Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Pyramidane i Egypt

Pyramidar i Giza
**Pyramidane i Egypt** er pyramidar som vart bygd i Egypt som gravstader for faraoar. Pyramidane er vidgjetne, og står som eit symbol på det gamle Egypt.

Den største og mest kjende er Kheopspyramiden, ein av pyramidane ved Giza.

## Bakgrunnsstoff

```
* Memphis and its Necropolis – the Pyramid Fields from Giza to Dahshur på
```
# Glas

*For bygningsdelen, sjå vindauge.*
Drikkeglas av glas.
**Glas** er eit amorft (ikkje-krystallinsk) materiale som vanlegvis er gjennomsiktig. Dei fleste glastypar er baserte på silisiumdioksid (SiO2).

## Produksjon

Kvartsglas vert laga ved å varma rein (SiO2) til over 2000 °C. Ved å blanda inn andre oksid kan ein endra eigenskapane. Ulike metall og metalloksid kan gje glaset farge. Kobolt gjer glaset blått, koparoksid gjev turkis farge og metallisk gull i små konsentrasjonar gjev raudfarge. Sølvsambindingar kan gje mange ulike fargar.

I Noreg vart til saman sju glasverk grunnlagt på 1700-talet. Hadeland glassverk er nok det mest kjende.

Glas er eit fast stoff ved normale temperaturar på jordyta. Det er ein utbreidd myte at glas er ei (uhyre) treigtflytande væske, men årsaka til at glas i svært gamle vindauge ofte er tjukkare i den nedre delen av rutene enn i den øvre, er truleg at glasplatene ikkje var perfekte, og at glasmeistrane då naturleg nok valde å setja rutene inn med den tjukke kanten nedst.

Glas som kunst i eit glasmåleri.
## Bruk

Glas vert brukt til vindauge, lyspærer, drikkeglas, laboratorieutstyr og mykje anna. Glas vert òg brukt i kunstverk, som glasmåleri.

## Bakgrunnsstoff

 Commons har multimedium som gjeld: **Glas Norsk glashandverk på 1700-talet Arkivert 2005-02-09 ved Wayback Machine.
* Hadeland glassverk
# Fotografi

Historias første vellukka fotografi, teke av Nicéphore Niépce i 1826.
**Fotografi** er ei biletegjengjeving av røynda på ei flate som er laga ved hjelp av optikk (i motsetnad til til dømes måleri eller teikning). Gjengjevinga kan vera monokromatisk (einsfarga, gjerne svart-kvit eller sepia) eller fleirfarga.

Fotografering skjer ved at ein eksponerer ei lysfølsam overflate, for eksempel ein film eller ei lysfølsam brikke, gjennom eit sett med linser (fotoapparat). Sidan rundt 2000 har det også blitt vanleg med digitalfotografi, der ein tek bilete ved hjelp av ein elektronisk sensor.

## Sjå òg

* Daguerreotypi
* Fotografihistorie
* Fotograf
* Fargefotografi
* Fotoapparat
* Digitalfotografi
* Fotomanipulasjon
# Attila

|  |
| --- |
| Attila |
|  |
|  |
| Fødd |  |
| Død | 453 |
| Dødsstad | Pannonia |
| Far | Mundzuk |
| Ektefelle | Kreka, Ildico, Eskam's daughter |
| Barn | Ellac, Dengizich, Ernak, Prince Csaba |

**Attila** (406–453), òg kjend som **Atle**, var keisaren over hunarane frå år 434 til han døydde i 453. Han var leiar av Hunarriket som strekte seg frå nordsida av Kaukasus til Rhinen. Sentrum i riket låg på dei langstrekte slettene mellom Donau og Tisza.

