Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Hertug

Henri II av Lorraine, hertug av Guise på 1600-talet.
**Hertug** (frå mellomnedertysk *hertoch*, femininum *hertuginne*) var opphavleg ein vald hærførar, og er i dag ein tittel for somme av dei høgaste europeiske adelsmenn eller mannlege medlemmar av kongehus, ofte knytt til eit hertugdøme, men denne tilknytinga er gjerne berre i namnet. Tittelen finst også som storhertug eller som erkehertug.

Somme hertug-familiar var suverene fyrstar, dvs. at dei herska over ein stat kalla eit hertugdømme. Andre hertug-familiar hadde ikkje ei slik sjølvstendig stilling, men hadde fått hertugtittelen som ein adelstittel frå ein fyrste.

Dei få norske hertugane var Skule Bårdsson og Håkon V Magnusson, den siste i tida før han blei konge.

I Sverige har prinsar tittelen hertug over eit landskap. Prins Carl Philip er hertug av Värmland.

Det finst rangkrone for hertug, men utforminga av rangkrona varierer med dei ulike landa og tidsperiodane.

## Sjå også

* Monark
* Hertuginne

## Bakgrunnsstoff

 Commons har multimedium som gjeld: **Hertug**
# Kinas kommunistparti

|  |
| --- |
| Kinas kommunistparti |
|  |
|  |
|  |
| Moderparti | ingen |
| Land | Folkerepublikken Kina |
| Forkorting | KKP |
| Partileiar(ar) | Hu Jintao |
| Grunnleggjarar | Chen Duxiu |
| Grunnlagt | 23. juli 1921 |
| Medlemstal | 95 148 000 (5. juni 2021) |
| Ideologi | sosialisme med kinesiske særtrekk, gjenforening av Kina, sosialistisk patriotisme, kommunisme, Xi Jinping tanker, Vitenskapelig syn på utvikling, De tre representasjonene, Dengisme  |
| Slagord | 为人民服务 |

**Kinas kommunistparti** (KKP) er det styrande politiske partiet i Folkerepublikken Kina. Partiet blei stifta i mai 1920. Med sovjetisk støtte freista det få innverknad i Kina. Det kjempa mot Kuomintang (Kinas nasjonale folkeparti) i den kinesiske borgarkrigen, som enda med at kommunistane vann. Med meir enn 70 millionar medlemer er partiet det største i verda.

Frå 1960-talet og fram til Mao Zedong døydde var KKP ei vesentleg inspirasjonskjelde for delar av den internasjonale kommunismen. Partiet utvikla ein politikk og eit sett med idéar kjende som maoisme, som på 1960- og 1970-talet representerte ei grein av kommunisme som var i opposisjon til det sovjetiske kommunismen slik denne blei etter Josef Stalin døydde og Nikita Khrustsjov tok over. Viktige element i maoismen kom til uttrykk i dei store kampanjane kjende som Det store spranget og Kulturrevolusjonen, og i persondyrkinga av Mao.

Etter Mao døydde i 1976 og Deng Xiaoping tok over makta, gjekk partiet i retning av det dei kalla «kommunisme med kinesiske kjenneteikn», som endra den kinesiske ideologien i retning av ein meir open marknadsøkonomi.

Ingen leiarar av Kina har sidan Mao hatt den same graden av personkult omkring seg.

I dag søkjer mange kinesarar med vidaregåande utdanning om opptak i KKP. Mange meiner at dette heng saman med økonomiske fordelar knytte til medlemskapen. Også bedriftsleiarar i dag velkomne i partiet.

KKP støttar framleis ein eittparti-stat.

Mange observatørar meiner at partiet i stigande grad legitimerer sitt eige leiarskap med nasjonalisme framfor med marxisme.

