Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Massachusetts Institute of Technology

|  |
| --- |
| Massachusetts Institute of Technology |
|  |
|  |
|  |
| Motto | mens et manus |
| Grunnlagt | 10. april 1861 |
| Stad | Cambridge i Massachusetts, Massachusetts |
| Studentar | 11 574 (2018), 11 836 (1. september 2021) |
| Tilsette | 14 032 (september 2020) |
| Medlemskap | Digital Library Federation, LIGO Scientific Collaboration, ORCID |
| Nettstad |  (engelsk) |
|  Massachusetts Institute of Technology ﻿ / ﻿ |

**Massachusetts Institute of Technology** (**MIT**) er eit universitet i Cambridge i Massachusetts i USA med fokus på teknologi. I den seinare tid har biologiske fag fått ei større rolle. Det vart skipa av William Barton Rogers i 1862 og låg opphavleg på den andre sida av Charles river i Boston.

MIT er verdsleiande innan teknologi og vitskap, i tillegg til mange andre felt, mellom anna administrasjon, økonomi, lingvistikk, statsvitskap og filosofi.

## Skyting

*For meir om dette emnet, sjå Boston maraton-bombinga.*
18. april 2013 vart ein politimann skoten og drepen utanfor Stata-bygget.
Studentane vart råda til å halde seg innandørs av di den mistenkte var på frifot.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

 Commons har multimedium som gjeld: **Massachusetts Institute of Technology Offisiell nettstad
# Wikinews

|  |
| --- |
| Wikinews |
|  |
|  |
| Type nettstad | Wikimedia-innhaldsprosjekt, nettavis |
| Grunnlagd | 8. november 2004 |
| Hovudkontor | Tampa |
| Opphavsland | USA |
| Eigar | Wikimedia Foundation |
| Nettstad | wikinews.org |

**Wikinews** var ein open nyhendeportal der alle kan bidra til – og nytte – informasjonen som vert lagt ut, prosjektet er underlagt Wikimedia Foundation. Målet med *Wikinews* er å skape eit miljø der enkeltmenneske og *«grasrotjournalistar»* kan skrive uavhengige rapportar og artiklar om alt som foregår innan deira interessesfære.

## Historie

I november 2004 vart det etablert ein demonstrasjonswiki for å vise at ein open
nyhendeportal, der alle kan bidra er mogeleg. Prosjektet vart sparka i gang og støtta av Wikimedia Foundation. I desember 2004 vart ein engelsk og tysk versjon av nyhendeportalen publiserte i dei første betaversjonane. I januar og februar 2005 dukka det opp portalar på nederlandsk, fransk, spansk, bulgarsk, polsk, portugisisk, rumensk og svensk.

28. juni 2025 gjekk Wikimedia Foundation sitt Sister Projects Task Force gjennom eit forslag om å stenga Wikinews etter ein tre månadar lang konsultasjonsperiode.

30. mars 2026 blei det kunngjord av WMF at Wikinews kom til å stengast og bl arkivert som ein lesbar versjon frå 4. mai.

## Norsk Wikinews

Den 11. januar 2006 vart Wikinytt oppretta som Wikinews-portalen på norsk. I Wikinytt kan ein leggja inn artiklar på nynorsk eller bokmål. Det vart ei tid òg diskutert om ein skulle oppretta ein felles skandinavisk portal i staden for at kvart språk fekk sin eigen.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

Wikinewsportalar
* Wikinews: Fleirspråkleg portal
* Svensk Wikinews
* Engelsk Wikinews
* Spansk Wikinews
* Fransk Wikinews
* Tysk Wikinews
* Nederlandsk Wikinews
# BBC Worldwide

BBC Worldwide - Wood Lane.
**BBC Worldwide Limited** er eit dotterselskap av BBC, som blei oppretta etter ei omorganisering av forløparen BBC Enterprises i 1995.

Worldwide er ansvarleg for mange kommersielle verksemder, hovudsakleg med produkt frå BBC. Selskapet investerer også i filmar og TV-produksjonar. Worldwide vil ofte tilby pengestøtte for utvikling av BBC-produksjonar og sikrar seg for dette ulike rettar til programma. Worldwide har også gjort dette med program laga av andre enn BBC, slik som dramaet *Mine All Mine* som blei laga av Red Production Company og vist på BBC sin konkurrent ITV.

