Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# 8 de decembre

|  |
| --- |
|  Ongria en **decembre**. |
| ←decembre→ |
| Descobridor o inventaire |  |
| Data de descobèrta |  |
| Contrari |  |
| Color |  |
| Simbòl de quantitat |  |
| Simbòl d'unitat |  |
| Proprietat de |  |
| Fondador |  |
| Compren |  |
| Data de debuta |  |
| Data de fin |  |
| Precedit per |  |
| Seguit per |  |
| Coordenadas |  |
| 1èr | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 |
| 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 |
| 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 |
| 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 |
| 29 | 30 | 31 |   |

## Eveniments

* 1829 - en Argentina comença lo primièr govèrn de Juan Manuel de Rosas.
* 1854 - en Roma, lo papa Piu IX proclama lo dògma de la Immaculada Concepcion, que sosten que Maria, maire de Jèsus de Nazaret, nasquèt liura del pecat original (lo pecat qu'auriá transmés Adam a tota l'umanitat).
* 1939 - en Peró, Manuel Prado Ugarteche assumís la presidéncia.
* 1941 - Lo Congrès dels Estats Units apròva una declaracion de guèrra contra Japon, qu'implica oficialament a Estats Units en la Segonda Guèrra Mondiala. Alemanha declara a lo sieu torn la guèrra als Estats Units.

## Naissenças

* 1832 - Bjørnstjerne Bjørnson, escrivan norvegian, Prèmi Nobel de Literatura (m. 1910)
* 1865 - Jean Sibelius, compositor finés de musica classica (m. 1957)
* 1870 - José María Moncada Tapia, president de Nicaragua (m. 1945)
* 1886 - Diego Rivera, pintor mexican (m. 1957)
* 1908 - Max Roqueta, escrivan de lenga occitana (m. 2005)
* 1925 - Sammy Davis Jr., actor american (m. 1990)
* 1936 - David Carradine, actor american (m. 2009)
* 1938 - John Agyekum Kufuor, president de Ghana
* 1943 - Jim Morrison, musicaire american (m. 1971)
* 1947 - Thomas Cech, quimista american, Prèmi Nobel
* 1953 - Kim Basinger, actritz americana
* 1956 - Pierre Pincemaille, musician francés

## Decèsses

* 1978 - Golda Meir, primièra ministra d'Israèl (n. 1898)
* 1980 - John Lennon, musician, compositor e cantaire britanic (n. 1940)

---

Veire tanben :

* 7 de decembre | 9 de decembre
* genièr | febrièr | març | abril | mai | junh | julhet | agost | setembre | octobre | novembre | decembre
* Calendièr d'eveniments (los 366 jorns de l'an).
# Martin Scorsese

Scorsese al festival de Canas (2002)
**Martin Scorsese** es un realizaire american. Nascut lo 17 de novembre de 1942 à Flushing (Long Island, Estat de Nòva York), de parents d'origina siciliana, passa son enfança dins lo quartièr Little Italy de Nòva York, que li inspirèt sa carrièra. En 2007, ganha l'Oscar del melhor realizaire, per Los Infiltrats (The Departed). Sos principals filmes son Taxi Driver, Raging Bull, Goodfellas e Casinò.
# Escrivan

Gaspar Melchor de Jovellanos, escrivan espanhòl (Francisco Goya, 1789).
Un **escrivan** es una persona dedicada a la composicion literària. De forma larg, un escrivan es una persona qu'escriu tèxtes mejans quin que siá tipe de document, un autor d'obres escrichas o inttrepresa qu'utiliza l'escriptura per difusar sa idèas o a aqueles des autes. Dempuèi l'alfabetizacion de l'enfant, es pòt considerar que quine que siá persona siá un escrivan, mas lo tèrme abitualament se redusís a aqueles que fan profession d'aquela activitat. Pasmens, s'agís pas d'aver un vejaire sonque comercial: aquel que desira o èsser pòt venir escrivan malgrat que l'òbre sapita pas a se publicar jos quin que siá cap format. Dins las innombrablas formas en que un escrivan pòt exercir i a lo teatre, la poesia, la prosa, l'assag, lo jornalisme, l'senari, e dins quin que siá genres literaris existissent.

