Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Bathurstøya i Canada

|  |
| --- |
| Bathurstøya |
| øy |
|  |
| Land |  Canada |
| Areal | 16 042 km² |
| Folketal |  0 |
|  Bathurstøya i Canada ﻿ / ﻿ |
|  Kartplassering av Bathurstøya

 Kartplassering av Bathurstøya

 |
| **Wikimedia Commons:**  Bathurst Island, Canada |

**Bathurstøya** er ei av Elisabetøyane i Nunavut-territoriet i Canada. Ho har ei flatevidd på 16042 kvadratkilometer. Ho ligg vest for Cornwallisøya og Devonøya, og aust for Melvilleøya. Øya er folketom.

## Natur

Øya er lågtliggande, få stader ligg høgare enn 300 moh. Høgste punktet er 412 moh. og ligg på Stokesfjellet. Godt jordsmonn gir grunnlag for ein vegetasjon av lav, mose, gras og dvergbuskar, som ofte dannar vide våtmarker. Dyre- og fuglelivet er frodigare enn på andre øyar i det kanadiske Arktis. Om lag 30 fugleartar hekkar på øya, mest vadefugl. Mellom andre polarsymjesnipe og ringgås. Karibu finn rikeleg med næring, isbjørn er om sommaren på vandring over øya.

Polar Bear Pass National Wildlife Area ligg på øya, så vel som den føreslegne Tuktusiuqvialuk nasjonalpark.

Den magnetiske nordpolen på jorda kryssa i 1960-70-åra Bathurstøya i nordleg retning.

## Historie

Brooman Point på austkysten av Bathurstøya var kring år 1000 ein buplass for folk av Thulekulturen, rimelegvis ei tid med eit varmare klima. Bathurstøya vart kjend for europearar etter ho vart oppdaga av William Parry sin ekspedisjon i 1819. Denne kalla øya opp etter Storbritannias dåverande krigs- og koloniminister, Henry Bathurst.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «Bathurst Island» frå Wikipedia på engelsk, den 30. juni 2009.*
# Khoisanspråk

|  |
| --- |
| **Khoisan** |
| **Vidare inndeling:** | * Kwadi–Khoe
* Kx'a
* Tuu
* Sandawe
 |
| **Område:** | Kalahari, sentrale Tanzania |
| **ISO 639-2/5:** | khi |
| **ISO 639-5:** | `khi` |
|
 Utbreiinga av khoisanspråk (gult) |

**Khoisanspråk** er ei gruppe språk som blir snakka i det sørlege Afrika (Sør-Afrika, Namibia, Angola og Botswana). Khoisan vart føreslått som ein språkfamilie av Joseph Greenberg, men lingvistar som studerer språka har forkasta ideen om at dei utgjer ein genetisk familie. Grunnen til at Greenberg sitt framlegg fekk såpass gjennomslag var dels at khoisanspråka alle bruker klikkelydar, og dels at ingen av dei høyrer til nokre andre afrikanske språkfamiliar.

## Språk som har vorte rekna som khoisanspråk

### Hadza

Hadza (isolat, 800 talarar i Tansania)

### Sandawe

Sandawe (isolat, 40000 talarar i Tansania)

### Ju-ǂhõã

Desse blir ofte referert til som *nordkhoisanspråk*.

* ǃ'O-ǃxu
* ǃXu
* Zhu-ǀhoa
* ǁX'au-ǁ'e

### Tuu

Desse blir ofte referert til som *sørkhoisanspråk*.

#### ǃKwi

* Seroa
* Nǀu
* ǀXam
* ǁXegwi

#### ǂHõã

* ǃXóõ
* ǂHõã

### Khoe-kwadi-språk

Desse blir ofte referert til som *midtkhoisanspråk*.

* Khoekhoe: nama-språket
* Khoe
	+ Kxoe: kxoe, ǁani, buga, gǀanda
	+ Naro-gǁana: naro, gǁana, gǀui, #haba
	+ Shua: cara, deti, ǀxaise, danisi, ts'ixa
	+ Tshwa: kua, cua, tsua

Til saman har språka som blir referert til som khoisanspråk omtrent 150 000 talarar. I dag vert dei talt i Kalahari-ørkenen i sørvestlege Afrika, og i ein liten del av Tanzania. Det einaste vidstrakte språket er nama, med ein kvart million brukarar. Sandawe kjem på andre plass, med 40 000, og ju har 30 000. Mange av språka minskar i utbreiing, og er sjeldne og/eller utdøyande – nokre av språka er allereie utdøydde.

## Klikkelydane i khoisanspråka

Det einaste karakteristisk trekket som er felles for khoisanspråka er dei såkalla klikkelydane. Språket juǀ'hoan har 30 klikk-konsonantar og rundt 90 ulike fonem. Språka ǃXóõ og ǂHõã er like komplekse. Dei einaste andre språka som brukar slike klikkelyder, er bantuspråka som blir snakka i nærleiken, som t.d. nguni-språka (mellom anna zulu, xhosa og nedebele) og gciriku.

Khoisanfolka i Botswana blir rekna for ein av dei eldste greinene av menneskeslekta.

## Kjelder

* *Delar av denne artikkelen bygger på «Khoisan languages» frå Wikipedia på engelsk, den 18. oktober 2017.*

## Litteratur

* Schapera, I.: *The Khoisan Peoples of South Africa - Bushmen and Hottentots.* London : Routledge & Kegan Paul, 1960.

## Bakgrunnsstoff

 Commons har multimedium som gjeld: **Khoisanspråk Ethnologue.com (oversyn over khoisan-språk)
# Folkeforbundet

|  |
| --- |
| Folkeforbundet |
|  |
|  |
| Skipa | 1919 |
| Hovudkontor | Palais Wilson, Palais des Nations |
| Leiar | Eric Drummond, Joseph Avenol, Seán Lester |
| Ideologi | internasjonalisme |
| Oppløyst | 20. april 1946 |

Medlemsland i Folkeforbundet og statusen deira.
**Folkeforbundet** (engelsk *League of Nations*, fransk *société des Nations*, tysk *Völkerbund*) var ein internasjonal organisasjon som vart skipa den 25. januar 1919 på fredskonferansen i Paris i 1919. Grunnlaget var del I av Versailles-traktaten etter første verdskrig.

## Føremål

Tanken bak Folkeforbundet var å fremja militær avspenning og nedrusting. Fleire krigar skulle ein kunna unngå ved å ordna opp i usemje mellom ulike land. Målsetjinga var i alle høve å unngå ein ny verdskrig, av typen som nett hadde vore. Forbundet lukkast ikkje i å hindra andre verdskrig, men klarde å handtera nokre mindre konfliktar på 1920-talet. Folkeforbundet heldt sitt første møte den 10. januar 1920 og ratifiserte samtidig Versailles-traktaten. Slik var det ein offisiell slutt på første verdskrig. Den første generalforsamlinga vart skipa til i Genève den 15. november 1920. Forbundet oppløyste seg sjølv formelt den 18. april 1946. Arbeidet til Folkeforbundet vart ført vidare av dei sameinte nasjonane.
Planen om å skipa eit folkeforbund var ein del av fleire framlegg frå presidenten i USA, Woodrow Wilson. Trass i dette gjekk ikkje USA med i Folkeforbundet.

## Sjå òg

* Mandatet til Folkeforbundet

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

 Commons har multimedium som gjeld: **Folkeforbundet**
# Gepard

|  |
| --- |
| **Gepard** |
|  Gepard |
| **Utbreiing og status** |
| **Status i verda:**  Sårbar Utbreiinga av gepard |
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Dyr Animalia |
| **Rekkje:** | Ryggstrengdyr Chordata |
| **Underrekkje:** | Virveldyr Vertebrata |
| **Klasse:** | Pattedyr Mammalia |
| **Orden:** | Rovpattedyr Carnivora |
| **Familie:** | Kattefamilien Felidae |
| **Slekt:** | *Acinonyx* |
| **Art:** | **GepardA. jubatus* |
| **Vitskapleg namn** |
| Acinonyx jubatusSchreber, 1775 |

**Gepard** (*Acinonyx jubatus*) er eit rovdyr som høyrer til kattefamilien. Ordet gepard kjem frå gresk og tyder kattepanter. Geparden held til i Afrika, sør for Sahara, og i nordaust i Iran (*Acinonyx jubatus venaticus*).

