Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Darwin i Australia

|  |
| --- |
| Darwin |
| by |
|  Darwin i 2015  |
| Land |  Australia |
| Areal | 40,63 km² |
| Folketal |  139 902 (9. august 2021) |
|  Darwin i Australia ﻿ / ﻿ |
| **Wikimedia Commons:**  Darwin, Northern Territory |

**Darwin** er hovudstaden og den største byen i Nordterritoriet i Australia, med 148 564 innbyggjarar (est. 2018). Byen ligg ved nordkysten av Australia, og har tropisk klima. Han er utsett for tropisk tordenvêr og syklonar; mykje av byen blei øydelagd av syklonen Tracy i 1974.

Han ligg ved Clarencesundet som går mellom det australske fastlandet og Melvilleøya i Timorsjøen.

Byen er kalla opp etter den britiske naturforskaren Charles Darwin. I perioden 1869–1911 blei han kalla *Palmerston*. Palmerston er òg namnet på ei drabantby som har vokse fram frå 1980-talet rundt 20 km sør for Darwin.

Folkesetnaden i Darwin har størst del aboriginarar av australske hovudstader, og ein relativt stor del er innvandrar frå Sør- og Aust-Asia. Darwin er ein viktig hamn, særleg for eksport av sau og storfe, og av mineral.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «Darwin (Australia)» frå Wikipedia på bokmål, og «Darwin, Northern Territory» frå Wikipedia på svensk den 7. august 2022.*

## Bakgrunnsstoff

 Commons har multimedium som gjeld: **Darwin i Australia Offisiell nettstad
# AllMusic

|  |
| --- |
| AllMusic |
|  |
|  |
| Type nettstad | online musikkdatabase, nettstad |
| Tilgjengeleg på | angloamerikansk |
| Grunnlagd | 1991 |
| Eigar | All Media Network |
| Nettstad | www.allmusic.com |

**AllMusic** (tidlegare **All Music Guide**) er ein amerikansk musikkdatabase på Internett. Han vart grunnlagd i 1991 av musikksamlaren Michael Erlewine for å hjelpe forbrukarar i å finne informasjon om musikkinnspelingar. Den første *All Music Guide Reference Book* vart gjeven ut året etter. Allmusic etablerte sin eigen nettstad i 1994, og er eit oppslagsverk for musikkinnspelingar, artistar, kritikkar og meir.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

* Offisiell nettstad
# Det fijianske riksvåpenet

Det fijianske riksvåpenet
**Det fijanske riksvåpenet** er ei avbilding av to tradisjonelle fijanske krigarar som held oppe eit våpenskjold med raud grunnfarge. Skjoldet er delt opp med fire kvite rammer som inneheld, kvar for seg; tre sukkerrøyr, ein kokosnøtt-palme, ei kvit due med ein olivenkvist i nebbet og ei bananklase. Dei kvite rammene på den raude bakgrunnen skapar ein krossform som kan minne om eit ståande engelsk flagg. Heile skjoldet vert bitta saman av ei kongeløve som er avbilda i skjoldtaket med ein kakaobelg mellom frampotane.

Våpenskjoldet til republikken Fiji har ikkje krone, men er krona med ein raudbrun- og sølvfarga krans under ein seglfesta kano med utliggarar på kvar side.

På begge sider av skjoldet står to tradisjonelt utsjåande fijanske krigarar. Den eine står i vaktposisjon med auga beint fram og eit spyd eller ei lanse oppover på skrå mot høgre framfor seg. Den andre kviler ei stridsklubbe eller -øks, truleg laga av ananastre, på venstre skulder, medan han ser i retning den andre krigaren; til høgre.

Heile skjoldet og dei to krigarane vert haldne oppe av eit banner med det fijanske riksmottoet påskrive; «Rere vaka na kalou ka doka na Tui», som tyder «Frykt Gud, gjer ære på monarken». Mottoet er truleg ei omsetjing av bibelsitatet «Fear God, Honour the King» (frå den engelske kong James-bibelomsetjinga).

