Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Brann

*For den bergenske fotballklubben, sjå Sportsklubben Brann.*
Brann i USA sin ambassade i Bagdad.
Skogbrann i Bitterroot National Forest i Montana, USA.
**Brann** er det at noko brenn opp, at ein eld herjar. Døme kan vera skogbrann, brann i ein skog, eller bybrann i ein by. Brannmann er ei nemning på ein person som arbeider i brannvesenet med å sløkkja brannar. Til hjelp med å sløkkja brannar, nyttar brannvesenet seg gjerne av ein brannbil.

## Sjå òg

* Brannvarslar
* Røykvarslar
* Skogbrann
# Qinling

|  |
| --- |
| Qinling |
| fjell |
|  |
| Land |  Folkerepublikken Kina |
|  Qinling ﻿ / ﻿ |
| **Wikimedia Commons:**  Qin Ling |

**Qinling** (kinesisk skrift 秦岭, pinyin *Qin Ling*) er ei fjellkjede sentralt i Folkerepublikken Kina. Ho strekkjer seg ca. 650 km i vest-aust-retning, og har ei breidde på opptil 170 km, frå sør i provinsen Gansu og tvers over heile det sørlege Shaanxi og aust til den sentrale delen av Henan.

Vestre toppen av Hua Shan, eit fjell i Qinlingfjella
Det høgaste fjellet i kjeda er Taibai Shan, på 3 767 moh. Eit av dei fem heilage fjella i daoismen, Hua Shan, ligg i Qinling.

I nord er fjella avgrensa av elvesletta til elva Wei og i sør av elva Han Jiang. Desse to elvene renn ut i kvar sin hovudflod, Huangelva og Yangtze.

Fjella utgjer eit markant vegetasjonsskilje. Nord for fjella er det store tørre løssområde som eignar seg for dyrking av kveite. Sør for dei byrjar varmare og fuktigare landskap som dels er prega av store skogar, dels av risfelt.

## Samferdsle

Baoji-Chengdu-jarnbana går gjennom området. Ho knyter Baoji i Shaanxi til Chengdu i Sichuan.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «Qinling» frå Wikipedia på bokmål, den 22. juli 2020.*
# Historisk kjelde

Innafor historievitskap er nemninga **kjelde** brukt for å vise til *tekstar, gjenstandar* eller *kjensgerningar*. Barthold Georg Niebuhr, sonen til Carsten Niebuhr, var ein av dei første som definerte dette omgrepet.

## Kjeldetypar

* Førstehandskjrlder er samtidige vitnesbyrd som augevitneskildringar og dokument utført av personar som sjølv har opplevd hendinga
* Andrehandskjelder er seinare vitnesbyrd eller basert på andrehandskjelder (til dømes ei nedskriveb kjelde basert på ei munnleg overlevering)

Vi skil mellom primære og sekundære kjelder. Primære kjelder ligg tidsmessig nær på hendinga, sekundære kjelder er seinare.

## Former

Kjelder kan til dømes vera:

1. skriftlege (dokument, erindringar, brev og liknande)
2. bilete (fotografi, måleri)
3. materielle gjenstandar, (t.d. byggemateriale, myntar, gravfunn)
4. segl

## Verdi

Verdien til kjeldene er avhengig av kva for opplysingar som skal bli utleidd av dei. For å bruke ei kjelde må ho blir underkasta kjeldekritikk, eller ei systematisk drøfting av i kva grad vi kan stole på henne, eller rettare kva aspekt ved henne som vi kan stole på. Er kjelda tendensiøs (part i saka)? Kan ho gje dei opplysingane ein leitar etter?

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «Kilde (historievidenskab)» frå Wikipedia på dansk, den 14. september 2019.*

## Litteratur

* Axel Bolvig: "»Med passende ændringer«. Historisk metode i fokus" (*Fund og Forskning*, Bind XXIX; 1990)
* Harry Christensen: "Erslev, positivismen og syntesen" (*Historie/Jyske Samlinger*, Ny række, Bind 15; 1983)
* H. P. Clausen: "Målsætning og hjælpemidler i metodeundervisningen" (*Historie/Jyske Samlinger*, Ny række, Bind 7; 1966)
* Ottar Dahl: "Terminologi og systematikk i kildeteorien" (*Historie/Jyske Samlinger*, Ny række, Bind 7; 1966)
* Bernard Eric Jensen: "Et bidrag til revisionen af metodelærens grundlag" (*Historisk Tidsskrift*, 13. række, Bind 3; 1976)
* Henrik S. Nissen: "Træk af den historisk-metodiske debat i Norden i 1960-erne og -70-erne" (*Historisk Tidsskrift*, 14. række, Bind 1; 1980)
* Jakob Pasternak: "Den halvrustne kildekritik" (*Historie/Jyske Samlinger*, Ny række, Bind 11; 1974)
* E. Ladewig Petersen: "Omkring Erik Arup: Struktur og grænser i moderne dansk historieforskning (ca. 1885-1955)" (*Historisk Tidsskrift*, 13. række, Bind 5; 1978)
* Niels Skyum-Nielsen: "Om første og anden rangs kilder. En replik" (*Historisk Tidsskrift*, 11. række, Bind 6; 1960)
# Gao Shi

Gao Shi
**Gao Shi** (kinesisk: 高適, pinyin: Gāo Shì, Wade-Giles: Kao Shih) (702–765) var ein kinesisk diktar i Tangtida. Han voks opp i djup fattigdom i Henan-provinsen, men var trottig nok til å skaffe seg ei utdanning og fekk med tida ei stilling som sekretær i hæren. Han var ein av få store poetar i Tangtida som òg hadde ein framgangsrik karriere i embetsverket. Gao Shi høyrde til den flokken av poetar i perioden som skreiv oppglødde og dramatiske dikt, gjerne med krigen som emne. Krigsdiktinga hans målber eit antimilitaristisk syn, og er ein førelaupar for krigspoesien Du Fu kom til å skrive seinare.

Diktet «En sang om landet Yen» er attdikta til riksmål av Arne Dørumsgaard i  *Evige tegn: Klassisk kinesisk poesi i norsk gjendiktning. Annen samling. Dynastiet T'ang*. Fyrste strofe av diktet går slik:

**En sang om landet Yen**

Kinas nordøstlige grense sortnet av røk og støv.

For å knuse den grusomme fiende

forlot våre generaler

i hast sine lune hjem

og stevnet mot fronten sammen

som høvelig ferd for helter.

Da Keiserens nådige ønsker var båret frem,

marsjerte de gjennom Alme-passet til klokker og trommeslag.

De lot sine banner plante i ørkenens gule sand

og biet på Keiserens vingede bud.

Tartarenes ild flammet langs Ulvebjerget;

klipper og elver

tegnet seg kolde og bleke

nær den ytterste grense.

Snart jog barbarenes hester frem gjennem storm og regn;

halve vår styrke segnet, resten beholdt sine liv.

Ennu kan leirens kvinner

dåre dem med sin dans. . .

(...)

## Kjelder
# Li Ning

|  |
| --- |
| **Li Ning** |
|   |
| **Statsborgarskap** | Folkerepublikken Kina |
| **Fødd** | 8. september 1963 (62 år) Liuzhou |
| **Idrett** | turn |
| **Tok del i** | Asialekene 1982, Asialekene 1986, gymnastics at the 1984 Summer Olympics – men's artistic individual all-around, gymnastics at the 1984 Summer Olympics – men's floor, gymnastics at the 1984 Summer Olympics – men's pommel horse, gymnastics at the 1984 Summer Olympics – men's rings, gymnastics at the 1984 Summer Olympics – men's vault |
| **Utmerkingar** | honorary doctor of the Hong Kong Polytechnic University, International Gymnastics Hall of Fame |

**Li Ning** (fødd 8. september 1963) er ein kinesisk forretningsmann og tidlegare turnar.
Han er av zhuangfolket i byprefekturet Liuzhou i den autonome regionen Guangxi. Li vart trefaldig olympisk meister under Sommar-OL 1984, verdsmeister i lagkamp 1983 og i ringar i 1985.

