Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Štrpce

|  |
| --- |
| Štrpce |
| Штрпце • Shtërpcë |
| by |
|  Utsyn over Štrpce  |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  Flagg  |  Våpenskjold  |

 |
| Land |  Kosovo |
| Distrikt | Ferizaj |
| Koordinatar | ﻿ / ﻿ |
| Areal | 247 km² |
| Folketal |  10 771 (2024) |
| Provisorisk president | Dalibor Jevtić |
| Tidssone | CET (UTC+1) |
| Postnummer | 73000 |
| Retningsnummer | 383 (0) 29 |
| Bilnummer | 05 |
|  Štrpce ﻿ / ﻿ |
|  Kart som viser Štrpce.

 Kart som viser Štrpce.

 |
| **Wikimedia Commons:**  Štrpce |
| **Nettstad:**  kk.rks-gov.net/shterpce |

**Štrpce** (serbisk Штрпце, albansk *Shtërpcë*) er ein by og ein kommune i distriktet Ferizaj i Kosovo. Ved folketeljinga i 2024 hadde kommunen 10 771 innbyggjarar.

Den noverande kommunen Štrpce bygger på den tidlegare kommunen med same namn i distriktet Kosovo i den autonome regionen Kosovo og Metohija under serbisk styre.

Štrpce er ein av ti kommunar i Kosovo med serbisk fleirtal.

## Busetnader

Dei største busetnadene i kommunen var:

|  | Folketal 2011 | Folketal 2024 |
| --- | --- | --- |
| Štrpce | 1 265 | 2 431 |
| Brod | 1 680 | 1 375 |
| Sevcë | 176 | 1 192 |
| Brezovicë | 68 | 942 |
| Gotovushë | 445 | 892 |

## Referansar
# Lepenac

|  |
| --- |
| Lepenac |
| elv |
|  |
| Land |  Kosovo,  Nord-Makedonia |
| Nedslagsfelt | 770 km² |
| Lengd | 75 km |
| Kjelde | Fjella Kodža Balkan i Kosovo |
|  •  høgd | 1 820 moh. |
| Munning | Vardar ved Skopje i Nord-Makedonia |
|  •  høgd | 262 moh. |
|  Lepenac ﻿ / ﻿ |
| **Wikimedia Commons:**  Lepenac (river) |

**Lepenac** (serbisk skrift Лепенац, makedonsk Лепенец, albansk *Lepenc*) er ei elv i Kosovo og Nord-Makedonia med ei lengd på 75 km. Ho er ei av sideelvane til Vardar frå venstre.

## Sirinić

Lepenac spring ut frå Kodža Balkan-fjella aust for byen Prizren i ei høgd på 1 850 meter over havet. Ho renn austover mellom fjellet Žar i nord og nordsida av fjellet Šara i sør. Frå Šara mottar ho fleire småelvar, der *Suva reka* er den største. Vidare renn ho forbi landsbyane Sevtse og Jažintse, skistaden Brezovitsa og den litle byen og regionsenteret Štrptse.

Lepenac held fram mellom Šara frå sør og fjellet Nerodimka i nord ved landsbyane Donja Bitinja, Gotovuša, Brod og Doganović, der ho snur sørover og ut på sletta Veliko Kosovo.

## Veliko Kosovo og Kačanik

I fleire kilometer renn ho parallelt til elva Nerodimka og gjennom landsbyane Kovačevats og Bob. Ho mottar så elva Nerodimka frå venstre ved byen Kačanik, ved byrjinga av Kačanikravinen.

Ravinen er den smalaste delen av Lepnatsdalen og ligg mellom fjella Šara i vest og Skopska Crna Gora i aust. Ravinen er 23 km lang og er grave ut i kalkstein og skifer. Dei høgare delane av ravinen var ein gong utløpet frå ein innsjø som ikkje eksisterer lenger. Landsbyane Pustenik og Đeneral Janković ligg i ravinen. Etter Đeneral Janković vert Lepenac ei grenseelv mellom Kosovo og Nord-Makedonia før ho renn ut av ravinen etter landsbyen Sečište og inn i Nord-Makedonia etter 60 km.