I løpet av styringstida si truga Attila fyrst Austromarriket, dinest Vestromarriket. I 451 leidde han eit felttog i vest, men vart stogga av romerske hærstyrkar under Flavius Aëtius i slaget på Katalaunarmarka (i dagens Nordaust-Frankrike). Året etter for han nedover den grøderike Po-sletta og hærtok byar som Bergamo, Mantova og Milano. Sidan drog han seg attende, moglegvis på oppmoding frå paven.

Attila var illgjeten for despotisk framferd og eit hardt styresett. Han vart omtala som «Guds svepe», av di folk i samtida meinte at han vart send som ein straffedom frå Gud. Han døydde under mystiske omstende morgonen etter sitt eige giftarmål med den burgundiske kongsdottera Ildico. Nokre historikarar har hevda at det var brura som tok livet av han. Etter at Attila var død gjekk riket hans i oppløysing.

I tysk og nordisk dikting er han kjent som Atle eller Etzel.

## Kjelder

* Attila (1985). I *Damms store leksikon bd. 2.* (s. 172). Oslo: Damm.

## Fotnotar
# San Marino

| Repubblica di San Marino
(norsk: San Marino, sanmarinsk) |
| --- |
|

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Flagg | Riksvåpen |

 |

 |
| **Nasjonalsong** | «Inno Nazionale» |
| **Motto** | Libertas (latin: for fridom) |
|  |
| **Offisielle språk** | Italiensk |
| **Hovudstad** | San Marino |
| **Styresett** Regentkapteinar | Republikk Matteo Rossi og Lorenzo Bugli |
| **Flatevidd**  – Totalt  – Andel vatn |   61 km² (194.) Ubetydeleg |
| **Folketal**  – Estimert (2017)  – Tettleik |   33 537 (193.) 549,8 /km² (12.) |
| **Sjølvstende** | 3. september 301 |
| **Nasjonaldag** | 3. september |
| **BNP**  – Totalt (2015)  – Per innbyggjar |   1 952 mill. USD (179.) 67 000 USD (11.) |
| **Valuta** | Euro |
| **Tidssone** | UTC +1 |
| **Telefonkode** | +507 |
| **Toppnivådomene** | .sm

  |

**Republikken San Marino** eller berre **San Marino** (italiensk: *Repubblica di San Marino* eller *San Marino*) er eitt av dei minste landa i verda og er på same vis som Vatikanstaten heilt omslutta av landet Italia. Landet har berre 33 000 innbyggjarar. Staten hevdar å vera verdas eldste republikk, som blei grunnlagd i år 301 av ein St. Martinus. Den nedskrivne grunnlova er frå 1600.

## Klima

San Marino ligg klimatisk i ei overgangssone mellom fuktig subtropisk klima og eit meir maritimt klima. Om vinteren har ein få dagar med frost og snø, medan sommaren er varm og forholdsvis tørr. Årsmiddeltemperaturen er 13-15 °C, men dette varierer med høgda. Den årlege nedbørsmengda er kring 800 mm.

## Kjelder
# 17. juli

**17. juli** er den 198. dagen i den gregorianske kalenderen (199. under skotår). Det er 167 dagar att av året.

## Merkedag

### Nasjonaldagar og nasjonale flaggdagar

|  |  |
| --- | --- |
|  | Nasjonaldag i Irak |

### Religiøs helgedag

**Bevegelege heilagdagar som fell på 17. juli i 2026:**

### Namnedag

|  |  |
| --- | --- |
| **Noreg** | Guttorm og Gorm |
| **Sverige** | Bruno |
| **Danmark** | Alexius |

## Hendingar

### Utlandet

* 1048: Poppo blei pave Damasus II
* 1936: General Francisco Franco starta eit militærkupp mot den spanske folkefront-regjeringa, og sette med det i gang den spanske borgarkrigen.

### Noreg

* 1789: Hammerfest fekk bystatus.
* 1939: Oskar Braaten omkom i ein bilulukke i Trysil.
* 1953: *Lov om barnevern* blei vedteken i Stortinget.
* 1984: Det første barnet unnfanga i Noreg ved kunstig befrukting blei fødd på Regionsjukehuset i Trondheim.

## Fødde

*Sjå òg Fødde den 17. juli.*

* 1810: Joachim Frich, norsk målar
* 1901: Finn Berstad, fotballspelar
* 1909: Knut Fægri, botanikar
* 1954: Angela Merkel, tysk statsminister
* 1963: Matti Nykänen, finsk skihoppar

## Døde

*Sjå òg Døde den 17. juli.*

* 1566: Bartolomé de Las Casas, spansk prest
* 1762: Tsar Peter III av Russland
* 1790: Adam Smith, skotsk filosof og økonom
* 1894: Gisle Johnson, norsk teolog
* 1907: Hector Malot, fransk forfattar
* 1939: Oskar Braaten, norsk forfattar
* 1947: Raoul Wallenberg, svensk diplomat
* 1967: John Coltrane, USA-amerikansk musikar
# Den kinesiske borgarkrigen

Den kommunistiske «Folkets Frigjeringsher» i 1930.
Chiang Kai-shek og nasjonalistsoldatar i 1945.
**Den kinesiske borgarkrigen** i moderne tid viser til borgarkrigen som fann stad i Kina i fleire tiår på første halvdelen av 1900-talet. I Kina blir han kalla **den nasjonalistisk-kommunistisk borgarkrigen** (hanzi 国共内战, pinyin *Guógòng Nèizhàn*). Den vanlegaste tidfestinga set starten av krigen til april 1927 og slutten til mai 1950. Dei stridande partane var Kuomintang (KMT, Det kinesiske nasjonalistpartiet) og Det kinesiske kommunistpartiet. Krigen byrja etter Nordekspedisjonen, då høgrefløyen av KMT, under leiing av general Chiang Kai-shek, reinska kommunistar og venstreorienterte Kuomintang-medlem frå den dåverande alliansen mellom KMT og kommunistpartiet.

Borgarkrigen gjekk føre seg i rykk og napp fram til han blei avbroten av den andre kinesisk-japanske krigen like før andre verdskrigen. Etter at Japan kapitulerte i august 1945 blussa borgarkrigen opp igjen 1946. Kamphandlingane tok først slutt i 1950, då det kom til ei uoffisiell våpenkvile. Kommunistane hadde då kontroll over Fastlands-Kina (og Hainan), medan nasjonalistane heldt Taiwan, Pescadoresøyane og fleire øyar utanfor kysten av Fujian. Fram til no (2011) er det ikkje blitt underteikna nokon fredsavtale, men dei to partane har etterkvart utvikla diplomatiske og økonomiske band.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «Den kinesiske borgerkrig» frå Wikipedia på bokmål, den 14. september 2011.*

## Bakgrunnsstoff

 Commons har multimedium som gjeld: **Den kinesiske borgarkrigen**
# Qin Shi Huangdi

|  |
| --- |
| Qin Shi Huangdi |
|  |
|  |
| Fødd | ca. 259 f.Kr. |
| Fødestad | Handan |
| Død | 210 f.Kr. |
| Dødsstad | Guangzong |
| Gravstad | mausoleet til Qin Shi Huangdi |
| Dynasti | Qin-dynastiet |
| Far | Zhuangxiang av Qin |
| Mor | Zhao Ji |
| Born | prins Jianglü, prins Gao, Ziying, Qin Er Shi Huangdi, Fusu, Princess Yangzi |

**Qín Shǐ Huángdì** (259 f.Kr.-210 f.Kr.) var den fjerde kongen av Qin-dynastiet og den første keisaren av Kina. Han er rekna som den som sameinte Kina, og stod for store prosjekt, som første bygginga av den kinesiske muren, eit stort nasjonalt vegsystem og eit mausoleum vakta av ein veldig terrakottahær. Saman med rådgjevaren Li Si utførte han også fleire økonomiske og politiske reformer. Men ettermælet til Qín Shǐ Huángdì er blanda. Han var ein autokratisk og tyrannisk herskar som tok mange liv og forbaud konfusianisme. Den best kjende hendinga, «brenning av bøker og gravlegging av lærde», er blitt eit kinesisk ordspråk.