## Vejatz tanben

* Conte
* Fabla
* Novèla
* Raconte
* Calligrafia
# Kobani

|
 Kobani (ar) e ofic. عين العرب (*Ayn al-Arab*) (ku) *Kobanî* o *Kobanê* |
| --- |
| Descobridor o inventaire |  |
| Data de descobèrta |  |
| Contrari |  |
| Color |  |
| Simbòl de quantitat |  |
| Simbòl d'unitat |  |
| Proprietat de |  |
| Fondador |  |
| Compren |  |
| Data de debuta |  |
| Data de fin |  |
| Precedit per |  |
| Seguit per |  |
| Coordenadas |  |
|  |
| Geografia fisica |
|  |
| Coordenadas | 36° 53′ 28″ N, 38° 21′ 13″ E |
| Superfícia | 7 km² |
| Altituds  · Mejana |   520 m |
| Geografia politica  |
| País | Iraq  |
| Governorat | Alèp |
| Geografia umana |
| Populacion (?) | 40 000 ab. |

**Kobani** (curd: *Kobanî* o *Kobanê)* o **Ain al-Arab** (arab: عين العرب o arab levantin ʕeːn elˈʕɑrɑb) es una vila del nòrd de Siria, fasent partit d'un canton del Rojava (lo Curdistan sirian), es sus la fontièra amb Turquia. Aviá una populacion de 44 821 abitants al sens de 2004 e es abitada per de curdes, d'arabs, de turcmèns e d'armenians segon una estimacion de 2013.

## Geografia

Aquesta seccion es voida, pas pro detalhada o incompleta. **Vòstra ajuda** es benvenguda !
## Istòria

Kobani foguèt bastida a l'entorn d'una gara en 1912. La via liga Bagdad e Ankara. Lo nom curd de la vila, *(ku)Kobanê*, ven de la societat alemanda que bastiguèt lo camin de fèrre « (de)Kompany bahn ».

En 1915, los refugiats armenians que fugiguèron lo genocid fondèron un vilatge près de la gara. Serán rejonchs pels Curds de las regions vesinas.

Pendent la demarcacion de la frontièra amb la Turquia en 1921, una partida de la vila passèt de l'autre costat de la frontièra.

Al sègle XX, i aviá tres glèisas armenianas dins la vila, mas gaireben tota la populacion armeniana migrèt en URSS dins los ans 1960. Las infrastructuras de la vila foguèron realizadas per las autoritats francesas, e de bastiments de construccion francesa existisson uèi encara.

Dins l'encaste de la guèrra civila siriana, la vila passèt jol contraròtle del moviment curd *Yekîneyên Parastina Gel* dempuèi 2012, per que aquela region constituís un grand smbòl estrategic e cultural (lo líder curd Abdullah Ocalan i èra lo 2 julhet de 1979, pauc après la fondacion del PKK). En julhet de 2014, l'Estat Islamic ensagèt de prene la vila çò que capitèt a far en setembre 2014. Fòrça de combats se debanèron dins la vila entre l'Estat Islamic e l'YPG (Unitats de proteccion del pòble) que fuguèt ajudat per las atacas aerianas de la coalicion internacionala. Lo 25 de genièr de 2015, la vila tornèt a l'YPG mas ne demora pas qu'un claps de bastiments.

## Referéncias
# Harry Potter

**Harry Potter** es une seria de sèt libres escrits per J.K. Rowling que conta las aventuras del jove masc Harry Potter. Dempuèi la publicacion del primièr libre en 1997, la seria a agut un succès mondial, e an paregut d'adaptacions en filmes, en jòcs video e plan d'autres products derivats.

