Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Munic

|
 Munic München |
| --- |
| Descobridor o inventaire |  |
| Data de descobèrta |  |
| Contrari |  |
| Color |  |
| Simbòl de quantitat |  |
| Simbòl d'unitat |  |
| Proprietat de |  |
| Fondador |  |
| Compren |  |
| Data de debuta |  |
| Data de fin |  |
| Precedit per |  |
| Seguit per |  |
| Coordenadas |  |
|  |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |

 |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Bandièra | Armas |

 |
| Geografia fisica |
| Coordenadas | 48° 09′ 00″ N, 11° 34′ 30″ E |
| Superfícia | 310,70 km² |
| Altituds  · Mejana |   519 m |
| Geografia politica |
|  |
| Estat | Alemanha  |
| Land | Bavièra |
| Geografia umana |
| Populacion (2022) | 1 512 491 ab. |
| Autras informacions |
| Còde postal | 80331–81929, 85540 |
| stadt.muenchen.de |

**Munic** (*München* en alemand, *Minga* en bavarés) es una vila del sud d'Alemanha e la capitala del Land de Bavièra. Amb 1 548 319 abitants en 2017 et 2 351 706 abitants dins son aira urbana, es la tresena vila d'Alemanha per la populacion après Berlin e Amborg. La Region metropolitana de Munic, qu'inclutz tanben Augsborg e Ingolstadt, compta ela mai de cinc milions d'abitants. Traversada per Isar, afluent de Danubi, se situa dins lo districte de Nauta Bavièra, al pè dels Alps bavareses.

Lo gentilici es **muniqués -esa**.

La vila es un centre major d'art, tecnologa, finança, publicitat, cultura, inovacion, educacion, afars, e torisme en Alemanha e en Euròpa e beneficia d'un estandart enauçat de qualitat de vida , classat primièr en Alemanha.

## Ligam extèrne

* Site web oficialt

## Nòtas e referéncias
# Denver (Colorado)

Edificis a Denver, Colorado.
**Denver** (prononciacion en occitan: [ˈdembeɾ], en anglés: [ˈdɛnvɚ]) es una ciutat e la capitala de l'estat de Colorado, als Estats Units. Sa populacion èra estimada a 734.134 abitants, en 2020. Sa superfícia totala es 401,3 km².

Denver qu'es la vila mai granda e poblada de l'estat de Colorado, se situa a l'èst de las montanhas Rocosas (*Rocky Mountains* en anglés), dins una region arida nomenada High Plains, çò es planas nautas.
# Henry Fonda

**Henry Jaynes Fonda** (16 de mai de 1905 - 12 d'aost de 1982) foguèt un actor estatsunidenc qu'es lo paire deis actors Peter Fonda e Jane Fonda e lo grand de l'actritz Bridget Fonda. Marquèt lo cinèma estatsunidenc de son epòca ambé sa participacion a divèrsei filmes majors coma *The Grapes of Wrath*, *The Longest Day*, *Once Upon a Time in the West*, *My Name is Nobody* ò *On Golden Pond*. Obtenguèt un oscar en 1982.
# Nancy Reagan

**Nancy Frances Robbins** (nascuda lo 6 de julhet de 1921 a Nòva York – mòrta lo 6 de març de 2016 a Los Angeles) èra una avocata e una politiciana americana membre del Partit Republican.

Es l'esposa de Ronald Reagan, que foguèt lo 40en president dels Estats Units, e amassa aguèron dos mainatges: Ron e Patti Reagan.

Estudièt al Smiths College.

Ronald e Nancy Reagan
# Colonia e Dominion de Virgínia

Colonia e Dominion de Virgínia en 1775
Los **Colonia e Dominion de Virgínia** (*Colony of Virginia* o *Virginia Colony* o *Dominion and Colony of Virginia*), una parti de las Colonias Mejanas, èra una colonia britanica d'America del Nòrd qu'existiguèt del sègle XVI fins a la Revolucion americana. La Colonia de Virgínia foguèt atal nomenada en onor a la reina Elisabèt I d'Anglatèrra, escaissada «La Reina Verge» (*virgin* en anglés) que jamai se maridèt pas. Aprèp la Primièra revolucion anglesa (a la mitat del sègle XVII) la Colonia de Virgínia foguèt escissada *The Old Dominion* («lo dominion ancian») pel rei Carles II a causa de l'aparenta leialtat a la corona. Aprèp son independéncia del Reialme de Granda Bretanha, la partida sud-èst de la Colonia de Virgínia venguèt lo Commonwealth de Virgínia, nomenat oficialament *Old Dominion*. Èra una de las Tretze Colonias britanicas de l'America del Nòrd que se rebellèron puèi contra lo govèrn britanic en 1775, e que proclamèron lor independéncia creant alara los Estats Units d'America. Aprèp la formacion dels Estats Units d'America, lo territòri de la Colonia de Virgínia donèt naissença als estats de Virgínia, Virgínia Occidentala, Kentucky, Indiana , Illinois, e una partida d'Ohio.
# Calvin Coolidge