## Skopjesenkinga

Dei siste 15 km renn Lepenac gjennom den låge Skopjesenkinga og like etter inn i storbyområdet rundt Skopje. Her mottar ho fleire sideelvar frå Skopska Crna Gora til venstre. Ho renn forbi ruinane av den antikke byen Scupi, men renn elles ikkje forbi nokre busetnader før ho går inn i dei nordlege forstadane til Skopje. Ho munnar ut i Vardar i bydelen Gjorče Petrov i ei høgd på 262 meter over havet.

## Kjenneteikn

Lepenac høyrer til Egearhavet sitt nedslagsfelt og har eit eige nedslagsfelt på 770 km² (695 km² i Kosovo, 75 km² i Nord-Makedonia). Elva kan ikkje nyttast til elvefart.

Elva har eit potensial for å utnyttast til vasskraftproduksjon, men vert verken nytta til dette formålet eller til kunstig vatning.

Lepenac var ein gong del av ein kunstig bifurkasjon då Nerodimka vart forbunde til både Lepenac og Sitnica via ein kanal, slik at nedslagsfelta til Egearhavet og Svartehavet så vart forbunde. Kanalen vart dekt til etter den andre verdskrigen.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «Lepenac» frå Wikipedia på engelsk, den 1. februar 2008.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*
* *Mala Prosvetina Enciklopedija*, Tredje opplag (1985); Prosveta; ISBN 86-07-00001-2
* Jovan Đ. Marković (1990): *Enciklopedijski geografski leksikon Jugoslavije*; Svjetlost-Sarajevo; ISBN 86-01-02651-6
# 10. august

**10. august** er den 222. dagen i den gregorianske kalenderen (223. under skotår). Det er 143 dagar att av året.

## Merkedag

### Nasjonaldagar og nasjonale flaggdagar

|  |  |
| --- | --- |
|  | Nasjonaldag i **Ecuador** til minne om det første kravet om sjølvstende frå Spania i 1809. |

### Religiøs helgedag

**Bevegelege heilagdagar som fell på 10. august i 2026:**

### Primstaven

* Larsok «*Larsvaka*», markert med ei rist, til minne om heilage Laurentius (Lars)

### Namnedag

|  |  |
| --- | --- |
| **Noreg** | Lorents, Lars og Lasse |
| **Sverige** | Lars |
| **Danmark** | Laurentius |

#### Helgendag i den katolske kyrkja

* Heilage Laurentius, diakon av Roma

## Hendingar

### Utlandet

* 1519: Oppdagingstida. Fem skip leia av Ferdinand Magellan la ut på jordomsegling frå Sevilla.
* 1680: Pueblo-opprøret. Fleire innfødde pueblofolk reiste seg mot spanske nykomarar.
* 1913: Andre balkankrigen tok slutt då delegatar frå Bulgaria, Romania, Serbia, Montenegro og Hellas skreiv under på Bucuresti-traktaten.
* 1990: Romsonden Magellan gjekk inn i bane rundt planeten Venus.

### Noreg

* 1899: Stiftinga av Viking FK.
* 1903: Osebergskipet blei funne i ein gravhaug i Vestfold.
* 1910: «Fram» la frå kai i Kristiansand, i retning Antarktis.
* 1918: Stiftinga av Hamarkameratene (Ham-kam).
* 1946: Stiftinga av Norges Bygdeungdomslag.