La seria a conegut un succès immense tanplan demest los joves que los adultes. Al mes de genièr de 2016, s'èran venduts dins lo monde mai de 450 000 mila exemplaris tradusits dins gaireben 75 lengas. Aquel succès a permés a l'autora J.K. Rowling, de devenir la femna mai rica de Grand Bretanha.

Los libres :

1- Harry Potter e la Pèira Filosofau (*Harry Potter and the Philosopher's Stone*) (1997)

2- Harry Potter e la Crampa deus Secrets (*Harry Potter and the Chamber of Secrets*) (1998)

3- Harry Potter e lo Presonièr d'Azkaban (*Harry Potter and the Prisoner of Azkaban*) (1999)

4- Harry Potter e la Copa de Fuòc (*Harry Potter and the Goblet of Fire*) (2000)

5- Harry Potter e l'Òrdre del Fènix (*Harry Potter and the Order of the Phoenix*) (2003)

6- Harry Potter e lo Prince del Sang Gastat (*Harry Potter and the Half-Blood Prince*) (2005)

7- Harry Potter e las relíquias de la Mòrt (*Harry Potter and the Deathly Hallows*) (2007)
# America Latina

Lo tèrme **America Latina** (en espanhòl: *América Latina* o *Latinoamérica*; en portugués: *Amêrica Latina*) designa los païses d'America de parlar portugués, francés e castelhan, al sud dels Estats Units d'America (doncas a l'exclusion dels territòris de lenga francesa del Canadà e de Loïsiana). Lo tèrme, creat en francés al sègle XIX, designa de païses de lengas romanicas, eretièras del latin (quand lo latin èra parlat, los Europèus avián pas encara descobèrt l'America). L'idèa se mescla sovent ambe de nocions d'istòria socioeconomica.

## Vejatz tanben

* Ispanoamerica
* Iberoamerica
# Springfield (Illinois)

Lo capitòli de Springfield, capitala d'Illinois.
**Springfield** es una vila e la capitala de l'estat american d'Illinois. Sa populacion èra estimada a 111 500 abitants, en 2005. Sa superfícia totala es 156,2 km².
# 1èr d'abril

|  |
| --- |
|  *Sakura* en Japon en **abril**. |
| ←abril→ |
| Descobridor o inventaire |  |
| Data de descobèrta |  |
| Contrari |  |
| Color |  |
| Simbòl de quantitat |  |
| Simbòl d'unitat |  |
| Proprietat de |  |
| Fondador |  |
| Compren |  |
| Data de debuta |  |
| Data de fin |  |
| Precedit per |  |
| Seguit per |  |
| Coordenadas |  |
| 1èr | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 |
| 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 |
| 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 |
| 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 |
| 29 | 30 |   |

## Eveniments

* 1867 - Singapor deven colonia britanica.
* 1939 - Acaba la Guèrra Civila Espanhòla, amb victoria victòria dels falangistas comandats per Francisco Franco.

## Naissenças

* 1578 - William Harvey, mètge anglés (m. 1657)
* 1766 - Francés Xavièr Fabre, pintre d'Istòria, païsagista e gravaire francés (m. 1837)
* 1815 - Otto von Bismarck, cancelièr alemand (m. 1898)
* 1865 - Richard Adolf Zsigmondy, quimista austriac, Prèmi Nobel (m. 1929)
* 1873 - (calendièr gregorian) Sergei Rakhmaninov, compositor rus (m. 1943)
* 1875 - Edgar Wallace, escrivan britanic (m. 1932)
* 1919 - Joseph Murray, mètge american, Prèmi Nobel (m. 2012)
* 1929 - Milan Kundera, escrivan chèc
* 1933 - Claude Cohen-Tannoudji, fisician francés, Prèmi Nobel
* 1940 - Wangari Maathai, Prèmi Nobel de la Patz en 2004 (m. 2011)
* 1948 - Jimmy Cliff, cantaire e musician jamaican
* 1968 - Alexander Stubb, primièr ministre de Finlàndia
* 1973 - Rachel Maddow, jornalista de television e de ràdio americana
* 1975 - Cécile Duflot, femna politica francesa

