Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Landskapsmåleri

**Landskapsmåleri** er biletleg skildring av naturformasjonar som fjell, dalar, elvar og skog, særleg der hovudmotivet viser eit vidt syn med elementa arrangert i ein samanhengande komposisjon. I andre måleri kan ein landskapsbakgrunn for figurar også vere ein viktig del av biletet. Himmelen er nesten alltid med i eit landskapsmåleri, og vêret er ofte eit element i komposisjonen. Detaljerte landskap som eit eige fagområde finst ikkje i alle kunsttradisjonar. Dei to viktigaste tradisjonane frå vestlege måleri og kinesisk kunst, går tilbake godt over tusen år i begge tilfella. Landskapsfotografi har vore viktig sidan det 19. hundreåret.

## Historie

Lanskap med ei scene frå Odysseen, Roma, ca. 60-40 f. Kr.
Zhan Ziqian, *Reike rundt om våren*, eit veldig tidleg kinesisk landskap, ca. 600
Dei tidlege kunstformene skildrar lite som eigentleg kan kallast landskap, sjølv om bakkelinjer og indikasjonar på fjell, tre eller andre naturformasjonar nokre gongar er med i biletet. Dei fyrste "reine landskapa" utan menneskelege figurar er freskomåleri frå det minoiske Hellas rundt 1500 f.Kr. Jaktscener i Nildeltaet frå Egypt i oldtida, kan gje ei sterk kjensle av landskap, men det vert lagt vekt på forma på plantar, menneske og dyrefigurar og ikkje på landskapet. Ein del romerske landskapsmåleri frå det første hundreåret f.Kr. og framover har overlevd, særleg freskomåleri som dekor i rom har vort bevart i arkeologiske byar som Pompeii, Herculaneum og andre stader, og som mosaikk.

Den kinesiske tradisjonen med blekkmåleri, shan shui ("fjell-vatn"), der det einaste teiknet på menneskeliv vanlegvis er ein vismann, eller eit glimt av hytta hans, brukar landskapet som bakgrunn for å framheve individet. Landskapskunst frå perioden fått status som klassisk og har vorte mykje etterlikna i kinesisk målarkunst.

Både den romerske og den kinesiske tradisjonen viser ofte store panorama av imaginære landskap. Ofte vert uttrykket forsterka av ei rekke spektakulære fjell; i Kina gjerne med fossefall, og i romarriket gjerne med hav, innsjøar eller elvar. Desse vart ofte nytta for å bygge bru over gapet mellom ei forgrunnsscene med figurar og den vide utsikta.

## Døme på vestlege måleri

* John Constable, 1821, *The Hay Wain*. Romantikken
* Camille Corot, c. 1867, *Ville d’Avray* (National Gallery of Art) i Washington, DC.. Barbizon-skulen
* Camille Pissarro, *Lordship Lane Station*, c. 1870.
* Arkhip Kuindzji, *Natt på Dnepr* 1882.
* Paul Cézanne, *Mont Sainte-Victoire,* 1882-1885, Metropolitan Museum of Art. Postimpresjonisme
* Vincent van Gogh, *Stjernenatt*, 1889, (The Museum of Modern Art), New York. Postimpresjonisme

## Kjelder

* Hugh Honour og John Fleming, *A World History of Art*, 1. utg. 1982 & seinare utg., Macmillan, London, sider viser til paperback-utg. frå 1984 ISBN 0-333-37185-2

---

* *Denne artikkelen bygger på «Landscape art» frå Wikipedia på engelsk, den 5. januar 2013.*

## Bakgrunnsstoff

* Chinese Landscape Painting
* Learn Painting demonstrations Arkivert 2009-03-01 ved Wayback Machine.
* Landscape Arkivert 2019-09-05 ved Wayback Machine.
* Landskapsmaleri på Store Norske Leksikon.
# Damokloide

**Damokloidar** er asteroidar som 5335 Damocles og 1996 PW som høyrer til Hally-familien eller som har lange banar med høg eksentrisitet lik periodiske kometar som Halleys komet, men som ikkje har ein koma eller komethale.

Det vert trudd at damokloidar er kjernane av Halley-type-kometar som har mista alle dei flyktige stoffa (gassane) etter gjentekne nærpasseringar av Sola. Slike kometar er tenkte å koma frå Oorts sky. Denne hypotesen er styrkt av at ei rekkje lekamar som ein trudde var damokloidar viste seg å utvikla koma og vart bekrefta å vera kometar. Desse var: C/2001 OG108 (LONEOS), C/2002 CE10 (LINEAR), C/2002 VQ94 (LINEAR), C/2004 HV60. Endå eit sterkt bevis er at ein fjerdedel av damokloidane har retrograde banar, ulikt dei fleste andre asteroidar.

I juli 2007 kjende ein til 36 damokloidar. Snittradiusen deira ligg på åtte kilometer. Albedoane til fire damokloidar har blitt målt, og dei er blant dei mørkaste objekta som er kjende i solsystemet. Damokloidar er raude i farge, men ikkje så raude som mange kuiperbelteobjekt eller kentaurar.

## Bakgrunnsstoff

* Liste over damokloidar
* David Jewitt, The *Damocloids*
* David Jewitt, *A first look at the Damocloids*
# Atmosfærisk refraksjon

Figur som syner forskyvinga av sola ved solrenning.
**Atmosfærisk refraksjon** er retningsendringa til ein himmellekam på grunn av lysbryting i jordatmosfæren. Himmellekamen verkar høgare på himmelen enn han verkeleg er, men asimut vert ikkje endra. Ei stjerne som er ei senit har null refraksjon. På grunn av refraksjonen vil sola og månen sjå ut som dei er ovale, fordi den nedre randen vert løfta meir enn den øvre. Av same årsak blir dagen forlenga med nokre minutt og områda som har midnattsol strekkjer seg 35 minutt nærmare ekvator, forbi polarsirkelen.

Ein kjende til refraksjonen alt i oldtida, men Tycho Brahe var den første som korrigerte sidan observasjonar for den.

## Kjelder

* Ringnes, Truls (14. februar 2009), «Refraksjon: astronomi», *Store norske leksikon*, henta 13. august 2014
# Den internasjonale astronomiske unionen

|  |
| --- |
| Den internasjonale astronomiske unionen |
|  |
|  |
| Type | ikkje-statleg organisasjon |
| Skipa | 28. juli 1919 (1919-07-28) |
| Hovudkontor | Paris |
| Leiar | Robert Williams, Ewine van Dishoeck, Debra Elmegreen, Willy Benz |
| Verkeområde | jorda |
| Medlemmer | 79 nasjonale medlemmer 12 664 individuelle medlemmer |
| Nettstad |  |

**Den internasjonale unionen** (**International Astronomical Union**, IAU) foreiner dei nasjonale astronomiforeiningane frå heile verda. Han er medlem i Det internasjonale forskingsrådet (ICSU). IAU er den einaste autoriteten for namngjeving av stjerner, planetar, asteroidar og andre himmellekamar og -fenomen.

Arbeidsgrupper internt er mellom anna Arbeidsgruppa for namngjevingar i planetsystem (WGPSN), som styrar namnekonvensjonane til IAU for lekamar av planetstorleik.

IAU er au ansvarleg for systemet med Astronomiske telegram, sjølv om han ikkje driv det.

IAU blei danna i 1919, som ei samanslutning av diverse nasjonale prosjekt. Desse prosjekta var til dømes *Carte du Ciel*, Solunionen og Det internasjonale tidsbyrået (*Bureau International de l'Heure*). Den fyrste leiaren var Benjamin Baillaud. Noreg har vore medlem sidan 1922.

IAU har per i dag 9040 individuelle medlemer, det vil seie profesjonelle astronomar (hovudsakleg) på doktorgradsnivå og 63 nasjonale medlemer (med andre ord land som er tilknytte IAU). 87 % av medlemene er mannlege, 13% kvinnelege. Den norske astronomen Oddbjørn Engvold var generalsekretær i IAU i perioden 2003–2006.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

 Commons har multimedium som gjeld: **Den internasjonale astronomiske unionen Offisiell nettstad
* XXVIth General Assembly 2006 Arkivert 2003-04-10 ved Wayback Machine.
* XXVIIth General Assembly 2009 Arkivert 2007-08-17 ved Wayback Machine.
* XXVIIIth General Assembly 2012 Arkivert 2019-05-28 ved Wayback Machine.
* XXIXth General Assembly 2015 Arkivert 2016-10-25 ved Wayback Machine.
# Themsen

|  |
| --- |
| Themsen |
| Thames |
| elv |
|  Themsen i London  |
| Land |  England |
| Grevskap | Gloucestershire, Wiltshire, Oxfordshire, Berkshire, Buckinghamshire, Surrey, Essex, Kent |
| Metropolitan County | Stor-London |
| Nedslagsfelt | 12 935 km² |
| Byar | Lechlade |
| Lengd | 346 km |
| Middelvassføring | 65,8 m³/s |
| Kjelde |  |
|  - stad | Thames Head i Gloucestershire |
|  •  høgd | 110 moh. |
|  - koordinatar | ﻿ / ﻿ |
| Munning | Themsenestauaret, Nordsjøen |
|  - stad | Southend-on-Sea, Essex |
|  - koordinatar | ﻿ / ﻿ |
| Wikimedia | © OpenStreetMap Themsen ﻿ / ﻿ |
|  Kart som viser Themsen.

 Kart som viser Themsen.

 |
| **Wikimedia Commons:**  River Thames |

**Themsen** (engelsk: *River Thames*, uttale: ˈtɛmz) er ei elv i den sørlege delen av England. Elva er best kjent fordi den nedre delen renn gjennom sentrum av London, men elva renn òg gjennom mange andre byar, som Oxford, Reading, Henley-on-Thames, Windsor, Kingston upon Thames og Richmond upon Thames. Themsen er 346 kilometer lang, med eit nedbørfelt på 12 935 km².

Themsen er den nest lengste elva i Storbritannia og den lengste elva som i heilskapen sin ligg i England. Han har utspringet sitt ved Thames Head i Gloucestershire, og munnar ut i Nordsjøen gjennom Themsenestuaret mellom Kent og Essex. Elva er påverka av tidvatnet opp til Teddington Lock i dei vestlege forstadane til London. I London har tidvatnet ei høgd på opptil 7 meter. Nedbørfeltet omfattar ein stor del av det søraustlege og vestlege England og elva har over 20 sideelvar. Det ligg over 80 øyar langs elva, og han er heimstad for eit rikt dyre- og planteliv.

Elva har understøtta menneskeleg aktivitet frå kjelde til munning gjennom mange tusen år, og har gjeve folk bustader, vasskraft, mat og drikke. Han har òg fungert som ei hovudferdselsåre for internasjonal handel gjennom London hamn, både direkte til stader langs sine eigne breidder og gjennom tilknytingane til elva til det engelske kanalsystemet.

Themsen var under mellomalderen og seinare ei særs forureina elv. Dette var fordi alt av søppel og kloakk vart tømt i ho. Først på midten av 1800-talet anla Metropolitan Board of Works eit kloakkanlegg i London slik at utsleppa i elva vart sterkt avgrensa. Elva har i seinare år vorte eit viktig fritidsområde som understøtter turisme, båt- og friluftsliv, og andre aktivitetar som roing, segling og padling. Elva har hatt ein spesiell tiltrekking på forfattarar, kunstnarar, musikarar og filmmakarar, og han er godt representert innan kunst.

Blant dei mange bruene som kryssar Themsen er Tower Bridge den mest kjende. Populære landemerke som Big Ben, Houses of Parliament, London Eye og Tower of London ligg òg ved Themsen.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «Themsen» frå Wikipedia på bokmål, den 3. juli 2011.*

## Bakgrunnsstoff

* Nettstad for Port of London Authority Arkivert 2008-02-22 ved Wayback Machine.
* Nettstad for PortCities London
* Port of London i 1819
* Port of Tilbury
# Thameslink

Thameslinktog i Cambridge
**Thameslink** er ei jarnbanelinje og eit tidlegare britisk selskap som dreiv denne linja fram til april 2006, då First Capital Connect overtok anbodet.
Jarnbanestrekninga er på omkring 225 km, og går frå Bedford i nord til Brighton i sør via Snow Hill-tunnelen i London. Den tener også London Gatwick Airport og London Luton Airport. Thameslink-linja er eit viktig tilbod for pendlarar, og omkring 40 millionar passasjerar blir frakta kvart år. Etter anbodsendringa har det blitt vanlegare å referere til linja som *First Capital Connect*, i tråd med selskapet bak det nye anbodet. Stasjonane West Hampstead Thameslink og City Thameslink har førebels ikkje skifta namn.

Tunnelen linja kryssar London gjennom blei gjenopna i 1988 etter å ha vore stengd for passasjertrafikk i femti år. Den nordlege delen av Thameslink erstatta ei linje mellom Bedford og St Pancras stasjon, og blir køyrd på Midland jernbanelinje.

I sør blir det køyrt på to linjer. Den viktigaste går via London Bridge til East Croydon og så til Brighton. Den andre gjekk opphavleg via Elephant and Castle og Streatham til West Croydon, og så vidare til Guildford. Linja kryssa ei rekkje andre linjer, og då jarnbanen i Storbritannia blei privatisert blei den stadig vanskelegare å drive. Den blei derfor omkring 1994 kutta ned slik at endestasjonen blei West Croydon. Omkring 1995 blei ruta endra, og Thameslink slutta å køyre til West Croydon. Ruta blei lagd om til Sutton, Wimbledon og Streatham. Frå sistnemnde stasjon blir ruta køyrd til Brighton over same spor som hovudruta.

## Bakgrunnsstoff

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Thameslink First Capital Connect Arkivert 2005-12-30 ved Wayback Machine.
# Wimbledon-turneringa

Kamp mellom William (?) Renshaw og Herbert Fortescue Lawford under Wimbledon-turneringa på 1880-talet.
**Wimbledon-turneringa** eller berre **Wimbledon** (engelsk *The Championships, Wimbledon*, *Wimbledon* eller *The Championships*) er den eldste tennisturneringa i verda. Ho finn stad ved All England Lawn Tennis and Croquet Club i bydelen Wimbledon i London i juni/juli kvart år. Wimbledon er den tredje av dei fire årlege Grand Slam-turneringane og den einaste som blir spelt på gras. Turneringa heiter eigenleg The Championships, Wimbledon. Ho blir ofte berre omtala som The Championships eller ganske enkelt Wimbledon .

## Historie

Frå turneringa i 2004
Turneringa blei halden for første gong i 1877 på ein bane nær Worple Road. Den gongen blei det berre tevla i herresingle. I 1884 blei det innført to nye klassar: single for damer og double for herrar. Double for damer og mixed double blei innført i 1913. Turneringa blei flytt til dagens arrangørstad, ein bane nær Church Road, i 1922.

Turneringa startar kvart år seks veker før den første måndagen i august, og varer i fjorten dagar. Tradisjonelt blei det ikkje spelt på den midterste sundagen («Middle Sunday»). Tre gonger i historia til turneringa har ein vore nøydde til å spela på Middle Sunday.

## Premiepengar

I 2012 auka premiepengane frå 14 600 000 pund til 16 060 000 pund. Mest får vinnarane i singelturneringane, med 1 150 000 pund kvar og tapande finalist halvparten.