Li var med i det kinesiske seksmannslaget som vann bronse i lagkampen i Turn-VM 1981 i Moskva. To år seinare var han meir sentral i Kina-laget som tok gull i lagkampen i Turn-VM 1983 i Budapest, ein meisterskap der han vart andremenn i hopp og tredjemann i frittståande og ringar. Under dei olympiske sommarleikane 1984 i Los Angeles sanka Li 6 medaljar Han vann gullmedaljar i bøylehest, frittståande og ringar, sølvmedaljar i hopp og i lagtevlinga og bronsemedaljen i mangekampen. Ved Turn-VM 1985 i Montreal sikra han seg gull i ringar, sølv i bøylehest og i lagtevlinga, samt bronse i frittståande. I Turn-VM 1987 i Rotterdam enda han opp med sølvmedalje i ringar og i lagtevlinga. Han la opp som turnar etter å ha kome på femteplass i frittståande ved Sommar-OL 1988 i Seoul.

I 1989 grunnla han Li-Ning Company, ein leiande produsent av idrettsutstyr, sko og treningsty. Li er framleis styreformann i selskapet.

Under opninga av Sommar-OL 2008 i Beijing tende Li Ning den olympiske elden ved å verte heist opp i lufta med kablar og «springe» i lufta rundt stadionet.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «Li Ning» frå Wikipedia på engelsk, den 27. oktober 2023.*
* «Li Ning» (på engelsk). Olympedia.org. Henta 20. april 2024.
# Du Shenyan

|  |
| --- |
| **Du Shenyan** |
|   |
| **Verkeleg namn** | kinesisk skrift 杜審言, pinyin *Dù Shěnyán*, Wade-Giles *Tu Shen-yen* |
| **Statsborgarskap** | Tang-dynastiet |
| **Fødd** | 645 Xiangyang |
| **Død** |
708 Chang'an |
| **Yrke** | lyrikar, kalligraf, skribent, funksjonær |
| **Far** | Du Yiyi |
| **Ektefelle** | Lu Taijun |
| **Born** | Du Xian, Du Shi |
| Du Shenyan på Commons |

**Du Shenyan** (646–708) var ein kinesisk diktar og embetsmann i Tang-tida. Han hadde fleire viktige stillinger i styringstida til keisarinne Wu Zetian, men var betre kjend i samtida som poet og kalligraf, og vert rekna som ein av grunnleggjarane av den poetiske stilen i Tang-tida. Då keisarinna døydde vart han forvist til området som idag er Nord-Vietnam, men fekk snart koma attende til ein sinekyre i Luoyang. Røynslene frå tida i eksil kom likevel til å setja djupe spor i dikta han skreiv i seinare år. Han var bestefar til den vidgjetne diktaren Du Fu.

## Kjelder
# Laozi

|  |
| --- |
| **Laozi** |
|   |
| **Statsborgarskap** | Zhou-dynastiet |
| **Fødd** | 6. hundreåret f.Kr. Chu, Zhoukou |
| **Død** |  |
| **Yrke** | filosof, arkivar, skribent, taoist |
| **Språk** | kinesisk |
| **Religion** | Taoisme |
| **Far** | Li Jing |
| **Mor** | ukjend verdi |
| Laozi på Commons |

Statue av Laozi i Quanzhou.
**Laozi** (Lao Tze) var ein kinesisk tenkjar som levde på 500-talet f.Kr. Han er rekna som grunnleggjar av taoismen. I taoistisk tradisjon er han også sett på som forfattaren av verket *Dàodéjīng*, også kjent som *Tao Te Ching*. Blant taoistar blir Laozi dyrka som ein guddom.

Laozi tek imot barnet Buddha frå Konfutse. Måleri frå Qing-dynastiet.
Namnet «Laozi» (kinesisk 老子, lǎozǐ) betyr 'gamle meister', og er eit tilnamn. «Laozi» kan også brukast som namn på *Daodejing*-verket. Livet og det eigentlege namnet til tenkjaren har me ikkje sikre kjelder til. Han skal ha hatt slektsnamnet Li, barnenamnet Er og vaksennamnet Boyang. Etter døden fekk han også æresnamnet Dan, og er dermed ofte omtalt som Li Boyang eller Li Dan.

Dei eldste kjeldene til livet hans Laozi stammar frå historikaren Sima Qian sine verk frå 100-talet f.Kr., som skreiv ned tre soger. Her blir Laozi framstilt som ein samtidig av Konfutse, anten ein tilsett ved arkiva til Zhou-keisaren eller ein historikar og astrolog.

Han skal ha blitt lei det moralske og politiske forfallet rundt seg og reist vestover. På reisa skal han ha blitt oppfordra av ein vaktmann til å skriva ned tankane sine, noko som blei til det korte verket *Daodejing*.

## Kjelder

* «Laozi» i *Store norske leksikon*, snl.no.

* *Denne artikkelen bygger på «Laozi» frå Wikipedia på engelsk, den 2. august 2010.*

## Bakgrunnsstoff
# Oppreist

**Oppreist** eller **opprør** er væpna reising mot riksskipnaden eller styresmaktene. Etter folkeretten vert oppreist tydt som ei nasjonal sak, minder opprørarane vert godtekne som ein krigførande part. Ved alle høve strid det mot folkeretten at andre statar stør ein oppreist.

Etter den norske straffelova frå 22. mai 1902 §§ 98 og 99 vert oppreist straffa med mellom 5 og 20 år i fengsel - ved særlege høve opp til 21 år. Etter den militære straffelova paragraf 52 er ein oppreist at fleire personar i hærtenesta saman freistar øva vald eller tvang mot eller neittar å lyda ordrane til nokon av høgre rang eller mynd. Oppreist vert straffa strengt - ved særlege høve med livstid.

## Kjelder

«opprør» av redaksjonen i *Store norske leksikon*, snl.no.
# Zhang Qian

|  |
| --- |
| **Zhang Qian** |
|   |
| **Statsborgarskap** | Han-dynastiet |
| **Fødd** | 28. september 200 f.Kr. Chenggu |
| **Død** |
ca. 114 f.Kr. Kina |
| **Yrke** | oppdagar, diplomat, politikar |
| **Språk** | Gammelkinesisk |
| Zhang Qian på Commons |

**Zhang Qian** (kinesisk 騫|騫, Wade-Giles *Chang Ch'ien*) var ein kinesisk embetsmann som vart send ut frå Kina på 100-talet f.Kr. under Han-dynastiet. Han var den første offisielle diplomaten som kom heim att med påliteleg informasjon om Sentral-Asia til den kinesiske keisaren Wu av Han. Han spelte òg ei viktig rolle i den kinesiske koloniseringa av regionen som i dag er kjend som Xinjiang.

Reisene til Zhang Qian er knytt til ein av dei store handelsrutene gjennom Asia, Silkevegen. Reisene hans opna Kina mot nye rike og produkt frå ei verd som til då var ukjend for kinesarane. Zhang Qian forteljingar frå reisene sine i Sentral-Asia er nedskrivne i historieverket *Shiji*, skrive av Sima Qian i det første hundreåret f.Kr. I dag vert Zhang Qian rekna som ein nasjonalhelt og er hylla for rolla han spelte i å opne Kina for handel med resten av verda.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «Zhang Qian» frå Wikipedia på engelsk, den 3. oktober 2009.*
# Leiglending

**Leiglending** eller bygselmann var ei nemning på ein jordbrukar som leigde skuldsett jord (eigedom) av ein jordeiegar. Fram til 1700-talet var dei fleste norske bøndene leiglendingar.

Bonden skreiv som regel ei såkalla bygselkontrakt med eigaren av garden. Frå seinmellomalderen av var slike kontraktar ofte på livstid (om ein ikkje mislegheldt avtala), og kontrakten kunne i dei fleste høve gå i arv mot at ei ny kontrakt vart skriven med arvingen.

Plikter fylgde med leiglendingskontrakten, som at bygg på eigedomen skulle vedlikehaldast og ved nokre høve at ein skulle hjelpa til på jordeigaren sin gard om det trongst. Det var vanleg å betala ei årleg leiga, ei landskyld. Ei bygselkontrakt var òg gjeldande for leiglendingen si enkja. Om ho gifta seg opp att, måtte kontrakten skrivast på nytt med hennar mann.

Ein leiglending kunne i tillegg til å leiga jord òg eiga jord, ein kunne med andre ord vera både sjølveigar og leiglending på ei og same tid. Frå 1710 vart leiglendingar gjevne forkjøpsrett om jordeigaren ynskte å selja eigedomen.

## Kjelder

* Steinar Imsen og Harald Winge: *Norsk historisk leksikon.* Kultur og samfunn ca. 1500–ca. 1800 (2. utgåve, Cappelen Akademisk Forlag, Oslo 1999)
# Eksil

Protestantar frå Salzburg tvinga i eksil. Bilete frå rundt 1732.
**Eksil**, **utlegd** eller **landflyktigheit** er det å leva utanfor heimlandet sitt. Omgrepa blir ofte brukt om dei som er tvinga til å forlata landet, anten fordi dei er dømde til det som straff eller fordi dei sjølv meiner dei ikkje kan vera trygge der.

Napoleon i eksil på St. Helena måla av Franz Josef Sandmann rundt 1820.
*Eksil* kan òg brukast i lausare tyding om folk som meir frivillig har busett seg utanlands, men held på den nasjonale identiteten sin, til dømes «eksilnordmenn» eller «eksilfinnar». Dersom store delar av ei folkegruppe dreg i eksil blir dei kalla ein diaspora.

## Sjå og

* Flyktning
* Ostrakisme
# Metallurgi

Metallurgisk prosess i eit stålverk.
**Metallurgi** er læra om utvinning og tilverking av metall, og om dei fysiske og kjemiske eigenskapane til metalla. Faget tek også for seg framstilling av legeringar og halvmetall. Det blir rekna som ein ingeniørvitskap.

Ordet metallurgi er avleidd av gresk *metallurgein*, 'å drive ei gruve', som kjem av *metallon* ('gruve') og *ergon*, 'arbeide'). Medan utvinning av metall tradisjonelt har føregått frå malm, kan metallurgi også hjelpa til med å finna gode framstillingsmåtar frå avfall og salt.

Ein har etterkvart også gått over til å omtala metallurgi som materialteknologi, ettersom ein kan bruka like tilnærmingsmetodar for plast, keramar og komposittar som for metall.

## Sjå òg

* Korrosjon
* Krystallisering
* Krystallografi
* Materialteknologi

## Kjelder

* «metallurgi» i Nynorskordboka.
* «metallurgi» i *Store norske leksikon*, snl.no.

* *Denne artikkelen bygger på «Metallurgi» frå Wikipedia på bokmål, og «Metallurgi» frå Wikipedia på svensk den 30. september 2010.*

## Bakgrunnsstoff

* Sciencedaily: "Brick Wall" Helps Explain How Corrosion Spreads Through Alloy 25-11-2004
* Støbejerns metallurgi og lidt om kinesisk støbejern Arkivert 2004-12-16 ved Wayback Machine.
* Metallurgisk ordbok Arkivert 2009-02-07 ved Wayback Machine.
# Riddar

Riddar frå 1300-talet. Henta frå Nordisk familjebok
**Riddar** (norrønt *riddari* frå lågtysk, eigentleg 'ryttar', av *riden*, 'ri') er ein adelstittel frå mellomalderen. I Magnus Lagabøter si hirdskrå frå 1270-talet vart dei to høgaste gradane i kongshirda, lendmann og skutilsvein, erstatta av dei felleseuropeiske titlane baron og riddar.

Ein riddar var opphavleg ein krigar som var underlagd ein adelsmann som igjen ofte var underlagd ein konge. Riddaren måtte ha god nok økonomi til å halde seg med våpen, rustning og hest. Riddaren måtte gjere krigsteneste for vasallherren sin. Omgrepet blir oftast nytta i europeisk tradisjon, men kan også nyttast om krigarar til hest med rustning i andre kulturar. Ein riddar kom frå ei god slekt med god økonomi. Riddarane sine våpen og skjold var eit viktig grunnlag for utviklinga av heraldikken på 1100-talet.

I litteraturen frå mellomalderen er det mange idealiserande og romantiske trekk knytte til riddaren. Ein riddar skulle vere moralsk, forsvare kvinner og andre svake grupper, vere høvisk og elegant.

Ein riddar kan og tyde ein ikkje-geistleg medlem av ein religiøs orden. Slike ridarar skulle kjempe for kristendomen mot heidningane.

I moderne tid blir tittelen ofte brukt om ein person som har fått ein fortenesteorden. I Noreg kan ein bli riddar av Sankt Olavs orden

## Norske riddarar

* Erling Vidkunsson
* Vidkun Erlingsson
# Nanyang i Henan

Minnehall i Nanyang
Plasseringa av Nanyang-prefekturet i Henan
**Nanyang** (kinesisk: 南阳; pinyin: *Nányáng*) er eit byprefektur i den sørlege delen av provinsen Henan i det sentrale Kina. Byprefekturet har eit areal på 26 591 km² og hadde i underkant av 10,3 millionar ibuarar i 2010.

Byprefekturet Nanyang omfattar to bydistrikt (区 *qū*), eitt byfylke (市 *shì*) og ti fylke (县 *xiàn*).

### Næring

Byprefekturet ligg ved elva Baihe, i eit viktig jordbruksområde med allsidig produksjon. Byen har også mykje industri.

I den 200 meter høge åsen Dushan nord for byområdet Nanyang vert det enno utvunne jade. Dushan-jaden, som no er svært sjeldan, vert rekna for å vere ein av dei fire ypparste kinesiske jadesortane.

### Samferdsle

Kinas riksveg 312 fører gjennom området. Han går frå Shanghai og passerer mellom andre Suzhou, Nanjing, Hefei, Xinyang, Xi'an, Lanzhou, Jiayuguan i Gansu og Urumqi, før han endar på grensa mot Kasakhstan.

### Soge

Nanyang er ei av voggene til Han-dynastiet, og har ei rekke minne frå denne epoken i Kinas historie.

Det norsk-lutherske Kinamissionsforbund ved misjonær Olav Espegren oppretta i 1904 ein misjonsstasjon i byen. Framleis (2007) finst kristne som har si tru som fylgje av dette misjonsarbeidet. Også andre lutherske misjonsstasjonar vart oppretta ei rekke andre stader i det som i dag er Nanyang-prefekturet, til dømes i Zhenping og i Dengzhou.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «Nanyang, Henan» frå Wikipedia på engelsk, den 27. desember 2012.*
# Regent

**Regent** er ein fungerande herskar i eit monarki. I eit monarki regjerer vanlegvis regenten medan monarken er fråverande, uskikka eller mindreårig. I Finland og Ungarn fungerte militære offiserar som regenter når regenten var fråverande, medan regenten på Island representerte Kongen av Danmark inntil landet vart republikk i 1944.

I San Marino, som er ein sjølvstendig liten republikk heilt omringa av Italia, er forfatninga slik at såkalla «kapteinregentar» *(italiensk Capitani Reggenti)* saman alltid er landet sine statsleiarar. Desse er ingen eigenlege regentar, men to ko-presidentar med ein valperiode på seks månader om gongen, sidan ordninga i landet har vore slik i fleire hundre år.

I Noreg er kronprinsen regent når kongen er utanlands eller sjuk. Kronprins Olav var kronprinsregent frå 1955 til Kong Haakon VII døydde i 1957. Kronprins Haakon var kronprinsregent i Kong Haralds sjukdoms- og rekonvalesensperiode i 2003–2004, og heldt såleis også nyttårstalen det året.
# Xiangyang

Plasseringa av Xiangyang (gul) i Hubei
Utsyn mot byen Fucheng, eit bysdistrikt i Xiangyang, tvers over elva Han
**Xiangyang** (kinesisk: 襄樊; pinyin: *Xiāngfán*) er eit byprefektur nord i provinsen Hubei i det sentrale Kina, med grense mot provinsen Henan. Byprefekturet har eit areal på 19 700 km² og 5,5 millionar ibuarar i 2010.

Byprefekturet Xiangyang omfattar tre bydistrikt (区 *qū*), tre byfylke (市 *shì*) og tre fylke (县 *xiàn*).

### Næring

Xiangyang har store vasskraftressursar. Mineralførekomstane omfattar rutil, ilmenitt, fosfor, baryt, kol, jarn, aluminium, gull, mangan, salpeter og bergsalt. Reservane av rutil og ilmenitt er mellom dei største i Kina. Tekstilproduksjon er hovudnæring i byen Xiangfan, andre store næringar er maskinproduksjon, kjemisk industri, elektronikk, samt framstilling av byggevarer. I byen Xiangfan har bilprodusenten Dongfeng sitt hovudsete.

Landbruk er ei viktig næring, der dyrking av korn, bomull, vekstar som gjev vegetabilske oljar, tobakk, te og frukt gjev dei største avlingane.

### Samferdsle

Kinas riksveg 207 går gjennom prefekturet, både gjennom dei tre byane i prefekturet og gjennom fylket Yicheng. Denne viktige trafikkåra tek til i Xilinhot i Indre Mongolia, nær grensa mot Mongolia, leiar derifrå sørover og endar i Hai'an, ein by som ligg i Xuwen fylke sør på Leizhouhalvøya i provinsen Guangdong.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «Xiangyang» frå Wikipedia på engelsk, den 27. september 2012.*
# Masomn

Prinsippskisse av ein masovn
**Masomn** er ein sjaktomn der jernmalm blir smelta om til råjern. Masomnen var sentral på eit jernverk. Masomnen ver murt opp med tjukke steinmurar, og er som ein skorstein eller ei sjakt. Frå toppen fyller ein vekselvis jernmalm og trekol, og visse andre mineral i mindre mengder. Ved botnen av masomnen bles ein inn luft ved hjelp av blåsebelgar, og desse vart i gamal tid ofte drive av store vasshjul, slik at til dømes dei norske jarnverka gjerne låg ved elver med vatn nok til å drive vasshjula. Jernmalm og koks, i tidlegare tider oftast trekol, vert lagt inn lagvis frå toppen av omnen, med luft vert pressa inn nedanfrå, og under den høge temparaturen som vert på grunn av det glødande trekolet eller koksen, bind okygenet i arnmalmen seg til karbonet i kolet eller koksen, og reint jarn kan tappast ut frå botn av omnen. Den avgjerande kjemiske prosessen som går føre seg i masomnen er soleis ein reaksjon mellom jernoksid og karbonmonoksid.

Ein moderne masomn kan vere frå femti til hundre meter høg, og er i drift heile døgeret.

Forstavinga mas- kan koma frå tysk *Mass*, 'mål' eller *Masse*, 'metallklump'. Det er òg knytt til den romerske guden Mars, som symboliserer jern i alkymi.

* Næs Jernverk, ein restaurert masomnbygning med vasshjul i drift
* Ein gamal masomn i drift på Bærums Verk, eit målarstykke av Christian August Lorentzen (1749–1828). Biletet syner toppen av masomnen, der trekol og jarnmalm vekselsvis vart fylt i omnen.
* Moderne masomn ved stål- og jernverket i Třinec. Foto: Třinecké železárny

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «Masovn» frå Wikipedia på bokmål, den 3. juli 2007.*
# 113

|  |
| --- |
| < **113** > |
|  |
| 111 | 112 | **113** | 114 | 115 |
|  |
|

| Kategoriar |
| --- |
| Fann ikkje kategorien *113* |

 |
|

| 113 i andre kalendrar |
| --- |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Gregoriansk kalender | 113 *CXIII* |
| Ab urbe condita | 866 |
| Armensk kalender | *I/T* |
| Kinesisk kalender | 2809 – 2810 ?子 – 癸丑 |
| Etiopisk kalender | 105 – 106 |
| Jødisk kalender | 3873 – 3874 |
| Iransk kalender | 509 BP – 508 BP |
| Islamsk kalender | 525 BH – 524 BH |
| Hindukalendrar |  |
| - *Vikram Samvat* | 168 – 169 |
| - *Shaka Samvat* | 35 – 36 |
| - *Kali Yuga* | 3214 – 3215 |

 |

 |

## Hendingar

## Fødde

## Døde

**<<   100-talet   >>**
<< 100 | 101 | 102 | 103 | 104 | 105 | 106 | 107 | 108 | 109 | 110 | 111 | 112 | 113 | 114 | 115 | 116 | 117 | 118 | 119 | 120 | 121 | 122 | 123 | 124 | 125 | 126 | 127 | 128 | 129 | 130 | 131 | 132 | 133 | 134 | 135 | 136 | 137 | 138 | 139 | 140 | 141 | 142 | 143 | 144 | 145 | 146 | 147 | 148 | 149 | 150 | 151 | 152 | 153 | 154 | 155 | 156 | 157 | 158 | 159 | 160 | 161 | 162 | 163 | 164 | 165 | 166 | 167 | 168 | 169 | 170 | 171 | 172 | 173 | 174 | 175 | 176 | 177 | 178 | 179 | 180 | 181 | 182 | 183 | 184 | 185 | 186 | 187 | 188 | 189 | 190 | 191 | 192 | 193 | 194 | 195 | 196 | 197 | 198 | 199 >>