Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Cisèu de hustèr

Cisèu de hustèrLo **cisèu de hustèr** qu'ei un apèr emplegat dens lo tribalh de la husta (laüteria, ebenisteria eca) provesit d'un manjo de husta e d'ua lama d'acèr acabada en bisèu per copar la husta e atau la dar ua forma particulara. L'angle deu bisèu e l'espessor de la lama que pòden variar segon la duretat de la husta o l'endom deu trabalh.

Un cisèu qui la soa lama b'ei arronda qu'ei aperat ua góbia.

* Portau deu vriulon
# Hippopotamidae

*Hippopotamidae*

*Hippopotamus amphibius*.

Classificacion| Règne | Animalia |
| Embrancament | Chordata |
| Sosembr. | Vertebrata |
| Classa | Mammalia |
| Infraclassa | Placentalia |
| Òrdre | Cetartiodactyla |
| Sosòrdre | Cetancodonta |
| Superfamilha | Anthracotheriodea |
| Familha | Hippopotamidae |

Los **ipopotamids** (*Hippopotamidae*) son una familha que compta solament doas espècias vivas: l'ipopotam comun (*Hippopotamus amphibius*) e l'ipopotam pigmèu (*Choeropsis liberiensis*).

Cran
## Classificacion

* *Hexaprotodon* Falconer e Cautley, 1836
	+ *Hexaprotodon liberiensis* - ipopotam pigmèu african
	+ *Hexaprotodon madagascariensis* - ipopotam pigmèu malgash
* *Hippopotamus* Linnaeus, 1758
	+ *Hippopotamus amphibius* - ipopotam anfibi
	+ *Hippopotamus lemerlei*

## Referéncias extèrnas

* Referéncia Tree of Life Web Project : *Hippopotamidae*  (en)
* Referéncia ITIS : *Hippopotamidae* Gray, 1821 (fr) (+ version anglesa (en))
* Referéncia Animal Diversity Web : *Hippopotamidae* (en)
* Referéncia NCBI : *Hippopotamidae* (en)
* Referéncia CITES : familha *Hippopotamidae*  (mescla francés e anglés) (sul sit de l’UNEP-WCMC)

* Portal de la zoologia
# Dimorfisme sexual

Faisan feme (a man esquèrra) e mascle, exemple de diferéncia d'aspècte (dimorfisme) entre los sèxes
Lo **dimorfisme sexual** (var. **dimorfisme sexuau**) es l'ensemble de las diferéncias morfologicas mai o mens marcadas entre los individús mascles e femes d'una meteissa espècia. Pus generalament, aquò inclutz las diferéncias fisiologicas o comportamentalas ligadas al sèxe (coma lo cant de cèrts aucèls mascles).

Lo dimorfisme sexual pòt portar sus:

* de caractèrs sexuals primaris, per exemple los organs genitals,
* de caractèrs sexuals segondaris, que pòdon èsser morfologics (talha, color de las plumas o pelositat...), fisiologicas (metabolisme, odor, ...) o comportamentals (parada nupciala, construccion del nis, socializacion, ...).

L'origina evolutiva de talas diferéncias entre mascles e femes d'una meteissa espècia s'explica mai que mai per la seleccion sexuala, mas tanben per de pressions de seleccion diferentas ligadas a l'investiment parental.

## Bibliografia

* «The evolution of condition-dependent sexual dimorphism». *The American Naturalist*, 169, 1, p. 9–19. PMID: 17206580. DOI: .
* Figuerola, Jordi «A comparative study on the evolution of reversed size dimorphism in monogamous waders». *Biological Journal of the Linnean Society*, 67, 1, p. 1–18. DOI: .
# Dipodidae

Lo rat saltaire *Napaeozapus insignis*.
Los **dipodidae** son una familha de rosegaires creada pel zoologista rus d'origina alemanda Johann Fischer von Waldheim (1771-1853) en 1817.

Compren los animals apelats **rats saltaires** o gerbesas que los membres posteriors fòrt longs lor permeton de sauts remirables.

## Lista de las sosfamilhas

* Allactaginae Vinogradov, 1925
* Cardiocraniinae Vinogradov, 1925 — gerbesas nanas.
* Dipodinae G. Fischer, 1817 — gerbesas
* Euchoreutinae Lion, 1901.
* Paradipodinae Allen, 1901.
* Sicistinae Coues, 1875 — sicistas.
* Zapodinae Pavlinov e Shenbrot, 1983 — zapòdes

## Ligams extèrnes

|  |
| --- |
| Sus d'autres projècte de Wikimedia: |
| Commons | **Commons** (Galariá)  |
| Commons | **Commons** (Categoria) Modèl:Commonscat/categories |
| Wikispecies | **Wikispecies**  |

* Jaculus Orientalis vidèos [archive]
# Anomaluridae

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  |  | *Aqueste article es un esbòs de completar pertocant los mamifèrs; podètz partejar vòstras coneissenças en lo modificant*. |

Es lo zoologista e paleontològ francés Paul Gervais (1816-1879) que creèt la familha dels **Anomaluridae** en 1849.