## Decèsses

* 1894 - Remigio Morales Bermúdez, president de Peró (n. 1836)
* 1906 - William Frame, arquitècte anglés (n. 1848)
* 1917 - Scott Joplin, pianista e compositor african-american (n. 1867/68)
* 1922 - Emperaire Carles Ièr d'Àustria (n. 1887)
* 1968 - Lev Davidovich Landau, fisician rus, Prèmi Nobel de Fisica (n. 1908)
* 1976 - Max Ernst, pintor e escultor alemand (n. 1891)
* 1984 - Marvin Gaye, cantaire american (n. 1939)
* 1993 - Joan de Borbon, prince d'Astúrias (n. 1913)
* 2010 - Tzanis Tzannetakis, primièr ministre de Grècia (n. 1927)

---

Vejatz tanben:

* 31 de març | 2 d'abril
* genièr | febrièr | març | abril | mai | junh | julhet | agost | setembre | octobre | novembre | decembre
* Calendièr d'eveniments (los 366 jorns de l'an).
# Populacion

En geografia espaciala, la **populacion** (del latin: *populatio*, "pòble") es lo nombre d'individús d'una meteissa espècia vivent dins una zona definida.

La populacion umana es estudiada per la demografia, la sociologia e la geografia umana.
En biologia, una populacion es un ensemble d'individús d'una meteissa espècia se perpetuent dins un territòri donat. Las populacions son alara estudiadas per la *biologia de las populacions* — una branca de l'ecologia e la "genetica de las populacions", branca de la biologia de l'evolucion.

Òm atribuís, a una porcion de territòri, una *capacitat d'acuèlh* (*carrying capacity*) que limita la creissença de la populacion. Cèrts observators de las societats umanas estiman que la nocion de *capacitat d'acuèlh* se deu aplicar tanben a las populacions umanas, e qu'una creissença incontraròtlada de la populacion umana poiriá provocar una catastròfa maltusiana. D'autres especialistas s'opausan, eles, categoricament a aquesta tèsi.

## Descriptor de populacion

La descripcion de las populacions se pòt far:

* Amb l'ajuda de variablas dichas descriptors (aquestes concernon la talha, l'edat, lo taus de natalitat, lo sex-ratio…) .
* Per la genetica (estimacion de la freqüéncia dels gèns)
* Per la dinamica (natalitat, mortalitat, declin…)

## Veire tanben

* Ecologia dels pòblaments

**Demografia Populacion mondiala
* Populacion de França e chifras de populacion en França
* Populacion de Japon
* Populacion de Mexic
* Demografia istorica

## Ligams extèrnes

*  [archive]
*  [archive]
# Altitud

L'**altitud** (del latin: *altitudo*, "auçada") es l'elevacion verticala d'un luòc o d'un objècte relativament a un nivèl de basa.

L'altitud es tanben una grandor qu'exprimís un escart entre un punt donat e un nivèl mejan; sus Tèrra aqueste nivèl es lo pus sovent lo nivèl de la mar (o nivèl zèro). Las cimas son associadas a una altitud, calculada per de mejans indirèctes divèrses (geodesia, triangulacion). L'altitud es tanben una donada exogèna utila pel calcul numeric dins divèrses domenis: meteorologia, fisica, biologia.

## Ligam extèrne

* (en) Altituds de totas las ciutats e vilatges del mond

## Referéncias
# Jodie Foster

| Jodie Foster |
| --- |
|  Jodie Foster en París, 2011. |
| Biografia |
| Nacionalitat |  Estats Units |
| Signatura |
|  |

**Jodie Foster**, nascuda **Alicia Christian Foster** lo 19 de novembre de 1962 es una actritz, productora e directora de cinèma nòrd-americana. Ganhèt 2 Oscars coma melhòra actritz: lo 1988 amb *The Accused*, e lo 1991 amb *The Silence of the Lambs*.

