Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# 20. august

**20. august** er den 232. dagen i den gregorianske kalenderen (233. under skotår). Det er 133 dagar att av året.

## Merkedag

### Nasjonaldagar og nasjonale flaggdagar

|  |  |
| --- | --- |
|  | Nasjonaldag i **Ungarn** til minne om heilage Stefan |

* Sjølvstendedag i **Estland**

Heilage Bernhard blir minna den 20. august.
### Religiøs helgedag

**Bevegelege heilagdagar som fell på 20. august i 2026: Minnedag for Bernhard av Clairvaux i den katolske kyrkja.

### Namnedag

|  |  |
| --- | --- |
| **Noreg** | Bernhard og Bernt |
| **Sverige** | Bernhard og Bernt |
| **Danmark** | Bernhard |

## Hendingar

### Utlandet

* 1960: Senegal erklærte sjølvstende frå Maliføderasjonen.
* 1991: Estland braut laus frå Sovjetunionen.

### Noreg

* 1960: Kong Olav V opna offisielt norsk fjernsyn.

## Fødde

*Sjå òg Fødde den 20. august.*

* 1851: Abraham Berge, norsk statsminister
* 1860: Nils G. Skilbred, norsk bonde og politikar
* 1897: Tarjei Vesaas, norsk forfattar
* 1901: Salvatore Quasimodo, italiensk forfattar og nobelprisvinnar
* 1905: Hans Vinjarengen, norsk skirennar
* 1910: Eero Saarinen, finsk arkitekt
* 1941: Slobodan Milošević, jugoslavisk-serbisk politikar
* 1948: Robert Plant, britisk musikar og komponist
* 1951: Helge Torvund, norsk forfattar
* 1958: Marius Müller, norsk rockemusikar
* 1968: Yuri Shiratori, japansk songar

## Døde

*Sjå òg Døde den 20. august.*

* 1643: Anne Hutchinson, engelsk-amerikansk religiøs leiar
* 1672: Johan de Witt, nederlandsk politikar
* 1933: Gustaf Cederström, svensk målar
* 1980: Joe Dassin, fransk-amerikansk songar
* 1982: Ulla Jacobsson, svensk skodespelar
# Roman

*For andre tydingar av oppslagsordet, sjå Roman (fleirtyding).*
*Satyrischer Roman Der Galanten Welt zur vergnügten Curiosité ans Licht gestellet Von MENANTES. Av
Christian Friedrich Hunold, 1710.*
Ein **roman** er ei lengre, oppdikta prosaforteljing som gjerne blir utgjeven som eiga bok. Som regel skildrar ein roman livet og skjebnen til eitt eller fleire menneske. Forfattaren kan velja å leggja vekt på ytre hendingar og miljøskildringar, eller konsentrera seg om karakterutviklinga til personane.

Romanen er skjønnlitteratur, og skal difor framfor alt oppfattast som fiksjon, sjølv om det kan vere vist til historiske hendingar og personar i forteljinga. Romanen skil seg såleis frå sakprosa ved ikkje å framstå som ei framstilling av sanne hendingar og vitskaplege haldbare konklusjonar.

Romanen skil seg dessutan seg frå annan skjønnlitteratur ved å vere ei løpande prosaforteljing som ikkje er delt inn i verseliner, slik epos og lyrikk og poesi er, og at forteljinga er monaleg lengre enn slike prosaforteljingar som vert kalla noveller, eventyr, segn, fabel og liknande.

## Historie

Ordet kjem frå *romanz*, som i mellomalderen var nemniga på det talespråket som hadde utvikla seg på fransk område frå «romarspråket», latin. Etter kvart gjekk ordet over til å visa til ein særskild sjanger av forteljingar skrivne på folkespråket, men med antikke romerske førebilete. *Den høviske romanen* kom på moten i Frankrike på 1100-talet. Ein reknar likevel den første eigentlege romanen i europeisk litteratur til å vera det spanske verket *Don Quijote* av Miguel de Cervantes.