Worldwide driv også med sal og distribusjon av program internasjonalt, og dei driv TV-kanalar over både kabel og satellitt, slik som UKTV i Storbritannia, BBC America i USA og BBC Canada i Canada. Dei gir ut bøker og magasin, der det mest kjende magsinet er *Radio Times*, gir ut VHS og DVD, lydbøker, musikk, CD-ROM, driv med språkundervisning, utdanningsvideoar og opplæring, interaktiv telefoni, sal av filmopptak frå bibliotek, sal av abonnement på blad, arrangerer utstillingar, direktesender frå større og mindre hendingar, og har juridisk kontroll over film og andre media.

Desse kommersielle verksemdene gir BBC Worldwide eit overskot som går til BBC slik at BBC kan investere i fleire program. I rekneskapsåret som slutta pr 31. mars 2008 hadde BBC Worldwide eit overskot på £118 millionar av ei omsetning på £916 millionar.

Likevel har BBC ofte blitt kritisert i dei siste åra på grunn av pengane dei tener på Worldwide. Nokre av konkurrentane har protestert på at Worldwide har ein fordel av at dei kan utnytte og selje frå BBC sin programkatalog.

## Fotnotar
# New York-børsen

|  |
| --- |
| New York-børsen |
|  |
|  |
|  |
| Skipa | 17. mai 1792 |
| Hovudkontor | New York by |
| Land | USA |
| Styreleiar | Jeffrey Sprecher (2013) |
| Marknadsverdi | 28 528 761 000 000 USA-dollar (30. juni 2018) |
| Nettstad |  (engelsk) |

**New York Stock Exchange** (**NYSE**) er verdas største aksjemarknad (i samla børsverdi) og ligg på Manhattan i New York, ved Wall Street og Broad Street.

## Historie

Børsen blei grunnlagd under eit platantre i 1792, med avtalen *Buttonwood Agreement*. Etter fleire midlertidige opphaldsstader flytta børsen i 1903 inn i den klassisistiske børsbygningen teikna av George Post ved Wall Street. Då starta tradisjonen med å opna og lukka børsen ved å ringa ei klokke klokka 09.00 og klokka 16.00. Det å få ringa med klokka er rekna som ei ære.

I 1929 fann børskrakket som innleidde depresjonstida stad her.

Eit handelsområd i New York-børsen i 2009. Foto: Kevin Hutchinson
Teikning av New York-børsen.
New York-børsen i 2008.
Børsen har lange tradisjonar for handel som finn stad ansikt til ansikt, men gjekk gradvis over til elektronisk handel og enda i 2009 tradisjonen kjend som «public outcry». 2000-talet markerte også ein overgang frå ein sjølvstendig brukareigd børs til eit aksjeselskap. I 2006 fusjonerte New York-børsen med børsteknologiselskapet Archipelago Holding og byrja sal av eigne aksjer under kortforma NYX. I 2007 fusjonerte selskapet med den europeiske børsgruppa Euronext til NYSE Euronext. Denne gruppa kjøpte i 2008 aksjebørsen American Stock Exchange (AMEX), som fekk det nye namnet NYSE MKT. I 2011 planla selskapet ein fusjon med den tyske børsgruppa Deutsche Börse, men blei blokkert av EU-kommisjonen fordi det kunne føra til eit monopol. I 2013 blei NYSE Euronext kjøpt opp av IntercontinentalExchange frå Atlanta i Georgia.

Børsindeksar som Dow Jones-indeksen og S&P 500 byggjer i stor grad på obligasjonar og aksjar frå New York-børsen.

Børsbygningen blei rekna som eit «National Historic Landmark» i USA frå 1978.

## Sjå òg

* NASDAQ

## Kjelder

* Intercontinental Exchange - About Us Arkivert 2016-03-02 ved Wayback Machine., intercontinentalexchange.com
* «The end of the street», *The Economist* (Nov 16th 2013)
* «New York Stock Exchange» Arkivert 2007-10-12 ved Wayback Machine., National Historic Landmaks Program, nps.gov

---

* *Denne artikkelen bygger på «NYSE Euronext» frå Wikipedia på engelsk, den 20. juli 2014.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*
		- The merger between NYSE and Archipelago Holdings
		- Starkman, Dean; White, Ben (December 7, 2005). «NYSE Approves Archipelago Acquisition». *The Washington Post*.
		- NYSE Euronext Press Release Arkivert 2015-07-12 ved Wayback Machine.
		- «IntercontinentalExchange to buy NYSE for $8.2B», *CBS News*, December 20, 2012

## Bakgrunnsstoff

 Commons har multimedium som gjeld: **New York-børsen Offisiell nettstad
# Vinter

Vinterlandskap i Austerrike.
Animasjonen syner utbreiinga av snødekke gjennom året.
**Vinter** eller **vetter** er den kaldaste årstida på ein plass. Han er prega av at lite eller ingenting veks og gjerne av kortare dagar.