Keisaren vart fødd som Ying Zheng i Handan i det som nå er Hebei. Han krona seg til keisar i 221 f.Kr..

## Merknadar

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «Qin Shi Huang» frå Wikipedia på engelsk, den 25. juni 2009.*

## Bakgrunnsstoff

 Commons har multimedium som gjeld: **Qin Shi Huangdi**
# Sverreætta

**Sverreætta** er ei vanleg nemning på dei norske kongane og deira slekt som stammar i mannslinja (agnatisk) frå kong Sverre. Sverre hevda å stamma frå den norske kongeætta Hårfagreætta, dei som stamma ned frå Harald Hårfagre.

Nemninga *Sverreætta* vert i nyare tid nytta, av di ein reknar det som lite truleg at kong Sverre stamma frå Harald Hårfagre i mannslina.

Sverreætta døydde i 1319 ut i mannslina med kong Håkon V Magnusson.

## Sjå òg

* Norske regentar
* Borgarkrigstida
* Ynglingeætta
# Shang

|  |
| --- |
| **Kinesisk historie**
Den kinesiske muren |
| **Sanhuangwudi-perioden (mytologisk)** |
|  **Xià-dynastiet** |
| **Shāng-dynastiet** |
| Vestlege Zhōu |  **Zhōu** |
| Vår- og haustannaltida | Austlege Zhōu |
| Dei stridande statane |
| **Qín-dynastiet** |
| Vestlege Hàn | **Hàn** |
| Xīn |
|
```
     Austlege Hàn
```
 |
| **Dei tre rika** |
|
Vestlege Jìn
 | **Jìn** |
|
16- kongerika
 |
Austlege Jìn
 |
| **Nord- og Sør-dynastia** |
| **Suí-dynastiet** |
|
```
     **Táng-dynastiet** (avbrote av Andre Zhōu)
```
 |
| **Liáo** |
Dei fem dynastia og ti kongedøma
 |
|
Sòng- dynastiet
 | **Sòng** |
| **Jīn** | **Vest Xià** |
Sørlege Sòng
 |
| **Yuán-dynastiet** |
| **Míng-dynastiet** |
| **Qīng-dynastiet** |
| **Republikken Kina** |
| **Folkerepublikken Kina** | **Republikken Kina** (Táiwān) |

**Shang**, tidlegare også kjend som **Yin-dynastiet**, var eit dynasti i Kina under bronsealderen på 1000-talet f.Kr. Det er tradisjonelt tidfest til å ha vart frå 1760 eller rundt 1600 f.Kr. til 1122/1027 f.Kr. Det herska over den nedre elvedalen til Huangelva.

*Ding*, bronsekar frå sein Shang.
Dynastiet etterfølgde det halvmytiske Xia-dynastiet og blei etterfølgd av Zhou-dynastiet.
Shang er det første kinesiske dynastiet ein har historiske kjelder frå. Den første hovudstaden til dynastiet heitte Bo eller Xibo (Vestre Bo).
Den siste hovudstaden til Shang låg nær byen Anyang i Henan. Han blei funnen att i 1899 og graven ut i perioden 1928–1937.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

 Commons har multimedium som gjeld: **Shang**
# Zhangye

Plasseringa av Zhangye (gul) i Gansu
Utsikt i Zhangye
**Zhangye** (kinesisk: 张掖; pinyin) er eit byprefektur straks vest for dei sentrale delane av provinsen Gansu, i den vestlege delen av Kina. Byprefekturet har eit areal på 40 874 km² og 1 199 515 ibuarar i 2010. I sjølve byen Zhangye bur om lag 490 000 menneske.