**John Calvin Coolidge, Jr.**|  |
| President de (país): | Estats Units d'America |
| Periòde de govèrn: | 2 d'agost de 1923 3 de març de 1929 (reelegit 1 còp) |
| Predecessor: | Warren G. Harding |
| Successor: | Herbert Hoover |
| Data de naissença: | 4 de julhet de 1872 |
| Luòc de naissença: | Plymouth, Vermont |
| Data de decès: | 5 de genièr de 1933 |
| Luòc de decès: | Northampton, Massachusetts |
| Profession: | avocat |
| Partit politic: | Partit Republican |

**John Calvin Coolidge, Jr.**, avocat, vicepresident de Warren G. Harding (mòrt durant l'exercici del govèrn, lo 2 d'agost de 1923), foguèt president dels Estats Units d'America entre 1923 e 1929.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| **Predecessor:** Warren G. Harding | President dels Estats Units d'America entre: 1923 - 1929 | **Successor**: Herbert Hoover |
# Albert Abraham Michelson

Medalha prèmi Nobel

**Albert Abraham Michelson**|  |
| Profession: | Fisician |
| País: |  Estats Units |
| Data de naissença: | 19 de decembre de 1852 |
| Luòc de naissença: | Strzelno, Prússia (actualament Polonha) |
| Data de decès: | 9 de mai de 1931 |
| Luòc de decès: | Pasadena, Califòrnia, Estats Units d'America |

**Albert Abraham Michelson** (n. en 1852, m.1931) foguèt un fisician american. Recebèt lo Prèmi Nobel de Fisica en 1907.
# Guèrras Indianas

Lei **Guèrras Indianas** son un ensems de guèrras que se debanèron de 1622 a 1924 opausant lei colons europèus puei lo govèrn estatsunidenc ai pòbles autoctòns dau nòrd d'America. S'acabèron per l'exterminacion de la màger part dei populacions indianas e la conquista de la region per lei populacions blancas estatsunidencas.
# Billie Holiday

**Billie Holiday**|  |
| Profession: | cantaira de jazz |
| Data de naissença: | 7 d'abril de 1915 |
| Luòc de naissença: | Filadèlfia, Pennsilvània |
| Data de decès: | 17 de julhet de 1959 |
| Luòc de decès: | Nòva York |

**Billie Holiday** (nascuda **Eleanora Fagan Gough** lo 7 d'abril de 1915, defuntada lo 17 de julhet de 1959) foguèt una de las cantairas pus importantas de jazz del sègle XX als Estats Units d'America.
# Jascha Heifetz

Jascha Heifetz**Jascha Heifetz** (Vilnius, lo 2 de heurèr de 1901 - Los Angeles, lo 10 de deceme de 1987) que ho un deus violonistas màgers deu sègle XX ; que vadó dens ua familha judiva de Lituània e que ho rus puish american.

Que comencè los sons estudis hèra joen dab lo son pair qui èra professor de vriulon puish, mainatge prodigi, dab Leopold d'Auer. Arron la Revolucion Russa qu'emigrè aus Estat Units on comencè au Carnegie Hall la soa carrièra.

Que's morí d'un infarctus a Beverly Hills.

* Portal de la musica
# Chaka Khan

La cantaira americana Chaka Kahn en 1997
**Yvette Marie Stevens**, dicha **Chaka Khan**, nascuda lo 23 de març de 1953 a Chicago, dins Illinois (Estats Units), es una cantaira anglofòna americana de pop, soul e RnB. Segon las epòcas e los albums, s'es tanben orientada cap a d'autres genres musicals coma lo disco, lo jazz, lo hip-hop, lo blues e lo quite ròck progressiu. Es coneguda en Occitània per las cançons *I'm Every Woman* en 1978, o *Ain't Nobody* (ambe son grop Rufus) e *I Feel for You* (una represa de Prince) en 1984.