I løpet av 1800-talet utvikla romanen seg til å bli den mest populære litterære sjangeren, og frå slutten av 1800-talet og framover har ei rekke forfattarar ført romansjangeren inn på nye vegar, slik at han har fortsett å vera en hovudsjanger også under modernismen: Fjodor Dostojevskij, Knut Hamsun, Marcel Proust, Franz Kafka, James Joyce, Virginia Woolf, Robert Musil.

## Bakgrunnsstoff

* Om roman i Bibliotekarstudentens nettleksikon om litteratur og medier Arkivert 2018-12-30 ved Wayback Machine.
* snl.no: Roman
# Krepsdyr

|  |
| --- |
| **Krepsdyr** |
|  |
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Dyr Animalia |
| **Underrike:** | Bilaterale dyr Bilateria |
| **Infrarike:** | Protostomia |
| **Rekkje:** | Leddyr Arthropoda |
| **Underrekkje:** | **Krepsdyr** Crustacea Brünnich, 1772 |

**Krepsdyr** er leddyr med tredelt kropp, todelte ekstremitetar og to par antenner. Dei pustar med gjeller og startar livet med eit naupliuslarvestadium. Gruppa omfattar 52 000 beskrivne artar som lever over heile kloten i eit breitt spekter av økosystem. Dei fleste lever i havet, men ein finn òg grupper som lever heile eller delar av livet sitt på land, t.d. landkrabbar, skrukketroll og kokoskrabbe.

Til krepsdyra høyrer krabbe, hummer, reker, kreps, skrukketroll, rur, vasslopper, tanglopper, eremittkreps og mange fleire. Fleire av artane er kommersielt nyttige, og vert tekne som mat: 10 millionar tonn krepsdyr vert fanga eller avla fram årleg. Dei er òg viktige økologisk - planktoniske artar dannar grunnlaget for dei fleste marine næringskjeder.

## Oppbygnad

Kroppen til krepsdyra er delt inn i tre delar (*tagma*): hovud, *thorax* og *abdomen* eller *pleon*. Ofte er hovud og thorax smelta saman til ein såkalla *cephalothorax*, så dyret i realiteten vert delt i to segment. Hovudet ber to par antenner, eit par fasettaugo og tre par munndelar kalla maxillar og mandiblar. Thorax og pleon ber ei rekkje laterale ekstremitetar, inkludert gjellene, og ender i eit telson. Dei er dei einaste nolevande leddyra med klart todelte (birame) ekstremitetar.

Som andre leddyr har krepsdyra eit hardt eksoskjelett som må skiftast ut for at dyret skal veksa (*ecdyse*). Ulike delar av skjelettet kan smelta saman, t.d. i *carapax*, ryggskjoldet som dekker heile oversidan av cephalothorax hjå mange artar.

Dei fleste krepsdyr er særkjønna, sjølv om det finst nokre få hermafrodittiske artar. Ein skil kjønna på pleopodane eller symjebeina, som sit på bakkroppen. Hjå hannar er det første, stundom òg det andre, paret av desse spesialisert til å avlevera sperma.

## Systematikk

Taskekrabbe (*Cancer pagurus*)
Ei reke av arten *Macrobrachium formosense*
Systematikken til krepsdyra er noko uklår, og har vorte sett opp på mange måtar opp gjennom tidene. I dag reknar me etter Martin & Davis Arkivert 2006-05-25 ved Bibliotheca Alexandrina med seks klassar:

* Klasse *Branchiopoda* (primitive reke-liknande dyr som hovudsakleg lever i ferskvatn)
* Klasse *Remipedia* (blinde, grotte-levande dyr som sym på ryggen)
* Klasse *Cephalocarida* (botnlevande reke-liknande dyr)
* Klasse *Maxillopoda* (m.a. hoppekreps, rur, rankeføtingar, lakselus)
* Klasse *Ostracoda* (små dyr med heildekkjande, todelte skjel)
* Klasse *Malacostraca* (m.a. reker, kreps, eremittkreps, hummer, krabbe, skrukketroll, tanglus, tanglopper, kril, mysis)

DNA-analyser tyder på at krepsdyra er ei parafyletisk gruppe, sidan insekt ikkje vert rekna med i ho.