## Temperert vinter

I tempererte strok er vinteren ei av dei fire årstidene. Han tek offisielt til ved vintersolkverv og ender ved vårjamdøgn. Vintersolkverv er rundt 21. desember på den nordlege og 21. juni på den sørlege halvkula, vårjamdøgn om lag 21. mars og 21. september på dei ulike stadene.

Frå haustjamdøgn og fram mot vintersolkverv står sola opp seinare og går ned tidlegare, og dagane blir kortare. Heilt i nord og heilt i sør får ein mørketid. Etter vintersolkvervet blir dagane lengre igjen. Det manglande sollyset kan få ein del menneske til å utvikla vinterdepresjon. For å hjelpa mot mørkret kan ein leggja lyshøgtider, som jul, til denne årstida.

For mange barn er vinteren ei tid for snømannlaging.
Mindre sollys gjer at temperaturen søkk, og vintertida kan vera kjølig eller svært kald, med nedbør i form av hagl eller snø, og islagde vatn. Dette har naturleg ført til utviklinga av særskilde vinteraktivitetar, som vinteridrett og snøskulpturering, som dreg nytte av is og snø.

Ein skulle kanskje tru at jorda er lengst borte frå sola om vinteren, men det er faktisk omvendt. Jorda er nærast sola om sommaren og vinteren, og lengst borte om hausten og våren. Jordbana er nemleg litt ovalforma.
Grunnen til at det er mindre sollys og lågare temperatur om vinteren er i staden at den eine enden av jorda vender meir bort frå sola enn den andre enden, fordi jordaksen ikkje står vinkelrett på jordbana.

Reint klimatisk, særleg i nordlege land, finn ein som regel at vinteren startar noko tidlegare enn vintersolkverv. Ein kan òg seia at vinteren er tida frå lauvet fell og til trea får knoppar igjen. Sagt på anna vis er vinteren tida mellom haust og vår.

I klimalæra definerast gjerne vinter kvantitativt til den perioden av året då den normale døgnmiddeltemperaturen er lågare enn 0 °C. Etter denne definisjonen varer vinteren i Oslo 119 døgn og i Tromsø 160 døgn, mens Stavanger ikkje har noko vinter i det heile sidan den kaldaste månaden (februar) har ein døgnmiddeltemperatur på 1,1 °C.

## Tropisk vinter

I tropane er dagane berre litt kortare enn sommardagane. Vintertida er behageleg kjølig, med lågare temperaturar enn den steikvarme sommaren. Det er òg lite nedbør på denne tida av året.

## Andre tydingar

I eldre tider sa ein gjerne kor mange vintrar nokon var, når det var snakk om alderen på folk. I denne tydinga var ein vinter lik eit år. Bakgrunnen for dette kan vera at vinteren var den hardaste årstida, og viss ein hadde overlevd vinteren så var ein blitt eit år eldre. I andre, gjerne meir romantiske samanhengar kunne ein seia kor mange somrar ein var, og her var ein sommar også lik eit år. (Men om ein var 14 somrar og 14 vintrar, så var ein ikkje 28 år av den grunn!) Denne tydinga er framleis noko brukt i litterært språk.

Snø er eit symbol på vinter.

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Vår | Sommar | Haust | Vinter | Regntid | Tørketid |
|  |  |  |  |  |  |
| Årstidene |
# Tirana

|  |
| --- |
| Tirana |
| Tiranë |
| Kommune |
|  Utsyn over Skanderbeg-plassen i Tirana  |
|

|  |
| --- |
|  Våpenskjold  |

 |
| Land |  Albania |
| Region | Tirana |
| Høgd | 110 m |
| Areal | 41,8 km² |
| Folketal |  598 176 (2023) |
| Grunnlagd | 1614 |
| Tidssone | UTC +1 |
|  Tirana ﻿ / ﻿ |
|  Tirana kommune innafor regionen Tirana

 Tirana kommune innafor regionen Tirana

 |
| **Wikimedia Commons:**  Tirana |

**Tirana** (albansk *Tiranë*) er hovudstad og den største byen i Albania. Offisielt har sjølve byen 389 323 innbyggjarar (2023), men uoffisielle overslag går mykje høgare. Dei 14 tidlegare kommunane som i dag utgjer storkommunen Tirana, hadde til saman 598 176 innbyggjarar. Tirana er ein kommune i regionen med same namn og er hovudstad i regionen.