En 1993, Sa cançon *I'm Every Woman* es estada represa ambe fòrça succès dins lo mond entièr per Whitney Houston.

En 2003, se pòt ausir al cant dins la cançon *Get my party on* del cantaire jamaican Shaggy.
# Cultura populara

La **cultura populara** es la cultura del pòble, per oposicion a una cultura elitista que tocariá pas qu'una partida aisada e instrucha de la populacion.

Los gegants de Catalonha
# Dragon Ball

Dragon Ball (ドラゴンボール, *, Doragon Bōru*?) es un manga escrit e illustrat per Akira Toriyama. Foguèt publicat en la revista Shōnen Jump, de l'editoriala japonesa Shueisha, entre 1984 e 1995. *Dragon Ball* foguèt originalament inspirat per lo roman chinés del sègle xvi "Viatge a l'Occident", combinat amb elements de films d'arts marcials de Hong Kong. La sèrie seguís las aventuras del protagonista Son Goku de l'enfància a l'adultat quand entraïnèt dins las arts marcialas.
# Paul Anka

Paul Anka durant lo festenal *North Sea Jazz* en julh de 2007
**Paul Albert Anka** (Ottawa, 30 de julh de 1941) es un cantaire, cantautor e actor americanocanadian. Se faguèt celèbre tre la fin de las annadas 1950 e son succès perdurèt fins als ans 1970 gràcias a de cançons coma "Diana", "Lonely Boy", "Put Your Head on My Shoulder" e "(You're) Having My Baby".

## Discografia

* *Diana* (1957)
* *You Are My Destiny* (1958)
* *Crazy Love* (1958)
* *Put Your Head on My Shoulder* (1959)
* *Puppy Love* (1959)
* *(All of a Sudden) My Heart Sings* (1959)
* *I Miss You So* (1959)
* *Lonely Boy* (1959)
* *It's Time to Cry* (1959)
* *Tonight My Love, Tonight* (1961)
* *Three Great Guys*, amb Sam Cooke e Neil Sedaka (1963)
* *Diana (Paul Anka sings his Greatest Hits)* (1969)
* *Goodnight My Love* (1969)
* *Anka* (1974)
* *Feelings* (1975)
* *The Painter* (1976)
* *Both Sides of Love* (1981)
* *Walk a fine line* (1983)
* *Somebody Loves You* (1989)
* *Rock Swings* (2005)
* *Classic songs, My way* (2007)
* *Songs of December* (2011)
* *Dianacally Yours* (2013)
* *Duets* (2013)
# Chicago

|
 Chicago Illinois |
| --- |
| Descobridor o inventaire |  |
| Data de descobèrta |  |
| Contrari |  |
| Color |  |
| Simbòl de quantitat |  |
| Simbòl d'unitat |  |
| Proprietat de |  |
| Fondador |  |
| Compren |  |
| Data de debuta |  |
| Data de fin |  |
| Precedit per |  |
| Seguit per |  |
| Coordenadas |  |
|

|  |
| --- |
|  Chicago |
|  |  |
| Bandièra | Escut |

 |
| País |  Estats Units |
| Estat | Illinois |
| Devisa : "Urbs In Horto" (Latin) |
| Escais : La ciutat ventosa |
|  Emplaçament de Chicago |
| Fondada en |  1837 |
| Comtat |  Comtat de Chicagoland |
| Cònsol |  Brandon Johnson |
| Superfícia |  606,2 km² |
| Populacion (2006) |  2 873 790 abitants |
| Densitat |  4867 ab./km² |
| Fus orari |  *Centrau Temps* (UTC – -6) |
| Latitud |  41° 54' 00" N |
| Longitud |  87° 39' 00″ O |
| WGS-84 (GPS) |

**Chicago** qu’ei la mei grana ciutat de l’estat american d’Illinois. La soa populacion qu’èra estimada a 2 842 518 abitants en 2005. Aquò que’n hè la tresau ciutat mei poblada deu país après Nava York e Los Angeles.

La soa superfícia totau qu’ei de 606,2 km².

Qu’ei chafrada *The Windy City*, la "Ciutat Ventosa."

## Clima

Lo clima de Chicago qu’ei continentau, tan vau díser qu’ei ua ciutat dab diferéncias de temperaturas extrèmas dab estius hèra cauds (dab temperaturas qui pujan dinc a 30 °C) e ivèrns extremament hreds (on la temperatura e pòt baishar dinc a −20 °C).