Byprefekturet Zhangye omfattar eitt distrikt (区 *qū*), fire fylke (县 *xiàn*) og eitt autonomt fylke (自治县 *zìzhìxiàn*).

Zhangye er ein del av Hexi-korridoren, landskapet der folk kan livberge seg mellom høgfjella i sørvest og Tenggerørkenen i nordaust. Dei vestlegaste delane av Den kinesiske muren går gjennom prefekturet.

### Samferdsle

Kinas riksveg 227 endar i Zhangye. Vegen fører frå Xining i provinsen Qinghai til Zhangye. Også Kinas riksveg 312 går gjennom området. Han fører frå Shanghai til han endar på grensa mot Kasakhstan, vegen passerer mellom andre Suzhou, Nanjing, Hefei, Xinyang, Xi'an, Lanzhou, Jiayuguan og Urumqi.

### Historie

Tidlegare heitte byen Ganzhou. Marco Polo skriv i reiseskildringa *Il Milione* at han budde eitt år i ein by kalla *Campichu*. Ein trur den byen må ha vore Ganzhou (Zhangye).

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «Zhangye» frå Wikipedia på engelsk, den 19. august 2012.*
# Liao He

|  |
| --- |
| Liao He |
|  |
|  |
| Land |  Folkerepublikken Kina |
|  Liao He ﻿ / ﻿ |
|  Liao He, med elva sitt nedslagsfelt i gult

 Liao He, med elva sitt nedslagsfelt i gult

 |
| **Wikimedia Commons:**  Liao River |

**Liao He** (kinesisk skrift 遼河) er den største elva i det sørlege Mandsjuria i Kina. Ho er 1 345 km lang. Liao He har eit nedlagsfelt på i kring 232 000 km², men tømmer berre om lag 500 kubikkmeter vatn i sekundet ut i havet. Både provinsen Liaoning og Liaodong-halvøya har namn etter elva.

Liao He har to større sideelvar. Den eine, Laoha He, har sine kjelder i fylket Pingquan i provinsen Hebei. Den andre, Dongliao He, kjem frå aust i frå fjella i det sentrale Liaodong og provinsen Jilin, kjelda er i fylket Dongliao i Jilin. Laoha He og Dongliao He renn i hop i fylket Changtu i Liaoning, nær der Liaoning, Jilin og Indre Mongolia grensar mot kvarandre. Elva får frå åmotet namnet Liao He og renn sørover til Bohaibukta. På sin veg sørover tek ho opp i seg sideelvane Hun He og Taizi He, som begge flyt ned frå fjellkjeda Qianshan.

Ei rekke storbyar ligg ved Hun He; dei største er provinshovudstaden Shenyang og Fushun i Liaoning. Anshan ligg lenger sør og Yingkou nær munningen av Liao He.

Liksom Huang He fører Liao He med seg store mengder sedimentmasse ettersom ho mange stader renn gjennom område med løss. I 1958 endra ho løp, noko som har hendt mange gongar i løpet av kjent historie.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «Liao He» frå Wikipedia på bokmål, den 29. juni 2011.*
# Historikar

Surinamske Cynthia Mc Leod (til høgre) formidlar historie både som historikar og historisk forfattar.
Historikaren Leopold Ranke er rekna som ein av grunnleggjarane for historie som vitskap.
Ein **historikar** eller **sogegranskar** er ein som studerer og formidlar historie. Ein historikar prøver å sjå samanhengar mellom hendingar og samfunn i fortida. Han skil seg gjerne frå ein krønikeskrivar, som berre samlar og skriv ned hendingar, ved at han vurderer og tolkar stoffet. I dag har ein historikar gjerne høgare utdanning i historisk metode, men ein kan også verka som amatørhistorikar.

