# Newcastle upon Tyne

|  |
| --- |
| Newcastle upon Tyne |
| by |
|  Newcastle Quayside & River Tyne sett frå Gateshead.  |
| **Motto:Fortiter Defendit Triumphans – «Triumferer med tappert forsvar»* |
| **Kallenamn:The Toon* |
| Land |  England |
| Region | Tyne and Wear |
| Areal | 114,000000 km² |
| Folketal |  300 196 (2018) |
| Grunnlagd | 100-talet |
| Postnummer | NE |
| Retningsnummer | 0191 |
|  Newcastle upon Tyne ﻿ / ﻿ |
| **Wikimedia Commons:**  Newcastle upon Tyne |

**Newcastle upon Tyne**, som regel kalla berre **Newcastle**, er ein by ved elva Tyne nordaust i England. Han er det 31. folkerikaste distriktet i landet med om lag 300 000 innbyggjarar, men områda North og South Tyneside, Gateshead og byen Sunderland med til saman 660 000 innbyggjarar vert gjerne rekna som del av Newcastle.

Byen er eit viktig administrativt, kommersielt og kulturelt senter for Nordaust-England. Her er viktig og variert industri, mellom anna jern- og stålindustri, kjemiske fabrikkar med meir og ein velkjend ølproduksjon (Newcastle Brown). Den tidlegare så viktige skipsbygginga har sidan 1970-åra gått sterkt tilbake.

Newcastle er eit viktig utdanningssenter med Universitet frå 1963 (tidlegare King's College, 1851) samt fleire andre utdanningsinstitusjonar. Byen er òg eit anglikansk og katolsk bispesete og har eit stort senter for samtidskunst (BALTIC) og naturhistorisk museum.

## Historie

Det gjenverande tårnet frå borga i Newcastle.
Newcastle ligg på same stad som romarane sine Pons Aelii ved austenden av Hadrianmuren.

Newcastle tyder *Ny borg*, og borga det er snakk om var ny i 1080. Det var normannarane som bygde henne kort tid etter at dei fekk makta i England. Borgtårnet og ein av portane kan fortsatt sjåast, resten vart rive då jarnbanen kom til byen på 1800-talet.

Byen vart tidleg viktig i den industrielle revolusjonen, først som handelssenter for kol frå Northumberland og sidan innan skipsbyggjing og tungindustri. Fleire industrielle nyvinningar fann stad i området, og Mosley Street midt i byen var den første gata i verda som fekk elektriske gatelys.

## Newcastle i dag

Det moderne underhaldningskomplekset *Metroloand*. Foto: John-Paul Stephenson
Nedgang i tungindustrien i andre halvdel av 1900-talet førte til arbeidsløyse og fattigdom i arbeidarstrøka i byen. Gjennom byutvikling har Newcastle markert seg som eit senter for handling og uteliv. No finst dei fleste jobbane innan kontor- og servicenæringa.

Nær Newcastle ligg ein internasjonal flyplass som ein kan nå med undergrunnsbane. Byen sin internasjonale ferjeterminal har avgangar til mellom anna Amsterdam, Kristiansand, Stavanger og Bergen.

Den eldste bydelen, saman med laugshuset frå 1600-talet og borga, er restar frå førindustriell tid. Delar av sentrum har mange bygningar frå 1800-talet. Høgare oppe, i nord og vest, er det moderne, opne bustadområde. Elles er byen prega av å vere ein industriby. Borga (1172–1177) var ein gong den sterkaste i Nord-England og hovudporten Black Gate er mellom anna bevart. Like så finst restar av bymurane frå 1200-talet og kyrkjene St. Andrew's frå 1000–1300-talet, St. John's frå 1300–1400-talet og domkyrkja St. Nicholas frå 1400-talet. Den katolske St. Mary's Cathedral vart ferdig 1844. Fleire bruer fører over til Gateshead på sørbreidda av Tyne, mellom anna High Level Bridge (av Robert Stephenson, 1849) og Millenum Bridge frå 2001. I Gateshead ligg musikksenteret The Saga (teikna av Foster and Partnars og ferdigstilt i 2005).

## Folk frå Newcastle

* Peter Higgs (fekk Nobelprisen i fysikk i 2013)

## Anna

Tyne Bridge, med Swing Bridge og High Level Bridge i bakgrunnen.
* Geordie er namnet på ein person frå Newcastle og på dialekten dei snakkar der.
* Det populære mørke ølet Newcastle Brown Ale kjem frå Newcastle.
* Fotballklubben til byen heiter Newcastle United.

### Venskapsbyar

* Bergen
* Groningen
* Gelsenkirchen
* Nancy
* Taiyuan
* Atlanta
* Haifa
* Newcastle

## Kjelder

* «Newcastle/Newcastle-upon-Tyne» i *Store norske leksikon*, snl.no.

## Bakgrunnsstoff

 Commons har multimedium som gjeld: **Newcastle upon Tyne**

 Reiseguide for Newcastle upon Tyne frå Wikivoyage
* Offisiell nettstad
* Visit NewcastleGateshead