n'es tanben capitala de las islas Shetland dempuèi 1708.

La pus granda isla, dicha simplament *Mainland*, a una superfícia 967 km2, que ne'n fa la tresena pus granda isla escocesa e la cinquena de las islas britanicas. I a quinze islas inabitadas. L'archipèla ten un clima oceanic e una geologia complèxa.

## Istòria

L'ocupacion umana de las islas data del periòde Mesolitic, e las primièras referéncias escritas a l'epòca romana.
Après d'èsser estadas colonizadas pels escandinaus e de formar part de Norvègia durant l'Edat Mejana, las islas passèron a la Corona Escocesa lo 20 de febrièr de 1472. Durant la Segonda Guèrra Mondiala d'embarcacions de las Shetland conegudas coma "Shetland bus" donèron d'ajuda a la Norvègia ocupada, e n'evacuèron de fugitius.

Coma lenga de la populacion, l'ancian norn foguèt suplantat per l'escocés, que al seu torn es estat substituït per l'anglés.

### Referéncias