Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Elvedelta

Satellittbilde av Gangesdeltaet. (Kjelde: NASA)
Nilen skaper eit tydeleg fruktbart trekantforma område ved munningen. (Kjelde: NASA)
Eit **elvedelta**, eller berre **delta**, er eit landområde danna ved munningen av ei elv der elva legg igjen medført slam som dannar ein banke, slik at at elvevatnet renn i fleire mindre og skiftande løp ut mot havet. Delta har fått namn etter den greske bokstaven delta, Δ, fordi dei kan ha same trekantform, men dei finst òg i andre utformingar.

Jorda i eit elvedelta er våt og normalt næringsrik, ettersom næringsstoff i elvevatnet blir felt ut av den seinka vasstraumen. Årlege flaumar gjødsler jorda ved elvebreidda, slik at ein lett kan driva jordbruk her. Fleire sivilisasjonar og tette folkesetnader har oppstått ved elvedelta. Samstundes er deltabuar sårbare for storflaum og endringar i elveløpet. Dike hindrar flaum, men stenger òg av for næringstilføringa.

Profilen av elvedelta har ei karakteristisk oppbygging i tre lag:

* Topplag
* Skrålag
* Botnlag

## Kjende elvedelta

* Donaudeltaet
* Gangesdeltaet
* Mississippi-deltaet
* Nildeltaet
* Orinocodeltaet
* Volgadeltaet
# Weifang

Frå midtbyen i Weifang
Plasseringa av Weifang (gul) i Shandong
Weifang er den største drakeprodusenten i Kina
**Weifang** (kinesisk: 潍坊, pinyin: *Wéifāng*) er eit byprefektur i provinsen Shandong i Kina. Byprefekturet har eit areal på 15 800 km² og i nærleiken av 8,5 millionar ibuarar. Norddelen av Weifang ligg ved Bohaibukta i Gulehavet, nærare bestemt ved Laizhoubukta.

Byprefekturet Weifang omfattar fire distrikt (区 *qū*), seks byfylke (市 *shì*) og to fylke (县 *xiàn*).

### Næringsliv

Ein stor produsent av dieselmaskinar, Weichai, held til i byprefekturet. Landsbyen Yangjiabu i Hanting-distriktet er vide kjend for drakane som der vert laga. I 1980-åra vart ei stor safirgruve oppdaga i Changle. Gruva skal vere ei av dei fire største safirgruvene i verda, gruvefeltet dekker eit 450 km² stort område.

### Samferdsle

Jiaojibanen, ei jarnbane som strekker seg vest-aust i Shandong mellom Jinan og Qingdao, har stoppestad i Weifang. Også snøggtoget som trafikkerer mellom Qingdao og Taiyuan stansar i Weifang.

Kinas riksveg 206 går gjennom området. Han går frå kystbyen Yantai i nord, heilt sør til kystbyen Shantou i provinsen Guangdong. Vegen reiser gjennom provinsane Shandong, Jiangsu, Anhui, Jiangxi og til sist Guangdong. Også Kinas riksveg 308 passerer gjennom prefekturet. Han tek til i Qingdao og leier via Jinan til Shijiazhuang i Hebei.

### Historie

Weifang var busett allereie 5 000 år fvt. Under Xia- og Shang-dynastia rådde lokale kongar over området gjennom ei lensordning. Under vår- og haustannaltida (770-476 f.Kr.) og krigarrika-tida (475-221 f.Kr.) var Weifang underlagt statane Qi og Lu. Byen Qingzhou i Weifang spela ei viktig militærhistorisk rolle. Denne lange historia har sett sine spor i Weifang, med ruinar, eldgammal arkitektur, litoglyffar og gamle statuer.

Etter Qing-dynastiets Qianlong-år har Weifang vore det nordlege motstykket til Suzhou, kva gjeld handverkskunst og brukskunst. Weifang er kjent for handlaga og maskinelt produserte drakar, nytta til leiketøy. Weifang er også Kinas største produsent av drakar. Kvart år går ein internasjonal drakefestival av stabelen.

## Bakgrunnsstoff

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Weifang**

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «Weifang» frå Wikipedia på bokmål, den 21. oktober 2012.*
# Stavingsframlyd

**Stavingsframlyd** eller **opptakt** er den delen av stavinga som kjem først, før stavingskjerna. Dei fleste språka tillet berre enkle opptaktar, mens andre kan ha både tre og fire konsonantar i framlyd.

## Kjelder
# 608

|  |
| --- |
| < **608** > |
|  |
| 606 | 607 | **608** | 609 | 610 |
|  |
|

| Kategoriar |
| --- |
| Fann ikkje kategorien *608* |

 |
|

| 608 i andre kalendrar |
| --- |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Gregoriansk kalender | 608 *DCVIII* |
| Ab urbe condita | 1361 |
| Armensk kalender | 57 ԹՎ ԾԷ |
| Kinesisk kalender | 3304 – 3305 ?卯 – 戊辰 |
| Etiopisk kalender | 600 – 601 |
| Jødisk kalender | 4368 – 4369 |
| Iransk kalender | 14 BP – 13 BP |
| Islamsk kalender | 14 BH – 13 BH |
| Hindukalendrar |  |
| - *Vikram Samvat* | 663 – 664 |
| - *Shaka Samvat* | 530 – 531 |
| - *Kali Yuga* | 3709 – 3710 |

 |

 |

**608** (romartal CDVIII)

## Hendingar

## Fødde

## Døde

**<<   600-talet   >>**
<< 600 | 601 | 602 | 603 | 604 | 605 | 606 | 607 | 608 | 609 | 610 | 611 | 612 | 613 | 614 | 615 | 616 | 617 | 618 | 619 | 620 | 621 | 622 | 623 | 624 | 625 | 626 | 627 | 628 | 629 | 630 | 631 | 632 | 633 | 634 | 635 | 636 | 637 | 638 | 639 | 640 | 641 | 642 | 643 | 644 | 645 | 646 | 647 | 648 | 649 | 650 | 651 | 652 | 653 | 654 | 655 | 656 | 657 | 658 | 659 | 660 | 661 | 662 | 663 | 664 | 665 | 666 | 667 | 668 | 669 | 670 | 671 | 672 | 673 | 674 | 675 | 676 | 677 | 678 | 679 | 680 | 681 | 682 | 683 | 684 | 685 | 686 | 687 | 688 | 689 | 690 | 691 | 692 | 693 | 694 | 695 | 696 | 697 | 698 | 699 >>
# Kulturminne

Helleristingane i Alta er eit kulturminne som står på UNESCO si verdsarvliste.
Urnes stavkyrkje er teke med på lista over verdsarv på grunn av sin verdi som kulturminne. *Teikning av I. C. Dahl*
Lyssett industriminne i Landschaftspark Duisburg-Nord
**Kulturminne** er ei nemning på i vidaste tyding leivningar frå menneskeleg verksemd frå dei tidlegaste tider fram til i dag. I følgje den norske Kulturminneloven omfattar nemninga alle spor etter menneskeleg verksemd i det fysiske miljøet, mellom anna stader det knyter seg historiske, religiøse eller sogehendingar til.

Kulturminne som vert sett på som særleg viktig kulturarv, kan verta bandlagde gjennom freding. I Noreg er det Riksantikvaren som har forvaltingsmynde knytt til kulturminne. UNESCO har utpeika nokre kulturminne som dei ser på som svært viktige minne om menneskja sin historie til å vera verdsarv.

## Typar

Kulturminna kan vera slike bygningar eller ting som hus, industribygg eller fartøy, eller eldre busetjingsspor, gravhaugar, jernvinner eller tjøremiler. Ein kan også finna dei som kulturlandskap i til dømes dyrka mark, beiteområde og utmark.

## Vern

Ein kan verna kulturminne gjennom lovverk som seier at det er forbode å øydeleggja eller gjera visse endringar på dei. Ein kan også gje økonomisk støtte til vedlikehald av kulturminna, til dømes støtte til ei viss form for gardsdrift som opprettheld kulturlandskapet. Kommunar kan også få støtte til å registrere og ta vare på kulturminne gjennom samarbeidsprosjekt mellom Riksantikvaren og dei ulike fylkeskommunane. Lokale kulturminneplanar i Sogn og Fjordane fylke er eit døme på dette.

Kulturminne kan også flyttast til museum der ein syna dei fram til eit større publikum.

## Tyding

Kulturminne kan vera viktige historiske kjelder for historikarar og arkeologar. Dei kan også gjeva ei kjensle av historie til vanlege folk. Flotte eller spesielle kulturminne er ofte mål for turisme, og har såleis stor økonomisk tyding.

## Sjå òg

* Riksantikvaren
* Norsk folkemuseum, eit museum som særleg tek vare på norske kulturminne
* National Trust, engelsk organisasjon som tek vare på og syner fram gamle (herskaps)hus

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «Cultural heritage» frå Wikipedia på engelsk den 10. april 2006, og «Kulturminne» frå Wikipedia på bokmål 27. juni 2007.*

## Bakgrunnsstoff

* Hva er et kulturminne? Arkivert 2005-11-21 ved Wayback Machine. Nord-Troms Museum
* Miljøstatus i Noreg: Kulturminne Arkivert 2006-05-26 ved Wayback Machine.
* Riksantikvaren- direktoratet for kulturminneforvaltning
* Cultural heritage search engine
* Cultural routes and landscapes, a common heritage of Europe Arkivert 2006-04-27 ved Wayback Machine. (English and French language)
* EPOCH – European Research Network on Excellence in Processing Open Cultural Heritage
* National Register of Historic Places Arkivert 2006-04-04 ved Wayback Machine. travel itineraries in the U.S.
* UNESCO World Heritage Centre – Official website
* Cultural heritage information from UNESCO
# Nordfelttoget i Kina

Den nasjonale revolusjonshæren marsjerer inn i dei britiskkontrollerte bydelane i Hankou.
**Nordfelttoget** eller **Nordekspedisjonen** var eit militært felttog i Kina som varte frå 1926 til 1928, og som vart leia av nasjonalistpartiet Guomindang og den nasjonalrevolusjonære hæren. Målet var å spreia den kinesiske revolusjonen og samla den tidlegare keidarriket som hadde vort delt opp mellom ulike krigsherrar etter at president Yuan Shikai døydde i 1916.

Felttoget vart sett i sving i juli 1926 og vart avslutta med at den najonalrevolusjonære hæren erobra Peking den 8. juni 1928. Seinare same året danna Chiang Kai-shek ei ny nasjonal regjering i Nanjing. Nordfelttoget førte til eit definitivt brot mellom Guomindang og Kinas kommunistiske parti og markerer innleinga på det fyrste stadiet av den kinesiske borgarkrigen, som varte fram til 1936.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «Nordfälttåget» frå Wikipedia på svensk, den 3. januar 2013.*
# Estuar

Río de la Plata-estuaret
Eit **estuar** er eit delvis lukka vassområde ved kysten med fri opning til sjøen der ei eller fleire elvar munnar ut. Estuar har ofte høg biologisk produktivitet.

Eit estuar er ofte tidvassmunningen til ei elv (*aestus* er latin for tidvatn) og er ofte utsett for avleiringar frå både elva og frå utaskjers. Dei består som regel av brakkvatn. Når havnivået stig i forhold til landområda kan ein stundom få danna rias eller fjordar der vatnet flaumer inn i dalar. Desse kan verte estuar om ei elv renn ut i dei. Store estuar, som Chesapeake Bay og Gironde-estuaret, har ofte fleire elvar som munnar ut i seg og dannar stundom kompliserte former. Estuar vert ofte gjeve namn som bukt, sund, fjord osv., men langt frå alle desse er estuar. I området der enorme vassmengder munnar ut i sjøen (som til dømes der Amazonaselva renn ut i Atlanterhavet) vert estuaret rekna for å strekke seg langt utfor kysten.

## Estuarin sirkulasjon

*Estuarin sirkulasjon* er vanleg i estuar. Dette oppstår når ferskt eller brakkvatn strøymer ut nær overflata, medan tyngre og saltare vatn renn inn ved botn. *Anti-estuarin* straum er når det motsette skjer, der tyngre vatn stryømer ut nær botn og lettare vatn strøymer innover ved overflata. Dette uttrykket vert i oseanografi derimot òg nytta om andre stader enn i estuar, som i nesten lukka havområde.

## Typar estuar

Salt kileVatnet frå elva dominerer over sjøvatn i estuaret og det er lite blanding. Dermed oppstår det eit skarpt skilje mellom ferskt overflatevatn og salt vatn på botn.
Kraftig lagdeltDet kjem om lag like mykje vatn frå elva inn i estuaret som det kjem saltvatn frå sjøen. Turbulens fører til meir blanding av saltvatn oppover enn motsett.
Noko lagdeltDet kjem mindre vatn frå elva enn frå sjøen. Her fører turbulens til blanding av heile vassøyla, slik at saliniteten varierer meir horisontalt enn vertikalt.
Vertikalt blandaVatn frå elva utgjer ein mykje mindre del enn vatnet som kjem inn frå sjøen, slik at ein kan sjå bort frå ferskvassbidraget. Ein har berre horisontal variasjon av saliniteten.
Omvendt estuarEin finn dette i området med kraftig fordamping. Ein får ikkje tilført ferskvatn og saliniteten aukar faktisk jo nærmare land ein kjem. Middelstraumen går *innover* ved overflata, vert pressa ned heilt innerst og strøymer ut igjen langs botn.
Varierande estuarTypen estuar varierer stort etter kor mykje ferskvatn som vert tilført og kan variere mellom dei andre typane som er nemnt over.
## Sjå òg

* Brakkvatn
* Elvemunning
* Elvedelta

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «Estuary» frå Wikipedia på engelsk, den 24. oktober 2007.*

## Bakgrunnsstoff

 Commons har multimedium som gjeld: **Estuar**
# Human Development Index

Verdskart som viser HDI-indeks i landa i verda (basert på data frå 2018, gjeve ut i 2019).

|  |  |
| --- | --- |
| ██ 0,800–1,000 (svært høg)
██ 0,700–0,799 (høg)
██ 0,550–0,699 (middels) | ██ 0,350–0,549 (låg)
██ Data manglar |

**Human Development Index** (**HDI**, norsk: **Indeksen for menneskeleg utvikling**) er på same måten som bruttonasjonalprodukt (BNP) eit mål for velstand i landa i verda. Medan BNP måler rikdommen til eit land, er HDI meint å gje eit meir komplett bilete, ettersom det inkluderer fattigdom, lese- og skrivedugleik, utdanning, forventa levealder, fødselstal og andre faktorar. HDI vart utvikla av den pakistanske økonomen Mahbub ul Haq (1934–1998), og har sidan 1990 vorte brukt i FN sin årlege rapport *Human Development Report*. HDI vert oppgjeve på ein skala frå 0 til 1, der 1 er best. I rapporten frå 2007 ligg Island, Noreg og Australia øvst på lista, medan Guinea-Bissau, Burkina Faso og Sierra Leone ligg nedst.

## Sjå òg

* Verdas land etter HDI

## Kjelder

* «HDI» på Wikipedia på bokmål og riksmål, innhenta 29. juli 2010.

## Bakgrunnsstoff

* Human Development Reports
# Kotka

|  |
| --- |
| Kotka |
| kommune |
|  |
|

|  |
| --- |
|  Våpenskjold  |

 |
| Land |  Finland |
| Fylke | Kymenlaakso |
| Areal | 272 km² |
| Folketal |  54 204 (2005) |
| Grunnlagd | 1879 |
| Språk | finsk |
|  Kotka ﻿ / ﻿ |
|  Kart som viser Kotka.

 Kart som viser Kotka.

 |
| **Wikimedia Commons:**  Kotka |

**Kotka** (finsk, for 'ørn') er ein by og kommune i Finland. Han fekk bystatus i 1878.

Kotka ligg i Södra Finlands län og er ein del av landskapet Kymmenedalen (finsk Kymenlaakso). Regionen er kjend for papirindustri. Byen ligg ut mot Austersjøen, og er ein viktig hamneby.

## Bakgrunnsstoff

 Commons har multimedium som gjeld: **Kotka**
# Jiaxing

|  |
| --- |
| Jiaxing |
| byprefektur |
|  Nanhusjøen i Jiaxing  |
| Land |  Kina |
| Provins | Zhejiang |
| Areal | 4 222,87 km² |
| Folketal |  4 501 657 (2010) |
|  Jiaxing ﻿ / ﻿ |
| **Wikimedia Commons:**  Jiaxing |

Plasseringa av Jiaxing i Zhejiang.
**Jiaxing** (hanzi 嘉兴, pinyin *Jiāxīng*) er eit byprefektur nord i provinsen Zhejiang ved kysten av Folkerepublikken Kina mot Austkinahavet. Prefekturet har eit areal på 3 915 km² , folketalet vart i 2016 berekna til 4,61 millionar. Innanfor bygrensene budde i kring 800 000 menneske.

## Geografi

Prefekturet Jiaxing omfattar to distrikt, tre byfylke og to fylke.

Byen Jiaxing ligg ved elva Huangpu, som renn vidare til Shanghai i nord, og derifrå ut i Chang Jiang og Austkinahavet.

## Historie

Det kinesiske kommunistpartiet vart formelt stifta i Jiaxing gjennom eit vedtak den 31. juli 1921 på ein båt ute på Nanhusjøen i Jiaxing sør for byen. Dette møtet fann stad etter at delegatene i hui og hast rømde frå Shanghai, der stiftingskongressen hadde vorte opna.

## Næringsliv

Jiaxing er ein av dei største produsentane av silke i Kina. I det heile er varer frå tekstilindustrien sterkt etterspurde. Byen er elles ein av verdas største eksportørar av lervarer. Også mekanisk, kjemisk og elektronisk industri er utbreidd i Jiaxing.

## Samferdsle

Kinas riksveg 320 går gjennom området. Han tek til i Shanghai og går sørvestover via Hangzhou, Nanchang, Guiyang, Kunming og Dali til grensa mellom provinsen Yunnan og Myanmar.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «Jiaxing» frå Wikipedia på bokmål, den 1. april 2011.*

## Bakgrunnsstoff

 Commons har multimedium som gjeld: **Jiaxing Offisiell nettstad
# Xiaogan

Plasseringa av Xiaogan (gul) i Hubei
Bysentrum i Xiaogan
**Xiaogan** (kinesisk: 孝感; pinyin: *Xiàogǎn*) er eit byprefektur i den nordaustlege delen av provinsen Hubei i det sentrale Kina. Byprefekturet har eit areal på 8 910 km² og om lag 4,8 millionar ibuarar i 2010.

Byprefekturet Xiaogan omfattar eitt distrikt (区 *qū*), tre byfylke (市 *shì*) og tre fylke (县 *xiàn*).

### Samferdsle

Kinas riksveg 107 går gjennom området. Han strekker seg frå Beijing sør til Shenzhen, og er innom provinshovudstadene Shijiazhuang, Zhengzhou, Wuhan, Changsha og Guangzhou. Også Kinas riksveg 316 går gjennom området. Han fører frå Fuzhou i Fujian via Nanchang i provinsen Jiangxi og Wuhan i provinsen Hubei til Lanzhou i Gansu.

## Bakgrunnsstoff

Om Xiaogan i China Daily

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «Xiaogan» frå Wikipedia på engelsk, den 5. september 2012.*
# Qianjiang

Plasseringa av Qianjiang (gul) i Hubei.
**Qianjiang** er ein kinesisk subprefektur-by midt i provinsen Hubei i det sentrale Kina. Han er direkte understilt provinsregjeringa. Qianjiang har eit areal på 2 004 km² og hadde ein million ibuarar i 1999.

### Samferdsle

Jarnvegen Hankou–Yichang, ei snøggbane opna i 2012, stoppar i Qianjiang.

Kinas riksveg 318, ein av Folkerepublikken Kinas lengste hovudvegar, går gjennom området. Vegen tek til i Shanghai og er mellom anna innom Wuhan og Chengdu før han går inn i Tibet og Lhasa, og deretter heilt fram til ein kinesisk grenseovergang mot Nepal i Zhangmu.

### Soge

Qianjiang var eit tidleg senter for den kinesiske oldtidsstaten Chu.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «Qianjiang, Hubei» frå Wikipedia på engelsk, den 9. mai 2013.*
# Kam

*For andre tydingar av oppslagsordet, sjå Kam (fleirtyding).*
Ashantikam
**Kam** er ein hårreiskap som kan brukast til kjemming og til å setja i håret.

Kammar av bein er vanlege funn i norske jernaldergraver og i mellomaldersk bygrunn. Desse er ofte ornerte. Også praktfulle kammar frå seinare tid har vore brukt i oppsette frisyrar.

## Sjå òg

* Kangha

## Galleri

* Kam frå Det gamle Egypt, ca. 1400-talet f.Kr.
* Etruskisk kam frå ca. 600-talet f.Kr.
* Kam frå Skytia, ca. 400 f.Kr.
* Romersk kam
* Verdas eldste runeinnskrift (år 160) på Vimose-kammen frå Danmark
* Liturgisk kam, kanskje laga i Italia på 1400-talet
* Eit sett kammar funne på skipet «Mary Rose» frå 1500-talet
* Elfenbeinskam frå 1500-talet
* Indisk metallkam for å halda håret på plass. Midtdelen har ein haldar ein kan fylla med parfyme.
* Trekam frå Panjab
* Lusekam
* Handlaga metallkam frå Chicago Comb i USA

## Kjelder
# Chiapas

|  |
| --- |
| Chiapas |
| delstat |
|  |
| Land |  Mexico |
| Areal | 73 311,0 km² |
| Folketal |  5 217 908 (2015) |
|  Chiapas ﻿ / ﻿ |
|  Kart som viser Chiapas.

 Kart som viser Chiapas.

 |
| **Wikimedia Commons:**  Chiapas |

**Chiapas** er den søraustlegaste delstaten i Mexico, og grensar til Oaxaca i vest, Veracruz i nordvest, Tabasco i nord og Guatemala i aust. Mot sørvest ligg Stillehavet. Arealet er på 73 211 km², om lag som Troms og Finnmark til saman. Tuxtla Gutiérrez er hovudstad, mens San Cristóbal de las Casas kanskje er den mest kjende byen. Tapachula er den viktigaste byen på kystsletta.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

 Commons har multimedium som gjeld: **Chiapas Offisiell nettstad
# Liuhepagoden

|  |
| --- |
| Liuhepagoden |
|  |
|  |
| Stad | Hangzhou |
|  Liuhepagoden ﻿ / ﻿ |

**Liuhepagoden** (kinesisk:六和塔, pinyin:Liùhé Tǎ), ordrett *Seks harmoniar-pagode*, er ein pagode sør i Hangzhou i Zhejiang-provinsen i Kina. Pagoden står ved foten av ein ås, vend mot elva Qiantang. Han vart opphavleg reist i 970, under det nordlege Song-dynastiet (960–1127), øydelagd i 1121, og fullt ut gjenreist i 1165, under det sørlege Song-dynastiet (1127–1279).

## Soge

Pagoden vart bygd for herskaren over kongedømmet Wuyue. Namnet Liuhe kjem av dei seks påboda i buddhismen. Det heiter at pagodaen vart bygt for å dempe tidevassbølgjene i Qiantang, samt vere til nytte under navigering på elva. Pagoden vart fullstendig øydelagd under eit slag i året 1121.

Etter dagens pagode vart bygt av tre og murstein under det sørlege Song-dynastiet, vart utvendige takskjegg føydd til under dynastia Ming (1368–1644) og Qing (1644–1911).

Pagoden er åttekanta i form og ikring 59,89 meter høg. Ein innvendig trappeoppgang buktar seg opp til toppetasjen. Under kvar av dei sju takhimlingane er det smidde og måla figurar som førestiller dyr, blomar, fuglar, og andre vesen. Kvar etasje av pagoden består av fire element; dei utvendige veggane, ein sikksakk-korridor, dei innvendige veggane og eit lite rom.

I fylgje historikaren Joseph Needham tente pagoden også som eit fyr langs elva Qiantang. Med si store høgde og særmerkte form har Liuhepagoden fungert som fyr frå så å seie den tid det vart bygt. Det hjelpte sjøfarande til å søke ankerplass for båtane sine for natta (skildra i the *Hangzhou Fu Zhi*).

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «Liuhe Pagoda» frå Wikipedia på engelsk, den 19. juli 2012.*

## Litteratur

* Needham, Joseph (1986). *Science and Civilization in China: Volume 4, Physics and Physical Technology, Part 3, Civic Engineering and Nautics*. Taipei: Caves Books, Ltd.

## Bakgrunnsstoff

 Commons har multimedium som gjeld: **Liuhepagoden Seks harmoniar-pagoden Arkivert 2007-04-10 ved Wayback Machine.
# IATA-flyplasskode

Ein **IATA-flyplasskode** er ein kode beståande av tre bokstavar som identifiserer alle flyplassane i verda, som har passasjertrafikk. Koden er utstedt av International Air Transport Association (IATA). Han vert brukt til billettar og bagasje, og finst ofte på bagasjelappen på koffertane.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «IATA-flyplasskode» frå Wikipedia på bokmål, den 2. desember 2011.*
# Kalligrafi

Kalligrafiøving.
**Kalligrafi** (frå gresk καλος ‘god’/‘vakker’ og γραφειν ‘skrive’/‘risse’) er kunsten å skrive bokstavar på ein kunstferdig måte.

I Vesten bruker ein primært ein breikanta skrivereiskap til å laga kalligrafi, og denne reiskapen bidrog til å utforme og prege vestleg skrift frå romarane si tid (100-talet) til oppfinninga av boktrykkjarkunsten på 1400-talet. Under renessansen var *litera antica* (antikvaskrifta) fyrst ei handskriven bokstavform som så vart utgangspunktet for bokskrifta. Denne bokstavforma vert framleis brukt i bøker og til kontinuerlege tekstmengder. I 1906 bidrog Edward Johnston til ein renessanse for vestleg kalligrafi, mellom anna med boka si *Writing, Illuminating and Lettering*. I dag er kalligrafi ei sjølvstendig kunstform, ei viktig øving for typedesignarat og eit handverk i seg sjølv.

## Bakgrunnsstoff
# Uleåborg

|  |
| --- |
| Uleåborg |
| Oulu |
| by |
|  |
|

|  |
| --- |
|  Våpenskjold  |

 |
| Land |  Finland |
| Len | Uleåborgs län |
| Landskap | Norra Österbotten |
| Areal | 2 972,44 km² |
| Folketal |  217 469 (31. desember 2025) |
| Wikimedia | © OpenStreetMap Uleåborg ﻿ / ﻿ |
| **Wikimedia Commons:**  Oulu |

**Uleåborg** (svensk) eller **Oulu** (finsk) er ein by og kommune i landskapet Norra Österbotten i Uleåborgs län i Finland. Uleåborg er med sine om lag 201 100 innbyggjarar den største byen i det nordlege Finland og er den femte største byen i landet. Uleåborg har ei flatevidd på 3.031,64 km².

Uleåborg er einspråkleg finsk.

## Geografi

Uleåborg ligg ved elva Ule älv sitt utlaup i Bottenvika.

## Historie

Uleåborg på 1800-talet.
Uleåborg er kjend som en handelsstad frå førhistorisk tid. Det finske namnet på byen, «Oulu» kjem frå samisk.

Byen vart grunnlagd av kong Karl IX av Sverige i 1605 og fekk byprivilegium i 1610. Byen vart plassert på fastlandet midt mot øya Linnansaari, der Uleåborgs slott vart bygd nokre år tidlegare. Slottet vart øydelagt av eit lynnedslag i 1793.

Uleåborg fekk stapelstadsrettar i 1765 og har vore Uleåborgs läns residensstad sidan 1776. Frå ein by kjend for tjære og laks har Uleåborg utvikla seg til ein moderne by med ein stor IT-industri.

## Utdanning

* Uleåborgs universitet har over 15 000 studentar spreidd på seks fakultet.

* Yrkeshøgskolan i Uleåborg (Oulu Polytechnic) har kring 7 700 studentar spreidd på åtte einingar.

* Svenske Privatskolan i Uleåborg vart grunnlagd på 1850-talet. I dag har skulen drygt 100 elevar og 15 lærarar. I bygget er det grunnskule, gymnas og ein svensk barnehage med førskule.

## Verdt å sjå

* Tietomaa
* Rotuaari -promenadgatan
* saltmagasin
* Hupisaaret
* Uleåborgs domkyrka
* minnesmerke over F. M. Franzen
* Nord-Österbottens museum
* Pateniemis sågverksmuseum
* bilmuseum
* Universitetets botaniske trägård
* Uleåborgs konstmuseum
* Arktiske galleriet
* Teknologbyn
* Ruinane av Uleåborgs slott

### Anna

* Uleåborgs stadsteater
* Uleåborgs musikcentrum
* Uleåborgs universitet
* badeanstalt og hotell Eden
* Ouluhallen
* Nallikari rekreasjonsonsområde
* Terva -skiløp
* Oulu Horse Show
* American Car Show
* Oulu Music Film Festival og Luftgitar verdsmeisterskap

## Sport

* Ishockey: Kärpät

## Sjå òg

* Finska byar etter storleik
* Finska byar etter alfabetet
* Johannes Messenius
* Erkeengelen i Uleåborg

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

 Commons har multimedium som gjeld: **Uleåborg Offisiell nettstad