## Bakgrunnsstoff

 Commons har multimedium som gjeld: **Krepsdyr Martin & Davis' krepsdyrklassifikasjon Arkivert 2006-05-25 ved Bibliotheca Alexandrina
# The Walt Disney Company

|  |
| --- |
| The Walt Disney Company |
|  |
|  |
|  |
| Bransje | Filmindustri, underhaldningsbransjen, animasjon, moropark |
| Skipa | 16. oktober 1923 |
| Eigar | BlackRock |
| Eigenandel i | Disney Channel, Disney Interactive, Walt Disney Music Company, Inc., Disney Channel Sør-Afrika, Disney Character Voices International, Disney Channel Tyskland, Disney Interactive Studios, Walt Disney Studios, ImageMovers, Disney Channel Nederland og Flandern, Pixar, American Broadcasting Company, Disneyland Park, Walt Disney Pictures, Disneyland Paris, LucasArts, Disney Jr., Disney Channel Skandinavia, National Geographic Channel, Tiger Aspect Productions, Disney Channel Australia |
| Land | USA |
| Produkt | programvare, kringkasting, musikk, video game |
| Grunnleggjar(ar) | Walt Disney, Roy O. Disney |
| Nykelpersonar | Bob Iger, Michael Eisner, Bob Iger |
| Styreleiar | Susan Arnold (11. januar 2023) |
| Adm.dir. | Walt Disney, Roy O. Disney, Donn Tatum, Card Walker, Raymond Watson, Michael Eisner, Bob Iger, Bob Chapek, Bob Iger, Josh D'Amaro |
| Salsinntekter | 15 706 000 000 USA-dollar (2018) |
| Omsetnad | 15 706 000 000 USA-dollar (2018) |
| Resultat | 13 066 000 000 USA-dollar (2018), 11 054 000 000 USA-dollar (2019), -2 864 000 000 USA-dollar (2020), 1 995 000 000 USA-dollar (2021), 3 145 000 000 USA-dollar (2022) |
| Nettstad |  (engelsk),  (engelsk) |

**The Walt Disney Company** (som regel forkorta til **Disney**) er eit av verdas største medie- og underhaldningsføretak. Det vart grunnlagt som eit animasjonsstudio i 1923 av Walt Disney og bror hans Roy Oliver Disney. Det er i dag USA sitt nest største mediekonsern. Selskapet har sitt hovudkvarter i Burbank i California.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

 Commons har multimedium som gjeld: **The Walt Disney Company Offisiell nettstad
# Eva Peron

|  |
| --- |
| Eva Peron |
|  |
|  |
| Fødd | 7. mai 1919 Junín |
| Død | 26. juli 1952 (33 år) |
| Statsborgar av | Argentina |
| Religion | Den katolske kyrkja |
| Yrke | politikar, teaterskodespelar, filmskodespelar, fagforeiningsleiar, kvinnesaksforkjemper, stemmerettsforkjempar, songar, skodespelar |
| Ektefelle | Juan Perón |
| Medlem | Isabella den katolskes orden |
| Alle verv | * Argentinas førstedame
* president (1948–1952)
* Spiritual Leader of the Nson webadasArgentina
 |

**María Eva Duarte de Perón** (alias **María Eva Ibarguren**, men best kjent som **Evita** (Lille Eva) (fødd 7. mai 1919 i Los Toldos i Argentina, død 26. juli 1952 i Buenos Aires) var ein argentinsk skodespelar, songar og presidentfrue. Ho var gift med general Juan Perón. Eva Perón spelte ei viktig rolle i den politiske utviklinga i Argentina.
# 11. oktober

**11. oktober** er den 284. dagen i den gregorianske kalenderen (285. under skotår). Det er 81 dagar att av året.

## Merkedag

### Nasjonaldagar og nasjonale flaggdagar

### Religiøs helgedag

**Bevegelege heilagdagar som fell på 11. oktober i 2026:**

### Namnedag

|  |  |
| --- | --- |
| **Noreg** | Kevin, Kennet og Kent |
| **Sverige** | Erling og Jarl |
| **Danmark** | ingen |

## Hendingar

### Utlandet

* 1138: Eit stort og døydeleg jordskjelv ramma Aleppo i Syria.
* 1634: Burchardiflaumen drap rundt 15 000 i Nord-Friesland, Tyskland og Danmark.
* 1864: Grunnlegginga av byen Campina Grande i Brasil.
* 1865: Morant Bay-opprøret braut ut på Jamaica.
* 1899: Den andre boerkrigen braut ut i Sør-Afrika.
* 1954: Den første indokinakrigen: Viet Minh tok kontroll over Nord-Vietnam.
* 1968: NASA sende opp Apollo 7, den første bemanna Apollo-oppsendinga som lukkast.

### Noreg

* 1906: Isak Saba blei vald inn på Stortinget som første same.
* 1993: William Nygaard, forleggjar for Salman Rushdie, blei livstruande skadd etter å ha blitt skoten i eit attentat.
* 2007: Det digitale bakkenettet opna i Buskerud, Vestfold og Telemark.

## Fødde

*Sjå òg Fødde den 11. oktober.*

* 1798: Ole Ingebrigtsen Soelberg, bonde og politikar
* 1835: Ernst Sars, norsk historikar og politikar
* 1846: Amund Helland, naturforskar
* 1865: Hans E. Kinck, norsk forfattar og filolog
* 1902: Bent Røiseland, bonde og politikar
* 1905: Jens Arup Seip, norsk historikar
* 1919: Art Blakey, amerikansk jazzmusikar
* 1929: Astrid Dahlsveen, norsk bilethoggar
* 1950: Helga Gunerius Eriksen, forfattar
* 1956: Nicanor Duarte Frutos, paraguayansk president

## Døde

*Sjå òg Døde den 11. oktober.*

* 1303: Pave Bonifatius VIII
* 1424: Jan Žižka, tsjekkisk hærførar
* 1531: Huldrych Zwingli, sveitsisk kyrkjereformator
* 1829: Claus Frimann, norsk prest og diktar
* 1889: James Prescott Joule, britisk fysikar
* 1896: Anton Bruckner, austerriksk komponist
* 1963: Jean Cocteau, fransk dramatikar, poet, grafikar og filmskapar
* 2000: Donald Dewar, skotsk politikar og førsteminister
* 2007: Stephan Tschudi-Madsen, norsk kunsthistorikar
* 2008: Jörg Haider, austerriksk politikar

## Bakgrunnsstoff
# 719

|  |
| --- |
| < **719** > |
|  |
| 717 | 718 | **719** | 720 | 721 |
|  |
|

| Kategoriar |
| --- |
| Fann ikkje kategorien *719* |

 |
|

| 719 i andre kalendrar |
| --- |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Gregoriansk kalender | 719 *DCCXIX* |
| Ab urbe condita | 1472 |
| Armensk kalender | 168 ԹՎ ՃԿԸ |
| Kinesisk kalender | 3415 – 3416 ?午 – 己未 |
| Etiopisk kalender | 711 – 712 |
| Jødisk kalender | 4479 – 4480 |
| Iransk kalender | 97 – 98 |
| Islamsk kalender | 100 – 101 |
| Hindukalendrar |  |
| - *Vikram Samvat* | 774 – 775 |
| - *Shaka Samvat* | 641 – 642 |
| - *Kali Yuga* | 3820 – 3821 |