Ordet gepard kjem frå italiensk via fransk, og tyder eigenleg 'kattepanter'. Andre stader i verda kan dyret ha namn som engelsk *cheetah*, som kjem av hindi «chita» og tyder 'den flekkete'. Geparden vert rekna som verdas hurtigaste landlevande pattedyr og kan oppnå ein toppfart på 110-120 km/t over ei kort strekning (250-300 m).

## Kjelder

* Faktablad Arkivert 2007-06-24 ved Wayback Machine. hjå Felid Taxon Advisory Group
# Mpumalanga

|  |
| --- |
| Mpumalanga |
| provins |
|  |
|

|  |
| --- |
|  Flagg  |

 |
| Land |  Sør-Afrika |
| Hovudstad | Nelspruit |
| Areal | 76 495,0 km² |
| Folketal |  5 143 324 (2. februar 2022) |
| Grunnlagd | 1994 |
| Språk | engelsk, afrikaans, zulu, sesotho, osv. |
| Wikimedia | © OpenStreetMap Mpumalanga ﻿ / ﻿ |
| **Wikimedia Commons:**  Mpumalanga |

**Mpumalanga** er ein provins i Sør-Afrika. Hovudstaden er Nelspruit, arealet er 76 495 km² og folketalet 5 143 324 i 2022. Provinsen vart danna i 1994 av ein del av den gamle provinsen Transvaal. Om lag 90,7 % av folket er svarte afrikanarar, 7,5 % kvite, 0,9 % er av blanda europeisk-afrikansk opphav («farga») og 0,7 % asiatar.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

 Commons har multimedium som gjeld: **Mpumalanga Offisiell nettstad
# Sko

Eit par turn- eller tøysko med gummisole, overstykke av tøy og snøring av tøylisser.
**Sko** (av norrønt *skór*) er ein type fottøy som hovudsakleg har sole og blir brukt ytst. Han kan dekkja heile eller delar av foten og rekkja opp til okla. Sko kan brukast til å verna føtene, gje fotfeste eller til pynt. Ordet «sko» kan også brukast om innretningar som minnar om sko, som hestesko, bremsesko og kabelsko.

Sko kan vera laga av materiale som lêr, gummi, tekstilar og ulike kunststoff. Dei har som regel ein tjukk sole og er gjerne også forsterka i tå- og hælområda. Dei kan festast til foten med reimer, lisser, borrelås eller gjennom si eiga utforming, som tresko. Det finst sko for mange ulike føremål, som arbeidssko, finsko og treningssko.

## Sjå òg

* sandal
* geta
* kalosj
* støvel
* tøffel

## Kjelder

* «sko» i Nynorskordboka.
* «sko» i *Store norske leksikon*, snl.no.

---

* *Delar av denne artikkelen bygger på «Sko» frå Wikipedia på bokmål, den 12. april 2012.*

## Bakgrunnsstoff

* Bata Shoe Museum
# Orsk

|  |
| --- |
| Orsk |
| Орск |
| by |
|  |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  Flagg  |  Våpenskjold  |

 |
| Land |  Russland |
| Føderasjonssubjekt | Orenburg oblast |
| Høgd | 200 m |
| Areal | 621,33 km² |
| Folketal |  185 362 (1. januar 2025) |
| Grunnlagd | 1735 |
|  •  Bystatus | 1865 |
| Postnummer | 462400–462455 |
| Retningsnummer | (+7) 3537 |
|  Orsk ﻿ / ﻿ |
| **Wikimedia Commons:**  Orsk |

**Orsk** (russisk Орск) er ein by i Orenburg oblast i Russland. Den ligg ved elva Ural, heilt sør i Uralfjella. Byen har om lag 185 000 innbyggjarar.