* Portal del cinèma
# Allegoria

Allegoria de l'aiga
L'**allegoria** es una ressorsa estilistica e literària consistent a una metafòra continuada. Lo referent es remplaçat per son equivalent metaforic e totes los tèrmes estacats al referent an una metafòra equivalenta, doncas que se genèra un tèxte amb divèrses nivèls de lectura. S'apèla tanben *allegoria* un recors fòrça restacat, qu'aluòc d'un referent s'i utiliza un concèpte abstracte coma simbòl. A l'Edat Mejana èra fòrça corrent l'usatge d'allegorias dins las òbras literàrias, subretot dins los tèxtes religioses. L'exemple pus grand de roman allegoric es *La Divina Comèdia* de Dante Alighieri. Dins aqueste sens se parla de lectura allegorica, en afirmar la significacion criptica (amagada) d'un tèxte, mai que la significacion literala o la connotacion simpla. Los cercaires trapan quatre nivèls de lectura dins la Bíblia: literal, tipologic, moral e anagogic, que los darrièrs son d'allegorics. Dins l'art plastic pòdon aparéisser d'allegorias quand las figuras corporalas suplantan d'idèas, coma per exemple una divessa que fa de primavera, recors fòrça usat dins lo Barròc.
# Comtat de Monterey

|
 Comtat de Monterey

 |
| --- |
| Descobridor o inventaire |  |
| Data de descobèrta |  |
| Contrari |  |
| Color |  |
| Simbòl de quantitat |  |
| Simbòl d'unitat |  |
| Proprietat de |  |
| Fondador |  |
| Compren |  |
| Data de debuta |  |
| Data de fin |  |
| Precedit per |  |
| Seguit per |  |
| Coordenadas |  |
|

|  |
| --- |
|
. |
|  | Armas de Comtat de Monterey,  Califòrnia |
|  | Armas |

 |
| Geografia fisica |
|  Emplaçament del comtat de Monterey |
| Coordenadas | 36° 41′ N, 121° 49′ O |
| Superfícia | 8496,71km² |
|  |
| Geografia administrativa |
| País |  Estats Units |
| Estat |  Califòrnia |
| Cònsol |  |
|  |
| Geografia umana |
| Populacion (2018) | 435 594 |
| Densitat |  |
|  |
| Autras informacions |
| Fus orari | PST (UTC -8) |
| · estiu (DST) | PDT (UTC -7) |
|  |

Lo Comtat de Monterey es un comtat situat sus la còsta pacifica de l'estat american de Califòrnia. Son sèti e mai granda ciutat es Salinas.

## Nòtas e Referéncias
# Dialòg

Lo **dialòg** (del latin: *dialŏgus*, el-meteis en grèc ancian: διάλογος, derivat de διαλέγομαι «conversar» format per *diá*, "a travèrs" e *logos*, "discors") es una comunicacion entre mai d'una persona o mai d'un grop de personas. Lo dialòg comprend al minim un emetedor e un receptor. La donada emesa se nomena lo messatge, e lo còdi que n'es est la lenga. La tòca del messatge pòrta lo nom d'objectiu, e se transmet, se fa per de senhals auditius o visuals. L'origina etimologica grèca del mòt se referís a un concèpte que sonariá coma "seguir una pensada" (διάλογος *dialogos*, el meteis de διά *dia*, «mejans» e λογος *logos*, «paraula»). Los modèls de l'intelligéncia sociala estructuran l'organizacion del dialòg dins un còs social.

## Literatura

Los istorians de la literatura supausan que Platon introduguèt la nocion de dialòg dins sos tèxtes, tecnica d'escritura que conservèt de sa primièra carrièra d'autor dramatic. Tanben s'inspirèt per aquó dels poètas sicilians Sofron e Epicarme, que l'avián praticticat un mièg sègle de per abans. Los escrichs de Platon contribuèron al succès del dialòg coma genre literari.

## Cinèma

Los dialògs son escrichs per un dialoguista que melhora, complèta, arenjar los dialògs del scenario. La foncion pòt èsser complida pel scenarista, mas es tanben possible que los dialògs sián escrichs per una autra persona qu'el.

## Filosofia/Teologia

Martin Buber plaça lo dialòg coma un element predominant de sa filosofia: vei lo dialòg coma un majan de dintrar en comunicacion puslèu qu'un ensag de cercar una concluson o d'exprimir de punts de vista.
En filosofia, dialogar es pensar a dos. Lo dialòg interreligiós permet d'alaborar un punt de vista religiós comun.

## Çò que lo dialòg non es pas

Fòrça cedisson dins l'art d'oposar arguments contre arguments. Creson dialogar alara que non fa-lo pas, prenon pas lo temps d'examinar los subjètes que se parla i distriant los diferents arguments e las categorias que s'i ligan. Van a la cassa a la contradiccion dins los mots emplegats: es una brega plan mai qu'un dialòg que fan entre eles.

Lo dialòg non es pas un discors: un discors es l'enonciat d'una demonstracion, veire d'un avís sus quin que siá subjècte.

Lo dialòg non es pas una conversa: una conversaa es una cadena de discors copats e non ligays entre eles per produire un rasonament comun entre los participants.

## Nòtas e referéncias

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| * Portal de la lingüistica

 |  | * Portal Filosofia

 |
# Partit Republican (Estats Units)

Logo del Partit Republican
Lo **Partit Republican**, escaissat tanben **Gop**, es un dels dos partits politics màgers dels Estats Units.

Fondat lo 28 de febrièr de 1854 per de dissidents nordistas del Partit whig e del Partit democrata, ostils al statu quo sus l’esclavatge, a las revendicacions sobeirenistas dels Estats federats e favorables al proteccionisme.
Venguèt puèi lo principal partit politic del país alternant al poder amb lo Partit Democrata. Dempuèi sa fondacion, es lo partit qu'exerciguèt mai lo poder executiu als Estats Units, i comprés de contunh (1861-1885).

Le president George W. Bush foguèt lo 19en e mai recent president des Estats Units eissit d'aquel partit al jorn de uèi.
# James Franck

**James Franck**|  |
| Profession: | Fisician |
| País: | Alemanha |
| Data de naissença: | 26 d'agost de 1882 |
| Luòc de naissença: | Amborg, Alemanha |
| Data de decès: | 21 de mai de 1964 |
| Luòc de decès: | Göttingen, Alemanha |

**James Franck** (n. en 1882, m.1964) foguèt un fisician alemand. Recebèt lo Prèmi Nobel de Fisica en 1925.
# Teoria quantica dei camps

La **teoria quantica dei camps** es un modèl teoric de descripcion dei particulas subatomicas en mecanica quantica. Desvolopada a partir deis ans 1920, aguèt un ròtle fondamentau dins lei progrès realizats per la fisica dei particulas durant lo sègle XX avans de presentar de limits regardant sa capacitat d'unificar la mecanica quantica e la teoria de la relativitat. Dins aquò, es totjorn considerada coma una bòna approximacion deis estats d'energia bassa.

## Liames intèrnes

* Mecanica quantica.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
# Negre (uman)

« Pòbles d’Africa » dins l’enciclopèdia alemanda *Meyers Konversations-Lexikon* (1885-1890).
Lo tèrme **negre** designa un èsser uman amb la color de pèl escura. Concernís sovent d'èssers umans originaris de l'Africa subsahariana, mas pòt tanben qualificar de personas asiaticas (ex. papós) o oceanianas (aborigèns).

Los estudis scientifics, fondats dempuèi la mitat del sègle XX sus la genetica, afirmèron que lo concèpte de raça es pas pertinent per caracterizar los diferents sosgrops geografics de l'espècia umana que la variabilitat genetica entre individús d'un meteis sosgrop es mai importanta que la variabilitat genetica mejana entre sosgrops geografics. Le consens scientific actual rebuta per quina que siá causa la preséncia d'arguments biologics per legitimar la nocion de raça, pertinenta sonque per una representacion arbitrària segon de critèris morfologics, etnicocsocials, culturals o politics, coma per las identitats.

D'un vejaire biologic la pèl escura es un epidèrma que compòrta un fòrt taus de melanina, es donc una adaptacion genetica eissida de la seleccion naturala permetent una proteccion fàcia als rais UV dins de mitans fortament solelhats. Aquestes mitan son mens someses al risc de caréncia en vitamina D al contrari dels païses feblament solelhats ont los individús son de pèl clara.

## Definicion, sinonimes e usatges

San del Botswana.
Basada sus la pigmentacion de la pèl, la categoria «negra» a pas de definicion formala e objectiva. Al començament del sègleXX, alara que las teorias racialas èran plan espandidas, aqueste tèrme èra associat a la nocion de « raça negra » e designava d'individús amb la color de pel mai o mens escura, sovent de pèls negres e d'uèis bruns, originaris de l'Africa subsahariana e dins una mendre mesura d'Asia del Sud e d'Oceania. Als sègle XIX e XIX, d'antropològs ensejavan de definir una « raça negra ». Aqueste tèrme es tanben utilizat per las legislacions dels Estats que practicavan una discriminacion basada sus una distinccion entre raças.

La pertinença de la classificacion de l'umanitat en un cert nombre de « raças » es ara contestada e debatuda pels scientifics, subretot a partir de las recercas geneticas. Alberto Piazza en 1997, Craig Venter en 2000 e Tony Fitzpatrick en 2003 afortisson qu'es impossible de devesir l'umanitat en raças, alara qu'en 2004, Marcus Feldman, Richard Lewontin, Mary-Claire King afirman que lo genòm de las personas permet d'identificar « las zonas geograficas que ne son eissidas », que nomenon « races » en anglés. Lo tèrme de raça demora pasmens un emplec corrent dins unas lengas, coma en anglés.

L'expression *melanodèrme* (del grèc μέλας, negre, e δέρμα, pel) a pogut èsser emplegat dins de discors pseudoscientifics e d'argumentaris racistas.

## Notas e referéncas
# Carles III d'Espanha

Escut de Carles III, utilizat pelh los reis d'Espanha taiqua 1931
**Carles III** (Madrid, lo 20 de janvièir de 1716 — Madrid, lo 14 de decembre de 1788). Foguèt duc de Parma (1731-1735), rei de Nàpols (1734-1759) e rei d'Espanha (1759 - 1788).

Èra lo filh delh rei d’Espanha Felip V d'Espanha e de sa segonda femna Isabel de Farnesio. Èra lo tresen filh de Felip V e lo primèir d’Isabel.

Se casèt embe María Amalia de Sajonia. Agueron 13 enfants entre quelh :

* María Josefa (1744-1801)
* María Luisa de Borbón (1745-1792)
* Felipe (1747-1777), perdèt lo tròn per’amor de sa santat mentala
* Carles (1748-1819), lo rei Carles IV
* Fernando (1751-1825)
* Gabriel (1752-1788), se casèt embe Mariana Victoria de Portugal
* Antonio Pascual (1755-1817)

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Precedit per | **Carles III d'Espanha** | Seguit per
 |
| **Antòni Farnèse** |

|  |
| --- |
|  **jol nom de Carles Ièr, Duc de Parma e de Plasença** |
| 26 de febrièr de 1731 - octobre de 1735 |

 | **Carles VI del Sant Empèri** |
| **Carles IV** |

|  |
| --- |
|  **jol nom de Carles V, Rei de las Doas Sicílias** |
| octobre de 1735 - 10 d'agost de 1759 |

 | **Ferrand Ièr** |
| **Ferrand VI**  |

|  |
| --- |
|  **Rei d'Espanha**  |
| 10 d'agost de 1759 - 14 de decembre de 1788 |

 | **Carles IV** |