Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Middelhavet

**Middelhavet** (tidlegare også kalla *Mellomhavet* og *Midhavet*) er eit innhav mellom Europa og Afrika, med Vest-Asia i aust og Atlanterhavet i vest. Landa som ligg rundt Middelhavet har hatt mykje å gjera med kvarandre gjennom historia, og me kallar dei gjerne middelhavslanda.

## Geografi

Havet er knytt til Atlanterhavet gjennom Gibraltarsundet, til Svartehavet gjennom Bosporos, og til Raudehavet gjennom Suezkanalen. Fordi det har svært tronge sambindingar med dei store verdshava er det små tidevassforskjellar i Middelhavet, og havet er relativt roleg.

Middelhavet har ei flatevidd på 2.965.000 km² og ei gjennomsnittleg djupne på 1.430 meter. Den største djupna er 5.267 (36°34' N, 21°08' O) meter. Delar av havet har fått namna Adriahavet, Det tyrrenske havet og Egearhavet.

|  |  |
| --- | --- |
|
«Naar ein fer Sjovegen sud-etter so langt som til
Sudsida av Spania, so kjem ein til ein ovlege stor
Fjord, som gjeng umkring som 500 Mil inn i Landet
og som er kallad Midelhavet (elder Midlandshavet).
Denne Sjoen er som eit Skilmerke fyre tri store
Deilder av Fastlandet; dei Landi, som liggja nordanfyre,
hava fenget Namnet Europa; Landi paa Sudsida
heita Afrika, og den store Landmuga austanfyre desse
tvo Deilderna heiter Asia elder Austerland.»

Ivar Aasen *Heimsyn*, s. 223  |  |

## Klima

*Sjå òg Middelhavsklima*
Områda rundt heile havet har våte vintrar og varme, tørre somrar. Særskilde avlingar ein kan dyrka i heile middelhavsregionen er oliven, druer, appelsiner og andre sitrusfrukter, og kork.

## Namngjeving

Middelhavet har fått namnet sitt fordi det ligg midt mellom to land. På andre språk er dette endå tydelegare; fransk *Mediterranée* tyder sjøen mellom landa. Av romarane blei han gjerne kalla *Mare nostrum*, havet vårt.

## Middelhavsland

* I nord: Spania, Frankrike, Monaco, Italia, Slovenia, Kroatia, Bosnia-Hercegovina, Montenegro, Albania, Hellas og Tyrkia
* I aust: Syria, Libanon og Israel
* I sør: Egypt, Libya, Tunisia, Algerie og Marokko

## Øyar i Middelhavet

* Kypros, Kreta, Évvia, Kos, Náxos og Ródos i aust
* Sardinia, Korsika, Sicilia og Malta sentralt i havet
* Ibiza, Mallorca og Menorca i vest
# Suezkanalen

|  |
| --- |
| Suezkanalen |
| kanal |
|  |
| Land |  Egypt |
|  Suezkanalen ﻿ / ﻿ |
|  Suezkanalen avmerkt på kart

 Suezkanalen avmerkt på kart

 |
| **Wikimedia Commons:**  Suez Canal |

**Suezkanalen** er ein 171 km lang kanal i Egypt mellom Middelhavet og Raudehavet. Byen Suez ligg ved munningen i Raudehavet, og byen Port Said ved munningen i Middelhavet.
Bygginga av kanalen vart leia av Ferdinand de Lesseps i tida mellom 1859 og 1869. Bygginga vart gjennomført av eit fransk selskap. Etter at kanalen vart opna, eigde Frankrike og Egypt kanalselskapet som stod for dagleg drift. I 1875 kjøpte Storbritannia 45 % av kanalselskapet og inngjekk ei avtale med Egypt om at selskapet skulle overførast til Egypt i 1968. I 1956 nasjonaliserte den egyptiske presidenten Gamal Abdel Nasser kanalen, noko som førte til Suezkrisa.

På grunn av det flate terrenget har kanalen ingen sluser slik at det salte havvatnet strøymer fritt gjennom kanalen. Tidvatn og ein liten skilnad i høgd mellom Middelhavet og Raudehavet skaper litt straum i kanalen.

## Sjå òg

* Panamakanalen

## Bakgrunnsstoff

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Suezkanalen**
# Krepsen sin vendekrins

Krepsen sin vendekrins.
**Krepsen sin vendekrins**, òg kalla **den nordlege vendekrinsen**, er ein av dei fem store parallellsirklane. Ved Krepsen sin vendekrins, 23° 26' 22" nord for ekvator, vil solen nå opp til senit ved sommarsolkverv, dvs. ca. 21. juni. Mellom Krepsen sin vendekrins og Steinbukken sin vendekrins er det ein kallar tropisk klima.

Lengda til breiddegradane ved vendekrinsane er 36 787,559 kilometer.

Den nordlege vendekrinsen passerer gjennom:

| Koordinatar | Land, territorium eller hav | Merknad |
| --- | --- | --- |
| ﻿ / ﻿ |  Algerie |  |
| ﻿ / ﻿ |  Niger |  |
| ﻿ / ﻿ |  Libya | Vendekrinsen rører det nordlegaste punktet i  Tsjad ved ﻿ / ﻿ |
| ﻿ / ﻿ |  Egypt | Vendekrinsen går gjennom Nassersjøen |
| ﻿ / ﻿ | Raudehavet |  |
| ﻿ / ﻿ |  Saudi-Arabia |  |
| ﻿ / ﻿ |  Dei sameinte arabiske emirata | Berre emiratet Abu Dhabi |
| ﻿ / ﻿ |  Oman |  |
| ﻿ / ﻿ | Indiahavet | Arabiahavet |
| ﻿ / ﻿ |  India | Statane Gujarat, Rajasthan, Madhya Pradesh, Chhattisgarh, Jharkhand og Vest-Bengal |
| ﻿ / ﻿ |  Bangladesh | Khulna, Dhaka og Chittagong |
| ﻿ / ﻿ |  India | Staten Tripura |
| ﻿ / ﻿ |  Bangladesh | Chittagong-divisjonen |
| ﻿ / ﻿ |  India | Staten Mizoram |
| ﻿ / ﻿ |  Myanmar | Chin-staten, Sagaing-divisjonen, Mandalay-divisjonen, Shan-staten |
| ﻿ / ﻿ |  Kina | Provinsane Yunnan (kring 7 km nord for grensa til ), Guangxi og Guangdong |
| ﻿ / ﻿ | Taiwansundet |  |
| ﻿ / ﻿ |  Taiwan | Chiayi fylke, Hualien fylke |
| ﻿ / ﻿ | Stillehavet | Passerer like sør for Necker Island på Hawaii i  |
| ﻿ / ﻿ |  Mexico | Staten Baja California Sur |
| ﻿ / ﻿ | Californiabukta |  |
| ﻿ / ﻿ |  Mexico | Statane Sinaloa, Durango, Zacatecas, San Luis Potosí, Nuevo León og Tamaulipas |
| ﻿ / ﻿ | Mexicogolfen |  |
| ﻿ / ﻿ | Atlanterhavet | Passerer gjennom Floridasundet og Nicholaskanalen Passerer like sør for Cay Sal Bank (Mal:BAH) Passerer gjennom Santarenkanalen og ut i det opne havet |
| ﻿ / ﻿ |  Bahamas | Exuma-øyane og Long Island |
| ﻿ / ﻿ | Atlanterhavet |  |
| ﻿ / ﻿ | Vest-Sahara |  |
| ﻿ / ﻿ |  Mauritania |  |
| ﻿ / ﻿ |  Mali |  |
| ﻿ / ﻿ |  Algerie |  |

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «Krepsens vendekrets» frå Wikipedia på bokmål, den 22. juni 2016.*