## Kjelder

* *Delar av denne artikkelen bygger på «Communist Party of China» frå Wikipedia på engelsk, den 9. oktober 2010.*

* *Denne artikkelen bygger på «Kinas kommunistiske parti» frå Wikipedia på dansk, den 11. oktober 2007.*
# Golf

*Denne artikkelen handlar om idretten. For andre tydingar av oppslagsordet, sjå Golf (fleirtyding).*
Tiger Woods slår eit slag
**Golf** er ein utandørsidrett der enkeltspelarar eller lag slår ein liten ball i hòl med ulike typar køller. I golfreglane blir idretten definert som 'å spele ein ball med ei kølle frå utslagsstaden ned i hòlet med eit slag eller fleire påfølgjande slag i samsvar med reglane'.

Golf oppstod truleg i Skottland og har vore spelt i fleire hundre år på Dei britiske øyane. Sjølv om golf av nokre blir rekna som ein fritidsaktivitet helst for rike, blir spelet stadig meir populært og talet på spelarar veks i store delar av verda. I Noreg er over 119 000 spelarar medlem av Norges Golfforbund. Dette blir ein gjennom medlemskap i ein norsk golfklubb. Det blir kravd medlemskap for å kunna spela på dei aller fleste av dei norske banane.

## Spelet

Ein golfrunde består i å spele eit tal hòl, vanlegvis 18, på færrast slag råd. Å spele eit hòl består i å slå ein ball frå utslagsstaden (eit område avsett for å slå det første slaget på hòlet), og å halde fram med å slå ballen til den ligg i hòlet. Når ballen er på «greenen» (puttinggreenen – eit område med ekstra kortklipt gras) går ein over til å slå ballen langs bakken («putting»). Målet om å slå ballen i hòlet ved å bruke så få slag som mogleg blir gjort vanskelegare med diverse hinder, som «bunkerar» (sandhinder) og vasshinder.

Konkurransegolf kan spelast på ei rekke forskjellige måtar av både enkeltspelarar eller lag. Poengberekninga kan skje som slagspel («stroke play») eller matchspel («match play»). I slagspel tel ein kor mange slag som blir brukt på heile runden eller turneringa, og spelaren med færrast slag totalt blir vinnaren. I matchspel spelar ein om kvar enkelt hòl, og den som avsluttar hòlet med færrast slag, vinn hòlet.

Til forskjell frå mange andre sportsgreiner, blir golf for det meste spelt utan overoppsyn av ein dommar. Spelet avheng av at den enkelte viser omsyn til andre spelarar og følgjer reglane. Som det står i golfreglane: 'Alle spelarar bør oppføre seg på ein disiplinert måte, alltid vise høflegheit og ei god sportsånd, utan omsyn til kor konkurranseinnstilte dei måtte vere. Det er ånda i golfspelet'.

## Bakgrunnsstoff

* Offisielle golfreglar på norsk
* Decisions on the rules of golf
* Norges Golfforbund
* Kina eller Skottland først med golf? frå golf.no Arkivert 2006-04-02 ved Wayback Machine.
# Blåseinstrument

Mann med *ciaramella* eller *piffero*, eit italiensk blåseinstrument med to røyrblad.
Første sats frå Liten symfoni for ni blåsarar (Opus 216, 1885) av Charles Gounod. Blåseinstrumenta er fløyte, to oboar, to klarinettar, to valthorn og to fagottar.
Erke
**Blåseinstrument** er ei gruppe musikkinstrument der ein lagar lyd ved å blåsa luft gjennom instrumentet. I Hornbostel-Sachs-systemet er blåseinstrument klassifiserte som aerofonar.

Blåseinstrument lagar lyd ved at ein får ein luftmasse til å vibrera i ein resonator. Dette kan gjerast ved at ein bles inn i eller forbi eit munnstykke med hòl i ein ende av instrumentet. Kva tone ein får er avhengig av lengda eller volumet til luftmassen, og kan endrast ved hjelp av fingerhòl, klaffar, ventilar og liknande i resonatoren eller gjennom korleis ein bles. Blåsemåte, resonatorfom og speleteknikk påverkar alle klangen frå instrumentet.

