Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Yiyang

Yiyang (gul) i Hunan
**Yiyang** (kinesisk skrift 益阳, pinyin *Yìyáng*) er eit byprefektur i den nordlege, sentrale delen av provinsen Hunan i Folkerepublikken Kina. Byprefekturet har eit areal på 12 144 km² og 4 313 084 innbyggjarar i 2010.

Byprefekturet Yiyang omfattar to distrikt (区 *qū*), eitt byfylke (市 *shì*) og tre fylke (县 *xiàn*).

### Næring

Det kuperte Yiyang har mykje oppdyrka jordbruksland. Hovudavlingane i prefekturet er ris og te, også bambus vert dyrka.

### Samferdsle

Kinas riksveg 319 fører gjennom fylket. Riksvegen begynner i Xiamen i Fujian, går nordvestover gjennom provinsane Jiangxi, Hunan og Chongqing, til han endar opp i Chengdu, hovudstaden i provinsen Sichuan.

### Historie

Byen Yiyang vart grunnlagt under Qin-dynastiet.

Det norske misjonsselskap etablerte seg i Hunan-provinsen i 1902. Fleire av misjonsstasjonane låg i prefekturet Yiyang. I sjølve byen Yiyang vart fleire verksemder sett i gang, mellom anna eit sjukehus som i dag er det største i prefekturet.

Andreas Aarflot vart fødd i Yiyang i 1928.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «Yiyang» frå Wikipedia på bokmål, den 2. mai 2012.*
* *Denne artikkelen bygger på «Yiyang» frå Wikipedia på engelsk, den 2. mai 2012.*
# Zhaotong

|  |
| --- |
| Zhaotong |
| byprefektur |
|  |
| Land |  Folkerepublikken Kina |
| Provins | Yunnan |
| Areal | 22 439 km² |
| Folketal |  5 092 611 (2020) |
|  Zhaotong ﻿ / ﻿ |
|  Plasseringa av Zhaotong i Yunnan

 Plasseringa av Zhaotong i Yunnan

 |
| **Wikimedia Commons:**  Zhaotong |

**Zhaotong** (kinesisk skrift 昭通, pinyin Zhāotōng) er eit byprefektur heilt nordaust i provinsen Yunnan i det sørlege Kina. Byprefekturet grensar til provinsen Sichuan i vest og i nord, og til provinsen Guizhou i aust. Zhaotong har eit areal på 23 192 km² og eit folketal på om lag 5,46 millionar.

## Geografi

Byprefekturet Zhaotong omfattar eitt distrikt (区 *qū*) og ti fylke (县 *xiàn*).

## Næring

Hovudnæringar er gruvedrift, tobakksdyrking og sementproduksjon. Prefekturet har eit av dei største lignitt-reservoara i Kina. Zhaotong er eit av dei fattigaste byprefektura i Kina og styresmaktene har oppmoda yngre folk om å søke arbeid i det søraustlege delane av landet.

## Samferdsle

Riksveg 213 i Kina går gjennom området. Han tek til i Lanzhou i Gansu og fører via Chengdu og Kunming til byen Mohan ved grenseovergangen til Laos.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «Zhaotong» frå Wikipedia på engelsk, den 25. juni 2012.*

## Bakgrunnsstoff

 Commons har multimedium som gjeld: **Zhaotong Offisiell nettstad
# 2000-åra

*Denne artikkelen handlar om tiåret. For hundreåret, sjå 2000-talet.*
**2000-åra** er tiåret frå år 2000 til år 2009.

< **2000-åra** >
2000 |
2001 |
2002 |
2003 |
2004 |
2005 |
2006 |
2007 |
2008 |
2009
# Venleik

Unge kvinner vert ofte sett på som eit symbol på menneskeleg venleik og dei er også eit dominerande tema i biletkunsten.
**Venleik** er ein karakteristikk av ein person, ein stad, eit objekt eller ein ide som gjev ei sanseoppleving av glede, meining eller tilfredsstilling. Venleik er studert som ein del av estetikk, sosiologi, og kultur. Som kulturelt omgrep har venleik vorte ekstremt kommersialisert.

Ein «ideell venleik» er ein person som vert sett opp til eller har eit vesen eller karaktertrekk som innanfor ein viss kultur vert sett på som vakkert. Ein del historiske enkeltpersonar har vorte venleiksikon, til dømes kvinner som dronning Kleopatra, Helena frå Troja, Bar Refaeli og Marilyn Monroe.

Den subjektive erfaringa av «venleik» omfattar ofte tolkinga av om sjølvstendige element er i balanse og harmoni med naturen, noko som kan føre til kjensler av tiltrekking og kjenslemessig velvære. «Venleik er i auga som ser» er ein vanleg frase, som går mange år tilbake i tid, for å uttrykkje dette konseptet.

I den mest inngåande tydinga av ordet kan venleiken framkalle ei framtredande oppleving av positiv refleksjon om meininga ved eigen eksistens. Eit «venleiksobjekt» er alt som avslører eller gjev gjenklang til ei personleg meining.

## Fotnotar
# Lockheed Martin F-35 Lightning II

Lockheed Martin F-35 Lightning
**Lockheed Martin F-35 Lightning II** (tidlegare kjent som Joint Strike Fighter eller JSF), er eit femtegenerasjons stealth jagarfly frå USA.

* F-35A
* F-35B
* F-35C
# Thomas Paine

|  |
| --- |
| **Thomas Paine** |
|   |
| **Statsborgarskap** | Kongeriket Storbritannia, USA, Kongeriket Storbritannia, Frankrike, USA |
| **Fødd** | 29. januar 1737 Thetford |
| **Død** | 8. juni 1809 (72 år) Greenwich Village |
| **Yrke** | filosof, politikar, skribent, gründer, journalist, prosaforfatter, kommentator |
| **Språk** | fransk, engelsk |
| **Medlem av** | American Philosophical Society[\*], Pennsylvania Abolition Society[\*] |
| **Religion** | ingen verdi, deisme |
| **Ektefelle** | Mary Lambert, Elizabeth Ollive |
| Thomas Paine på Commons |

**Thomas Paine** (29. januar 1737–8. juni 1809) var ein engelsk intellektuell, revolusjonær, deist og idealist som mykje av levetida budde i Nord-Amerika og Frankrike. Han utfordra og provoserte dåtidas makthavarar, og hans utgjeving *Common Sense* (sunn fornuft), publisert den 15. januar 1776, oppfordra til amerikansk sjølvstende og var med på å danna grunnlaget for USA si sjølvstendeerklæring.
# Kinesisk Taipei

OL-flagget
**Kinesisk Taipei** er det offisielle namnet idrettsutøvarane til Taiwan tevlar for under dei olympiske leikane og dei paralympiske leikane.

Det offisielle namnet til Taiwan er Republikken Kina. Både Folkerepublikken Kina og Republikken Kina gjer krav på å representere heile Kina. I tillegg meiner regimet i Beijing at heile øya Taiwan tilhøyrer Kina. Denne konflikten har pågått heilt sidan den kinesiske borgarkrigen på 1940-talet.

Taipei er hovudstaden i Taiwan. For at denne politiske konflikten ikkje skal hindre idrettsutøvarar frå Taiwan frå å deltake i fredelege idrettstilstellingar, tevlar dei under det geografiske og politisk nøytrale namnet Kinesisk Taipei.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «Kinesisk Taipei» frå Wikipedia på bokmål, den 28. januar 2012.*
# Haitisk økonomi

Bas-Ravine i den nordlege delen av Cap-Haïtien
**Haitisk økonomi** er prega av at landet etter dei fleste økonomiske mål er det fattigaste i Amerika. Det hadde eit bruttonasjonalprodukt på 11 610 millionar USD i 2009, og dermed BNP per innbyggjar på 1 300 USD – om lag 3,50 USD per person per dag.

Det er eit fattig land – eit av dei fattigaste og minst utvikla i verda. Samanliknande sosiale og økonomiske mål viser at Haiti har lege under andre lågkost- og utviklingsland (særleg på den vestlege halvkula) sidan 1980-åra. Haiti er no på 149. plass av 182 land på HDI-lista til SN (2009). Om lag 80 % av folkesetnaden i landet lever under fattigdomsgrensa, og 54 % i ekstrem fattigdom. Den økonomiske veksten har vore negativ eller berre ørlite positiv dei siste åra. Fattigdom har tvinga minst 225 000 barn i byane i Haiti til slavearbeid som ubetalte hushjelper og tenarar. Landet har lenge lege mellom dei mest korrupte i verda på CPI-lista til Transparency International.

Om lag 66 % av haitiarane arbeider i landbrukssektoren, som hovudsakleg omfattar små sjølvforsynande bruk, men dette utgjer berre 30 % av BNP. Landet har opplevd lite formell auke i arbeidsplassar det siste tiåret, sjølv om den uformelle økonomien er i vekst. Mango og kaffi er to av dei viktigaste eksportprodukta til Haiti. Bistand frå utlandet utgjer 30–40 % av budsjettet til regjeringa i Haiti. Den største gjevaren er USA, etterfølgt av Canada, og EU bidreg også. I tillegg bidreg Venezuela og Cuba til den haitiske økonomien, og spesielt har dei gjort det sidan alliansane mellom landa vart fornya i 2006 og 2007.

Den USA-amerikanske bistanden til den haitiske regjeringa vart stoppa heilt i 2001–2004, etter det omstridde valresultatet i 2000, der president Aristide vart skulda for valfusk. Etter at Aristide forlét landet i 2004, fekk Haiti igjen pengar frå USA, og den brasilianske hæren leidde fredsstyrken MINUSTAH.

Haiti var venta å få ettergjeve gjeld på om lag 525 millionar USD, eller om lag 3 milliardar norske kroner, gjennom Heavily Indebted Poor Countries (HIPC) i løpet av sommaren 2009 – dei fekk ettergjeve heile 1,2 milliardar dollar (om lag 70 milliardar kroner).

## Kjelder

* «Haiti» på Wikipedia på engelsk, innhenta i mars 2010.

### Referansar
# Pariserhjul

Det originale Ferris Wheel.
**Pariserhjul** (som på fransk ikkje heiter pariserhjul, men *grande roue* eller *roue panoramique*) er ein type karusell laga som eit stort, opprett hjul som kan snurra rundt, med korger langs kantane som heng slik at dei held seg beint medan hjulet spinn. Den opphavlege meninga med pariserhjula var å gje passasjerane eit panoramaoversyn over ein by ved at hjulet gjekk rundt i moderat fart, eller jamvel særs langsamt. Vanlegvis står hjulet loddrett, men det finst også pariserhjul som kan leggjast skeivt for ei villare oppleving. Ein skil gjerne mellom tivoli-pariserhjul som er laga for at folk skal mora seg med gyngande gondolar, og observasjonshjul som ein kan sjå ut frå, og som kan ha faste, innelukka gondolar.

Mindre, menneskedrive «parisarhjul» eller loddrett karusell.
## Oppfinnaren av pariserhjulet

Det originale Ferris Wheel på World Columbian Exposition i Chicago.
Det fyrste eigenlege pariserhjulet vart konstruert av amerikanaren George Ferris til Verdsutstillinga i Chicago i 1893. Hjulet var 75 meter i diameter og hadde 36 gondolar, kvar av dei med plass til 40 menneske. Tidlegare, mindre hjul som blei snurra rundt med menneskekraft er kjende frå Bulgaria alt på 1600-talet.

Singapore Flyer.
London Eye, eit pariserhjul frå slutten av 1900-talet.
Seinare har fleire pariserhjul fått plass rundt om i verda. Eit av dei største er Singapore Flyer i Singapore som opna i 2008. Det har ei total høgde på 165 meter. Det erstatta rekorden til Stjerna i Nanchang på 160 meter, og før det London Eye på 135 meter.

## Nemninga *pariserhjul*

Pariserhjul vert på engelsk kalla *Ferris wheel* etter oppfinnaren. Nemninga «pariserhjul», som vert nytta både i Noreg, Sverige, Danmark og Island, har ukjent opphav. Ordet kan visa til verdsutstillinga i Paris i 1900, der det var ein slik karusell, *Grande Roue de Paris* («Det store hjulet i Paris»; *grande roue* er som sagt fransk for pariserhjul, slik *riesenrad*, «kjempestort hjul», er tysk for pariserhjul). Eller har kan hende ordet «pariserhjul» sin bakgrunn i at den engelske måten å uttale bynamnet *Paris* på, lett kan føre til at *Ferris wheel* vert oppfatta slik at det eigenleg er eit *Paris wheel* det er tale om?

## Kjelder

* Inventor of the Week - George Ferris Arkivert 2003-03-02 ved Wayback Machine.
* Ferris on the RPI Hall of Fame Arkivert 2013-02-18 ved Wayback Machine.
* World's biggest observation wheel set to spin in Singapore
* Pariserhjul (2012, 7. november). *Store norske leksikon*. Henta 24. juli 2013.

* *Denne artikkelen bygger på «Ferris wheel» frå Wikipedia på engelsk, den 23. juli 2012.*
* *Denne artikkelen bygger på «Pariserhjul» frå Wikipedia på bokmål, den 23. juli 2012.*
# Kapital

*For tidsskriftet, sjå tidsskriftet Kapital.*
**Kapital** er eit omgrep innan økonomi som viser til noko som kan investerast i produksjon av varer eller tenester.

## Ordsoge

Kapital er avleidd av latin *capitalis*, 'hovud-' (*caput* tyder 'hovud'), som på mellomalderlatin hadde tydinga 'hovudsum, hovuddel (av gjelda)'. Ordet har gjeve opphav til omgrepa «kapitalisme» og «kapitalist».

## Klassisk økonomi

I klassisk økonomisk tenking, slik omgrepet mellom anna er brukt av Adam Smith og David Ricardo, består kapital av følgjande element:

* Det kan brukast til produksjon av andre varer.
* Det har vorte produsert (i motsetnad til landområde, naturressursar og liknande).
* Det blir ikkje brukt opp umiddelbart.

Ein skil mellom **realkapital**, konkrete fysiske ting som maskinar, verktøy, fabrikkbygningar, skip, lager av råvarer og så bortetter som kan setjast inn i ein produksjonsprosess, og **penge-** eller **finanskapital**, som viser til alle slags fordringar til ei verksemd eller ein økonomisk sektor.

## Marxisme

Karl Marx, forfattaren av *Kapitalen*, hevda at kapital er ei direkte følgje av privat eigedomsrett. Kapital er ifølgje Marx kvart og eit verd som gjev eigaren sin høve til å tileigne seig ein del av meirverdien produsert i den samfunnsmessige produksjonen.

## Human kapital

I nyare sosialøkonomisk litteratur brukar ein omgrepet **human kapital**, som er uttrykk for kunnskapen og ferdigheitene til folkesetnaden. Denne kapitalen kan aukast gjennom utdanning og opplæring, som dermed er ei investering i human kapital. Studiar av økonomien til utviklingsland viser at human kapital er ein viktig faktor for å forklare kvifor einskilde land er fattige og andre økonomisk avanserte.

## Kulturell kapital

Pierre Bourdieu innførte på 1970-talet omgrepet **kulturell kapital**, det å ha kunnskap om kulturelle uttrykksformer. Slik kunnskap er ein verdifull sosial ressurs som til dømes viser seg gjennom ei evne til å gje smaksdommar, kven som har «god» og kven som har «dårleg» smak, og dermed kven som skal inkluderast og blir ekskludert i sosial omgang.

## Kjelder

* «kapital» i Nynorskordboka.
* «realkapital» i *Store norske leksikon*, snl.no.
* «kapital – finanskapitalen» i *Store norske leksikon*, snl.no.
* kapital «kapital – human kapital» i *Store norske leksikon*, snl.no.
* «kulturell kapital» i *Store norske leksikon*, snl.no.
# Jiang Zemin

|  |
| --- |
| Jiang Zemin |
|  |
|  |
| Fødd | 17. august 1926 Yangzhou |
| Død | 30. november 2022 (96 år) |
| Statsborgar av | Republikken Kina, Folkerepublikken Kina |
| Parti | Kinas kommunistparti (april 1946; 30. november 2022) |
| Religion | ateisme |
| Yrke | politikar, elektroingeniør |
| Institusjonar | Jiaotonguniversitetet i Shanghai Shanghai Yimin No.1 Food Factory Shanghai Soap China United Engineering Corporation Limited FAW Group Shanghai Electric Apparatus Research Institute Wuhan Institute of Thermal Machinery First Ministry of Machine-Building of the People's Republic of China Import and Export Administration Commission of the People's Republic of China Ministry of Electronics Industry Shanghai Municipal People's Government Shanghai Municipal Committee of the Chinese Communist Party Kinas kommunistpartis sentralkomité |
| Utdanna ved | Jiangxi -provinsens gymnas Zhongyang-universitetet Jiaotong-universitetet Yangzhou Dongguan Primary School Jiaotonguniversitetet i Shanghai |
| Mor | Wang Zhelan |
| Far | Jiang Shijun |
| Ektefelle | Wang Yeping |
| Barn | Jiang Mianheng, Jiang Miankang |
| Alle verv | * Generalsekretær for Det kinesiske kommunistiske parti (1989–2002)
* Statsleiarar i Folkerepublikken Kina (1993–2003)
* Chairman of the Central Military Commission of the People's Republic of China (1990–2005)
* Chairman of the Central Military Commission of the Chinese Communist Party (1989–2004)
* Medlem av Kinas politbyrå (1987–2002)
* mayor of Shanghai (1985–1988)
* partisekretær i Shanghai (1987–1989)
* medlem av Den nasjonale folkekongress
* medlem av politbyråets stående komité til Kinas kommunistparti (1989–2002)
 |

**Jiang Zemin** (17. august 1926–30. november 2022) var ein kinesisk statsleiar, fødd i Yangzhou i Jiangsu. Han var president i Folkerepublikken Kina frå 1993 til 2003.

Jiang utdanna seg til elektroingeniør. Perioden 1985-89 var han sjef for Kinas kommunistiske parti i Shanghai, medlem av politbyrået i partiet frå 1987. Etter massakrane i Beijing i 1989 tok han over som generalsekretær i KKP, straks etter også formann i militærkommisjonen i Kina. Den 27. mars 1993 vald til president i folkerepublikken, i 1998 attvald for ein ny femårsperiode.

Jiang fremja omfattande økonomiske reformar som førte til sterk vekst i den industrielle produksjonen. Derimot motsette han seg reformar på det politiske feltet. Han vart avløyst som president av Hu Jintao i mars 2003.

Jiang vitja Noreg i 1996.

## Kjelder

* Store norske leksikon
# Konsulat

Det norske konsulatet i Houston.
Eit **konsulat** er ein diplomatisk representasjon som vanlegvis er underlagt eit framandt lands ambassade i same land. Konsulatet er ambassaden sin stadlege representasjon, og tek hand om rutinemessige saker som på ein ambassade. Leiaren er konsul.

Det hender også at eit konsulat kan vere underlagt ein ambassade i eit anna land. Leiaren sin tittel er då chargé d'affaires under føresetnad av at konsulatet er bemanna med ei diplomatisk utsending frå sendarlandet.

I dei tilfelle sendarlandet ikkje har eigne diplomatar i ein by, kan ein i samråd med vertslandet oppretta eit *honorært konsulat*. Leiaren, ein honorær konsul, er då gjerne ein statsborgar av vertslandet. Om stillinga er ulønna, kan den honorære konsulen ta seg betalt for sine tenester.

## Sjå òg

* Konsulatsaka
# Daglegvarehandel

Rema 1000-butikk på Sunndalsøra.
KIWI-butikk på Ytteren i Rana.
Tyrkia
**Daglegvarehandel** er ein butikk som sel matvarer, vaskeartiklar og andre hushaldningsartiklar til hushaldningar.

Forretningstypen og nemninga er av relativt ny dato. Framveksten kjem særleg av ferdigpakking av varer i standardiserte kvalitetar og kvanta avpassa for detaljhandel (merkevarer), og fryselagring av varene i butikken. Det finst over 4300 daglegvareforretningar i Noreg.

Sjølve ordet ber i seg at kundane vitjar butikken ofte, og den typiske plasseringa for daglegvarehandlar har derfor vore spreitt og i kort avstand til bustader. Ulike utviklingstrekk frå 1970-åra og framover har påverka dette. Talet på heimeverande har gått ned, medan bilbruken og mobiliteten åt publikum har auka. Samtidig har kundane fått betre plass heime, og betre vilkår til å sjølv ta vare på matvarer ved hjelp av frysar og kjøleskap. Denne utviklinga har lagt grunnen for eit heilt anna handlemønster, der «dagleg»-varehandelen ikkje lenger er dagleg, og der det vert handla i store kvanta frå stormarknader med eigen parkeringsplass.

## Sjå òg

* Kolonialhandel
* Landhandel

## Kjelder

«dagligvareforretning» i *Store norske leksikon*, snl.no.
# Zhu Rongji

|  |
| --- |
| Zhu Rongji |
|  |
|  |
| Fødd | 1. oktober 1928 (97 år) Changsha |
| Statsborgar av | Folkerepublikken Kina, Republikken Kina |
| Parti | Kinas kommunistparti |
| Yrke | politikar, ingeniør, forretningsdrivande |
| Institusjonar | Tsinghuauniversitetet |
| Utdanna ved | Tsinghuauniversitetet |
| Far | Zhu Kuanshu |
| Ektefelle | Lao An |
| Barn | Zhu Yunlai |
| Verv | Formann for Statsrådet 1998-2003 |
| Føregangar | Li Peng |
| Etterfylgjar | Wen Jiabao |
| Alle verv | * Vice Premier of the State Council of the People's Republic of China (1993–1998)
* Kinas statsminister (1998–2003)
* mayor of Shanghai (1988–1991)
* Medlem av Kinas politbyrå (1992–2002)
* partisekretær i Shanghai (1989–1991)
* medlem av politbyråets stående komité til Kinas kommunistparti (1992–2002)
 |

Robert Rubin, Alan Greenspan og Zhu Rongji
**Zhu Rongji** (fødd 20. oktober 1928 i Changsha i Hunan i Kina) er ein kinesisk politikar, og var statsminister i Folkerepublikken Kina, eller meir presist Formann for Folkerepublikkens Statsråd, frå 1998 til 2003.

Zhu Rongji studerte ved Tsinghua-universitetet i Beijing frå 1947 til 1951 og vart medlem av Det kinesiske kommunistpartiet i 1949.

Frå 1987 til 1991 var han borgarmeister i Shanghai. I 1992 vart han viseformann for Folkerepublikken Kinas Statsråd, og i 1998 formann for Statsrådet, det vil seie statsminister.
# Industriområde

Utsyn over fabrikkområdet til Odda Smelteverk i Odda
Eit symbol på industriområde
Eit **industriområde** er eit område som spesielt er sett av til etablering og drift av ymse verksemd knytt til industri. Det kan vera avstengt med eit gjerde, av tryggleiksomsyn. Eit industriområde kan ofte verta tilrettelagt av ein kommune, og avsett gjennom ein reguleringsplan. Industriverksemd vil ofte krevja store mengder transport, og kan gjeva opphav til forureining. Mellom anna difor er industriområda i nyare tid ofte skild frå bustadområde, og vert gjerne lagt til utkanten av ein tettstad eller ein by.
Fram til byrjinga av 1900-talet vart gjerne arbeidarbustadane sett opp så nær fabrikkområdet som mogleg. Slik fekk arbeidarane kort veg til arbeidsstaden. Etter at bilismen voks fram er det ikkje så viktig å ha industrien nær bustadane.
Eit industriområde kan ved nokre høve verta kalla bruk, som i sagbruk, fiskebruk eller jernbruk.

## Sjå òg

* Byplanlegging
* Fabrikk
* Industristad
* Einsidig industristad
# Kamakura

|  |
| --- |
| Kamakura |
| by |
|  |
| Land |  Japan |
| Region | Kantō |
| Distrikt | Kanagawa |
| Koordinatar | ﻿ / ﻿ |
| Areal | 39,60 km² |
| Folketal |  174 162 (2012) |
|  Kamakura ﻿ / ﻿ |
|  Kart som viser Kamakura.

 Kart som viser Kamakura.

 |
| **Wikimedia Commons:**  Kamakura, Kanagawa |
| **Nettstad:**  city.kamakura.kanagawa.jp |

**Kamakura** (japansk 鎌倉市, *Kamakura-shi*) er ein japansk by i prefekturet Kanagawa på austsida av øya Honshu. Byen ligg sør for Tokyo sentrum, og er i dag del av Stor-Tokyo. I 2012 hadde han 174 162 innbyggjarar med ei flatevidd på 39,60 km². Kamakura var opphavleg ein fiskarlandsby som i 1185 verka som hovudstad for Japan. Kamakura-shogunatet blei skipa her i 1192. Han fekk byrettar den 3. november 1939.

Kamakura er eit viktig religiøst senter med fleire gamle shinto- og buddhisttempel og kloster.
Byen har også ei strand, og begge desse tilhøva gjer han til ein populær utfartsstad for tokyobuar.

I Kamakura finst det største buddhabiletet i Japan, ein sitjande bronsestatue i tempelet Kotoku-in. I Hasa-dera finst ein annan stor statue, av Avalokitesjvara, skoren ut frå eitt tre. Engaku-ji inneheld eit relikvie, ei tann frå Buddha. Eit anna viktig buddhisttempel er Kencho-ji, som lærer opp zen-munkar.

Det finst mange mindre tempel til Jizō (Ksitigarbha), ein bodhisattva knytt til frelse frå helvete og hjelpar for døde barn og foster. Det viktigaste shintotempelet er Tsurugaoka Hachiman-gu, vigd krigsguden Hachiman.

## Bakgrunnsstoff

## Kjelder

* *Delar av denne artikkelen bygger på «Kamakura» frå Wikipedia på svensk, den 5. juni 2013.*
# Grunnlov

Ei **grunnlov** eller ein konstitusjon er dei grunnleggjande lovene som konstituerer ein moderne stat, der mellom anna rettane og pliktene til den enkelte statsborgaren er slått fast.

Kravet om ei grunnlov blei reist på 1700-talet i kampen mot det eineveldige monarkiet som var den dominerande statsforma da. Ideologien var at monarken hadde makta si frå Gud, og innbyggjarane hadde berre å lyde same kva han eller ho bestemte.

Ei grunnlov er derimot ein slags kontrakt mellom styrande og styrte, med folkesuverenitetsprinsippet i botnen. Dette går ut på at all legitim makt kjem frå folket, at dei styrande derfor må vere folkevalde, og at folket derfor også i prinsippet kan trekkje denne makta tilbake dersom dei styrande bryt kontrakten som ligg i grunnlova (opprørsretten).

Innføringa av grunnlover er på denne måten ein første byggjestein i utviklinga av demokratiet. Men mykje stod att, til dømes det at berre ein del av den mannlege befolkninga blei rekna for å høyre til «folket», slik at kvinner og eigedomslause ikkje fekk stemmerett før mykje seinare.

## Soge

### Dei første moderne grunnlovene

Den første moderne grunnlova kom etter den amerikanske revolusjonen, i 1787. Viktigare for den vidare utbreiinga av fenomenet var det at den franske revolusjonen frå 1789 og framover produserte fleire grunnlover i dei ulike fasene av denne. Frankrike var det mektigaste og folkerikaste landet i Europa på den tida, utanom Russland, mens USA var eit lite land på andre sida av storhavet.

### Den norske grunnlova

Den norske grunnlova er frå 1814, vedtatt 17. mai på Eidsvoll. Vedtaket om grunnlova var også ein liten revolusjon, og ei kraftig demokratisering i forhold til eineveldet som hadde vore til da. I tillegg la det grunnen for det nasjonale sjølvstendet, sjølv om Noreg blei tvinga inn i union med Sverige seinare same året. Denne unionen var av ein annan art enn den med Danmark: Noreg fekk behalde grunnlova og var å rekne som eit sjølvstendig kongerike som delte monark med Sverige.

Men attåt unionsoppløysinga i 1905 stod to større kampar att før Noreg eigentleg blei det ein vanlegvis kallar demokratisk i dag: Innføringa i 1884 av parlamentarismen, det vil seie folkevald kontroll over regjeringa, og allmenn stemmerett i 1913.

## Kjelder