## Fødde

*Sjå òg Fødde den 10. august.*

* 1810: Camillo Cavour, italiensk statsleiar
* 1814: Ketil Motzfeldt, norsk embetsmann og politikar
* 1860: Vishnu Narayan Bhatkhande, indisk klassisk musikar og musikkteoretikar
* 1862: Jørgen Brunchorst, norsk botanikar og politikar
* 1884: Panait Istrati, rumensk forfattar
* 1912: Jorge Amado, brasiliansk forfattar
* 1913: Wolfgang Paul, tysk fysikar og nobelprisvinnar
* 1960: Antonio Banderas, spansk artist og skodespelar
* 1960: Nicoletta Braschi, italiensk skodespelar

## Døde

*Sjå òg Døde den 10. august.*

* 1806: Michael Haydn, austerriksk komponist
* 1980: Yahya Khan, pakistansk statsleiar
* 1988: Jan Magnus Bruheim, norsk forfattar
* 2002: Kristen Nygaard, norsk matematikar, programmerar og politikar
* 2010: Antonio Pettigrew, USA-amerikansk friidrettsutøvar

## Bakgrunnsstoff
# 31. desember

**31. desember** er den 365. og siste dagen i den gregorianske kalenderen (366. under skotår).

## Merkedag

Nyttårsfyrverkeri i Bratislava.
* Vestleg nyttår

### Nasjonaldagar og nasjonale flaggdagar

### Religiøs helgedag

**Bevegelege heilagdagar som fell på 31. desember i 2026:**

### Primstaven

* Nyttårsaftan, markert med hjul eller timeglas. Denne kvelden var trollskap ute, og ein skaut over husa for å halda det vekke.

### Namnedag

|  |  |
| --- | --- |
| **Noreg** | Sylfest, Sylvia og Sylvi |
| **Sverige** | Sylvester |
| **Danmark** | Sylvester |

#### Helgendag i den katolske kyrkja

* Pave Sylvester I

## Hendingar

### Utlandet

* 1596: Dei katolske landa godkjende Nederlanda som ein sjølvstendig stat.
* 1600: Dronning Elisabeth I av England gav det britiske austindiakompaniet handelsmonopol i India.
* 1981: Jerry Rawlings leia eit militærkupp i Ghana for andre gong, og blei ny president i landet.
* 1999: Boris Jeltsin gjekk av som russisk president.

### Noreg

* 1944: Gestapohovudkvarteret i Oslo, Victoria Terrasse, blei bomba. 77 sivile døydde.

## Fødde

Are Kalvø i 2009
*Sjå òg Fødde den 31. desember.*

* 1378: Alfonso de Borja, seinare pave Calixtus III
* 1491: Jacques Cartier, fransk oppdagar
* 1838: Jacob Aall Bonnevie, embetsmann og politikar
* 1869: Henri Matisse, fransk kunstmålar
* 1885: Olav Gullvåg, forfattar
* 1941: Sir Alex Ferguson, skotsk fotballtrenar
* 1969: Are Kalvø, norsk forfattar og humorist

## Døde

Pave Sylvester I
*Sjå òg Døde den 31. desember.*

* 192: Keisar Commodus av Romarriket, drepen
* 335: Pave Sylvester I
* 1691: Robert Boyle, irsk filosof og vitskapsmann
* 1719: John Flamsteed, britisk astronom
* 1865: Fredrika Bremer, svensk forfattar
* 1872: Aleksis Kivi, finsk forfattar
* 1877: Gustave Courbet, fransk målar, leiande innan den franske realismen
* 1882: Léon Gambetta, fransk statsmann
* 1974: Sverre Petterssen, norsk meteorolog
# Kosovo og Metohija

|  |
| --- |
| Kosovo og Metohija |
| Косово и Метохиja (serbisk) *Kosova dhe Metohia* (albansk) |
| provins |
|  |
| Land |  Serbia |
| Hovudstad |  Prishtina  |
| Areal | 10 939 km² |
| Folketal |  1 808 195 (2018) |
| Wikimedia | © OpenStreetMap Kosovo og Metohija ﻿ / ﻿ |
|  Kosovo og Metohija i Serbia

 Kosovo og Metohija i Serbia

 |
| **Wikimedia Commons:**  Kosovo |

**Kosovo og Metohija**, offisielt **Den autonome provinsen Kosovo og Metohija** var ein autonom provins i Serbia. Territoriet er *de facto* kontrollert av den delvis anerkjende staten Kosovo, noko Serbia ikkje aksepterer.