## Inndeling

I samband med vestleg orkestertradisjon deler ein gjerne blåseinstrument inn i to undergrupper: Treblåseinstrument som tradisjonelt er blitt laga av tre, som fløyte, klarinett, obo, saksofon og fagott; og messingblåseinstrument som tradisjonelt er blitt laga av messing, som trompet, trombone, valthorn og tuba. Denne inndelinga dekkjer ikkje alle blåseinstrument, som instrument laga av horn eller leire, og kan vera misvisande i høve til utforminga av moderne instrument.

Ein annan måte å skilja treblåse- og messingblåseinstrument går ut på at ein skapar lyd i førstnemnde ved å blåsa mot ein skarp kant (som i blikkfløyte og blokkfløyte), røyrblad (som i klarinett og obo) eller over eit hòl (som tverrfløyte eller ei flaske/krukke), medan ein i sistnemnde skapar luftvibrasjonen ved at leppene vibrerer mot ein tubeforma resonator. Dette gjer at ein kan plassera instrument av tre, som alpehorn, didgeridoo og serpent, blant messingblåseinstrumenta, medan saksofon og sekkepipe høyrer til blant treblåseinstrumenta fordi ein får fram vibrasjonar i dei ved hjelp av røyrblad.

Også instrument der ein set luft i svingingar ved andre mekanismar enn å blåsa, som pipeorgel og trekkspel, kan reknast som blåseinstrument.

## Kjelder

* «blåseinstrumenter» i *Store norske leksikon*, snl.no.

---

* *Denne artikkelen bygger på «Wind instrument» frå Wikipedia på engelsk, den 4. februar 2012.*

## Bakgrunnsstoff

 Commons har multimedium som gjeld: **Blåseinstrument**
# Zhang Wenxiu

|  |
| --- |
| **Zhang Wenxiu** |
|   |
| **Statsborgarskap** | Folkerepublikken Kina |
| **Fødd** | 22. mars 1986 (40 år) Dalian |
| **Idrett** | friidrett |
| **Tok del i** | Sommar-OL 2012, Sommar-OL 2008, Sommar-OL 2004, Asialeikene 2006, Asialekene 2014, Asialekene 2010, friidrett under sommar-OL 2016 |

**Zhang Wenxiu** (fødd 22. mars 1986) er ein kinesisk sleggjekastar frå Dalian i Liaoning-provinsen. Ho har vore mellom dei beste sleggjekastarane i verda sidan 2004. Perioden 2007-17 vann Zhang ein sølvmedalje i både VM og Sommar-OL, tre bronsemedalje i VM og ein OL-bronse. Ho sigra i øvinga i asialeikane tre gongar i rad og er to gongar asiameister.

## Aktiv

Berre 15 år gammal vart Zhang nummer 11 i Edmonton-VM 2001. Etter ein sjuandeplass ved Sommar-OL 2004 har ho alltid vore mellom dei fem beste i sleggjetevlinga under friidretts-VM og sommar-OL. Såleis vann ho bronsen ved VM 2007, Sommar-OL 2008, VM 2011 og VM 2013. Zhang vart asiameister i 2005 og 2009, og ho gjekk til topps i sleggjekasting under asialeikane tre gongar i rad; 2006, 2010 og 2014. Under 2014-leikane i Incheon den 28. september fekk ho opp sitt livs lengste kast på 77,33 meter. Då VM i friidrett 2015 fann stad på kinesisk grunn sikra Zhang seg sølvmedaljen, ein ny sølvmedalje tok ho under dei olympiske sommarleikane i Rio de Janeiro året etter. I begge tevlingane var ho ikkje i nærleiken av å tukte verdseinaren Anita Włodarczyk frå Polen.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

* VM 2001 i Edmonton: Nr 11 – 61,61 m
* VM 2003 i Paris: Utslått i kvalifiseringa (65,09 m=nr 14)
* OL 2004 i Aten: Nr 7 – 72,03 m
* VM 2005 i Helsinki: Nr 5 – 69,82 m
* VM 2007 i Osaka: Bronsemedalje – 74,39 m
* OL 2008 i Beijing: Bronsemedalje – 73,42 m
* VM 2009 i Berlin: Nr 5 – 72,57 m
* VM 2011 i Daegu: Bronsemedalje – 75,03 m
* OL 2012 i London: Nr 4 – 76,34 m
* VM 2013 i Moskva: Bronsemedalje – 75,58 m
* VM 2015 i Beijing: Sølvmedalje – 76,33 m, bakom Anita Włodarczyk (80,85 m)
* OL 2016 i Rio de Janeiro: Sølvmedalje – 76,75 m, bakom Anita Włodarczyk (82,28 m)
* VM 2017 i London: Nr 4 – 74,53 m

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «Zhang Wenxiu» frå Wikipedia på tysk, den 5. juli 2019.*

* World Athletics
* «Zhang Wenxiu» (på engelsk). Olympedia. Henta 7. mars 2023.
# Xia Yan

|  |
| --- |
| Xia Yan
 夏衍 |
|  |
|  |
| Fødd | 30. oktober 1900 Yuhang |
| Død | 6. februar 1995 (94 år) |
| Statsborgar av | Folkerepublikken Kina |
| Parti | Kinas kommunistparti |
| Yrke | manusforfattar, omsetjar, skodespelforfattar, journalist, skribent, politikar, filmregissør, regissør |
| Institusjonar | Zhejianguniversitetet |
| Utdanna ved | Kyushu Institute of Technology Zhejianguniversitetet |
| Alle verv | * medlem av Den nasjonale folkekongress
 |

**Xia Yan** (30. oktober 1900–6. februar 1995) var ein kinesisk dramatikar, politikar og aktiv kulturformidlar.
Xia Yan var fødd i Yuhang i Zhejiangprovinsen aust i Kina. Han gjekk ut frå Zhejiang industriskule i 1915. Nokre år seinare blei han med i 4. mai-rørsla og var med på demonstrasjonar i Hangzhou. Deretter studerte han nokre år i Japan, fram til han vart utvist i 1927. Under studietida las Xia Yan mellom anna *Kapitalen* og vart med i marxistiske sirklar. Han gjekk inn i Det kinesiske kommunistpartiet i 1926, og var ein av dei meir eller mindre fordekte kommunistane som gjekk inn i Kuomintang.

Etter heimkoma verka Xia først i Wuhan, så i Hongkong og så i Shanghai. Her grunnla han eit teater i 1929. Under den sino-japanske krigen verka han som journalist.

Xia Yan skreiv fleire skodespel med venstreorienterte tema etter sjølv å ha etterspurd «drama frå proletariatet». Av dei best kjende er det naturalistiske *Under Shanghais takskjegg* (《上海屋檐下》, Shanghai wuyanxia, 1937) og *Den fascistiske basillen* (《法西斯细菌》, Faxisi-xijun, 1944). Han skreiv også *Sai Jinhua* (1936), om ei kurtisane frå Qing-dynastiet med dette namnet.

Han nytta også film for å framstille typiske kinesiske miljø. Han skreiv filmmanusskriptet til *Nyttårsofferet* (1956)
etter eit verk av Lu Xun, og redigerte denne og to andre filmar basert på stykke av Ba Jin.

Xia Yan vart visekulturminister i 1960-åra, men under Kulturrevolusjonen vart han avsett, utsett for offentleg hån og send i fengsel. Etter åtte år i fangenskap sleppte han fri i juli 1975 og vart rehabilitert i 1978.
I 1979 blei han vald til formann for den kinesiske cinematografiorganisasjonen. I 1989 vart han æra for sine kulturbidrag av det kinesiske kulturdepartementet.