Son los esquiròls volants. Aquesta familha se rencontra pas que dins los bòsques d'Africa Centrala. Aquestes rosegaires se desplaçan en planant gràcias a una membrana (patagium) que religa lors membres anteriors als membres posteriors.

Compren doas sosfamilhas :

* Anomalurinae (1 genre, 4 espècias).
* *Anomalurus derbianus* (Anomalura de Derby)
* *Anomalurus peli* (Anomalura de Pel)
* *Anomalurus pusillus* (Anomalura pigmèa)
* *Anomalurus beecrofti* (Anomalura de Beecroft)

* Zenkerellinae (2 genres, 3 espècias).
* *Zenkerella insignis* (Zenkerela)
* *Idiurus zenkeri* (Anomalura de Zenker)
* *Idiurus macrotis* (Anomalura nana de las aurelhas longas)

## Ligams extèrnes

* Referéncia ITIS : *Anomaluridae* Gervais, 1849 (fr) (+ version anglesa (en))
* Referéncia Animal Diversity Web : *Anomaluridae* (en)
* Referéncia NCBI : *Anomaluridae* (en)
* Referéncia CITES : familha *Anomaluridae*  (mescla francés e anglés) (sul sit de l’UNEP-WCMC)
# Intestin

L'intestin dins lo sistèma digestiu, entre estomac e anús
En anatomia, l'**intestin** o **budèl** (var.**budèu**, **budèth**) es la porcion del canal alimentari que va de l'estomac a l'anús e qu'en çò dels umans e d'autres mamifèrs, consistís en dos segments: l'intestin grèule (o **intestin prim**) e l'intestin gròs (o colon). L'intestin prim dels umans se subdevesís en duodenum, jejunum e ileum mentre que lo budèl gròs se repartís en caecum, colon e rectum.

## Vejatz tanben

* Portal de la medecina
# Glis glis

*Glis glis*

*Glis glis*

Classificacion| Règne | Animalia |
| Embrancament | Chordata |
| Classa | Mammalia |
| Òrdre | Rodentia |
| Sosòrdre | Sciuromorpha |
| Familha | Gliridae |
| Sosfamilha | Glirinae |
| Genre |
Glis |
| Espècia |
Glis glis |

Lo **garri grèu**, (var. **missara, greule, liron, arrat de graèr, poteròt, peironet**) de son nom scientific *glis glis* es un rosegaire de la familha dei mioxids que viu en Euròpa.

Es un animau pichòt de 15 a 20 cm per un pès de 100 a 250g que viu mai que mai de nuech. Dau mes d'octòbre au mes d'abriu, rintra en ivernacion. Viu de 9 a 10 annadas. Son nom li ven de la color de son peu e se reconoisse a sa coa particulara, longa e espessa.
# Geomyidae

Lo rosegaire *Thomomys bottae*.
La familha dels **Geomyidae** foguèt creada pel zoologista Charles Lucien Bonaparte (1803-1857) en 1845.

Los representants de la familha dels **Geomyidae** son de rosegaires apelats *rats a pòcha* en rason de lors grandas gautas. Aquestas se dobrisson cap a l'exterior e servisson a estockar la noiridura ; las voidan amb l'ajuda de lors patas de davant.

Son originaris d'America Centrala e d'America del Nòrd.

## Lista dels genres

* *Geomys* Rafinesque, 1817.
* *Orthogeomys* Merriam, 1895.
* *Pappogeomys* Merriam, 1895.
* *Thomomys* Wied-Neuwied, 1839.
* *Zygogeomys* Merriam, 1895.
# Complèx d'istocompatibilitat principau

Lo **complèx d'istocompatibilitat principau** (**CMP**) es en immunologia un sistèma d'identificacion dau se que se troba dins la màger part deis espècias de vertebrats. Foguèt descubèrt en 1958 per lo mètge francés Jean Dausset (1916-2009). Es format d'un ensems de moleculas que se situa a la superfícia dei cellulas presentatritz d'antigèn e que permet d'assegurar la presentacion de l'antigèn ai linfocits T. Se destria dos tipes diferents de moleculas CMP que son dichs classa I e classa II.

## Liames intèrnes

* Sistèma immunitari.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
# Feromòna

Lei **feromònas** son de substàncias quimicas, similaras ais ormònas, emesas per la màger part deis animaus e per certanei vegetaus. Agisson coma messatgier entre leis individüs d'una meteissa espècia e an un ròtle primordiau dins la reproduccion de plusors espècias e dins l'agregacion deis insèctes sociaus.

## Liames intèrnes

* Ormòna.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias