Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Korea

Plasseringa av Korea i verda.
**Korea** (koreansk *Daehan*, *Hanguk* eller *Chosŏn*) er ein region i Aust-Asia som hovudsakleg omfattar den koreanske halvøya mellom Japanhavet og Gulehavet.
Her har den gamle koreanske sivilisasjonen halde til som frå år 668 var samla i ein stat. I 1948 blei han delt inn i Nord-Korea (Den demokratiske folkerepublikken Korea) og Sør-Korea (Republikken Korea).

Korea er for det meste folkesett av ei homogen etnisk folkegruppe, koreanarar, som snakkar eit eige språk, koreansk, og brukar sitt eige alfabet, hangul.
Den geografiske plasseringa mellom Kina og Japan har vore viktig for området, og desse to landene har hatt vekslande innverknad på regionen.

Korea blir kalla *Hanguk* (한국) i Sør-Korea og *Chosŏn* (조선) i Nord-Korea. Namnet «Korea» kjem frå Goryeo-perioden (Koryŏ, 고려) og er avleidd av namnet på det tidlegare kongedømmt Goguryeo (Koguryŏ, 고구려). *Chosŏn* kjem frå Joseon-dynastiet som herska over landet frå 1392. I 1897 blei landet omdøypt til *Daehan Jeguk* (대한제국, 大韓帝國, bokstaveleg 'Det store han-riket'. Dette viser til Samhan, ein tidleg konføderasjon av tre koreanske grupper.

## Kjelder

Fotnotar
# 30. juni

**30. juni** er den 181. dagen i den gregorianske kalenderen (182. under skotår). Det er 184 dagar att av året.

## Merkedag

### Nasjonaldagar og nasjonale flaggdagar

|  |  |
| --- | --- |
|  | Nasjonaldag i **Kongo (Kinshasa)** |

### Religiøs helgedag

**Bevegelege heilagdagar som fell på 30. juni i 2026:**

### Namnedag

|  |  |
| --- | --- |
| **Noreg** | Solbjørg og Solgunn |
| **Sverige** | Elof og Leif |
| **Danmark** | Lucina |

## Hendingar

### Utlandet

* 1908: Tunguskahendinga i Sibir.
* 1934: Dei lange knivars natt i Tyskland. Fleire titals påståtte opposisjonelle blei drepne av Hitler sine styrkar.
* 1936: Haile Selassie av Etiopia bad Folkeforbundet om hjelp mot den italienske invasjonen.
* 1960: Zaïre (no *Den demokratiske republikken Kongo*) fekk sjølvstende.
* 1971: Tre sovjetrussiske kosmonautar døydde før Soyuz 1 landa i Kasakhstan.
* 1980: Vigdis Finnbogadottir blei verdas første folkevalde kvinnelege president, på Island.

### Noreg

* 1815: Den norske høgsteretten kom med si første kjenning.
* 1970: Kvernberget flyplass vart opna av kronprins Harald.

## Fødde

*Sjå òg Fødde den 30. juni.*

* 1470: Karl VIII av Frankrike
* 1685: John Gay, engelsk diktar
* 1817: Joseph Dalton Hooker, britisk botanikar
* 1911: Czesław Miłosz, polsk forfattar og nobelprisvinnar
* 1921: Gunvor Hofmo, norsk diktar
* 1962: Lars Lillo-Stenberg, norsk musikar
* 1985: Michael Phelps, USA-amerikansk symjar

## Døde

*Sjå òg Døde den 30. juni.*

* 1857: Alcide d'Orbigny, fransk naturforskar
* 1934: Dei lange knivars natt. Mellom dei drepne var:
	+ Kurt von Schleicher, tysk kanslar
	+ Gregor Strasser, tidlegare nazipolitikar
	+ Gustav Ritter von Kahr, førsteminister i Bayern
	+ Karl Ernst, SA-leiar
	+ Erich Klausener, katolsk politikar
* 1949: Hans Seland, norsk forfattar
* 1953: Elsa Beskow, svensk forfattar og biletkunstnar
* 1987: Torborg Nedreaas, norsk forfattar

## Bakgrunnsstoff

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **30. juni**
# Leksikon

Leksikon i fleire bind.
Eit **leksikon** (frå gresk λέξικον ‘ordsamling’) er oftast eit større oppslagsverk med meir eller mindre omfattande utgreiingar.
*Historia naturalis* (ca. år 70) av Plinius den eldre blir ofte rekna som det fyrste leksikonet.

### Leksikon i lingvistikken

I lingvistikken er «leksikon» den samla mengda av ordstammar og avleiingsformer i eit språk.

## Nynorske leksikon

* *Norsk Allkunnebok*, 10 band, 1948-1964
* *Pax leksikon* (både nynorsk og bokmål), 1976
* *Hermes leksikon*, 1979-1980
* *Nynorsk leksikon*, 2 band, 1987
* *Wikipedia - Det frie oppslagsverket*, på nynorsk sedan 2004
* Nynorsk nettleksikon, planlagt 2009-2013

## Kjende skandinaviske leksikon

* *Aschehoug og Gyldendals Store Norske Leksikon* (nb.)
* *Bra Böckers Lexikon* (sv.)
* *Arbeidernes Leksikon*
* *Caplex* (nb.)
* *Lademanns leksikon* (da.)
* *Nationalencyklopedin* (sv., 1989-1996)
* *Nordisk familjebok* (sv., 4 utgåver 1876-1957)
* *Salmonsens konversationsleksikon* (da.)
* *Den store danske encyklopædi* (da.)
* *Svensk uppslagsbok* (sv.)
* *Uppslagsverk A-Ö* (sv., ved Alf Henriksson)
* **Wikipedia** (fleire språk, sidan 2001)

## Spesialiserte leksika

* *Cappelens musikkleksikon*
* *Norsk biografisk leksikon*
# Dovendyr

|  |
| --- |
| **Dovendyr** |
|  |
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Dyr Animalia |
| **Rekkje:** | Ryggstrengdyr Chordata |
| **Underrekkje:** | Virveldyr Vertebrata |
| **Klasse:** | Pattedyr Mammalia |
| **Infraklasse:** | Placentale pattedyr Placentalia |
| **Overorden:** | Xenarthra |
| **Orden:** | Pilosa |
| **Underorden:** | **Dovendyr** Folivora Delsuc, Catzéflis, Stanhope & Douzery, 2001 |

**Dovendyr** (*Folivora*) er nattaktive pattedyr i ordenen gomlarar som høyrer heime i urskogane i Sør- og Mellom-Amerika. Dei er i nær slekt med maurslukarar og beltedyr, men liknar ikkje i utsjånad.

Underordenen dovendyr omfattar 16 nolevande artar som er fordelte på to familiar, tofingra dovendyr (*Megalonychidae*) og trefingra dovendyr (*Bradypodidae*). Dessutan fanst det fleire kjempedovendyr som i dag er utdøydde.

## Skildring

Dovendyra vert 58–70 cm lange og veg 4–9 kg. Dei har ein lang hals med eit lite, rundt hovud med små auge. Øyra ligg skjult i den tette pelsen. Dei er tredyr som kryp seint fram langs greinene, hengande etter klørne med ryggen ned, og dei lever av unge skot, blad og frukter På bakken rører dovendyr seg dårleg.

Framlemmene er lenger enn dei bakre, og dette er særleg tydeleg hjå dei trefingra dovendyra. Som namna på familiane viser til, skil dei seg frå kvarandre gjennom ulikt tal på fingrar. På baklemmene har alle dovendyr tre tær. Dei 8–10 cm lange klørne er krokforma, slik at dei kan hengje seg fast opp-ned i høge tre. Pelsen til dovendyra, som omfattar tørre, grove dekkhår over korte ullhår, veks frå magen mot ryggen, slik at regnvatn lettare renn av. Halen er berre ein liten stump eller ikkje synleg.

I motsetnad til andre pattedyr har trefingra dovendyr ni halsvirvlar i staden for sju. Dermed kan dei snu hovudet opp til 270°. Dovendyr har ikkje galleblære.

Amerikanske kjempedovendyr, mellom anna i slektene *Megatherium* og *Megalonyx*, som døydde ut for om lag 10 000 år sidan vart nesten like store som elefantane er i dag. Dei levde på bakken og var planteetarar. Moglegvis vart dei jaga og utrydda av dei fyrste menneska som busette seg på det amerikanske kontinentet.

## Kjelder

### Litteratur

*The New Encyclopedia of Mammals* av D. McDonald (Oxford University Press, 2001).

### Nettstader

* «Sengångare» på Wikipedia på svensk, innhenta 15. april 2010.
* «Dovendyr» av Eivind Østbye hjå Store norske leksikon, innhenta 15. april 2010.

### Referansar

## Bakgrunnsstoff

* (en) *dovendyr* i Catalogue of Life
* (en) *dovendyr* i Encyclopedia of Life
* (en) *dovendyr* hos ITIS
* (en) *dovendyr* hos NCBI
* (en) *Kategori:Folivora* – bilete, video eller lyd på Wikimedia Commons
* (en) *Folivora* – galleri av bilete, video eller lyd på Wikimedia Commons
* *Folivora* – detaljert informasjon på Wikispecies