Serbiske distrikt i Kosovo og Metohija.
Provinsen omfatta dei serbiske distrikta:

* Distriktet Kosovo
* Distriktet Kosovo-Pomoravlje
* Distriktet Kosovska Mitrovica
* Distriktet Peć
* Distriktet Prizren

Kosovo og Metohija er offisielt ein av fem statistiske regionar i Serbia, men er ikkje i bruk i serbisk statistikk. Regionane har ingen administrativ funksjon.

## Merknader

## Referansar
# Heraldikk

Våpenskjold for Det tysk-romerske riket og medlemslanda i riket, frå 1510.
**Heraldikk** er fagområdet for våpenskjold, også kalla våpen, våpenmerke og skjoldmerke. Innhald, tyding og område for heraldikken kan vera forskjellig på ulike stader og til ulike tider, men dei har gjerne også fellestrekk: Våpenskjold inngår i eit system der våpena er brukte som faste kjenneteikn for eigarane. Dei har bestemte fargar og figurar som til vanleg blir attgjeven innanfor ei skjoldforma innraming.

Eit system med desse grunntrekka blei teke i bruk i fransktalande område i Vest-Europa, på siste halvdel av 1100-talet, og spreidde seg raskt vidare til andre land i Europa. Seinare har heraldikken blitt utbreidd vidare til andre verdsdelar og blitt brukt i mellom anna riksvåpen, kommunevåpen og såkalla kommunistisk heraldikk. Japan har eit eige heraldisk system av kjenneteikn kalla *mon*.

## Kjelder

* Cappelen, Hans (21. april 2016), «Heraldikk», *Store norske leksikon*
# 25. juni

**25. juni** er den 176. dagen i den gregorianske kalenderen (177. under skotår). Det er 189 dagar att av året.

## Merkedag

### Nasjonaldagar og nasjonale flaggdagar

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|  | Nasjonaldag i Kroatia |  | Nasjonaldag i Mosambik |
|  | Nasjonaldag i Slovenia |

### Religiøs helgedag

**Bevegelege heilagdagar som fell på 25. juni i 2026:**

### Namnedag

|  |  |
| --- | --- |
| **Noreg** | Jørund og Jorunn |
| **Sverige** | David og Salomon |
| **Danmark** | Prosper |

## Hendingar

### Utlandet

* 1950: Koreakrigen braut ut då Nord-Korea gjekk til åtak på Sør-Korea.
* 1991: Jugoslavia-krigane tok til då Kroatia og Slovenia erklærte sjølvstende frå Jugoslavia.

### Noreg

* 1945: Ei samlingsregjering leia av Einar Gerharden vart utnemnd, mellom andre med landets fyrste kvinnelege statstråd, Kirsten Hansteen.
* 1952: Stortinget vedtok at Noreg skulle slutte seg til Nordisk Råd.

## Fødde

Therese Johaug i 2012
*Sjå òg Fødde den 25. juni.*

* 1900: Lord Mountbatten, britisk admiral
* 1903: Eric Blair, kjend som George Orwell, britisk forfattar
* 1917: Nils Karlsson, svensk langrennsløpar
* 1926: Ingeborg Bachmann, tysk forfattar
* 1945: Carly Simon, musikar frå USA
* 1952: Radka Toneff, norsk songar
* 1975: Vladimir Kramnik, russisk sjakkspelar
* 1981: Simon Ammann, sveitsisk skihoppar
* 1988: Therese Johaug, langrennsløpar