Tirana vart grunnlagt av den osmanske hærføraren Sulejman Pasha i 1614. Opphavet til namnet er usikkert; ein populær teori er at han er oppkalla etter Teheran etter Sulejman si erobring av Persia. I 1920 vart byen utnemnd til mellombels hovudstad, som eit kompromiss mellom dei nordlege og sørlege delane av Albania.

## Administrativ inndeling

Storkommunen Tirana etter 2014
Den noverande kommunen vart oppretta gjennom ei admininistrasjonsreform i 2014, ved at den tidlegare bykommunen Tirana vart slått saman med landkommunane Petrelë, Farkë, Dajt, Zall Bastar, Bërzhitë, Krrabë, Baldushk, Shëngjergj, Vaqarr, Kashar, Pezë, Ndroq og Zall Herr. Dei tidlegare landkommunane inngår som kommunaleiningar i den nye storkommunen. Kommunen har hovudsete i Tirana.

Administrative einingar innafor den tidlegare bykommunen Tirana
Den tidlegare bykommunen Tirana var delt inn i 11 bydelseiningar, som òg i dag er admnistrative einingar:

* Tirana 1
* Tirana 2
* Tirana 3
* Tirana 4
* Tirana 5
* Tirana 6
* Tirana 7
* Tirana 8
* Tirana 9
* Tirana 10
* Tirana 11

## Tidlegare administrativ inndeling

Fram til år 2000 var den dåverande bykommunen Tirana hovudstad i distriktet Tirana. Den dåverande bykommunen omfatta berre sjølve byen Tirana.

## Folketal

| Kommunaleining | Folketal 2011 | Folketal 2023 |
| --- | --- | --- |
| Baldushk | 4 576 | 3 879 |
| Bërzhitë | 4 973 | 4 291 |
| Dajt | 20 139 | 35 170 |
| Kashar | 43 353 | 89 395 |
| Ndroq | 5 035 | 4 169 |
| Petrelë | 5 542 | 5 723 |
| Pezë | 6 272 | 5 704 |
| Farkë | 22 633 | 36 266 |
| Shëngjergj | 2 186 | 1 377 |
| Tirana | 418 495 | 389 323 |
| Vaqarr | 9 106 | 9 221 |
| Zall Bastar | 3 380 | 2 813 |
| Zall Herr | 9 389 | 8 822 |
| Krrabë | 2 343 | 2 023 |
| Kommunen Tirana | 557 422 | 598 176 |

## Referansar

## Bakgrunnsstoff

 Commons har multimedium som gjeld: **Tirana Offisiell nettstad
# Talkshow

Alessandra Riva med gjest i det italienske talkshowet *Il Salotto di Leandra* i 2018.
**Talkshow** er eit underhaldningsprogram, send på fjernsyn, radio eller internett, der ein eller fleire programleiarar pratar med kjende eller aktuelle personar.

Det fyrste talkshowet som vart vist på fjernsyn vart sendt på den lokale amerikanske fjernsynskanalen WJZ-TV i 1951. Programmet var leia av Joe Franklin. Det vart fyrst sendt på vekedagar, men flytta etterkvart til laurdagskvelden.

## Ulike typar

Det finst ulike typar og format innanfor kategorien talkshow. Felles er at dei er tilpassa med innhald for dei ulike programblokkene på ein kanal.

* **Morgonprogram** som tar for seg ei blanding av nyhende, intervju med kjendisar og musikalske innslag.
* **Ettermiddagsprogram** som liknar i form på morgonprogramma, men utan nyhendeinnslag.
* **Kveldsprogram** som i størst grad baserar seg på intervju med kjendisar og musikalske innslag. Programleiarane er ofte komikarar, og starten av programmet blir ofte innleia med ein monolog.
* **Nyhendeprogram** der aktuelle saker blir tatt opp. Slike program blir som oftast spelt inn utan publikum.

