Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# 16. juli

**16. juli** er den 197. dagen i den gregorianske kalenderen (198. under skotår). Det er 168 dagar att av året.

## Merkedag

### Nasjonaldagar og nasjonale flaggdagar

### Religiøs helgedag

**Bevegelege heilagdagar som fell på 16. juli i 2026:**

### Namnedag

|  |  |
| --- | --- |
| **Noreg** | Susanne og Sanna |
| **Sverige** | Reinhold og Reine |
| **Danmark** | Susanne |

## Hendingar

### Utlandet

* 1945: Trinitytesten. Sprenginga av den første atombomba i Alamogordoørkenen i New Mexico.
* 1969: Utskytinga av Apollo 11 frå Kennedy Space Center for å gjennomføra den første bemanna månelandinga.

### Noreg

* 1953: Stortinget vedtok at hovudbasen for Sjøforsvaret skal ligge ved Mathopen i Hordaland.
* 1972: Dykkarar finn restane av eit nær 250 år gammalt skipsvrak ved øya Runde.
* 1973: Fem fjellklatrarar frå Tsjekkoslovakia omkom i Trolltindane.

## Fødde

*Sjå òg Fødde den 16. juli.*

* 1486: Andrea del Sarto, italiensk målar
* 1723: Joshua Reynolds, britisk målar
* 1872: Roald Amundsen, norsk polarforskar
* 1896: Trygve Lie, norsk politikar
* 1941: Dag Solstad, norsk forfattar
* 1955: Grete Faremo, politikar
* 1964: Miguel Indurain, spansk syklist

## Døde

*Sjå òg Døde den 16. juli.*

* 1557: Anna av Kleve, fjerde kona til Henrik VIII av England
* 1867: Henry Williams, britisk-nyzealandsk misjonær
* 1914: Hans Ross, norsk språkgranskar
* 1918: Nikolaj II av Russland, tsar
* 1958: Birger Eriksen, norsk krigar
* 1989: Herbert von Karajan, austerriksk dirigent
* 1994: Julian Schwinger, USA-amerikansk fysikar
# Oktav

*Denne sida finst òg på høgnorsk — sjå «Hn/Oktav».*
*For Oktav i liturgi, sjå Oktav (fleirtyding).*
Ein **oktav** er avstanden mellom to tonar der den eine har dobbelt så høg frekvens som hin. Ein tone på 400 Hz ligg éin oktav over ein tone på 200 Hz, medan ein tone på 800 Hz ligg to oktavar over 200 Hz.

Ein oktav er det nest enklaste intervallet i musikken. Eit utrena øyra vil som regel taka dei to ulike tonane for den same. Av denne grunnen blir tonar i oktavhøve til einannan gjevne det same namnet i vestleg musikkteori; tonen oktaven over eller under ein A heiter òg A.

Namnet kjem av det italienske ordet *ottava*, som tyder åtte. Dette kjem av at det i mesta alle skalaer ligg ein oktav på det åttande steget over grunntonen i skalaen.

Innan telekommunikasjon og akustikk vert oktav nytta om ei fordobling eller halvering av frekvensen. Frekvensen 1000 Hz ligg til dømes ein oktav over frekvensen 500 Hz og frekvensen 500 Hz ligg ein oktav under frekvensen 1000 Hz. Det er òg vanleg å måle eit frekvensinterval i oktavar. Til dømes dekkjer den menneskelege høyrselen grovt sett frekvensintervalet 20 Hz til 20 kHz, som svarar til om lag 10 octavar.

Ordet «oktav» kan òg brukast om andre ting som går på åtte, til dømes ein åttedagarsbolk. Hjå romerane var det vanleg at om det 8. barnet var ein son vart han kalla *Octavius*, som tyder 'den åttande'.

## Sjå òg

* Gaius Octavius Thurinus
* Octave (programvare)
* Octet (8 bit på fransk og rumensk)
# Note

Ein **note** er i musikken eit uttrykk for kvalitetar ved ein tone som svinger med ein konstant frekvens.

## Notehøgd

I vestleg musikk vert notehøgda uttrykt med bokstavane `c d e f g a h c`.

 Eventuelt kan veriden vere heva eit halvt tonetrinn med eit # eller senka eit halvt trinn med ein ♭.

## Noteverdi

Noteteikn
Noteverdien seier kor stor del av takta noten utgjer. Ein heilnote fyller fire taktslag, like lenge som to halvnotar eller fire fjerdedelsnotar.

Notane vert teikna med eit sirkelforma hovud som vert plassert på eller mellon notelinene for å vise notehøgda. Vidare kan notane ha ein loddrett hals, og på halsen kan det vere ein eller fleire fanar som illustrerer noteverdien, slik det går fram av tabellen. Dersom fleire notar følgjer etter kvarandre, kan fanane skiftast ut med ein bjelke, som til høgre.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| **Note** |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| **Pause** |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| **Namn** | longa | brevis (dobbel heilnote) | heilnote | halvnote | firedelsnote | åttedelsnote | sekstendelsnote | trettitodelsnote | sekstifiredelsnote | hundreogtjueåttedelsnote |
# Italiensk

|  |
| --- |
| **Italienskitaliano** |
| **Klassifisering** | Indoeuropeiske språk
 italiske
  romanske  |
| **Talarar** | italienarar |
| **Bruk** |
| **Tala i** | Albania, Frankrike, Italia, Monaco, Kroatia, San Marino, Slovenia, Sveits, Vatikanstaten |
| **Område** | Sør-Europa |
| **Italiensktalande i alt** | 70 millionar |
| **Rangering** | 19 |
| **Skriftsystem** | Latinsk |
| **Offisiell status** |
|  |
| **Offisielt språk i** | Italia, San Marino, Sveits, Vatikanet |
| **Normert av** | Accademia della Crusca |
| **Språkkodar** |
| **ISO 639-1** | it |
| **ISO 639-2** | ita |
| **ISO 639-3** | ita |

**Italiensk** er eit romansk språk som blir tala av omkring 70 millionar menneske, dei fleste av desse bur i Italia.

Standard italiensk er bygd på toskansk dialekt (frå regionen Toscana) og ligg på ein måte mellom språket i Sør-Italia og Nord-Italia. Den lenge etablerte toskanske standarden har dei siste tiåra blitt litt utvatna av varianten dei talar i storbyen Milano, som er det økonomiske sentrum i Italia.

Italiensk er ein etterkommar etter latin, og blei formalisert på 1300-talet gjennom verka til Dante Alighieri, som blanda sørlege dialektar, særleg sisiliansk (frå Sicilia), med sin eigen toskanske dialekt i dei episke dikta Divina Commedia. Dante sine høgt elska verk blei lesne over heile Italia, og hans skrivemåte blei standarden som alle andre kunne skjønne. Dante blir framleis gitt æra for å ha standardisert det italienske språket. Som sagt er den toskanske dialekten det noverande målføret som ligg nærast Dante sitt språk, som enno altså er grunnlaget for standard italiensk.

Italiensk høyrer til den italo-dalmatiske språkgruppa, som igjen høyrer til den italo-vestlege delen av dei romanske språka, som er ei undergruppe av den italiske greina av indoeuropeisk.

Italiensk er det offisielle språket i Italia og San Marino, og i Sveits, i kantonane Ticino og Grigioni (norsk/tysk Graubünden). Det er også det andre offisielle språket i Vatikanstaten og i Istria fylke i Kroatia og tre kommunar i Slovenia, der det finst ein italiensk minoritet. Språket blir mykje bruka av italienske utvandrargrupper i Luxemburg, USA, Venezuela, Brasil, Argentina, Canada og Australia, og blir dessutan tala av somme i grannelanda Malta og Albania. I mykje mindre grad kan ein også somtid høyre det tala i delar av Afrika som tidlegare var styrte av Italia, landa Somalia, Libya og Eritrea.
# Tone i akustikk

*For andre tydingar, sjå tone.*
Ein **tone** er regelmessige lydsvingingar karakterisert ved lydstyrke, høgd og klangfarge.