## Døde

Michael Jackson i 1997
*Sjå òg Døde den 25. juni.*

* 1671: Giovanni Battista Riccioli, italiensk astronom
* 1767: Georg Philipp Telemann, tysk toneskapar
* 1876: George Armstrong Custer, amerikansk militær, under slaget ved Little Bighorn
* 1912: Lawrence Alma-Tadema, britisk målar
* 1973: Aron Gurwitsch, tysk filosof
* 1997: Jacques-Yves Cousteau, fransk oseanograf
* 2004: Carl Fredrik Wisløff, norsk teolog
* 2009: Michael Jackson, USA-amerikansk songar og toneskapar
# 22. juni

**22. juni** er den 173. dagen i den gregorianske kalenderen (174. under skotår). Det er 192 dagar att av året.

## Merkedag

### Nasjonaldagar og nasjonale flaggdagar

### Religiøs helgedag

**Bevegelege heilagdagar som fell på 22. juni i 2026:**

### Namnedag

|  |  |
| --- | --- |
| **Noreg** | Håkon og Maud |
| **Sverige** | Paulina og Paula |
| **Danmark** | *10.000 martyrer* |

## Hendingar

### Utlandet

* 1815: Napoleon abdiserte for andre gong etter å ha vore keisar av Frankrike i hundre dagar.
* 1941: Andre verdskrigen. Tyskland invaderte Sovjetunionen.
* 1969: Storbrann på Cuyahoga-elva i USA.

### Noreg

* 1534: «Grevefeiden» braut ut i Danmark då grev Christoffer af Oldenburg sette i land 1 500 soldatar ved Hvidøre.
* 1906: Kong Haakon VII vart krona i Nidarosdomen.
* 1958: Kong Olav V vart signa i Nidarosdomen.
* 1991: Lerum opna brusfabrikk i den gamle Drægni-fabrikken på Hermansverk.

## Fødde

*Sjå òg Fødde den 22. juni.*

* 1757: George Vancouver, britisk oppdagar
* 1805: Giuseppe Mazzini, italiensk politikar og revolusjonær
* 1871: Johan Anker, norsk ingeniør
* 1897: Norbert Elias, tysk-britisk sosiolog
* 1898: Erich Maria Remarque, tysk forfattar
* 1906: Billy Wilder, austerriksk-amerikansk filmmakar
* 1942: Laila Freivalds, svensk politikar
* 1949: Meryl Streep, amerikansk skodespelar
* 1962: Øystein Orten, norsk forfattar
* 1964: Dan Brown, amerikansk forfattar
* 1982: Trond Fredrik Ludvigsen, norsk fotballspelar

## Døde

*Sjå òg Døde den 22. juni.*

* 431: Paulinus av Nola, romersk diktar
* 1276: Pave Innocens V
* 1429: Ghiyath al-Kasji, persisk astronom og matematikar
* 1913: Rasmus Steinsvik, norsk journalist
* 1925: Felix Klein, tysk matematikar
* 1969: Judy Garland, USA-amerikansk skodespelar og songar
* 1975: Per Wahlöö, svensk forfattar
* 1987: Fred Astaire, USA-amerikansk skodespelar
# Keir Starmer

|  |
| --- |
| Keir Starmer |
|  |
|  |
| Fødd | 2. september 1962 (63 år) Southwark |
| Statsborgar av | Storbritannia |
| Parti | Det britiske arbeidarpartiet |
| Religion | ateisme |
| Yrke | Skrankeadvokat, politikar, jurist |
| Institusjonar | Crown Prosecution Service Doughty Street Chambers |
| Utdanna ved | University of Leeds St Edmund Hall Reigate Grammar School |
| Mor | Josephine Anne Baker |
| Far | Rodney Starmer |
| Ektefelle | Victoria Starmer |
| Alle verv | * Medlem av Storbritannias 57. parlament (2017–2019)
* Medlem av Storbritannias 56. parlament (2015–2017)
* Medlem av Storbritannias 58. parlament (2019–2024)
* opposisjonsleder (2020–2024)
* Leader of the Labour Party (2020–)
* Shadow Secretary of State for Exiting the European Union (2016–2020)
* Shadow Minister for Immigration (2015–2016)
* Medlem av Storbritannias 59. parlament (2024–)
* britisk statsminister (2024–)
* Medlem av Det kongelige råd (2017–)
* Director of Public Prosecutions (2008–2013)
* First Lord of the Treasury (2024–)
* Minister for the Union (2024–)
* Minister for the Civil Service
 |