## Historie

Orsk vart grunnlagt under den russiske koloniseringa av Sør-Ural. Den første busetnaden vart grunnlagt av ein ekspedisjon leia av Ivan Kirillov, som ei festning ved Preobrazjenskajafjellet på venstre breidd av elva Jaik (som i dag heiter Ural). Festninga Orsk, som opphavleg heitte *Orenburg*, gjorde elva Ural til grenselinje for den russiske staten. I 1739 vart namnet på festninga offisielt endra til Orsk.

I 1861 vart festninga nedlagt og vart ein stasjon under Orenburg-kosakkane sin arme. I 1865 fekk Orsk bystatus og vart sentrum for Orenburg-regionen.

Byen voks dramatisk frå og med 1870-talet. Folkesetnaden var hovudsakleg sysselsett innan handel med kveg og korn, vidareforedling av jordbruksprodukt og forskjellige kunstformer og handverk. Mange kvinner var involvert i veving av dei kjende Orenburgsjala. Innan 1913 var folkesetnaden i Orsk på over 21 000. Under den russiske borgarkrigen, frå 1918 til 1919, motstod Orsk ein tre månader lang blokkade og hamna fire gonger på forskjellig side under kamphandlingane.

På 1930-talet starta bygginga av store industrielle verksemder som utnytta dei rike mineralførekomstane i regionen.

## Økonomi

Orsk er det viktigaste industrisenteret i Orenburg oblast. Dei viktigaste industriane er metallurgi, maskinbygging, oljeforedling, næringsmiddel- og lettindustri. Dei viktigaste verksemdene er *Juzjuralnikel*, *Orsknefteorgsintez* og *Juzjuralmasjzavod*.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «Orsk» frå Wikipedia på bokmål, den 30. november 2008.*

## Bakgrunnsstoff

 Commons har multimedium som gjeld: **Orsk Offisiell nettstad
# Botulinumtoksin

3D-modell av botulinum nevrotoksin, serotype A
**Botulinumtoksin** (forkorta **BTX**) er eit protein og nevrotoksin som blir laga av bakterien *Clostridium botulinum*. Det blir også framstilt kommersielt til medisin, kosmetikk og forsking. Det finst to kommersielt tilgjengeleg former: botulinumtoksin type A og botulinumtoksin type B.

Botulinumtoksin er det mest akutt giftige toksinet som er oppdaga, med estimert LD50 hjå menneske på 1,3-2,1 ng/kg intravenøst eller intramuskulært, og 10-13 ng/kg ved innanding. BTX kan føra til botulisme, ein alvorleg og livstrugande sjukdom. Botulinumtoksin type A og B blir bruka medisinsk for å behandle øvre motornevronsyndrom, fokal hyperhidrose, blefarospasme, skjegling, kronisk migrene og bruksisme.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «Botulinum toxin» frå Wikipedia på engelsk, den 4. desember 2014.*
# Tibet

|  |
| --- |
| Tibet |
|  |
|  |
| Land |  Folkerepublikken Kina |
| Areal | 2 500 000 km² |
| Folketal |  3 002 166 (2010) |
|  Tibet ﻿ / ﻿ |
| **Wikimedia Commons:**  Tibet |

Kart over det historiske Tibet
**Tibet** er eit område som er styrt av Folkerepublikken Kina. Hovudstaden i Tibet er byen Lhasa.
Regionen vart invadert av kinesiske styrkar i 1950.
På tibetansk vert området kalla **Bod** og av kinesarane **Xizang**. Landområdet dekkjer 471 700 km². Området ligg høgt over havet omgjeve av høge fjell. I sør er Himalaya og elva Brahmaputra. Gjennomsnittshøgda i landskapet er 4 900 meter over havet. Tibet grensar til dei kinesiske provinsane Szechuan, Yunnan, Tsinghai og Sinkiang Uighur. Av andre land grensar Tibet til India (Jammu og Kashmir), Nepal, Bhutan og Myanmar. Området er rikt på mineral, men økonomien er trass i dette lite utvikla. Området har hatt få vegar, men kinesarane har gjort ein del for å modernisera infrastrukturen.

Lhasa-dalen i Tibet
Sidan 1959 har tibetanarar i eksil, leia av den fjortande Dalai Lama, oppretthalde ei eksilregjering. Regjeringa har sete nord i India. Regjeringa meiner at dei har styringsrett over Tibet, etter dei historiske grensene til Tibet, og ikkje etter grensene til den kinesiske provinsen Tibet.