Styrken (høyrestyrken) vert gjeven i phon. Frekvensen vert gjeven i svingingar per sekund (hertz, Hz), og viss tonen inneheld fleire frekvenskomponentar, er tonen som regel avgjort av den lågaste av desse (grunntonen). Klangfargen er avgjort av kor mange overtonar det er og amplituden av desse i høve til amplituden til grunnkomponenten. Viss tonen inneheld berre éin frekvens, blir tonen kalla rein eller enkel. Med fleire frekvensar blir tonen kalla samansett. Den lågaste tonen kallar ein grunntonen, dei andre overtonar. Viss frekvensen til overtonane eit heiltal gonger frekvensen til grunntonen, blir overtonane kalla overharmoniske av grunntonen. Tonen i blåseinstrument og strengeinstrument er bygd opp av harmoniske overtonar. Tonar i kyrkjeklokker har ikkje-harmoniske overtonar. Klangfarga til eit instrument avheng òg av kor snøgt grunntonen og dei ulike overtonane bygger seg opp og døyr ut. Nokre instrument, som til dømes fiolin, har små variasjonar i frekvensane til grunntonen og dei overharmoniske komponentane.

## Reeferansar

## Kjelder

* «tone» i *Store norske leksikon*.
# Akkord

*For andre tydingar av oppslagsordet, sjå Akkord (fleirtyding).*
Ulike firklang-akkordar.
**Akkord** i musikken er samklang danna av to eller fleire tonar. Dei er gjerne bygde opp av tonar med visse intervallar imellom, som tersar.
I vestleg musikk har akkordar utgangspunkt i ein skala.

Ein kan mellom anna klassifisera akkorder ut frå kor mange ulike tonar dei inneheld. Akkordar med tre tonar blir kalla treklangar, og deretter følgjer firklang, femklang, seksklang o.s.b.

| Treklang | Består av | Døme | Symbol |
| --- | --- | --- | --- |
| Durtreklang | Stor ters | Kvint | C-E-G | C, CM, Cma, Cmaj |
| Molltreklang | Liten ters | Kvint | C-E♭-G | Cm, C-, c, Cmi, Cmin |
| Forstørra treklang | Stor ters | Forstørra kvint | C-E-G♯ | C+, C+, Caug |
| Forminska treklang | Liten ters | Forminska kvint | C-E♭-G♭ | Cm(♭5), C-(♭5), Cdim |

Tonane i ein akkord kan danna konsonans eller dissonans, noko ein oppfattar litt ulikt avhengig av sjanger og periode. Akkordar med konsonans omfattar tradisjonelt dei med rein oktav, kvint, kvart, stor og liten ters og sekst. Vanlege akkordar med konsonans er treklangar i dur og moll. I mellomaldermusikk rekna ein derimot tersar og sekstar som dissonante. I nyare harmonilære reknar ein akkordar med sekund, septim, noneakkordar og forstørra og forminska intervaller som dissonante.

I ein akkord i grunnstilling ligg grunntonen i bassen. Dersom ein av dei andre tonane i akkorden ligg i bassen, blir akkorden rekna for å vera i omvending, slik at ein treklang med førsteomvending vil ha tersen i bassen, og ein med annanomvending vil ha kvinten i bassen.

## Kjelder

* *Delar av denne artikkelen bygger på «Akkord (musikk)» frå Wikipedia på bokmål, den 4. mars 2021.*
# Dur

**Dur-skalaen** (*scala maggiore* på italiensk) er i musikkteorien ein av dei diatoniske skalaene. Han består av sju ulike tonar og ein åttande tone som ligg éin oktav over den fyrste. Skalaen er tilsvarande den fyrste modale skalaen, òg kalla jonisk skala.

C-dur er den enklaste durskalaen å notera i noter (sjå illustrasjon); han er utan kryss eller b-ar.

## Kjelde

* *Denne artikkelen bygger på «Dur» frå Wikipedia på bokmål, den 5. august 2009.*
# Halvtone

Notesymbol for halvtonar. Det første symbolet, kryss, viser at tonen skal spelast ein halvtone høgare enn om krysset ikkje hadde vore der. B-en viser at han skal spelast ein halvtone lågare. Det siste symbolet viser at kryss eller b er oppheva.
**Halvtone** er den minste avstanden ein kan ha mellom to tonar i det tempererte, kromatiske tonesystemet. Ein halvtone kan til dømes vera avstanden mellom for tonen C og tonen ciss.