## Sjangeren i Noreg

### Liste over norske talkshow

#### Morgonprogram

* *God Morgen Norge* (1994-)
* *Frokost-TV* (1983-1993)

#### Kveldsprogram

* *Lindmo* (2012-)
* *Praktisk info med Jon Almaas* (2017-)

* *Senkveld med Helene og Stian* (2018-)
* *Skavlan* (2009-)
* *Trygdekontoret* (2009-)

#### Nyhendeprogram

* *Torp* (2016-2020)

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

* talkshow. Store norske leksikon
# Yahoo!

|  |
| --- |
| Yahoo! |
|  |
|  |
|  |
| Skipa | januar 1994 |
| Eigenandel i | RocketMail, Yahoo! Answers, OpenSocial, Yahoo! News, Fire Eagle, Polyvore |
| Land | USA |
| Grunnleggjar(ar) | David Filo, Jerry Yang |
| Nettstad |  (engelsk) |

**Yahoo! Inc.** er ein internettportal frå USA, med verdsvevskatalog og fleire andre tenester, som gratis epost. Det blei skipa som ein nettkatalog av David Filo og Jerry Yang i januar 1994. Yahoo! har hovudkontor i Sunnyvale i California. Føretaket har hatt Verizon Media som eigar sidan 2017.

## Logoar

* YYahoo! sin logo frå januar 1996 til september 2013.
* Yahoo! sin logo frå september 2013 til september 2019.
* Yahoo! sin logo frå september 2019.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

* Offisiell nettstad
* ALTABA and Yahoo! EDGAR Filing History
# Molekylmasse

Om ein reknar at hydrogen og oksygen har standardvekt i denne figuren, så er molekylmassen 18,01528 u.
**Molekylmasse** (forkorta **M**) til eit stoff, ofte omtalt som den eldre nemninga *molekylvekt* og forkortinga *MW*, er massen til eitt molekyl i stoffet, relativt til atommasseeininga u (lik 1/12 av massen til ein isotop av karbon-12). Dette skil seg frå relativ molekylmasse som er forholdet mellom massen til molekylet og 1/12 av massen til karbon-12, og er eit dimensjonslaust tal. Relativ molekylmasse har forkortinga **Mr**.

Molekylmasse skil seg frå meir vanlege målingar av masse, som molmasse, ved at ein tar omsyn til isotop-samansetninga til eitt molekyl i staden for den gjennomsnittlege isotopfordelinga til mange molekyl. Som følgje av dette er molekylmasse eit meir presist tal enn molmasse, men det er likevel meir nøyaktig å nytte molmasse på større prøvar. Dette tyder at det oftast er mest nyttig å nytte molmasse, bortsett frå når ein ser på eitt enkelt molekyl.

## Sjå òg

* Avogadrotalet
* Atommasseeining
* Absolutt molmasse
* Monoisotopisk masse
* Mol
* Relativ molekylmasse

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «Molecular mass» frå Wikipedia på engelsk, den 19. juli 2009.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

## Bakgrunnsstoff

* Molekylmassekalkulator
# Lupe

Luper finst i mange variantar og er vanlegvis enkle å nytte.
Lupe nytta av urmakarar som arbeidde med mekaniske lommeur og armbandsur. Lupa er utforma slik at urmakaren kan knipa lupa fast framfor sitt eine auge, og såleis lett rette synet mot dei små delane i uret samstundes som båe hendene var frie til arbeid.
Ei **lupe** eller eit **aukeglas** er ei optisk linse som vert nytta som eit hjelpemiddel for å studere ting på nært hald. Luper skil seg frå andre forstørringsgjenstandar, til dømes briller, ved at dei har ei anna utforming.

Lupa vert nytta i mange yrke, til dømes av kirurgar, tannlækjarar, gullsmedar, urmakarar og i andre presisjonsyrke.

## Historie

Den tidlegaste nedteikninga av eit forstørringsglas er i sjubindsverket *Kitab al-Manazir* ('Optikk') skrive mellom 1015 og 1021, og seinare omsett til latin.

## Forstørring

Fokus vil variere frå brukar til brukar.
Forstørringa til ei lupe kjem an på kvar ho er plassert i forhold til auga til brukaren og objektet som vert studert. Dei er vanlegvis skildra i form av styrken sin, og ei lupe med 2× forstørring vil om lag doble storleiken på objektet ein studerer.