**Keir Rodney Starmer** (fødd 2. september 1962) er ein britisk politikar og advokat som er statsminister i Storbritannia sidan 5. juli 2024.

Etter å ha fått advokatbevilling på 1900-talet arbeidde Starmer som forsvarar, med spesialisering i menneskerettar. Han blei utnemnd til Queen’s Counsel (QC) i 2002. Starmer var direktør i påtalestyresmakta for England og Wales, Crown Prosecution Service, frå 2008 til 2013. Han blei utnemnd til Knight Commander av Order of the Bath (KCB) i 2014 for tenester til juss og kriminalomsorg.

Starmer blei vald inn i Underhuset i 2015. Han blei tatt i eid som medlem av Privy Council den 19. juli 2017. Han blei leiar for Det britiske arbeidarpartiet den 4. april 2020.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «Keir Starmer» frå Wikipedia på bokmål, den 5. juli 2024.*

## Bakgrunnsstoff

 Commons har multimedium som gjeld: **Keir Starmer Offisiell nettstad
# 21. juni

**21. juni** er den 172. dagen i den gregorianske kalenderen (173. under skotår). Det er 193 dagar att av året.

Minnesmerke for Slaget om Solférino, som fann stad den 21. juni.
## Merkedag

* Humanistar feirar Verdshumanistdagen.

### Nasjonaldagar og nasjonale flaggdagar

|  |  |
| --- | --- |
|  | Nasjonaldag på **Grønland** |

### Religiøs helgedag

**Bevegelege heilagdagar som fell på 21. juni i 2026:**

### Namnedag

|  |  |
| --- | --- |
| **Noreg** | Agnar og Annar |
| **Sverige** | Alf og Alvar |
| **Danmark** | Albanus |

## Hendingar

### Utlandet

* 1859: Den fransk-austerrikske krigen: Slaget om Solférino, som Henri Dunant var vitne til, førte til utviklinga av Genevekonvensjonen og Raudekrossen.
* 1940: Andre verdskrigen. Frankrike overgav seg til Tyskland
* 1945: Andre verdskrigen. Avsluttinga av slaget om Okinawa.

### Noreg

* 1920: Otto Bahr Halvorsen blei statsminister

## Fødde

Ray Davies er fødd 1944
*Sjå òg Fødde den 21. juni.*

* 1732: Johann Christoph Friedrich Bach, tysk komponist
* 1886: Olav Sletto, norsk forfattar
* 1905: Jean-Paul Sartre, fransk filosof
* 1908: Erik Brofoss, økonom og politikar
* 1944: Ray Davies, britisk musikar og komponist
* 1946: Trond Kirkvaag, norsk komikar
* 1948: Inge Myrvoll, norsk politikar
* 1953: Benazir Bhutto, pakistansk statsminister
* 1962: Viktor Tsoj, russisk rockemusikar og skodespelar
* 1982: prins William av Wales, british tronarving