## Kjelder

* «Halvtone: musikk» (14. oktober 2013), *Store norske leksikon*. Fri artikkel henta 19. januar 2015.
# C-dur

Notar til ein C-dur-skala.
C-dur-skalaen spelt stigande og synkande på piano.
**C-dur** er ein musikalsk toneart med C som grunntone, og med D, E, F, G, A og H som dei andre tonane i skalaen. Det finst ingen forteikn (kryss eller b-ar) for notane i C-dur. Parallelltonearten til C-dur er a-moll og varianttonearten er c-moll.
C-dur er grunnskalaen i det moderne tonesystemet. Mange instrument er stemde i C-dur, og på eit piano speler ein C-dur-skalaen spelt på dei kvite tangentane.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «C-dur» frå Wikipedia på bokmål, den 9. august 2025.*

## Bakgrunnsstoff

 Commons har multimedium som gjeld: **C-dur**
# Treklang

Ein **treklang** er i musikken ein akkord som består av grunntone, ters og kvint. Ein skil mellom durtreklang, molltreklang, forminska treklang og forstørra treklang.
Omgrepet *treklang* kan òg nyttast om ein kombinasjon av tre stemmer eller ein fargepallett som består av tre fargar som passar saman.

Dei fire ulike treklangane i musikk er skildra i tabellen under.

| Treklang | Består av | Døme | Symbol |
| --- | --- | --- | --- |
| Durtreklang | Stor ters | Kvint | C-E-G | C, CM, Cma, Cmaj |
| Molltreklang | Liten ters | Kvint | C-E♭-G | Cm, C-, c, Cmi, Cmin |
| Forstørra treklang | Stor ters | Forstørra kvint | C-E-G♯ | C+, C+, Caug |
| Forminska treklang | Liten ters | Forminska kvint | C-E♭-G♭ | Cm(♭5), C-(♭5) |

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «Treklang» frå Wikipedia på bokmål, den 24. september 2016.*
# Musikkteori

**Musikkteori** er ein del av musikkvitskap og musikalsk undervising som tek for seg musikk på ein teoretisk måte. Innan musikkteori tek ein for seg ulike musikalske element og skildrar, systematiserer og analyserer dei. Slike element kan vera tone, rytme, harmoni, melodi, tekstur og form. Musikkteorien er ofte retta mot mønstera og systema som dei fleste komponistar arbeider etter. omgrepet «musikkteori» blir ofte brukt som in samlenemning for ei rekke læreemne (notelære, harmonilære, satslære osb.) som blir brukte innan vestleg musikkutdanning.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «Musikkteori» frå Wikipedia på bokmål, den 6. desember 2018.*

«musikkteori» i *Store norske leksikon*, snl.no.
# Harmoni

**Harmoni** er eit musikalsk omgrep for tonar som kling samstundes, i eit regelbunde rytmisk mønster. Det kan også vere anna som opptrer i samklang. Ei meir spesifikk variant av den første tydninga er akkord. Det er vanleg å beskrive harmonikken som musikkens «vertikale» plan, ettersom samtidig klingande tonar står under kvarandre i notesystemet, og er eit av dei musikalske grunnelementa som vert studert i musikkteorien. Den greina av musikkteorien vert kalla *harmonilære*.

## Sjå òg

* Fargeharmoni
# Tonika

**Tonika** (frå gresk *tonos*, 'spaning') er eit musikkteoretisk namn på treklangen over grunntonen i ein dur- eller mollskala. I engelskspråkleg musikkteori blir namnet tonika òg nytta om grunntonen i eit musikkstykke og difor blir det ofte forveksla med grunntonen i andre treklangar.

Namnet «tonika» kjem frå Jean-Philippe Rameau (1683-1764) og omgrepet hans «l'accord tonique» («grunntonen sin akkord» eller «den betonte akkorden»). I følgje han var det viktigaste med tonikaen evna til å stå i sentrum av alle harmoniske spenningsfelt, omtrent som ein magnet. Tonikaen og dei relaterte akkordane tonikamediant og tonikasubmediant blir kalla det tonale sentrum.