Que pòt nevar intensament e la nèu que pòt caperar ua importanta partida de la vila durant setmanas.

## Avienguda

La Michigan Avenue qu’ei pròcha deu Lac Michigan e qu’ei la mei toristica e comerciala dab botigas de tot escantilh e mei que mei de gran luxe.

## Gratacèu

Chicago qu’ei considerada com un deus lòcs de neishença deus gratacèus. Que possedeish lo gratacèu mei haut deus Estat Units, la Tor Sears. Enter los mei famós que’s pòden mentàver:

* La Tor Sears
* Lo Temple Maçonic

## Monuments

* La Tor de l'Aiga

## Aeropòrt

* L’Aeropòrt Internacionau de O'Hare es un deus principaus deus Estats Units.

## Musèus

* L’Institut d'Art de Chicago qu’amassa òbras qui comptan enter las mei famosas au monde, e mei que mei en pintura francesa impressionista.
* Lo Museum Campus de Chicago dab lo Musèu Field d’Istòria Naturala.

## Espòrts a Chicago

Chicago que compta dab ua grana equipa de fotbòl american, los Chicago Bears e tanben dab ua famosa equipa de basquet, los Chicago Bulls. L’estadi deus *Bears* qu’ei lo monumentau Estadi deu Soldat Field.

## Universitats a Chicago

L’Universitat de Chicago qu’ei ua institucion privada e ua de las universitats màgers deu país. La cau pas con·hóner dab l’Universitat d'Illinois a Chicago. La DePaul University qu’ei la mei grana universitat catolica au monde e Chicago que compta tanben dab la Loyola University, l'universitat jesuista màger deus Estats Units.

## Mejan de transpòrt

* Mètro: Chicago L (administrat per la CTA)

## Personalitats de Chicago

* Hillary Rodham Clinton (nascuda a Chicago)
* Barack Obama
* Harrison Ford (nascut a Chicago)
# Universitat de Harvard

Harvard, edificis ancians de l'Universitat
L'**Universitat de Harvard** (en anglés: *Harvard University*), o simplament **Harvard**, es una universitat privada estatunidenca situada a Cambridge, Massachusetts. Fondada en 1636, es considerada coma l'establiment d'ensenhament superior mai ancian dels Estats Units

A l'ora d'ara, Harvard es una de las universitats americainas mai prestigiosas. Mai de 40 titulars del Prèmi Nobel sòrton d'Harvard. Segon lo Classament academic de las universitats mondialas es la numèro un (aquel classament, en anglés *Academic Ranking of World Universities*, es establit per de cercaires de l'Universitat Jiao Tong de Shanghai). Fa partida de la *Ivy League*, associacion informala amassant las uèit universitats mai ancianas e mai famosas dels Estats Units. Harvard es tanben l'universitat pus rica del mond. Lo còs ensenhant es constituit de 2497 professors, per 9 715 estudiants *undergraduate* (primièr cicle) e 15 424 estudiants *graduate* (segond e tresen cicles). Harvard atira d'estudiants del mond entièr (132 nationalitats representadas en 2004).

## Eraldica

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Blasonament:** «De vermelh, tres libres obèrts d'argent ornats de bordaduras, cobèrtas e barradors, cadascun cargat amb las mencions ve ri tas de sable.» |

## Nòtas e referéncias

## Ligams extèrnes

* (en) Sit web oficial de l'Universitat de Harvard [archive]
# National Aeronautics and Space Administration

Lo logotipe de la NASA.
La **National Aeronautics and Space Administration** (**NASA**) (fondada en 1958) es l'agéncia governamentala responsabla als Estats Units d'America del programa espacial e de la recèrca espaciala.

## Son istòria

### La corsa espaciala

5 de Mai de 1961 lançament de la fusada Redstone amb la capsula  *Libertat 7*  del Projècte Mercuri amb Alan Shepard Jr. Dins lo primièr vòl suborbital. (Per lançar las missions orbitalas del Projècte Mercuri se faguèt servir la fusada Atlas.)
Lo programa espacial sovietic lancèt lo primièr satellit artificial del mond (*Spotnik 1*) lo 4 d'octobre de 1957, çò que portèt los Estats Units a s'esforçar de desvolopar tanben mai prigondament aqueste domeni. Lo Congrès dels Estats Units percebèt aquela capitada coma una menaça per la seguretat americana e lo President Eisenhower amb sos conselhièrs aprèp una tièra de debats que durèron de meses acordèron de bastir una novèla agéncia federala que dirigiriá tota l'activitat espaciala pas militara.

Lo 29 de julhet de 1958, lo President Eisenhower signèt l'Acte fondaire de la NASA que comencèt a foncionar tre lo 1 d'octobre de 1958 amb quatre laboratòris e aperaquí 8000 emplegats.
Los primièrs programas de la NASA consistiguèron a metre una nau espaciala amb son equipatge en orbita e se faguèt per encausa de la pression de la competicion entre los Estats Units e l'URSS dins çò que foguèt sonat **corsa espaciala** que se debanèt pendent la Guèrra Freja. Lo programa de Mercuri, s'entamenèt en 1958, e la NASA començava lo camin d'exploracion de l'espaci amb la tòca de descobrir se l'òme podiá subreviure dins l'espaci exterior. Lo 5 de mai de 1961, l'astronauta Alan B. Shepard Jr. foguèt lo primièr american dins l'espaci e pilotava la nau *Libertat 7* dins un vòl suborbital de 15 minutas. John Glenn, lo 20 de febrièr de 1962, venguèt lo primièr american que demorèt en orbita a l'entorn de la Tèrra pendent un vòl de cinc oras amb la nau *Amistat 7* que virèt tres còps a l'entorn de la Tèrra.

## Ligams extèrnes

* (en) Sit de la NASA [archive]
# John Kerry

John Kerry (2021)
**John Forbes Kerry** (Aurora, Colorado, 11 de decembre de 1943) es un politician american. Es actualament lo 68en Secretari d'Estats dels Estats Units. Anteriorament Kerry ocupèt lo cargue de senador dels Estats Units per l'estat de Massachusetts de 1985 a 2013, e se presentèt a las eleccions presidencialas americanas de 2004 pel Partit Democrata mas foguèt vençut per George W. Bush.
# Lech Wałęsa

| Lech Wałęsa |
| --- |
|   (2009)  |
| Biografia |
| Signatura |
|  |
|

---

 |
|   |

**Lech Wałęsa** (pron.: [ˈlɛx vaˈwɛ̃sa]; Popowo, 29 de setembre de 1943) es un electrician, menaire sindical, politician e filantròp polonés. Venguèt famós coma menaire carismatic del sindicat Solidarność ("Solidaritat") abans de venir president de Polonha en 1990, foncion qu'ocupèt fins a 1995. Recebèt lo Prèmi Nobel de la Patz en 1983.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Precedit per **Wojciech Jaruzelski** |  **President de Polonha 22 de decembre de 1990 - 22 de decembre de 1995** | Seguit per **Aleksander Kwasniewski** |
# Alpha Epsilon Pi

Banèra dera frairesa AEPi.
**Alpha Epsilon Pi** (**ΑΕΠ**) o (**AEPi**) s'ua frairesa d'estudiantes josieves. Actuauments a mès de 170 capítols actius er es Estats Units, Canadà, Reialme Unit, Israèl e en França, damb un totau de 9.000 estudiants. Alpha Epsilon Pi s'ua frairesa josieva, maugrat que non ei discriminatoria e ei daurida a toti aqueri disposadi a acceptar es sues valors.

Er eth an 1913 Charles C. Moskowitz, Un estudiant josieu dera Universitat de Naua Yòrk, siguec admetut er ua frairesa a causa des sues abiletats coma jogador de basquetbòl. Dempús de esser admetut, demanèc qu'es sòns amics josievi podessen entrar tanben er era frairesa, mès era sua peticion siguec denegada, alavetz Moskowitz decidic fondar era sua propia frairesa: Alpha Epsilon Pi. Charles C. Moskowitz e es sòns amics comencèren a amassar-se de net er un restaurant alemand. Es fondadors, oficiauments coneishudi damb eth nòm des onze inmortals, s'amassauen, maugrat es sòns oraris, entà per'mor de discutir es quites foncions d'ua frairesa josieva, e coma aguesta podie desvolopar-se. Dempús de mesi de deliberacions, es òmes decidiren hèr oficiau era sua frairesa deuant era direccion dera universitat, ua enterpresa er era qu'aueren fòrça succès.