 |

 |

**719** (romartal DCCXIX)

## Hendingar

### Utlandet

### Noreg

## Fødde

## Døde

**<<   700-talet   >>**
<< 700 | 701 | 702 | 703 | 704 | 705 | 706 | 707 | 708 | 709 | 710 | 711 | 712 | 713 | 714 | 715 | 716 | 717 | 718 | 719 | 720 | 721 | 722 | 723 | 724 | 725 | 726 | 727 | 728 | 729 | 730 | 731 | 732 | 733 | 734 | 735 | 736 | 737 | 738 | 739 | 740 | 741 | 742 | 743 | 744 | 745 | 746 | 747 | 748 | 749 | 750 | 751 | 752 | 753 | 754 | 755 | 756 | 757 | 758 | 759 | 760 | 761 | 762 | 763 | 764 | 765 | 766 | 767 | 768 | 769 | 770 | 771 | 772 | 773 | 774 | 775 | 776 | 777 | 778 | 779 | 780 | 781 | 782 | 783 | 784 | 785 | 786 | 787 | 788 | 789 | 790 | 791 | 792 | 793 | 794 | 795 | 796 | 797 | 798 | 799 >>
# Barnsley

|  |
| --- |
| Barnsley |
| by |
|  Barnsley frå Havercroft. Foto: David Johnston  |
| Land |  England |
| Region | South Yorkshire |
| Distrikt | Barnsley |
| Areal | 25,7 km² |
| Folketal |  245 199 (2018) |
| Postnummer | S70-S75 |
| Retningsnummer | 01226 |
|  Barnsley ﻿ / ﻿ |
| **Wikimedia Commons:**  Barnsley |

**Barnsley** er ein by i South Yorkshire i England. Han ligg ved elva Dearne omkring 20 kilometer nord for Sheffield, og er administrasjonsby for distriktet Barnsley. Byen ligg mellom kryss 36 og 37 på motorvegen M1.

Namnet *Barnsley* kjem frå angelsaksisk *Beorn's lay*, «Beorns rydning». Han er nemnd i *Domesday Book* (1086), og fekk charter for å halde marknader og ein årleg festival i 1249.

Tidlegare var kolgruvedrift viktigaste næringsvegen, men alle gruver er no stengde. Etter ein periode med høg arbeidsløyse har det vorte etablert ei rekkje nye serviceføretak i byen.

## Kultur

Fotballklubben Barnsley FC spelar i Football League Championship.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «Barnsley» frå Wikipedia på bokmål, den 12. juli 2011.*

## Bakgrunnsstoff

 Commons har multimedium som gjeld: **Barnsley**
# Hår

Romfarar med vektlaust hår.
**Hår** er i vidaste tyding alle slags trådforma utvekstar på mange ulike organismar, men blir særleg brukt om slike vekstar hos menneske, der ein bruker mykje tid på å barbere, stella og ordna det. Hår hos andre pattedyr enn mennesket blir gjerne kalla pels.

## Oppbygging

Skjematisk teikning av hårstrå og hårsekk
Nærbilde av menneskehår. Foto: Nevit Dilmen
Hår hos virveldyr, spesielt pattedyr, er laga av keratin, eit protein det også finst mykje av i negler, fjører og overhud. Hår er dødt materiale som blir bygd opp i hårsekkar. Det kan skjerast i utan at ein kjenner smerte, men gjer vondt å dra i fordi ein då dreg i den levande huda dt er festa i. Hårstrå fell som regel ut med jamne mellomrom.

I høve til dei fleste andre pattedyra har menneska lite synleg hårvekst på kroppen. Det veks likevel små, nesten usynlege hår over mesteparten av menneskekroppen. Slike små hår kallar ein *velushår*.

Fordeling av kroppshår hos kvinner og menn.
Synleg hår blir kalla *terminalhår*. Ein deler gjerne dette inn i hovudhår og kroppshår. Håret veks tettast på hovudet, og denne hårtypen blir lenger enn dei fleste andre pattedyrhårtypar. Kroppshår elles tek vanlegvis til å gro når ein kjem i puberteten.