## Bakgrunnsstoff

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Tibet**
# Forkasting

Ulike typar forkastingar. Pilene syner relative rørsler. Kva som stig eller søkk ikkje mogeleg å seie.
Ei forkasting ved Bjerkås, det eldste laget øvst og til venstre. *(Foto: Kjetil Lenes)*
Linene syner brotlina og dei relative rørslene. *(Illustrasjon: Kjetil Lenes)*
**Forkasting** er ei jordskorperørsle der ei blokk flyttar seg i forhold til ei anna blokk langs ei vertikal, eller sterkt hellande brotsone, som vert kalla forkastingsflata. Forkastinga oppstår når spenninga i jordskorpa blir så stor at delar av ho får rørsler i høve til andre delar. Ved friksjon kan det dannast glideflater mellom dei to blokkene, og det oppstår glidestriper på forkastingsplanet, og ofte vert sidebergarten knust opp slik at ein får rivingsbreksje langs forkastinga. Rørslene kan vera loddrette, vassrette eller på skrå imellom lodd- og vassrett.

Forkastingane kan skje langs meir eller mindre parallelle liner. Då kan området mellom linene bli liggande høgare eller lågare enn landet omkring. Det blir då kalla horst eller graben. Oslofeltet er eit slikt nedsokke område kalla ein graben eller ei søkkegrop. Gropa er avgrensa av forkastingar der det har vore vertikale rørsler i meir enn 2000 år. Horisontale rørsler kjenner ein mellom anna ved den aktive San Andreasforkastinga i California. Når spenninga byggjer seg opp i ei slik forkastingssone, får ein jordskjelv når spenninga vert utløyst. Ved eitt enkelt jordskjelv kan grunnen forskyve seg fleire meter.

## Kjelder

«forkastning» i *Store norske leksikon*, snl.no.
# Harbin

|  |
| --- |
| Harbin forenkla kinesisk 哈尔滨 tradisjonell kinesisk 哈爾濱, pinyin *Hā'ěrbīn* |
| russisk Харбин, *Kharbin*) |
| by |
|  Panorama av Hongbo Plaza.  |
| Land |  Kina |
| Areal | 53 076,48 km² |
| Folketal |  10 635 971 (2010) |
|  Harbin ﻿ / ﻿ |
|  Harbin-prefekturet i Heilongjiang og Heilongjiang i Kina.

 Harbin-prefekturet i Heilongjiang og Heilongjiang i Kina.

 |
| **Wikimedia Commons:**  Harbin |

**Harbin** er ein subprovinsiell by som er hovudstad i provinsen Heilongjiang i det nordaustlege Kina. Den subprovinsielle byen har eit areal på 53 068 km² og eit folketal på 9 873 743. Talet på innbyggarar innanfor bygrensene er 4 754 753. Elva Songhua renn gjennom byen.

Den subprovinsielle byen Harbin omfattar åtte distrikt (区 *qū*), tre byfylke (市 *shì*) og sju fylke (县 *xiàn*).

Harbin er ein av Kinas vakraste byar. Han er kjent for sin russiskpåverka arkitektur og har fått tilnamnet «Orientens Moskva». Mange russarar har vore busett i byen, og han hadde også eit stort innslag av jødar. I 1920-åra kan det ha vore 20 000 jødar i byen.

## Historie

Det moderne Harbin går tilbake til 1898 og Russlands utbygging av jarnbanenettet i denne delen av Kina. Fram til Russland leid nederlag under den russisk-japanske krigen (1904-05) var den russiske innverknaden svært sterk i Harbin. Sidan minka den, samstundes som 160 000 utlendingar frå 33 land strøymde til byen. Innvandrarane kom frå land som USA, Tyskland og Frankrike, og byen vart ein internasjonal metropol for industri, handel og finans.

Japan okkuperte Harbin frå 4. februar 1932. Sovjetarmeen erobra byen 20. august 1945. Kommuniststyrkar tok kontroll over byen i 1946, med eit usagt samtykke frå sovjetstyrkane som var stasjonert der. Industrianlegga i byen skulle spele ei viktig rolle for kommunistane og deira siger i den kinesiske borgerkrigen.

I november 2005 vart byen råka av eit benzen-utslepp, då ein eksplosjon førte til at store mengder av stoffet lak ut i elva som renn gjennom byen. Tilgangen på reint drikkevatn måtte dekkast ved at vatn i store mengder vart transportert inn til byen.

## Styresmakter

Leiaren for lokallaget til Kinas kommunistparti er Chen Haibo (陈海波), og borgarmeisteren er Song Xibin (宋希斌, 2020).

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «Harbin» frå Wikipedia på bokmål, den 28. mars 2011.*

## Bakgrunnsstoff

 Commons har multimedium som gjeld: **Harbin Offisiell nettstad
# Gongga Shan

|  |
| --- |
| Gongga Shan |
| fjell |
|  |
| Land |  Folkerepublikken Kina |
|  Gongga Shan ﻿ / ﻿ |
| **Wikimedia Commons:**  Minya Konka |

**Gongga Shan** eller **Minya Konka** er eit 7 556 meter over havet høgt fjell i fjellkjeda Daxue Shan i provinsen Sichuan i Kina. Fjelltoppen, som er den høgste i Sichuan, ligg i fjellregionen Hengduan, mellom elvane Dadu He og Yalong.

Gongga Shan er det austlegaste av alle 7 000 meter-fjella i heile verda, samt den tredje høgste fjelltoppen utanfor Himalaya/Karakoram, einast Tirich Mir og Kongur Tagh når større høgder.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «Mount Gongga» frå Wikipedia på engelsk, den 15. februar 2014.*
# Wudangshan

Eit taoisttempel i Wudangshan
 **Wudangshan**  (kinesisk: 武当山, pinyin: *Wǔdāng Shān*) er ei fjellkjede i provinsen Hubei i Kina, rett sør for byen Shiyan.

Fjella er kjent for sine mange taoistiske kloster. Nokre av dei var akademiske senter, andre stader praktiserte ein kampsport, eller meditasjon, tradisjonell kinesisk medisin, taoistiske jordbruksmetodar eller liknande. Under tang-dynastiet (618-907) vart den første gudstenestestaden, Fem drakar-tempelet, bygt.

Dei mange klostera i fjella vart tømt, skada eller øydelagde under kulturrevolusjonen. I 1994 vart dei oppførte på UNESCO si liste over verdsarven, og spelar ei rolle for turismen.

Palassa og templa i Wudangshan, som vart bygt som eit organisert kompleks under ming-dynastiet, har bygningar som går tilbake til 600-talet. Dei er noko av det ypperste i eldre kinesisk kunst og arkitektur.

Wudangklostra har ofte vore kulissar i kinesiske kampfilmar.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «Wudangshan» frå Wikipedia på bokmål, den 30. juni 2011.*

## Bakgrunnsstoff

* UNESCO-skildring av Wudangshan
# Qiongzhousundet

|  |
| --- |
| Qiongzhousundet |
| forenkla kinesisk 琼州海峡, tradisjonell kinesisk 瓊州海峽 |
| sund |
|  Satellittfoto av Qiongzhousundet  |
| Land |  Kina |
| Del av | Sør-Kina-havet |
| Breidd | 30 km |
|  Qiongzhousundet ﻿ / ﻿ |
| **Wikimedia Commons:**  Qiongzhou Strait |

**Qiongzhousundet**, også kalla **Hainansundet**, er farvatnet som skil Leizhouhalvøya i Guangdong i sørlege Kina frå nordenden av øya Hainan i sør. Sundet, som i gjennomsnitt er 30 km breitt, bind saman Tonkinbukta i vest med Sør-Kina-havet. Gjennomsnittleg djupne er på 44 meter. Den største djupna er rundt 120 m.

Sundet er utsett for tyfonar, og kan stengjast for ferdsle av dei. Medan ei bru over sundet var under planlegging tidleg på 2000-talet, blei ho ikkje bygd. Det går ferjer mellom Guangdong og Hainan som tek med seg tog og bilar. Sidan uvêr kan stoppa fejetrafikken har ein stadig diskutert bygging av bru eller tunnel.