Etter at Hugo Riemann introduserte funksjonsteorien har tonika blitt ein fast definert storleik, og står i forhold til dominant, subdominant og andre diatoniske akkordar. Nesten all den europeiske og nordamerikanske klassiske musikken frå ca. 1600 til ca. 1915 er tonal som tyder at vi kan skildre han ved hjelp av omgrep frå funksjonteorien; vi kan tolke alle akkordane etter korleis dei er knytte til tonika. Tonika er oftast den første og siste akkorden i eit musikkstykke.

Mange har freista å utvide funksjonteoriens nytteområde til bluesbasert musikk som jazz og rock, men har det vist seg at det er vanskeleg å skildre improvisert musikk med omgrep som føreset at alle akkordane står i eit fast forhold til tonika. Difor er det blitt vanleg å anten nytte trinnanalyse eller akkordbesifring, ikkje berre i blues, jazz og rock, men òg i visesong og folkemusikk. Akkordbesifringa skildrar ein akkord ut frå tersstrukturen (treklang = to tersar, firklang = tre tersar osv.). Til dømes er ein Cmaj7 ein firklang som er samansett av ein C-dur treklang med ein stor ters på toppen. Intervallet mellom grunntonen og den øvste tonen er følgjande ein stor (= maj) septim.

Trinnanalyse gjer det same, men seier òg noko om kor akkorden ligg i forhold til tonika. Til trinnanalysen nyttar vi romartal. Er tonearten C-dur, beskriver II7 ein Dm7akkord, dvs. ein septimakkord på det andre trinnet i tonearten.

## Litteratur

* Bekkevold, Lisa (1988): *Harmonilære og harmonisk analyse*. Oslo: Aschehoug. ISBN 82-03-12969-2
* Kruse, Bjørn (1980): *Jazzteori - Grunnleggende prinsipper*. Oslo: Frost Music as, ISBN 978-829056022-0
* Rameau, Jean-Philippe (1722): *Traité de l’harmonie reduite à ses principes naturels*, Paris (engelsk omsetjing)
* Riemann, Hugo (1893): *Vereinfachte Harmonielehre*, London og New York (engelsk omsetjing)

## Sjå òg

* Akkordprogresjon
* Kadens
* Mediant
* Submediant

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «Tonika» frå Wikipedia på bokmål, den 24. oktober 2011.*
# Cats & Dogs

Cats & Dogs |  |
| Regi | Lawrence Guterman  |
| Forfattar(ar) | Chris Bender, Bruce Berman, J. C. Spink  |
| Produsent(ar) | Tony Scott, Andrew Lazar, Christopher DeFaria, Warren Zide, Ridley Scott, Craig Perry  |
| Manus | John Requa, Glenn Ficarra  |
| Medverkande | Jeff Goldblum, Elizabeth Perkins, Alexander Pollock, Tobey Maguire, Alec Baldwin, Charlton Heston, Sean Hayes, Chris O'Donnell, Jack McBrayer, Carol Ann Susi, Glenn Ficarra, Joe Pantoliano, Jon Lovitz, Michael Clarke Duncan, Miriam Margolyes, Susan Sarandon, Paul Pape, Billy West, Salome Jens  |
| Klipp | Michael A. Stevenson  |
| Musikk | John Debney  |
| Sjeffotograf | Julio Macat  |
| Produksjonsselskap | Warner Bros., Village Roadshow Pictures, Zide/Perry Productions, Rhythm and Hues Studios  |
| Distributør | InterCom, Netflix  |
| Utgjevingsdato | 4. juli 2001, 19. juli 2001 (Tyskland) |
| Lengd | 83 minutt  |
| Opphavsland | USA, Australia  |
| Språk | engelsk |
| Inntening | 200 700 000 US-dollar (verdsfemnande) |
| Sjanger | buddy-film, filmkomedie, actionfilm, barnefilm, eventyrfilm  |

Cats & Dogs, kalla Som hund & katt på norsk, er ein amerikansk filmkomedie for ungar frå 2001. Filmen handlar om tilhøvet mellom kattar og hundar. Persarkatten mr. Tinker vil ta over verda med ein drikk som får alle menneska til å verte allergiske mot hundar. Han er skriven av John Requa og Glenn Ficarra, og regissert av Lawrence Guterman. Rollene vert spelte av mellom andre Jeff Goldblum, Elizabeth Perkins, Alexander Pollock, Miriam Margolyes og Myron Natwick. Filmmusikken er komponert av John Debney.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

* *Cats & Dogs* ved IMDb
# Det karibiske havet

Det karibiske havet
**Det karibiske havet** eller **Karibhavet** er havet mellom Sør-Amerika, Mellom-Amerika og Antillane. Det 2 754 000 km² store havet ligg sørom Mexicobukta og grensar til Atlanterhavet i aust. Det djupaste punktet er Cayman-renna mellom Cuba og Jamaica, 7 500 m under yta. Heile området, spesielt dei mange øyane, er kjent som Karibia.