Den matematiske formelen for forstørringa vil vere MP0=¼Φ+1, der Φ er lupa si evne til å bryta ljoset (dioptri) og ¼ er den tenkte avstanden til brytingspunktet (om lag 25 cm frå auget). Verdien for å skildre forstørringa vert skriven «mx», der m=MP0.

Fokuset i luper er ikkje særleg nøyaktig, og dette vil variere i forhold til lysbrytinga i auga til brukaren.

## Ulike luper

* Handhalden lupe
* Visolettlupe
* Stativlupe
* Lupelampe

## Kjelder

* Jeweler's Loupe.
* Luper Arkivert 2007-07-17 ved Wayback Machine., innhenta 13.07.2009.
* Magnifying glass» på Engelsk Wikipedia.
# Rustfritt stål

Nokre røyr laga av rustfritt stål.
**Rustfritt stål** er stål som er legert med minst 12% krom. Stålet får då ei hinna av kromoksid som vernar stålet mot korrosjon. Heilt rustfritt vert stålet aldri, i tydinga at det ikkje rustar, men det vert mykje meir motstandsdyktig mot rust.

Stål som vert utsett for store kjemiske påverknader, til dømes fordi det er nær saltvatn, vert gjerne legert med større mengder krom, i tillegg til andre legeringsstoff som nikkel og molybden. Stål som er legert med krom, nikkel og molybden, vert kalla *syrefast stål*.
# Kjønrøyk

Kjønrøyk
**Kjønrøyk** (av tysk *Kien*, «furu») var opphavleg nemninga på sot som vart framstilt ved ufullstendig forbrenning av harpiksrik furu. I dag vert han laga ved ufullstendig forbrenning av olje. Bruksområde er/var mellom anna svart pigment i måling og tusj, trykksverte og til medisinske føremål.

Kjønrøyken vart seld i små lagga trekar som vart kalla kjønrøykbøsser.

Eit anna namn på denne typen sot er «lampesvart».

## Kjelder

* «Kjønrøk» i *Norsk historisk leksikon* 2. utgåve, 3. opplag (Cappelen, 2004) (www).
# FM-radio

**FM-bandet** er eit kringkastingsband i VHF-området, frå 87,5 til 108 MHz.

FM-bandet heiter så fordi ein berre sender radiofoni som frekvensmodulasjon (FM) av berebølgja. Radiofoni med frekvensmodulasjon har den fordelen i høve til amplitudemodulasjon (AM), som var kjent som langbølgje-, mellombølgje- og kortbølgjebanda på dei gamle radioapparata, at det vert mindre støy og forvrenging av lyden. Ulempen med FM er at modulasjonsmetoden krev ei større bandbreidd for radiokanalane, og at rekkevidda er mykje mindre.

## Noreg

I Noreg er FM-bandet organisert mellom anna i fem landsdekkande løyver til sendingar på dette bandet, kalla FM1 til FM5. Dei tre første vart brukte av NRK P1 til P3 fram til 2017, men då gjekk NRK over til DAB-radio.

I tillegg til dei riksdekkjande løyvene er Noreg òg delt opp i 140 område for lokalradio på FM.

## Referanser
# Kapitalisme

**Kapitalisme** har fleire ulike tydingar. Som eit økonomisk system, baserer kapitalisme seg på privat eigarskap og staten sitt vern over dette. Ein kapitalist er ein som har kapital. Denne kapitalen kan til dømes investerast i råvarer og arbeidskraft. Kapitalisten vil sitje att med produktet og profitten etter salet av produktet. Slik vi kjenner den, har kapitalismen vakse ut av det tidlegare merkantilistiske økonomiske systemet i Europa i tidleg moderne tid.

Vi kan også sjå på kapitalisme som ein økonomisk teori og eit politisk program. Vi vil då finne ei rekkje ulike tydingar og ideologiske leirar. Til dømes var kapitalismen, i følgje Marx, borgarskapet sin naturlege ideologi. Omveltinga av dette kapitalistiske systemet til fordel for kollektivt eigarskap av produksjonsmidla står sentralt i den kommunistiske ideologien. For tilhengjarar av klassisk liberal økonomi, er kapitalisme grunnleggjande positivt. Etter deira definisjon er frihandel ein sentral del av kapitalismen. Dette inneber at ein skal fjerne statleg regulering av handel og eigedom.