Wimbledon har like premiepengar for menn og kvinner.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «Wimbledon (tennis)» frå Wikipedia på bokmål, den 17. januar 2020.*

## Bakgrunnsstoff

 Commons har multimedium som gjeld: **Wimbledon-turneringa Offisiell nettstad
# Aust-England

|  |
| --- |
| Aust-England |
| region |
| Land |  Storbritannia |
| Konstituerande land |  England |
| Adm.senter |  Cambridge  |
| Areal | 19 120 km² |
| Folketal |  5 907 300 (2012) |
|  Aust-England ﻿ / ﻿ |
| **Wikimedia Commons:**  East of England |

**Aust-England** er ein av regionane i England. I 2012 hadde han kring 5,9 millionar innbyggjarar.

Regionen har ti administrative grevskap og einskaplege styresmakter.

|  |  |
| --- | --- |
|  | 1. Thurrock
2. Southend-on-Sea
3. Essex
4. Hertfordshire
5. Luton
6. Bedfordshire
7. Cambridgeshire
8. Peterborough
9. Norfolk
10. Suffolk
 |

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «Øst-England» frå Wikipedia på bokmål, den 16. november 2009.*

## Bakgrunnsstoff

 Commons har multimedium som gjeld: **Aust-England Offisiell nettstad
# Stirling region

|  |
| --- |
| Stirling |
| Stirlin Sruighlea |
| region |
|  |
| Land |  Storbritannia |
| Konstituerande land |  Skottland |
| Adm.senter |  Stirling  |
| Areal | 2 186,9685 km² |
| Folketal |  94 210 (2019) |
| Wikimedia | © OpenStreetMap Stirling region ﻿ / ﻿ |
| **Wikimedia Commons:**  Stirling (council area) |

**Stirling** (låglandsskotsk *Stirlin*, skotsk-gælisk *Sruighlea*) er ein av 32 regionar i Skottland med kring 90 000 innbyggjarar. Regionen vart oppretta i 1996 med dei same grensene som distriktet Stirling, som då var ein del av regionen Central. Dette dekte det meste av det tidlegare county of Stirling (bortsett frå Falkirk) og den sørvestlege delen av det tidlegare county of Perth. Begge grevskapa vart avskaffa i 1975.

Det administrative senteret i regionen er byen Stirling.

Regionen grensar til Clackmannanshire i aust, Falkirk i søraust, Perth and Kinross i nord og nordaust, Argyll and Bute i nord og nordvest og både East og West Dunbartonshire i sørvest.

Dei fleste av innbyggjarane i regionen bur i det søraustlege hjørnet, i byen Stirling og området rundt dei lågtliggande kommunane Dunblane og Bridge of Allan i nord, Bannockburn heilt i sør og dei tidlegare kolgruvestadane Cowie, Fallin og Plean (som samla vert kalla «The Eastern Villages»).

Den siste tredjedelen av folkesetnaden bur spreidd rundt på langsbygda, hovudsakleg i Det skotske høglandet.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «Stirling (council area)» frå Wikipedia på engelsk, den 14. desember 2009.*

## Bakgrunnsstoff

 Commons har multimedium som gjeld: **Stirling region Offisiell nettstad
# Gaborone

|  |
| --- |
| Gaborone |
| hovudstad |
|  |
| Land |  Botswana |
| Høgd | 983 m |
| Areal | 169 km² |
| Folketal |  235 884 (2013) |
| Grunnlagd | 1964 |
| Tidssone | UTC +2 |
| Wikimedia | © OpenStreetMap Gaborone ﻿ / ﻿ |
| **Wikimedia Commons:**  Gaborone |

**Gaborone** er hovudstaden i Botswana. I 2013 hadde byen om lag 236 000 innbyggjarar.

|  |
| --- |
| Satellittfoto av Gaborone. |

Gaborone erstatta Mafeking som hovudstad i dåverande Bechuanaland i 1965. Mafeking låg utanfor Bechuanaland (i Sør-Afrika). Då Botswana vart eit sjølvstendig land, trongst det ein hovudstad som låg i sjølve landet.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

 Commons har multimedium som gjeld: **Gaborone Offisiell nettstad
# 58. sørlege breiddesirkelen

58°

**58. sørlege breiddesirkelen58. sørlege breiddesirkelen** er ein breiddegradssirkel som ligg 58 gradar sør for ekvator. Det ligg ingen landområde langs sirkelen og han kryssar ikkje anna enn hav.

Ved denne breidda er sola synleg i 18 timar og 11 minuttar under desembersolkverv og 6 timar og 27 minuttar under junisolkverv.

## Kring verda

Frå nullmeridianen og austover, går den 58. sørlege breiddesirkelen gjennom::

| Koordinatar | Land, territorium eller hav | Merknad |
| --- | --- | --- |
| ﻿ / ﻿ | Atlanterhavet |  |
| ﻿ / ﻿ | Indiahavet |  |
| ﻿ / ﻿ | Stillehavet |  |
| ﻿ / ﻿ | Atlanterhavet | Passerer like sør for Saundersøya i Sør-Sandwichøyane |

## Sjå òg

* 57. sørlege breiddesirkelen
* 59. sørlege breiddesirkelen

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «58th parallel south» frå Wikipedia på engelsk, den 14. oktober 2012.*
# Aristarkhos frå Samos

|  |
| --- |
| Aristarkhos frå Samos |
|  |
| Fødd | ca. 310 f.Kr. Sámos |
| Død | ca. 230 f.Kr. Alexandria |
| Nasjonalitet | Sámos |
| Område | astronomi, matematikk |
| Yrke | astronom |

**Aristarkhos** frå Samos (fødd ca. 310 f.Kr., død ca. 230 f.Kr.) var ein gresk astronom og matematikar frå antikken.

Det vesle ein veit om Aristarkhos stammar verket til Arkimedes *Sandrekninga*. Aristarkhos studerte under Straton frå Lampsakos, ein elev av den peripateiske skulen til Aristoteles, truleg i Alexandria, der Straton var privatlærar for den seinare kongen Ptolemaios II Filadelfos.

Aristarkhos var ein av dei første greske astronomane som foreslo at planetane krinsar rundt sola, men autoriteten hans var ikkje stor nok til at han fekk gjennomslag for idéen, likevel nemnde Arkimedes han i *Sandrekninga*. Det skulle gå rundt 1 800 år før det heliosentriske verdsbiletet fekk støtte i Kopernikus-verket *De revolutionibus orbium coelestium* («Om rørsla til himmellekamane», 1543).

Aristarkhos slo fast at ved halvmåne dannar jorda, sola og månen ein rettvinkla trekant. Dette faktumet sette han i stand til å berekna storleikane til månen og sola med trigonometriske metodar, og å utvikla teoriane sine vidare. Ein av dei andre teoriane hans var at stjernene måtte vera uendeleg langt borte, då han ikkje observerte parallaksefeil.

Det einaste bevarte verket av Aristarkhos er *Om storleikane og avstandane til sola og månen*. I dette skriftet er det det geosentriske verdsbiletet utgangspunktet, men seinare filosofar, til dømes Arkimedes i *Sandrekninga*, har sitert Aristarkhos på at han i eit anna skrift la fram ein hypotese om den heliosentriske modellen.

Eit krater på månen og asteroide nr 3999 har fått namn etter Aristarkhos.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «Aristarkhos» frå Wikipedia på bokmål, den 14. juli 2016.*
	+ *Wikipedia på bokmål oppgav desse kjeldene:*
* Thomas Little Heath: «Aristarchus, of Samos», Oxford 1913

## Bakgrunnsstoff

* «Aristarch - Der Kopernikus der Antike» Arkivert 2016-08-16 ved Wayback Machine., ancient-cultures.com
* John J. O’Connor, Edmund F. Robertson: «Aristarchus of Samos» i *MacTutor History of Mathematics archive*
* Alan H. Batten: *Aristarch of Samos*, harvard.edu
# Rifle

*For andre tydingar av oppslagsordet, sjå Rifle i geologi.*
Rifle av typen Krag-Jørgensen frå 1912.
Ei **rifle** er eit to-hands skytevåpen med rifla løp, det vil seie at det innvendig i løpet har ei spiralform som set prosjektilet i rotasjon. Dette gjer at «kula» går lenger og beinare enn ho elles ville gjort.

Skytevåpen med rifla løp har funnest i over to hundre år. Riflene overtok etter kvart plassen til dei glattbora skytevåpna som fanst tidlegare, bortsett frå i hagler, som framleis er glattbora.

Ein person som jobbar med bygging og reparasjon av rifler vert kalla *børsemakar*.