Våpenmerket vart gjeve kolonien Fiji i kongeleg brev av 4. juli 1908, og stadfesta 30. september 1970.

## Symbolikk

### Fredsdua var førkoloniell

Fredsdua i ramma nede til venstre var hovudelementet i flagget til det fijanske kongedømet før den britiske kolonialiseringa, og var soleis ei vidareføring av fijansk tradisjon. Dua er likevel mest truleg henta frå vestleg (kristen) tradisjon, og seier kanskje meir om det tidlegare fijanske kongehuset si orientering mot europeisk kultur enn fleirslungen symbolikk i våpenet.
# Taro

*For andre tydingar av oppslagsordet, sjå Taro-elva.*

|  |
| --- |
| **Taro** |
|  Taro |
| **Status** |
| **Status i verda:**  Livskraftig |
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Planteriket Plantae |
| **Underrekkje:** | Frøplantar Spermatophytes |
| **Orden:** | Vassgroordenen Alismatales |
| **Familie:** | Myrkonglefamilien Araceae |
| **Underfamilie:** | Aroideae |
| **Stamme:** | Colocasieae |
| **Slekt:** | *Colocasia* |
| **Art:** | **TaroC. esculenta* |
| **Vitskapleg namn** |
| Colocasia esculentaSchott & Endl., 1832 |

**Taro** (*Colocasia esculenta*) er ein planteart i myrkonglefamilien. Rotknollen kan etast, og planten blir dyrka i mange tropiske og subtropiske område.

* Taroplantar
* Rotknollane til taro, som kan etast.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «Taro» frå Wikipedia på bokmål, den 10. desember 2017.*
# Charles III av Storbritannia

|  |
| --- |
| Charles III |
|  |
|  |
| Fullt namn | Charles Philip Arthur George Mountbatten-Windsor |
| Fødd | 14. november 1948 (77 år) |
| Fødestad | Buckingham Palace i England i Storbritannia |
| Mor | Elizabeth II av Storbritannia |
| Far | Prins Philip, hertug av Edinburgh |
| Ektefelle | Diana Spencer (1981–1996) Camilla Parker Bowles (2005–) |
| Barn | William av Wales Henry av Wales |
| Hus | Windsor |
| Medlem | Det britiske kongehuset Royal Society of Literature Académie des sciences morales et politiques White's Royal Society |

**Charles III** (fødd 14. november 1948) er konge av Storbritannia og 14 andre land i Samveldet av nasjonar: Antigua og Barbuda, Australia, Bahamas, Belize, Canada, Grenada, Jamaica, New Zealand, Papua New Guinea, Saint Kitts og Nevis, Saint Lucia, Saint Vincent og Grenadinane, Salomonøyane og Tuvalu. Han vart konge etter at mor hans, dronning Elisabeth II, døydde den 8. september 2022. Han var då den eldste personen til å koma på trona i britisk historie, i ein alder av 73 år. Kroninga fann stad den 6. mai 2023 i Westminster Abbey.

## Familie og slektskap

Charles og Prinsesse Anne av Storbritannia fotografert i Bergen i 1969. Foto: Eirik Sundvor. Biletet høyrer til Trondheim byarkiv.
Charles er den eldste sonen til dronning Elisabeth II og prins Philip.
På same vis som faren prins Philip, høyrer han til Fyrstehuset Schleswig-Holstein-Sonderburg-Glücksburg.

Han var gift med prinsesse Diana frå 29. juli 1981 til dei skilde lag den 28. august 1996. Dei fekk to søner saman, prins William og prins Harry.

Den 9. april 2005 gifta Charles seg så med Camilla Parker Bowles, no dronning-gemal Camilla av Storbritannia, i ein borgarleg vigsel i rådhuset i Windsor.

