Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Nomenclatura binomiala

En taxinomia (botanica, zoologia, etc.), lo **nom binomial**, o **binòmi**, proven de la combinason de dos noms e servís a designar un taxon de reng inferior al genre. Formalizada per Linné al sègle XVIII, la nomenclatura binomiala amb d’autres aspèctes formals de la nomenclatura biologica, constituisson lo « sistèma linnean ».

La **nomenclatura binomiala** es doncas una convencion estandardizada per nomenar las divèrsas espècias. Coma la paraula *binomiala* o suggerís, lo nom scientific d'una espècia es compausat per la combinason de dos mots: lo genre e l'espècia, aital dins un meteis genre pòdon existir divèrsas espècias que mantenon lo primièr tèrme e càmbian lo segond dins la nomenclatura binomiala. Lo nom de genre comença totjorn amb una majuscula e lo de l'espècia totjorn en minuscula; ambedós tèrmes s'escrivon en cursiva, per exemple: *Homo sapiens*.
# Açòres

Açòres| Açores (pt)  |
|

(Bandièra)
 |
|   |
| Nom oficial | Açores (pt)  |
| Administracion |
| Capitala | Ponta Delgada, Angra do Heroísmo e Horta  |
| Geografia |
|
Wikimedia | © OpenStreetMap |
| 38° 37′ 26″ N, 28° 01′ 52″ O |
|  |
| **Estat** | Portugal  |
|  |
| Superfícia | 2 322 km²  |
| Altitud mejana | 2 351 m  |
| Punt culminant | Mont del Pico (2 351 m)  |
| Fus orari | UTC−01:00 (ora estandard) UTC±00:00 (ora d'estiu)  |
| Demografia |
|  • Totala | 236 440  ab. (2021 ) |
|  • Densitat | 101,83 ab./km² |
| Economia |
| Moneda | Èuro  |
| Istòria |
| Pairinatge | Esperit Sant  |
| Autras informacions |
| ISO 3166-2 | PT-20  |
|

---

 |
| Sit web | azores.gov.pt  |

Los **Açòres** (en portugués: *Os Açores*), oficialament la Region Autonòma dels Açores (en portugués: *Região Autónoma dos Açores*), son un archipèla portugués situat dins l'ocean Atlantic, entre los continents american, europèu e african.

## Istòria

Aquesta seccion es voida, pas pro detalhada o incompleta. **Vòstra ajuda** es benvenguda !
## Politica

Aquesta seccion es voida, pas pro detalhada o incompleta. **Vòstra ajuda** es benvenguda !
## Geografia

Aquesta seccion es voida, pas pro detalhada o incompleta. **Vòstra ajuda** es benvenguda !
## Economia

*De veire: Economia dels Açòres*

## Cultura

Aquesta seccion es voida, pas pro detalhada o incompleta. **Vòstra ajuda** es benvenguda !
## Referéncias
# Illas Canàrias

Illas Canàrias| Islas Canarias (es)  |
|

(Bandièra)
(Escut d'armas) |
|   |
| Imne | Himno de Canarias  (28 d'abril de 2003 ) |
| Devisa | (cap) |
| Nom oficial | Islas Canarias (es)  |
| Administracion |
| Capitala | Santa Cruz de Tenerife e Las Palmas de Gran Canaria |
| Lenga oficiala | espanhòl  |
| Politica |
|  • President | Ángel Víctor Torres y Pérez  |
| Geografia |
|   |
| 28° 00′ N, 15° 45′ O |
|  |
| **Estat** | Espanha  |
|  |
| Superfícia | 7 447 km²  |
| Punt mai bas | ocean Atlantic nòrd (0 m)  |
| Punt culminant | Teide (3 715 m)  |
| Fus orari | UTC±00:00 (ora estandard) UTC+01:00 (ora d'estiu) ocean Atlantic/Canàrias  |
| Demografia |
|  • Totala | 2 025 951 ab. (2024 ) |
| Economia |
| Moneda | Èuro  |
| Autras informacions |
| ISO 3166-2 | ES-CN |
|

---

 |
| Sit web | gobiernodecanarias.org  |

Las **Illas Canàrias** (en castelhan: *Islas Canarias*) son un archipèla de sèt illas majoras, quatre illas menoras e dos illons volcanics de l'ocean Atlantic, situats al nòrd-oèst del continent african, pus precisament davant las còstas de Marròc e del Sahara Occidental. Se tròba entre los 27° 37' e 29° 23' de latitud Nòrd, e entre los 13° 20' e los 18° 16' de longitud Oèst. Administrativament, constituisson una comunautat autonòma d'Espanha amb lo nom de **Canàrias**. I a doas capitalas: Santa Cruz de Tenerife e Las Palmas de Gran Canaria.

## Geografia

Las illas Canàrias son un archipèla situat dins l'Ocean Atlantic, al nòrd-Èst de la còsta d'Africa. L'archipèla forma l'ecoregion macaronesiana amb los Açòres, Cap Verd, l'archipèla de Madèira e las Illas Salvatjas. L'illa canària mai prèpa del continent se tròba a 108 km del nòrd-oèst de la còsta africana.

L'archipèla de las Canàrias es format per las sèt illas majoras:

* Tenerife (capitala Santa Cruz de Tenerife);
* Grand Canària (capitala Las Palmas de Gran Canaria);
* Lanzarote (capitala Arrecife);
* La Palma (capitala Santa Cruz de La Palma);
* La Gomera (capitala San Sebastián de La Gomera);
* El Hierro (capitala Valverde);
* Fuerteventura (capitala Puerto del Rosario)

Mapa de las Canàrias (en espanhòl)
Las quatre illas menoras:

* La Graciosa, la sola poblada (d'aperaquí 600 ab.)
* Lobos;
* Alegranza;
* Montaña Clara

e dos illons:

* Ròc de l'Èst;
* Ròc de l'Oèst

## Cultura

La cultura canària se compausa de dos jaces entrebescats:

* Lo rèirefons guanche (berbèr) constituís la cultura d'origina de l'archipèla. Lo guanche (berbèr) se parla pas pus mas a laissat de traças dins l'espanhòl actual amb de noms pròpris, de tèrmes, de formulas e de noms emblematics. Lo guanche auriá coexistit amb l'espanhòl e auriá desparegut al sègle XVIII.
* L'aportacion coloniala europèa, a partir del sègle XIV, puèi la conquista per Castelha de 1402 a 1496, an generalizat l'usatge de la lenga espanhòla e de la religion catolica.
# Ascension (Illa)

|  |  |
| --- | --- |
| capitala | Georgetown |
|  |
| Reina | Elisabèt II del Reialme Unit |
| Administrator | Steven Clive Chandler |
| Superfícia | 88 km2 |
| Populacion Densitat | 940 22 ab./km2 |

L'**Illa de l'Ascension** es una illa de l'ocean Atlantic que fa partida del territòri d'otramar britanic de Santa Elena, Ascension e Tristan da Cunha.
# Cabòça

ceba
La **cabòça** (var. **cabòç**; **cabolh**; **cabolha**) es un organ, mai sovent sosterranh, format per de fuèlhas carnosas e una camba fòrça corta e d'ont sortisson las raices de cada planta.

Exemples de cabòça: las cebas, l'alhs...

Cabòças d'escaluènha
Cabòça d'Amarillis
Una cabòça es una camba corta amb de fuèlhas carnosas o de basas de fuèlhas. Aquelas fuèlhas sovent fondan d'organs de resèrva de nutriments pendent la dormida de la planta.

Las fuèlhas basalas mas sovent pòrton pas de fuèlhas, mas contenon de resèrvas de nutriments que permet a la planta de sobreviure a de condicions dificilas. Al centre del bulb i a un punt de creissença vegetatiu o un brot que florirà sens espelir. La basa es formada per una camba, e la creiccença de la planta ocorrerà des d'aquesta placa basal. Las raiças sortisson de la partida en dejós de la basa e las cambas novèlas e las fuèlhas de la partida superiora. Las cabòças *tunicadas* an d'escatas exterioras membranosas qu'aparan la lamina d'escatas carnosas. Las espècias dels genres *Allium*, *Hippeastrum*, *Narcissus*, e *Tulipa* an totas de cabòças tunicadas. Las cabòças non tunicadas, coma *Lilium* e *Fritillaria* an pas la tunica protectitz e las seunas escatas son mai liuras.

D'autres tipes d'organs de resèrva (coma los còrmas, rizòmas, e tuberculs) a vegada son considerats a tòrt coma de bulbs. Geofit es lo tèrme botanic per totas las plantas que fòrman d'organs de resèrva sosterranhs entre las qualas trobam las cabòças, tubercls e còrmas. Qualques orquidèas epifitas forman de **pseudocabòças**, que superficialament semblan a de cabòças.

Gaireben totas las plantas que fòrman de cabòças vertadièras son de monocotiledonèas, e comprenon:

* La Ceba, l'alh, e los autres del genre *Allia*, dins la familha Alliaceae.
* Fòrça dins la familha dels Liliaceae.
* *Amaryllis*, *Hippeastrum*, *Narcissus*, e d'autres dins la familha Amaryllidaceae.
* Dos grops d'espècias dins lo genre *Liris* dins la familha Iridaceae: sosgenre *Xiphium* e sosgenre *Hermodactyloides*.

*Oxalis*, dins la familha Oxalidaceae, es l'unic genre de dicotiledonèas que produtz de cabòças vertadièras.

La cabòça creis fins a la florason e la planta florís pendent l'estadi reproductiu. de condicions particularas del mitan son necessàrias per activar la transicion cap a l'estadi seguent, coma del refregiment ivernal cap a la pujada de las temperaturas de la prima.

## Bulbilhons

Qualques plantas forman de pichonas cabòças a l'aissèla foliara. Diverses membres de la familha de la ceba, Alliaceae, inclusissent *Allium sativum* (alh), forman bulbilhons dins lo cap floral, a vegadas sòudats a las flors e de còp que i a al luòc de las flors. L'anomenada Ceba perpetuala (*Allium cepa'' var. ''proliferum*) forma de cebas pichonas mas pro grossas per èsser conservadas dins de vinagre.

Qualques falguièras, coma Asplenium bulbiferum produson de plantas novèlas a las puntas de las seunas frondas, que poirián èsser considerat coma de bulbilhons.

* Bulbilhons de *Lilium lancifolium*
* Alh silvèstre (*Allium vineale*) amb bulbilhons
* Allium fistulosum

## Referéncias
# Fuèlha

Fuèlha amb nervadura pinnada e marge sinuat
La **fuèlha** (var. **fuelha**, **fuòlha**, **huelha**) es un organ laminar de creissença limitada dins las plantas, especializat dins la fotosintèsi. Nais dins los noses e se dispausa lateralament subre la camba. Es generalament verda amb simetria bilaterala.

Es tipicament plana e fina, çò que favoriza l'exposicion dels cloroplasts de las cellulas (clorenquima) a la lutz subre una superfícia larga e permet que la lutz s'introdusisca entièrament dins los teissuts fins. Es dins las fuèlhas que la majoritat de las plantas realizan la respiracion e la transpiracion.

Las fuèlhas se pòdon especializar dins çò d'acumular d'aiga, de noiridura o dins d'autras foncions. Las plantas sens fuèlhas se nomenan *afillas*.

## Nòtas e referéncias

<referéncias/>

## Ligams extèrns

* Portal de la botanica