## Døde

*Sjå òg Døde den 21. juni.*

* 1359: Kong Erik Magnusson av Sverige
* 1377: Kong Edvard III av England
* 1527: Niccolò Machiavelli, italiensk stasmann og forfattar
* 1734: Marie-Joseph Angélique, portugisisk-fødd slave
* 1874: Anders Jonas Ångström, svensk fysikar
* 1914: Bertha von Suttner, austerriksk pasifist og nobelprisvinnar
* 1925: Lars Kinsarvik, norsk målar
* 1940: Sam Eyde, norsk industrileiar
* 1965: Kay Fisker, dansk arkitekt
* 1970: Sukarno, indonesisk president
* 1985: Tage Erlander, svensk statsminister
# Stråledyr

|  |
| --- |
| **Stråledyr** |
|  |
| **Systematikk** |
| **Infrarike:** | Rhizaria |
| **Rekkje:** | **Stråledyr** Radiolaria Cavalier-Smith, 1987 |

**Stråledyr** eller **radiolariar** (Radozoa) er ei gruppe av eincella organismar (protistar).

Dei lever som dyreplankton i havet og har skal som består av silisiumdioksid. Når dei døyr, søkk skala ned på havbotnen. Store område er dekte av slike skal. Nye artar med annleis skal oppstår regelmessig, og radiolariar er kjende heilt tilbake til byrjinga av kambrium. Stråledyr er derfor viktige leiefossil.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «Radiolarier» frå Wikipedia på bokmål, den 16. januar 2024.*

## Bakgrunnsstoff

* (en) *Stråledyr* – oversikt og omtale av artane i WORMS-databasen
* (en) *Stråledyr* i Encyclopedia of Life
* (en) *Stråledyr* hos Fossilworks
* (en) *Stråledyr* hos ITIS
* (en) *Kategori:Radiolaria* – bilete, video eller lyd på Wikimedia Commons
* *Radiolaria* – detaljert informasjon på Wikispecies
# Nupedia

Nupedias logo
**Nupedia** var eit nettbasert oppslagsverk med artiklar lisensiert som offentleg eigedom. Nupedia var tilgjengeleg frå mars 2000 til september 2003. Nupedia er mest kjent fordi det var ein forløpar til Wikipedia.

Nupedia vart skrive av nokre få ekspertar og var dermed ikkje ein wiki. Artiklane som vart publisert måtte først gjennom ein omfattande kvalitetskontroll. Berre 25 artiklar vart godkjende i heile Nupedias levetid.

## Sjå òg

* Citizendium

## Kjelder

* Nupedia Arkivert 2019-10-18 ved Wayback Machine.
* Omsett frå Wikipedia på bokmål, innhenta måndag 26. april 2010, klokka 09:13.

### Referanser
# Taiwan

*Denne artikkelen handlar om staten. For øya, sjå øya Taiwan.*

| 中華民國 Zhōnghuá Mínguó
(norsk: Republikken Kina, taiwansk) |
| --- |
|

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Flagg | Riksvåpen |

 |

 |
| **Nasjonalsong** | «Folket sine tre prinsipp» |
|  |
| **Offisielle språk** | Mandarinkinesisk |
| **Hovudstad** | Taipei (*de facto*) Nanjing (*de jure*) |
| **Styresett** President Statsminister | Republikk Lai Ching-te Cho Jung-tai |
| **Flatevidd**  – Totalt  – Andel vatn |   35 980 km² (136.) 2,8 % |
| **Folketal**  – Estimert (2017)  – Tettleik |   23 508 428 (53.) 653,4 /km² (10.) |
| **Sjølvstende**   - Erklært   - Respektert | Frå Wuchang-opprøret 10. oktober 1911 1. januar 1912 |
| **Nasjonaldag** | 10. oktober |
| **BNP**  – Totalt (2005)  – Per innbyggjar |   629 858 mill. USD (17.) 27 122 USD (23.) |
| **Valuta** | Ny taiwansk dollar |
| **Tidssone** | UTC +8 |
| **Telefonkode** | +886 |
| **Toppnivådomene** | .tw

  |

**Republikken Kina**, kinesisk *Zhōnghuá Mínguó*, i dag oftast omtalt som **Taiwan**, er ein stat som omfattar øya Taiwan i Stillehavet og nokre mindre øyar, blant dei Pescadorerna, Jinmen og Mazu. Republikken Kina gjer også krav på det kinesiske fastlandet, som sidan 1949 har vore kontrollert av Folkerepublikken Kina. Om lag 22 millionar innbyggjarar bur på Taiwan som er kontrollert av Republikken Kina.

Den provisoriske hovudstaden til Republikken Kina er Taipei, og regjeringa har hatt sete her sidan 1949. Offisielt vert byen Nanjing på fastlandet, som no er ein del av Folkerepublikken Kina, rekna som hovudstaden.

Republikken Kina vart grunnlagd etter at keisardømet fall i 1911. Nasjonalistregeringa Guomindang kontrollerte det meste av Kina fram til 1949. Etter ein langvarig krig fekk dei kinesiske kommunistane kontrollen over det meste av Kina. Guomindang-regjeringa under leiing av Jiang Jieshi flykta då til øya Taiwan. Republikken Kina gjer krav på å representere heile Kina, og styret der var internasjonalt godkjent som lovleg representant for Kina heilt fram til 1971, då republikken mista Kina sin plass i SN til fordel for Folkerepublikken Kina.

Korkje regimet i Beijing på fastlandet eller Guomindang-partiet på Taiwan godtek at Taiwan er ein eigen stat, og begge gjer krav på å representere heile Kina. Andre taiwanesarar vil heller at Taiwan skal vere eit sjølvstendig Taiwan, men ikkje gjere krav på å representere heile Kina, slik namnet «Republikken Kina» framleis er eit tydeleg signal om.

Kart over Republikken Kina
## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

 Commons har multimedium som gjeld: **Taiwan Offisiell nettstad
# Den neotropiske regionen

Kart over den neotropiske regionen.
**Den neotropiske regionen** eller **neotropis** er ein av dei åtte regionane kloten vert delt opp i innanfor biogeografien. Han omfattar Sør- og Mellom-Amerika, dei karibiske øyene og sørspissen av Florida, og er den regionen som har dei største områda med tropisk regnskog. I tillegg har området store areal med fjell og stepper.

Mellom plantane som opphavleg kjem herfrå kan me nemna poteten og tomaten. Den endemiske faunaen inkluderer gomlarar (maurslukarar, beltedyr og dovendyr), vestaper, marsvinliknande gnagarar og pungrotter.

## Bakgrunnsstoff

 Commons har multimedium som gjeld: **Den neotropiske regionen**
# Tidssignal

Desse automatiske signalklokkene vart synkroniserte ved hjelp av telegrafi i 1905 før radioen spreidde om seg.
Eit **tidssignal** er eit synleg, høyrbart, mekanisk eller elektronisk signal som vert nytta som til kontroll av ur. Kyrkjeklokker eller stemmer annonserte tid for bøn, og dette vart avløyst av automatisk klokkeklang i offentlege klokker. Høyrbare signal har avgrensa rekkjvidd. Travle hamner nytta synglege signal, til dømes ei fallande kule, slik at sjømenn kunne sjekke kronometra nytta innan sjøfart. Då den elektriske telegrafen kom til, vart det tidssignal vidstrekte og presise frå sentrale observatorium. Jernbanen var av dei første kundane for tidssignal, som gjorde at dei kunne synkronisere drifta over store geografiske område. Spesialbygde radiosendarar sender tidssignal som automatisk synkroniserer klokker og kommersielle kringkastarar nyttar framleis tidssignal i programma sine. I dag er GPS-signal nytta til å presist fordele tidssignal over det meste av verda.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «Time signal» frå Wikipedia på engelsk, den 12. juli 2016.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*
* Downing, Michael, *Spring Forward: The Annual Madness of Daylight Saving Time* (Shoemaker and Hoard, 2005) ISBN 1-59376-053-1