## Kjelder

---

* *Denne artikkelen bygger på «Qiongzhoustredet» frå Wikipedia på bokmål, den 8. november 2019.*
* *Denne artikkelen bygger på «Qiongzhou Strait» frå Wikipedia på engelsk, den 8. november 2019.*
# Shandonghalvøya

Shandonghalvøya.
**Shandonghalvøya** (kinesisk skrift 山东半, pinyin *Shandong Bandao*, også kalla **Jiaodonghalvøya**, 胶东半) er ei halvøy i provinsen Shandong nordaust i Kina. Ho utgjer ein del av den sørlege breidda av Bohaibukta og ligg elles ut mot Gulehavet.

Dei største byane på halvøya er Qingdao, Yantai og Weihai.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «Shandonghalvøya» frå Wikipedia på bokmål, den 5. november 2016.*
# Norfolkøya

|  |
| --- |
| Norfolk Island |
| Norfuk Ailen |
| territorium |
|  |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  Flagg  |  Symbol  |

 |
| Land |  Australia |
| Hovudstad | Kingston |
| Areal | 34,6 km² |
| Folketal |  2 188 (10. august 2021) |
| Språk | engelsk, norfuk |
|  Norfolkøya ﻿ / ﻿ |
|  Kart som viser Norfolkøya.

 Kart som viser Norfolkøya.

 |
| **Wikimedia Commons:**  Norfolk Island |

**Norfolkøya** (engelsk *Norfolk Island*, norfuk *Norfuk Ailen*) er ei øy i Stillehavet som ligg mellom Ny-Caledonia og New Zealand. Øya utgjer eit sjølvstyrt australsk territorium, saman med to mindre øyar. Arealet er 34,6 km² og folketalet 2 188 i 2021.

## Soge

Storbritannia byrja kolonisera øya i 1788, og grunnla hovudstaden Kingston.
Norfolkøya produserte lenge mat og tømmer for Australia, men øya blei tømd for folk i 1814 då det ikkje lenger var bruk for desse varene. I 1825 blei ho gjort om til straffekoloni for fangar som allereie var blitt transporterte til Australia. Norfolkøya var kjend som «helvetet i Stillehavet», og blei avskaffa i 1855.

Om lag halvparten av ibuarane på Norfolkøya stammar frå Pitcairn, ei befolkning danna av mytteristar frå det britiske skipet «Bounty» og polynesiarar frå Tahiti. I 1856 blei heile befolkninga på 194 personar flytta til Norfolkøya, då Pitcairn var blitt overfolka. Nokre av dei vende attende til Pitcairn kort tid etter, men størstedelen blei verande på Norfolkøya.

Øya styrte seg sjølv fram til 1896, då ho blei underlagt den britiske kolonien New South Wales og seinare Australia. I 1979 blei øya eit sjølvstyrande territorium under australske *Norfolk Island Act*.

## Bilete

* Kystutsyn med stovegran (*Araucaria heterophylla*).
* Emily Bay.
* Gamle fengselsbygningar i Kingston.

Kart over Norfolkøya.
## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

 Commons har multimedium som gjeld: **Norfolkøya Offisiell nettstad
# Delstaten Victoria

|  |
| --- |
| Victoria |
| delstat |
|  |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  Flagg  |  Symbol  |

 |
| Land |  Australia |
| Hovudstad |  Melbourne  |
| Areal | 227 444 km² |
| Folketal |  7 074 468 (30. juni 2025) |
|  Delstaten Victoria ﻿ / ﻿ |
|  Kart som viser Delstaten Victoria.

 Kart som viser Delstaten Victoria.

 |
| **Wikimedia Commons:**  Victoria, Australia |

**Victoria** er ein delstat i det sørauste hjørnet av Australia. Han er den minste staten på fastlandet, men òg den som er tettast folkesett, og den andre folkerikaste etter New South Wales. Melbourne er hovudstaden i Victoria, og over 70 % av alle innbyggjarane i delstaten bur her.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

 Commons har multimedium som gjeld: **Delstaten Victoria Offisiell nettstad