Havet ligg nær ekvator, og er prega av eit tropisk klima. Det oppstår årleg syklonar over det, somme tider svært øydeleggjande.

Det karibiske havet var reiseruta for trekanthandelen som fann stad under kolonitida. På den tida var det òg kjend for mange kaperar og sjørøvarar, som plyndra handelsskipa.
# Panama by

|  |
| --- |
| Panama Panamá |
| by |
| Fil:Panorámica nocturna de la ciudad de Panamá.jpg, Panama City Skyline 1.jpg |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  Flagg  |  Våpenskjold  |

 |
| Land |  Panama |
| Areal | 275 km² |
| Folketal |  1 540 000 (2026) |
|  Panama by ﻿ / ﻿ |
| **Wikimedia Commons:**  Panama City |

**Panama by** er hovudstaden i Panama og ligg i Panamabukta ved Stillehavet. Byen ligg vidare ved endepunktet til jarnbanen over Panamaeidet, nokre kilometer frå staden der Panamakanalen endar i Stillhavet. Han hadde i 2000 eit innbyggjartal på 708 400. Økonomien i byen er i stor grad basert på tenesteytingar til kanalsona.

Byen vart grunnlagd i 1519 av spanjolane og er den eldste europeiske byen på det amerikanske fastlandet. Handelen til Spania med Peru og dei andre koloniane ved Stillehavet gjekk gjennom Panama by. Byen vart øydelagd i 1671 av Henry Morgan, og bygd opp att i 1674. Han vart hovudstad i 1903.

## Kjelder

* «Panama by» av redaksjonen i *Store norske leksikon*, snl.no.

## Bakgrunnsstoff

 Commons har multimedium som gjeld: **Panama by Offisiell nettstad
# 1500-talet

Dronning Elizabeth I, om lag 1588.
**< 1500-talet >** viser til hundreåret frå 1500 til 1599 i den julianske og den gregorianske kalenderen.

## Hendingar

Den vesle istida, ein periode med kjøligare klima, førte til dårlegare haustar og hungersnaud i nord.

Ekspedisjonen til Ferdinand Magellan var den første som segla rundt heile jorda. Berre eitt skip overlevde turen, det kom tilbake til Spania under leiing av Juan Sebastián Elcano i 1522.

### Europa

Det osmanske riket nådde høgdepunktet sitt under Suleiman den Store (regjerte 1520–1566). Osmanarane svelgde nesten heile det ungarske kongedømet og truga habsburgarane, men måtte gje opp å ta Wien i 1529.

1500-talet såg byrjinga på protestantismen med Reformasjonen, og byrjinga på konflikten mellom dei to formene for vestleg kristendom i mellom anna Hugenottkrigen i Frankrike.

### Den nye verda

Europeisk kart over Sør-Amerika, laga i 1575.
Spania styrta aztekarriket i Mexico i 1521 og inkariket i Sør-Amerika i 1533. Dei utforska Amerika og plyndra det for gull, men introduserte òg hesten til den nyfunne verdsdelen. Tilbake til Europa kom nye matsortar: Mais, potet, tomat og sjokolade.

Portugal byrja den europeiske koloniseringa av Søraustasia då dei overvann Malaccasultanatet.

## Kjende personar

* Michelangelo Buonarroti, italiensk målar og bilethoggar (1475-1564)
* Martin Luther, tysk religionsreformør (1483-1546)
* Hernán Cortés, spansk conquistador (1485-1547)
* Suleiman den Store, lovmakar og erobrar (1494-1566)
* Dronning Elizabeth I av England
* Miguel de Cervantes, spansk forfattar (1547-1616).
* William Shakespeare, engelsk forfattar (1564-1616).