## Historie

Rifle brukt til bisonjakt.
Dei første riflene var munnladarar med flintlås, sidan kom perkusjonslåsen, før patronen vart oppfunnen på 1800-talet. Da kom først enkeltskotsrifler med ulike låsmekanismar, og så magasingeværa, med eit ladegrep du måtte repetere etter kvart skot. Dei vart såleis kalla repetisjonsrifler. Dagens repetisjonsvåpen har ikkje endra seg stort sidan slutten av 1800-talet, anten ein talar om rifler med bolt, som til dømes krag- og mausergeværa, eller rifler med bøyle, som winchesterriflene og etterlikningar av dei.

Det nye på 1900-talet var halvautomatiske rifler, som kom under andre verdskrigen (mest utbreidd den amerikanske Garand-rifla), og rifler med omstillar mellom halv- og heilautomatisk eldgiving, som kom etter andre verdskrigen (som den sovjetiske AK-47 og AG-3 som er standardvåpenet i det norske forsvaret).

Til storvilt-jakt er repetisjonsrifler mest utbreidd. Halvautomatiske rifler er sjeldnare, og dei som kan skyte heilautomatisk sjølvsagt berre til militært bruk.

Sikte- og skytetrening i Etiopia.
Siktemidla på ei rifle kan vere *ope sikte*, *diopter* eller *kikertsikte*. Opne sikte har ein stolpe framme på løpet og eit hakk attpå, som kan stillast opp eller ned etter avstand til målet. Diopter har eit hòl atte, som gjer at auget automatisk sentrerer stolpen eller hòlkornet framme i høve til målet. Kikertsikte er som namnet seier ein påmontert kikert attpå løpet, som oftast har eit innebygd trådkors for sikting. Jegerar blir aldri samde om kva som er best, men dei fleste som jaktar storvilt i Noreg i dag brukar nok kikertsikte.

Ei god rifle med ein god patron kan skyte beint opptil ca 400 meter.

## Bakgrunnsstoff

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Rifle**
# Kald krig II

Supermaktene knytte til ein potensiell Kald krig II: USA, Russland og Kina.
**Kald krig II**, **den andre kalde krigen** eller **den nye kalde krigen** er ei nemning om ei ny spenning mellom motsette blokker etter den kalde krigen. I denne samanhengen meiner ein at den eine blokka er leia av Russland eller Kina, og den andre av USA eller NATO. Konflikten liknar på den originale kalde krigen, som var ein global konfrontasjon mellom Vesten leia av USA, og Austen, leia av Sovjetunionen.

Den amerikanske statsvitaren Robert Legvold meiner at denne nye kalde krigen byrja med «Ukrainakrisa» og russisk annektering av Krim. Andre, som Andrew C. Kuchins, hevda i 2016 at denne nye kalde krigen var farlegare enn den fyrste fordi det her hadde starta med ein varm krig. Ein tredje, Philip N. Howard, definerte den nye kalde krigen som ein ny type kald krig som han kalla informasjonskrigføring som hovudsakleg står mellom ulike media inkludert sosiale media og statsstøtta informasjonsstrukturar.

## Kjelder
# Symbian

|  |
| --- |
| Symbian |
|  |
|  |
|  |
| Utviklar(ar) | Symbian Ltd., Symbian Foundation, Nokia |
| Utgjeve | 5. juni 1998 |
| Nyaste versjon | Nokia Belle Feature Pack 2 (Nokia Donna) |
| Plattform | ARM, x86-arkitektur |
| Skrive i | C++ |
| Lisens | proprietær lisens |
| Nettstad |  |

**Symbian** er eit operativsystem for såkalla «smarte telefonar» (telefonar som inneheld funksjonar som liknar meir på dei du vil finne i datamaskinar). Dette systemet er brukt i telefonar av merket Nokia og Sony Ericsson. Systemet var utvikla av Psion men er no eigd av eit konsortium der Nokia er den største eigaren. Dei andre eigarane er Ericsson, Panasonic, Samsung, Siemens og Sony Ericsson. Systemet har god støtte for blant anna Java.

## Kjelder