## Heider

I 1978 vart Charles tildelt storkrossen med kjede av St. Olavs Orden.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

 Commons har multimedium som gjeld: **Charles III av Storbritannia**
# King County i Washington

Byen Bellevue i King County, med midtbyen i Seattle i bakgrunnen
**King County** er eit fylke vest i den USA-amerikanske delstaten Washington. Fylket vart grunnlagt i 1852 og dekker ei flatevidd på 5 980 km². Fylket vert styrt frå storbyen Seattle.

Eit overslag over folkemengda i 2020 rekna med om lag 2,27 millionar ibuarar i King County. Folketeljinga 2010 fann at 17,1 % av ibuarane var av tysk, 11,6 % av engelsk, 11,1 % av irsk og 5,5 % av norsk opphav.

King County er eitt av tre fylke i delstaten Washington som dannar storbyområdet Seattle–Tacoma–Bellevue. Snohomish County nordom og Pierce County sørom, er dei to andre fylka. Om lag 2/3 av ibuarane i King County bur i forstadane til Seattle.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «King County, Washington» frå Wikipedia på engelsk, den 18. juni 2021.*

## Bakgrunnsstoff

* Offisiell nettstad

 Commons har multimedium som gjeld: **King County i Washington**
# George Vancouver

|  |
| --- |
| **George Vancouver** |
|   |
| **Statsborgarskap** | Kongeriket Storbritannia |
| **Fødd** | 22. juni 1757 King's Lynn |
| **Død** | 10. mai 1798 (40 år) Petersham |
| **Yrke** | oppdagar, offiser, skribent |
| **Språk** | engelsk |
| George Vancouver på Commons |

**George Vancouver** (22. juni 1757–10. mai 1798) var ein engelsk sjøoffiser og oppdagar. Han blei berre 41 år gammal og døydde i 1798, men rakk likevel å få namnet sitt i historia.

Vancouver blei fødd i King's Lynn i England i 1757. I 13-årsalderen gjekk han inn i marinen og deltok på James Cook sin andre og tredje ekspedisjon jorda rundt. I 179] leia han ein ekspedisjon som utforska Nord-Amerika sin stillehavskyst. Han brukte tre år på denne oppgåva.

George Vancouver var den første som sigla rundt den store øya Vancouver Island, som saman med byen Vancouver seinare skulle bli kalla opp etter han. Eigenleg stammar namnet frå *van Coevorden*, ei slekt frå byen Coevorden i nordaustre Nederland.

## Fotnotar
# Leksikografi

**Leksikografi** er eit fag som tek for seg teoretiske og praktiske problem ved utarbeiding og bruk av ordbøker og andre oppslagsverk. Sentrale felt innanfor leksikografien inkluderer semantikk (tydingslære), morfologi (bøyingslære) og kontrastiv lingvistikk.

## Underinndelingar

Ein deler leksikografi inn i ein praktisk og ein teoretisk del. **Praktisk leksikografi** vil enkelt og greitt seia at ein førebur og skriv ordbøker. **Teoretisk** eller **metaleksikografi** er ein akademisk disiplin som studerer og skildrar semantiske tilhøve i ordforrådet til eit språk og utviklar teoriar om dette og korleis ein lager ordbøker. Dei to felta har nær tilknyting, ettersom ein må ha gode teoretiske kunnskapar for å laga ei god ordbok.

Den teoretiske leksikografien kan vidare delast inn i tre område:

1. Brukarforskinga fokuserer på teoriar og metodar for å sjå på korleis folk bruker ordbøker slik at ein kan finna prinsipp for å laga betre bøker.
2. Ordbokskritikken fokuserer på å utarbeida konkrete vurderingar av ordbøker og teoriar og metodar for å melda desse.
3. Systematisk ordbokforsking fokuserer på utviklinga av nye teoriar eller forbetringar av eksisterande teoriar for å utvikla nye og betre ordbøker.