## Oppfinningar og oppdagingar

* Rokk til å spinna garn med revolusjonerte tekstilindustrien

<*   1500-talet  *><< 1500 | 1501 | 1502 | 1503 | 1504 | 1505 | 1506 | 1507 | 1508 | 1509 | 1510 | 1511 | 1512 | 1513 | 1514 | 1515 | 1516 | 1517 | 1518 | 1519 | 1520 | 1521 | 1522 | 1523 | 1524 | 1525 | 1526 | 1527 | 1528 | 1529 | 1530 | 1531 | 1532 | 1533 | 1534 | 1535 | 1536 | 1537 | 1538 | 1539 | 1540 | 1541 | 1542 | 1543 | 1544 | 1545 | 1546 | 1547 | 1548 | 1549 | 1550 | 1551 | 1552 | 1553 | 1554 | 1555 | 1556 | 1557 | 1558 | 1559 | 1560 | 1561 | 1562 | 1563 | 1564 | 1565 | 1566 | 1567 | 1568 | 1569 | 1570 | 1571 | 1572 | 1573 | 1574 | 1575 | 1576 | 1577 | 1578 | 1579 | 1580 | 1581 | 1582 | 1583 | 1584 | 1585 | 1586 | 1587 | 1588 | 1589 | 1590 | 1591 | 1592 | 1593 | 1594 | 1595 | 1596 | 1597 | 1598 | 1599 >>
# Gran Colombia

|  |
| --- |
| República de Colombia Republikken Colombia |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| ←    ←    ←    ←  | **1819–1831** |  →    →    → |

 |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Flagg | Våpen |

 |
| Plasseringa til Gran Colombia |
| **Hovudstad** | Bogotá |
| **Språk** | Spansk |
| **Styreform** | Republikk |
| **Historie** |  |
|  - Oppretta | 1819 |
|  - Opphøyrde | 1831 |

**Stor-Colombia** (spansk *Gran Colombia*), eigentleg Republikken Columbia, var ei statsdanning som dekka ein stor del av nordlege Sør-Amerika og ein liten del av sørlege Sentral-Amerika i perioden mellom 1819 og 1831.

Denne kortlivde søramerikanske republikken styrte i stor grad over det tidlegare spanske Visekongedømet Ny-Granada, det som i dag er Colombia, Venezuela, Ecuador og Panamá i tillegg til deler av Costa Rica, Peru, Brasil og Guyana, som blei erklært sjølvstandige frå det spanske monarkiet i 1819 av Simón Bolívar

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «Gran Colombia» frå Wikipedia på engelsk, den 30. august 2019.*
# Visekongedømet Ny-Granada

|  |
| --- |
| Virreinato de la Nueva Granada Visekongedømet Ny-Granada |
| Vassal |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| ←    ←    ←    ←  | **1717–1821** |  →    →    →    → |

 |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Flagg | Våpen |

 |
| **Hovudstad** | *Ikkje spesifisert* |
| **Styreform** | Absolutt monarki, koloni |
| **Historie** |  |
|  - Oppretta | 1717 |
|  - Opphøyrde | 1821 |
| **Valuta** | Spansk real |

**Visekongedømet Ny-Granada** (på spansk **Virreinato de la Nueva Granada**) var namnet på det spanske koloniale territoriet nord i Sør-Amerika frå 1717/1739 til 1819. Det blei oppretta av Felipe V av Spania og dekte stort sett område som i dag tilhøyrer Colombia, Ecuador og Venezuela i tillegg til delar av Guyana, Panama, Venezuela, Trinidad og Tobago og små delar av Brasil og Peru. Hovudstaden i Ny-Granada var Santa Fé de Bogotá og territoriet var styrt av ein visekonge utnemnd av den spanske kongen.

Visekongedømet Ny-Granada blei oppretta i 1717 men avvikla igjen i 1724. Det blei så gjenetablert i 1739. Visekongedømet erstatta blant anna det tidlegare Ny-Granada som fram til 1717 var underlagt visekongedømet i Peru.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «Visekongedømmet Ny-Granada» frå Wikipedia på bokmål, den 30. august 2019.*