## Sjå også

* Pels
* Frisyre
* Frisør
* Skjegg
* Bart
* Augevippe
* Augebryn
* Parykk
* Flass
* Hud

## Bakgrunnsstoff

 Commons har multimedium som gjeld: **Hår**
# Erlitoukulturen

Plasseringa av Erlitoukulturen.
Satellittbilde av dei ulike funnstadene.
Nedslagsfeltet til Erlitoukulturen - fylka Yanshi med den sentrale funnstaden er markert midt i området.
**Erlitoukulturen** (forenkla kinesisk 二里头文化, tradisjonell kinesisk 二里頭文化, pinyin *Èrlǐtóu wénhuà*) er ei arkeologisk nemning på ein tidleg bronsealderkultur som heldt til rundt Huangelva i Kina frå rundt 1900 til 1500 f.Kr.) Ei radiokarbondatering utført i 2007 har ført til eit foreslege smalare tidsspenn, frå 1750 til 1530 f.Kr.

## Namn og utbreiing

Namnet kjem frå det arkeologiske feltet i storkommunen Erlitou i byfylket Yanshi i Henan-provinsen. Kulturen strekte seg godt utover i det som i dag er provinsane Henan og Shanxi, og gjorde seg seinare òg gjeldande i Shaanxi og Hubei. Det er mogleg at Erlitoukulturen utvikla seg frå Longshankulturen.
Dei fleste kinesiske arkeologar reknar med at Erlitou er hovudsetet for Xia-dynastiet, men dei fleste vestlege arkeologar er ikkje overtydde om at det er ein slik samanheng mellom Erlitoukulturen og Xia-dynastiet, ettersom det ikkje finst direkte lenkjer mellom dei, som skriftlege kjelder.

## Kjenneteikn og leivningar

Fortidsleivningane i Erlitou blei oppdaga av Xu Xusheng i 1959, og denne funnstaden er blitt verande det største utgravingsområdet som kan knytast til Erlitoukulturen. Funna er spreidde ut over eit område på 3 km². Det er funne palassbygningar og verkstader for tilverking av bronse. Erlitou monopoliserte produksjonen av bronsekar for rituell bruk, og dei eldste kjende ding-kara er frå denne kulturen.

Etter at Shang-dynastiet voks fram gjekk det kraftig tilbake med Erlitou, men staden blei verande folkesett òg i den første fasen av Shang-tida.

## Sjå òg

* Erligangkulturen
* Sanhuangwudi
* Xia-dynastiet

## Galleri

* Bronse med turkisarbeid frå Erlitoukulturen
* Jue (vinkanne) av bronse frå Erlitoukulturen.
* *Ding* (kar) på tre føter
* Bronseding
* Bronsebjølle
* Dekorert uue (våpen)
* Symbol på keramikkskår funne ved Erlitou.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «Erlitoukulturen» frå Wikipedia på bokmål, den 24. mars 2021.*

## Litteratur

* Liu, Li. *The Chinese Neolithic: Trajectories to Early States*, ISBN 0-521-81184-8
* The Golden Age of Chinese Archaeology
* Allan, Sarah (2007). «Erlitou and the Formation of Chinese Civilization: Toward a New Paradigm». *The Journal of Asian Studies* (Cambridge University Press) **66** (2): 461–496. doi:10.1017/S002191180700054X.
* Lee, Yun Kuen (2002). «Building the chronology of early Chinese history». *Asian Perspectives: the Journal of Archaeology for Asia and the Pacific* **41** (1): 15–42. doi:10.1353/asi.2002.0006.
* Li, Jinhui (10. november 2003). «Stunning Capital of Xia Dynasty Unearthed». China Through a Lens. Arkivert 21. mars 2015 på Wayback Machine.
* Liu, Li (2004). The Chinese neolithic: trajectories to early states. Cambridge University Press. ISBN 978-0-521-81184-2.
* Liu, Li; Xu, Hong (2007). «Rethinking Erlitou: legend, history and Chinese archaeology». *Antiquity* **81** (314): 886–901.