Xia Yan døydde i Beijing i 1995. Oska hans vart spreidd i elva Qiantang etter hans eige ønske.

Xia Yan-prisen for filmatisk litteratur er kalla opp etter han.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «Xia Yan» frå Wikipedia på bokmål, og «Xia Yan» frå Wikipedia på fransk den 25. november 2012.*
* *Denne artikkelen bygger på «Xia Yan» frå Wikipedia på engelsk, den 1. november 2010.*

### Fotnotar
# Veg

Vegsystem i Stockholm med bilveg og jarnveg
Landeveg i Russland med vegdekke av tømmerstokkar, fotografert i 1914
Ein **veg** er ei smal strekning i terrenget skapt av og/eller for menneskeleg ferdsel og transport. Utviklinga av vegar starta som tråkk eller stiar i terrenget. Etter kvart trongst det tilrettelegging for køyring med hestekøyretøy. Mesteparten av transporten gjekk på elvar og kanalar. Frå 1850-åra vart det bygd jarnvegar. Vegbygginga skaut fart med utviklinga av bilismen og bilvegar frå fyrst på 1900-talet. Bilismen førte med seg utviklinga av motorvegar.

## Norsk veghistorie

Den fyrste eigentlege vegen i Noreg vart bygd i åra 1625-30 mellom Kongsberg og Hokksund. Etter vedtaket av veglova av 1851 vart det meir fart over vegbygginga i alle delar av landet.

## Administrativ inndeling

I Noreg kan vegar delast inn i fylgjande kategoriar:

* Europavegar
* Riksvegar
* Fylkesvegar
* Kommunale vegar
* Private vegar

## Sjå òg

* VEI - Vulkaneksplosivitetsindeks

## Bakgrunnsstoff

* Norsk vegmuseum sin nettstad Arkivert 2016-05-05 ved Wayback Machine.
* Vegvalg Nasjonal verneplan veger - bruer - vegrelaterte kulturminner
# Takrøyr

|  |
| --- |
| **Takrøyr** |
|  Takrøyr |
| **Status** |
| **Status i verda:**  Livskraftig |
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Planteriket Plantae |
| **Underrekkje:** | Frøplantar Spermatophytes |
| **Orden:** | Grasordenen Poales |
| **Familie:** | Grasfamilien Poaceae |
| **Underfamilie:** | Arundinoideae |
| **Stamme:** | Arundineae |
| **Slekt:** | *Phragmites* |
| **Art:** | **TakrøyrP. australis* |
| **Vitskapleg namn** |
| Phragmites australisSteud., 1841 |

**Takrøyr**, *Phragmites australis*, er ein stor, fleirårig grasart som finst i våtmarker gjennom tempererte og tropiske regionar i verda.

*Phragmites australis* er ofte skildra som den einaste arten i slekta Phragmites, men somme botanikarar deler *Phragmites* inn i tre eller fire artar. Spesielt blir den sørasiatiske *Phragmites karka* ofte handsama som ein eigen art.

Blome Foto: Matthias Kabel
I Noreg veks takrøyr til fire meter i høgd, og blomane dannar ein stor, lilla blomsterstad i toppen av veksten. Planten er mest vanleg på Austlandet. Bruken av planten har inkludert taktekking, flettverk, mat og godteri, fløyter, pynt, og som plantefarge til farging i farger frå grått til blått og svart, eller gult og grønt.

Takrøyrskog dannar vektige biotop for dyreliv, spesielt i Europa og Asia, der mange fugleartar er sterkt knytt til store habitat av takrøyr. Slike artar er mellom anna skjeggmeis (*Panurus biarmicus*), røyrsongar (*Acrocephalus scirpaceus*) og røyrdrum (*Botaurus stellaris*).

## Vekst og habitat

Takrøyrbelte som veks ut i vatnFoto: Botaurus
*Phragmites australis* dannar ofte omfattande samanhengande bestandar, kjent som takrøyrbelte og takrøyrskog, som kan vere så mykje som ein kvadratkilometer eller meir i omfang. Der tilhøva ligg til rette, kan det spreie seg 5 meter eller meir per år av horisontale utløparar, som set ned røter med jamne mellomrom. Han kan vekse i fuktig jord, i stilleståande vatn på 1 meters djupne eller så, eller som ei flytande matte. Dei oppreiste stenglane veks til 2-6 meter i høgd, dei høgste plantene veks i område med varme somrar og fruktbare vekstforhold.

Blada er lange til å vere gras, 20-50 centimeter og 2-3 centimeter breie. Blomane er produsert på seinsommaren i ein tett, mørk lilla stand, ca 20-50 cm lang. Seinare blir dei mange lange, smale, spisse småaksa gråare i farga på grunn av veksten av lange, silkeaktig hår.

Det er ein *halofyt*, spesielt vanleg i alkaliske habitat, og han òg toler brakkvatn, så han er ofte funnen i dei øvre delane av elvemunningar og på andre våtmarker som er tidvis oversumt av havet.

Husdyr på beite kan legge ned takrøyr. Under slike tilhøve veks dei anten opp som små skot innanfor beiteområdet, eller planten forsvinn heilt.

I Europa er takrøyr sjeldan invasiv - spreier seg lite, unntatt på fuktige grassletter der tradisjonelt beite er avslutta.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «Phragmites» frå Wikipedia på engelsk, den 5. mai 2013.*

### Referansar

## Bakgrunnsstoff

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Takrøyr**
# Malayisk

|  |
| --- |
| **MalayiskBahasa Malaysia Bahasa Melayu Bahasa Malay بهاس ملايو** |
| **Klassifisering** | Austronesiske språk  Malayo-polynesisk |
| **Talarar** | malayar |
| **Bruk** |
| **Tala i** |  Malaysia  Thailand  Filippinane  Singapore  Indonesia  Brunei |
| **Malayisktalande i alt** | 200–300 millionar |
| **Offisiell status** |
|  |
| **Offisielt språk i** |  Malaysia  Brunei  Singapore |
| **Normert av** | Dewan Bahasa dan Pustaka i Malaysia og Brunei |
| **Språkkodar** |
| **ISO 639-1** | ms |
| **ISO 639-3** | msa |
|
 Kart over den malayisktalende verda. |
| **Wikipedia på malayisk** |

**Malayisk** (*Bahasa Melayu* eller *Bahasa Malaysia*) er eit malayo-polynesisk språk. Malayisk er særs likt indonesisk, lokalt kjent som *Bahasa Indonesia*, det offisielle språket i Indonesia. Den offisielle standarden for malayisk, som Indonesia, Malaysia og Brunei har vorte samde om, er den varianten som blir snakka på Riau-øya rett sør for Singapore, som lenge har vore sett på som det malayiske språket sin årestad.

## Utbreiing

Malayisk er brukt som morsmål av malayane i Malaysia, søre delar av Thailand, Filippinene, Singapore, sentrale austre Sumatra, Riau-øyane og delar av Borneos kyst. Det er offisielt språk i Malaysia, Brunei og Singapore. Det blir òg nytta som arbeidsspråk i Austtimor.

I Malaysia blir det òg nytta som lingua franca for andre folkegrupper, blant dei kinesarar og indarar.

Som morsmål og andrespråk blir malayisk tala av 200-300 millionar menneske.

## Skrift

Malayisk blir vanlegvis skrive med latinsk alfabet, men ein modifisert variant av det arabiske alfabetet, kalla jawi, finst òg.

## Grammatikk

Malayisk er eit agglutinerande språk, og nye ord kan formast på tre måtar.

* Nye ord kan dannast ved å leggje affiks til eit rotord
* Det er mogleg å lage samansette ord
* Det er mogleg å lage nye ord ved reduplikasjon, det vil seie repetisjon av ord eller delar av det

Fleirtal blir ofte uttrykt ved hjelp av reduplikasjon, men berre i dei tilfella der det ikkje allereie kjem fram av konteksten.

Ordrekkefølgja er subjekt - verb - objekt.
Adjektiv, demonstrativ og eigedomspronomen følgjer det substantivet dei skildrar.

## Normering

*Dewan Bahasa dan Pustaka* («Instituttet for språk og litteratur») er i dag ansvarleg for å koordinere bruken av malayisk språk i Malaysia og Brunei.
# Texas

|  |
| --- |
| Texas |
| delstat |
|  |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  Flagg  |  Våpen  |

 |
| Land |  USA |
| Hovudstad |  Austin  |
| Areal | 696 241 km² |
|  •  land | 678 907 km² |
|  •  vatn | 17 333 km² |
| Folketal |  28 304 596 (2017) |
| Folketettleik | 42 / km² |
| Guvernør | Greg Abbott |
| Før innlemming | Republikken Texas |
| Innlemma i USA | 29. desember 1845 |
| Statsnummer | 28. |
| Innbyggjarnamn | texanar |
| Forkorting | TX |
|  Texas ﻿ / ﻿ |
|  Kart som viser Texas.

 Kart som viser Texas.

 |
| **Wikimedia Commons:**  Texas |
| **Nettstad:**  texas.gov |

**Texas** er ein delstat sørvest i USA, med grense til Mexico. Han er den nest største delstaten i landet, både i folkemengd og flatevidd. Austin er hovudstad medan Houston er den største byen i Texas.

## Historie

Texas var ein meksikansk delstat fram til 1836, då han erklærte sjølvstende. Etter fleire kampar blei Republikken Texas til. Han blei annektert av USA i 1845 og stykka opp i 1850, då ein tredel av staten blei delt ut til dagens Colorado, Kansas, New Mexico, Oklahoma og Wyoming, lausreiv seg frå USA igjen etter eit val i 1861, som del av den amerikanske borgarkrigen, og blei teken inn igjen i 1870.

## Kjende personar frå Texas

* Dwight D. Eisenhower, USAs 34. president
* Lyndon B. Johnson, USAs 36. president
* George H.W. Bush, president i USA
* George W. Bush, president i USA
* Lance Armstrong, syklist og Tour de France-vinnar
* Buddy Holly, rockeartist og musiker
* Janis Joplin, musikar
* Roy Orbison, rock- og popartist
* Beyoncé Knowles, songar
* Jim Reeves, countryartist
* Tanya Tucker, countryartist
* Stevie Ray Vaughan, bluesmusikar
* Johnny Winter, bluesmusikar

Skyskraparar i Houston i Texas
# Urbanisering

Prosentvis del av innbyggjarane i ulike land som bur i byar og tettstader. Tala er frå 2006.
**Urbanisering** vil seia at fleire folk i eit samfunn flyttar frå landsbygda og slår seg ned i byar. I statistikken er urbanisering eit prosenttal på kor stor del av eit område si befolkning som bur i byar. I berekningsmåten av urbaniseringsgrad som SN tilrår vert ein by definert som eit område med minst 20 000 innbyggjarar.

Byvekst har ofte nær samanheng med industrialiseringa av eit samfunn, som skaper fleire arbeidsstader i byane og færre innan jordbruk. Derfor har det pågått urbanisering i den vestlege verda frå den industrielle revolusjonen på 1800-talet, medan andre delar av verda har opplevd fenomenet medan dei har utvikla sin eigen industri.

Kraftig og ukontrollert urbanisering kan føra til at mange menneske bur i uregulerte og dårlege bustader, gjerne i slummar.

## Kjelder