Actuauments, Alpha Epsilon Pi s'era major frairesa josieva deth Mon, a mès de 150 capítols er es Estats Units, e existís dempús de hè 100 ans. A suberviscut coma frairesa e a vengut un dusau larèr entàs estudiants josievi. AEPi contunhe de prosperar, e a estat fidèu ar esperit des sòns fondadors fins aué en dia. Alpha Epsilon Pi, siguec fondada entà aufrir oportunitats as estudiants josievi que cerquen trobar era melhora experiéncia universitària e fraternal. AEPi A mantengut era integritat deth sòn objectiu, tot en tot refortilhar es ligams damb era comunitat josieva e en tot servir coma un ligam entre era universitat e era vida profesional. Alpha Epsilon Pi desvolòpe es qualitats de lideratge des sòns membres n'un moment critic er era vida des joens. AEPi aufrís coratge ar estudiant, entà per'mor de restar concentrat, sus es ideaus, es valors e era etica dera comunitat josieva. AEPi prepare ar estudiant entà vier un des caps deth deman, de sòrta que pogue ajudar ara comunitat e en sòn pòble.
# Alpha Epsilon Phi

Banèra dera frairesa.
**Alpha Epsilon Phi** (**AEΦ**) ei ua frairesa d'estudiantes femenines. AEΦ Ei membre dera Conferéncia Nacionau Panhel·lènica. AEΦ, Se fondèc eth dia 24 d'octobre de 1909 er eth collègi Barnard, a Morningside Heights, ena ciutat de Naua Yòrk per sèt hemnes josieves, Helen Phillips Lipman, Ida Beck Carlin, Rose Gerstein Smolin, Augustina "Tina" Hess Solomon, Lee Reiss Libert, Rose Salmowitz Marvin, e Stella Strauss Sinsheimer. Era mission dera frairesa Alpha Epsilon Phi ei inspirar e apiejar a joenes hemnes, dedicades ara amistat e damb un compromís de per vida damb era frairesa Alpha Epsilon Phi. Ei ua frairesa nacionau, e açò vò díder qu'a diuèrsi capítols repartidi a trauès des Estats Units. Maugrat auer estat istoricaments ua frairesa josieva, non ei ua organizacion religiosa. AEΦ, Da era benvenguda a hemnes de tota raça e religion, cada viatge que respècten e aprècien era fe e era identitat josieva, e que se senten comòdes er un entorn josieu, e sigatz disposades a comprometer-se damb era frairesa. Era mascòta dera frairesa s'ua girafa. AEΦ Collabòre damb dus projèctes filantròpics: Sharsheret e era Fondacion Elizabeth Glaser Pediatric AIDS.
# Remake

**Remake** en anglés significa literalament "refar", "tornar far", valent a dire qu'una nòva version d'un filme ancian es estada filmada mai. D'un biais se poiriá parlar del *refilmatge* d'un filme ja estrenat. En occitan lo tèrme anglés s'es socializat mai que mai dins los domenis cinematografic, audiovisual e multimèdia.

## Cinèma

En cinèma un **remake** es una nòva version d'un filme vièlh. Per exemple, lo filme de 2001 *Ocean's Eleven* es un remake del filme de 1960 del meteis nom.

## Television

En television se ditz **remake** de la nòva version d'un programa vièlh, o a una version locala d'una seria estrangièra.

## Jòcs vidèo

Dins lo domeni dels jòcs vidèo se ditz de la nòva version d'un jòc vidèo vièlh.

* Portal del cinèma
# Western

Lo cow-boy, personatge emblematic del western.
Lo **western** es un genre cinematografic definit per l'*American Film Institute* coma de filmes que se debanan dins l'oèst american e qu'incarnan l'esperit, la lucha e la desaparicion de la novèla frontièra .. Generalament l'accion se situa sus la frontièra americana entre la ronçada cap a l'aur en Califòrnia de 1849 e la tancadura de la frontièra en 1890. Aquel sosgenre de filmes istorics apareguèt tre l'invencion del cinematograf en 1895 prenent per subjècte la conquista de l'oèst.
Los filmes western derivèron dels espectacles del *Far West* nomenats *Wild West Shows*, le tèrme abreujat « Western » venguèt descriure lo genre. Lo filme mut, *The Great Train Robbery (1903)* es sovent considerat coma lo primièr del genre. Los westerns foguèron un genre màger pendent l'èra del mut (1894-1929) e contunhèron de se ganhar en popularitat pendent l'èra del parlant (après 1929). Se coneguèron l'apogèu als Estats Units al mitan del sègle XX amb l'atge d'aur dels studios hollywoodians, abans d'èsser reinventat pels cineasts europèus dins las annadas 1960.

## Referéncias