Det finst òg andre inndelingskriterium i leksikografien. Ein kan til dømes dela han inn etter talet på språk, om ein lagar einspråklege eller tospråklege ordbøker. Ein kan òg skilja mellom allmenn og fagspråkleg leksikografi.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «Leksikografi» frå Wikipedia på dansk, den 30. august 2005.*

## Litteratur

* Henning Bergenholtz/Sven Tarp (red.): *Manual i fagleksikografi*. Systime 1994.
* Sandro Nielsen: «Anmeldelse af ordbøger». I: *LexicoNordica 10-2003*, 27-44.
* Sandro Nielsen: «Overvejelser angående det leksikografiske grundlag for en elektronisk bilingval regnskabsordbog», *LexicoNordica 9-2002*, 173-194.
* Sandro Nielsen: «At anmelde og blive anmeldt videnskabeligt». I: *LexicoNordica 15-2008*, 169-195.
* Bo Svensén: *Handbok i lexikografi*. Nordstedts Akademiska Förlag 2004.

## Bakgrunnsstoff

* Norsk leksikografisk institutt
* Center for Leksikografi
# Paleosibirske språk

**Paleosibirske språk** er ei fellesnemning på nokre språk som vert talt av enkelte folkegrupper i det austlege Sibir. Desse språka treng ikkje vere i slekt, gruppa består rett av slett av språka som vart snakka i området før nyare språkgrupper kom inn i området, framfor alt mongolske, tungusiske, tyrkiske og slaviske språk.

Dei fleste av dei paleosibirske språka har i dag få talarar. Fleire nærskylde språk er utdøydde, og mange av dei noverande språka er kanskje på veg til å døy ut.

Dei paleosibirske språka omfattar i dag følgjande språk og språkgrupper:

* Tsjuktsjisk-kamtsjadalsk, som tsjuktsjisk og nokre andre språk høyrer til. Tsjuktsjisk vert talt av meir enn 10 000 personar. Språket vert undervist i skular og vert brukt i tidsskrift.
* Nivkhisk eller nivkh, giljakisk, eit isolert språk som kanskje har omkring 200 talarar.
* Jenisej-ostjakisk, ei språkgruppe som i dag berre omfattar språket ket.
* Jukagirsk, ei språkgruppe som nokre forskarar meiner er i slekt med uralske språk.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «Paleosibirske språk» frå Wikipedia på bokmål, den 6. mars 2021.*
# Aorist

Denne sida finst òg på høgnorsk — sjå «Hn/Aorist».
**Aorist** (frå gresk αοριστος, 'grenselaus') er ei verbform som kan visa til eit særskilt tid og/eller aspekt ved verbet.

Ho blei brukt som fortidsform av gjerningsordet i nokre indoeuropeiske språk, som gammalgresk og sanskrit. Aorist blir i dag brukt i moderne gresk og fleire slaviske språk, og i det ikkje-indoeuropeiske språket tyrkisk.

Aorist kan visa til

1. ei handling utan tidsavgrensing
2. ei handling som tek til (ingressiv aorist), frå ei tilstand til ei anna
3. almenne sanningar, som ordtak (gnomisk aorist)
# Gravitasjonsfelt

Eit **gravitasjonsfelt** er eit område der det verkar ei gravitasjonskraft på ein lekam som kjem inn i området.

I dagleglivet oppfattar vi krefter som kontaktkrefter, fordi dei er bunde til skyve- eller trekkverknad på dei lekamane det gjeld. I gravitasjonsfelt verkar kreftane på avstand, utan berøring, så dei er altså fjernkrefter.

Alle lekamar omgjev seg med eit gravitasjonsfelt. Styrken av feltet minkar raskt med aukande avstand frå gjenstanden, slik gravitasjonen er skildra matematisk av Isaac Newton. Nær jordoverflata er gravitasjonskrafta til jorda på eit kilogramlodd (tyngda av loddet) lik 9,8 N. 6000 km frå jordoverflata er krafta på loddet berre 2,5 N, og i ein avstand lik avstanden til månen frå jorda er han 0,0027 N.

## Kjelder

* gravitasjonsfelt. (27.02.2013) I Store norske leksikon. Henta frå: