Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Ásáí Bizaad

"al-ʿarabiiyah" - Ásáí saad bee álʼíní bikʼehgo bikʼeʼelchį́

**ÁsáíBizaad** éí *Semitic*jiʼ atah yisdzoh, áádóó nahasdzáán bikáaʼgi naakidi neeznádiin dóó baʼąą tsebíídiin dimííltsoh diné díí saad yee yádaałtiʼ; nááná naakidi neeznádiin dóó baʼąą ashdlaʼdiin dimíiltsoh diné Ásáí Bizaad yídahoołʼą́ą́. Nááná naaltsoos *Kʼowʼan* wolyéhígíí (Mohamed bikʼehgo Diyin God binaaltsoos) éí Ásáí bizaadjí bikʼeʼeshchí, áádóó Ásáí Bizaad éí Nahasdzáán Bikáaʼgi Kéyah Naaznilgo Ałhidadiidzooígíí biWááshindoon bizaad átʼé ałdóʼ.

## Ásáí bizaad - Diné bizaad

Kwiiyahdi saad łaʼ Ásáíkʼehjígo dóó Dinékʼehjií ałkééʼ daasdzoh:

* **أبيض** (’abyaD) łigaii
* **إثنان** (’ithnaan) naaki
* **أحمر** (’aHmar) łichííʼ
* **أخضر** (’akhDar) dinootłʼizh
* **أربعة** (’arba`a) dįįʼ
* **أزرق** (’azraq) dootłʼizh
* **أسود** (’aswad) łizhin
* **الأب** (al-’ab) azhéʼé
* **الأذن** (al-’udhun) ajaaʼ
* **الأسبانية** (al-’asbaniyya) Naakaii bizaad
* **الإنجليزية** (al-’ingiliziyya) Bilagáana bizaad
* **البطاطس** (al-baTaaTis) nímasii
* **الذهب** (adh-dhahab) óola
* **المال** (al-maal) béeso
* **بطيخ** (biTTiikh) chʼééhjiyáán
* **بيض** (beyD) ayęęzhii
* **تفاحة** (tuffaaHa) bilasáana
* **ثعبان** (thu`baan) tłʼiish
* **ثلاثة** (thalaatha) tááʼ
* **ثلج** (thalj) yas
* **حصان** (HiSaan) łįįʼ
* **حليب** (Haliib) abeʼ
* **حمار** (Himaar) dzaanééz
* **خبز** (khubz) bááh
* **خمسة** (khamsa) ashdlaʼ
* **دم** (dam) dił
* **ذرة** (dhora) naadą́ą́ʼ
* **سلحفاة** (sulaHfaah) chʼééh digháhii
* **سماء** (samaa’) yáh
* **سمك** (samak) łóóʼ
* **شاي** (shaay) chʼil ahwééh
* **شمام** (shammaam) taʼneeskʼání
* **شمس** (shams) shá
* **طائر** (Taa’ir) tsídii
* **طحين** (TaHiin) akʼáán
* **طفل** (Tifl) awééʼ
* **عسل** (`asal) tsísʼná bitłʼizh
* **فاصوليا** (faSuuliya) naaʼołí
* **فحم** (faHm) łeejin
* **قط** (qiTT) mósí
* **قهوة** (qahwa) ahwééh
* **لغة** (lugha) bizaad
* **لغة نافاهو** (lughatᵘ naafaahu) Diné bizaad
* **ماء** (maa’) tó
* **ملح** (malH) áshįįh
* **موز** (muuz) hashkʼaan
* **نعم** (na`am) aooʼ
* **و** (wa) áádóó
* **واحد** (waaHid) łáaʼii
# Tónteel

Nahasdzáán bikááʼgi **tónteel** dahólónígíí, díí tó éí áshįįh bitáá, áádóó díí éí atiisgo nahasdzáán bikáaʼgi hólǫ́. Gwíík bizaadjí éí ‘Ὠκεανός, "okeanos" Oceanus wolyé; 71% ánéelą́ąʼgo tónteel nahasdzáán bikááʼ hólǫ́ (~3.61 × 1014 m²). Tónteel éí akwíí shį́į́h ałtsʼádzo, tónteel yazhí éí "sii" wolyé.

Tónteel éí łahgo 9,000di adéesʼeez áńzáad góyaa adah nikédahódiníʼá (Dabikoohgo). Tónteel biyiʼ éí 30–38 *parts per* damiiltsoh áshįįh bitáá. 230,000 ánéelą́ą́ʼ ałʼąą átʼé táyiʼjiʼ ndaakaígíí, tónteel biyiʼ góyaa.
# Łeesdísí Bikéyah

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|

| Łeesdísí Bikéyah |
| --- |

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |

 |
|  |
| Wááshindoon | Tábąąh Naayolí |
| Kéédahatʼínígíí  | 4,699,755 |

**ŁeesdísíBikéyah** éí Eʼeʼaahjí Tónteel bináhiinyį́; Nahatʼeʼiitsoh Bikéyah Haʼaʼaahjigo éí kéyah dah naaʼeeł.

Łeesdísí Bikéyah éí 103,483 tsinsitą́ dikʼą́ągo áníłtso; 4,699,755 ánéelą́ąʼgo bílaʼashdlaʼii áadi kéédahatʼį́ (díí éí 2018góó yihah yę́ędą́ą́ʼ diné daóltaʼ).

Łeesdísí Bikéyah biwááshindoon éí Tábąąh Naayolí hoolyéedi bił hazʼą́; áádóó Níbaal Łání hoolyéhígíí éí atisgo áníłtso. *Charles III* éí Łeesdísí Bikéyah binaatʼáanii nilį́; áádóó *Christopher Luxon* éí díí kéyah biwááshindoondi alą́ąjįʼ dah sidá.
# Ásáí Dineʼé Daalzhiní Bikéyah

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|

| Ásáí Dineʼé Daalzhiní Bikéyah |
| --- |

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |

 |
|  |
| Wááshindoon | Ahidiilíinii |
| Kéédahatʼínígíí (2008) | 30,894,000 |

**ÁsáíDineʼéDaalzhiníBikéyah** éí Naakaii Łizhiní Bikéyah Haʼaʼaahjí siʼą́; Tónteel Łichííʼí bibąąhgi éí siʼą́.

Ásáí Dineʼé Daalzhiní Bikéyah éí 728,215 tsinsitą́ dikʼą́ągo áníłtso; 30,894,000 ánéelą́ąʼgo bílaʼashdlaʼii áadi kéédahatʼį́ (díí éí 2008góó yihah yę́ędą́ą́ʼ diné daóltaʼ).

Ásáí Dineʼé Daalzhiní Bikéyah biwááshindoon éí Ahidiilíinii hoolyéedi kin bił hazʼą́. *Abdel Fattah al-Burhan* éí Ásáí Dineʼé Daalzhiní Bikéyah binaatʼáanii nilį́; áádóó *Abdalla Hamdok* éí díí kéyah biwááshindoondi alą́ąjįʼ dah sidá.