Historikarar blei opphavleg sett på som ein slags forfattarar som gav att historier eller soger frå fortida. I gammal gresk kultur hadde dei si eiga muse, Kleio. Først på 1800-talet endra synet seg, då ein under påtrykk frå mellom anna den tyske historikaren Leopold Ranke tok til å nytta grundigare kjeldekritikk og prøvde å forstå heile samfunn og samanhengar.

I dag blir historikarar gjerne rekna som vitskapsfolk, og det blir venta at dei skal prøva å gje eit sannferdig og rimeleg objektivt bilete av fortida. Samstundes blir framstillinga gjerne farga av eit visst historiesyn, til dømes ei tru på framsteg eller Guds styrande hand, eller tolkingar inspirerte av feminisme eller historisk materialisme.

Ein historikar kan interessera seg for eitt felt, som kan vera tidsavgrensa (til dømes til mellomalderen eller nittenhundretalet), stadsavgrensa (til dømes til lokalsamfunnet eller landet hans) og/eller konsentrert om eit emne (som undertrykte grupper eller kultur), men kan også ta for seg fleire ulike felt, eller prøva å samanfatta store periodar og tidsrom, endåtil heile verdshistoria. Det er stadig eit ideal å kunna fortelja historia slik ho blir forståeleg for andre, slik at forfattardelen av yrket framleis ikkje er heilt teken vekk.

## Kjende historikarar

### Antikkens Hellas

* Herodot
* Tukydid

|  |  |
| --- | --- |
| Romarriket
* Josefus
* Livius
* Polybios
* Sveton
* Tacitus
 | Keisarlege Kina
* Ban Gu
* Ban Zhao
* Sima Qian
* Sima Guang
 |
| Mellomalderen
* Are Frode
* Beda
* Eusebius av Cæsarea
* Georgios Sphrantzes
* Giovanni Villani
* Jean Froissart
* Laonicos Chalcocondyles
* Otto av Freising
* Paulus Diaconus
* Sulpicius Severus
* William av Newburgh
 | Den muslimske verda
* al-Masudi
* at-Tabari
* Joveyni
* Ibn Khaldun
* Ibn Rustah
 |

### Renessansen

* Andrea Alciato
* Étienne Pasquier
* Jan Dlugosz
* Jean Mabillon
* Lorenzo Valla
* Samuel Pufendorf

### Moderne tid

* Charles A. Beard
* Jacob Burckhardt
* Jacques Le Goff
* Edward Gibbon
* Ferdinand Lot
* Thomas Babington Macaulay
* Karl Marx
* Friedrich Meinecke
* Jules Michelet
* Theodor Mommsen
* Leopold von Ranke
* Theodor von Sickel
* Frederick Jackson Turner

## Kjelder

* «historiography». *Encyclopædia Britannica*. Encyclopædia Britannica Online. 2007.
* John Tosh: *The Pursuit of History* (Pearson, 2006)
# Hanekamp

Hanekamo i Tamil Nadu i 2011.
**Hanekamp** er ein dyreidrett der ein arrangerer ein kamp mellom to spesielt oppdretta hanar. Kampar føregår som regel til ein hane døyr eller ikkje kan slost meir, og blir i dag gjerne rekna som ein blodsport som er forboden i mange land.

Kamphanar er særskilde hønsetypar som liknar meir på ville jungelhøns enn mange andre tamhøns.

## Historie

Hanekamp er ein særs gammal aktivitet. Ein utbreidd teori om domestiseringa av høns seier at det først og fremst var for denne bruken folk heldt fuglane, og ikkje for egga eller kjøtet.

Hanekamp som underhaldning ved eit bryllaup i Mexico i 2006.
Hanekamp blei arrangert som folkeforlysting blant grekarar og romarar i antikken. Det var lenge utbreidd i Europa, og er framleis populært i Latin-Amerika, Karibia og Søraust-Asia i samband med veddemål. I dag har fleire land forbod mot arrangement av hanekampar.

## Kjelder
# Hovudstad

Tokyo er hovudstaden i Japan og ein av verdas største byar.
Ein **hovudstad** er den byen i eit land, eller ei anna politisk eining, der den politiske administrasjonen held til. Hovudstaden er ofte, men langt frå alltid, den største byen i den aktuelle eininga.

Eit land med polysefal bystruktur kan ha fleire hovudstader (som til dømes i Sør-Afrika eller Nederland), eller statusen som hovudstad kan gå på omgang mellom fleire byar.
# 706

|  |
| --- |
| < **706** > |
|  |
| 704 | 705 | **706** | 707 | 708 |
|  |
|

| Kategoriar |
| --- |
| Fann ikkje kategorien *706* |

 |
|

| 706 i andre kalendrar |
| --- |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Gregoriansk kalender | 706 *DCCVI* |
| Ab urbe condita | 1459 |
| Armensk kalender | 155 ԹՎ ՃԾԵ |
| Kinesisk kalender | 3402 – 3403 ?巳 – 丙午 |
| Etiopisk kalender | 698 – 699 |
| Jødisk kalender | 4466 – 4467 |
| Iransk kalender | 84 – 85 |
| Islamsk kalender | 87 – 88 |
| Hindukalendrar |  |
| - *Vikram Samvat* | 761 – 762 |
| - *Shaka Samvat* | 628 – 629 |
| - *Kali Yuga* | 3807 – 3808 |

 |

 |

**706** (romartal DCCVI)

## Hendingar

### Utlandet

### Noreg

## Fødde

## Døde

**<<   700-talet   >>**
<< 700 | 701 | 702 | 703 | 704 | 705 | 706 | 707 | 708 | 709 | 710 | 711 | 712 | 713 | 714 | 715 | 716 | 717 | 718 | 719 | 720 | 721 | 722 | 723 | 724 | 725 | 726 | 727 | 728 | 729 | 730 | 731 | 732 | 733 | 734 | 735 | 736 | 737 | 738 | 739 | 740 | 741 | 742 | 743 | 744 | 745 | 746 | 747 | 748 | 749 | 750 | 751 | 752 | 753 | 754 | 755 | 756 | 757 | 758 | 759 | 760 | 761 | 762 | 763 | 764 | 765 | 766 | 767 | 768 | 769 | 770 | 771 | 772 | 773 | 774 | 775 | 776 | 777 | 778 | 779 | 780 | 781 | 782 | 783 | 784 | 785 | 786 | 787 | 788 | 789 | 790 | 791 | 792 | 793 | 794 | 795 | 796 | 797 | 798 | 799 >>
# 892

|  |
| --- |
| < **892** > |
|  |
| 890 | 891 | **892** | 893 | 894 |
|  |
|

| Kategoriar |
| --- |
|   892 Døde i 892 |

 |
|

| 892 i andre kalendrar |
| --- |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Gregoriansk kalender | 892 *DCCCXCII* |
| Ab urbe condita | 1645 |
| Armensk kalender | 341 ԹՎ ՅԽԱ |
| Kinesisk kalender | 3588 – 3589 ?亥 – 壬子 |
| Etiopisk kalender | 884 – 885 |
| Jødisk kalender | 4652 – 4653 |
| Iransk kalender | 270 – 271 |
| Islamsk kalender | 278 – 279 |
| Hindukalendrar |  |
| - *Vikram Samvat* | 947 – 948 |
| - *Shaka Samvat* | 814 – 815 |
| - *Kali Yuga* | 3993 – 3994 |

 |

 |

**892** (romartal DCCCXCII)

## Hendingar

### Utlandet

### Noreg

## Fødde

## Døde

**<<   800-talet   >>**
<< 800 | 801 | 802 | 803 | 804 | 805 | 806 | 807 | 808 | 809 | 810 | 811 | 812 | 813 | 814 | 815 | 816 | 817 | 818 | 819 | 820 | 821 | 822 | 823 | 824 | 825 | 826 | 827 | 828 | 829 | 830 | 831 | 832 | 833 | 834 | 835 | 836 | 837 | 838 | 839 | 840 | 841 | 842 | 843 | 844 | 845 | 846 | 847 | 848 | 849 | 850 | 851 | 852 | 853 | 854 | 855 | 856 | 857 | 858 | 859 | 860 | 861 | 862 | 863 | 864 | 865 | 866 | 867 | 868 | 869 | 870 | 871 | 872 | 873 | 874 | 875 | 876 | 877 | 878 | 879 | 880 | 881 | 882 | 883 | 884 | 885 | 886 | 887 | 888 | 889 | 890 | 891 | 892 | 893 | 894 | 895 | 896 | 897 | 898 | 899 >>
# Konfutse

|  |
| --- |
| **Konfutse** |
|   |
| **Statsborgarskap** | Lu |
| **Fødd** | ca. 551 f.Kr. Qufu |
| **Død** |
ca. 479 f.Kr. Si River |
| **Yrke** | filosof, lærar, skribent |
| **Språk** | Gammelkinesisk |
| **Religion** | konfutsianisme |
| **Far** | 孔紇 |
| **Mor** | Yan Zhengzai |
| **Ektefelle** | 亓官氏 |
| Konfutse på Commons |

Konfutse. Teikning av ein bronseskulptur.
**Konfutse** (kinesisk 孔子, Kǒng zǐ, eller 孔夫子, Kǒng Fūzǐ, 'meister Kong') var ein kinesisk tenkjar som levde frå 551 til 479 f.Kr. Læra hans er seinare utvikla til konfutsianismen, og har prega kinesisk, koreansk, japansk og vietnamesisk samfunn. I vestleg tradisjon er han også kalla **Confucius** (Konfucius), ei latinisering gjort av jesuittmisjonæren Matteo Ricci, som oppsummerte læra hans på 1600-talet.

Læresetningane hans er samla i *Samtalar* (eller *Analektar*, kinesisk 論語, Lunyu), ei aforismesamling laga fleire år etter at han døydde. Tradisjonelt har han òg vore rekna som opphavsmannen til «Dei fem klassikarane», anten som forfattar eller redaktør.

## Liv

Konfutse blei fødd som Kong Qiu (孔丘) i eller nær byen Qufu (曲阜) i Lu-staten (魯), no i den kinesiske Shandong-provinsen. Han skal ha kome frå ein adeleg familie som hadde mista mykje av rikdommen sin. Faren døydde då han var tre. Konfutse voks opp i fattigdom, men fekk god opplæring av mora, og viste interesse for religiøse seremoniar og studium. Nitten år gammal gifta han seg med Qi Guan (亓官), og dei fekk sonen Kong Li (孔鯉) då han var tjue. Mora døydde då han var tjuetre, og han sørgde over henne i tre år.

Konfutse skal ha livnært seg som gjetar, skrivar og bokhaldar. Han gjorde karriere og fekk stillinga som justisminister i Lu då han var femtitre år gammal. Etter at herskaren av Lu hadde vanskjøtta pliktene sine forlét han embetet og reiste rundt i dei små, ofte stridande rika i nordaustre og sentrale Kina. Han la fram tankane sine, men ingen av statane tok dei til følgje. Etter tretten år vende Konfutse skuffa tilbake til heimlandet. Her arbeidde han med sine *Samtalar* og underviste læresveinar, mellom anna ved hjelp av «Dei fem klassikarane».

Konfutse døydde syttito eller syttitre år gammal, nedbroten etter tapet av sonen og favorittelevane sine. Einaste sonesonen, Zisi, vidareførte læra hans.

## Kjelder

* «Konfucius» i *Store norske leksikon*, snl.no.
* *Denne artikkelen bygger på «Confucius» frå Wikipedia på engelsk, den 21. september 2009.*

## Bakgrunnsstoff

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Konfutse**