Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Jingdezhen

|  |
| --- |
| Jingdezhen 景德镇市, Jǐngdézhèn 景德镇市, Jǐngdézhèn Shì |
| by |
|  |
| Land |  Kina |
| Provins | Jiangxi |
| Areal | 5 262,17 km² |
| Folketal |  1 554 000 (2007) |
| Wikimedia | © OpenStreetMap Jingdezhen ﻿ / ﻿ |
|  Jingdezhen på eit kart over Jiangxi og i Kina.

 Jingdezhen på eit kart over Jiangxi og i Kina.

 |
| **Wikimedia Commons:**  Jingdezhen |

**Jingdezhen** er eit byprefektur i den kinesiske provinsen Jiangxi nordaust i landet. Jingdezhen har eit areal på 5 263 km² og ca. 1,5 millionar innbyggarar (2007). Han er kjent som porselenshovudstaden i Kina ettersom han har produsert kinesisk keramikk i minst tusen år. Byen har ei veldokumentert historie som går over to tusen år tilbake.

## Historie

Gul porselenskrukke frå Qingdynastiet.
Jingdezhen er verdskjent for sitt fine porselen. Det har vorte laga sidan Handynastiet av kvit leire (kaolin) frå Poyangsjøen i vest. Staden nådde ei stordomstid på 1100-talet under det nordlege Songdynastiet, då han sette i gang porselenesproduksjon i stor skala under keisarleg vern, og leverte porselen til keisarhoffet. Under Kanghsiperioden (1662–1722) hadde Jingdezhen ca. 1 mill. innbyggjarar, som alle var meir eller mindre knytte til porselensframstillinga, og rundt 3000 keramikkomnar.

Staden hadde ei ny stordomstid under Qingdynastiet, då han levererte porselensvarer som gjekk til eksport over Guangzhou. Under Taipingopprøret midt på 1800-talet vart byen sterkt skada og gjekk inn i ei nedgangstid. Fabrikkane fekk først tilbake den store tydinga si etter 1949, då industrien vart modernisert.

I nærområda til byen vert det utvunne kaolin, kol og mangan.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «Jingdezhen» frå Wikipedia på engelsk, den 4. juni 2011.*

## Bakgrunnsstoff

 Commons har multimedium som gjeld: **Jingdezhen Uttale av namnet Jingdezhen. Han trainer dictionary
# Tai'an

Frå midtbyen i Tai'an
Plasseringa av Tai'an (gul) i Shandong
**Tai'an**, (kinesisk skrift 泰安; pinyin *Tài'ān*) er eit byprefektur i den vestlege delen av provinsen Shandong i Folkerepublikken Kina. Byprefekturet har eit areal på 7 761 km² og hadde i kring 5,5 millionar ibuarar i 2010.

Byprefekturet Tai'an omfattar to distrikt (区 *qū*), to byfylke (市 *shì*) og to fylke (县 *xiàn*).

## Kultur

Nord for byen ligg det 1 545 moh høge fjellet Tai Shan. Fjellet, som er nemnt allereie i skriftene til Konfucius, vert rekna som eitt av dei fem mektige fjella for det daoistiske Kina. Toppen av Tai Shan skal vere den fjelltoppen i verda som får flest besøk.

Viktigaste tempelet er det daoistiske Daimiao-tempelanlegget.

Ein del av den store Qi-muren står att i verneverdig stand, og er oppført på Folkerepublikken Kina si liste over kulturminne. Det gjer også funnfeltet for Dawenkoukulturen. Dawenkoufeltet har vorte utgrave i 1959, 1974 og 1978, og er delt i tre sjikt. Berre det midtre sjiktet er Dawenkoukultur, ettersom det tidlegaste laget svarar til Beixinkulturen og det yngste laget er ein tidleg variant av Longshankulturen.

Under Vår- og haustannaltida og krigarrika-tida låg området dels under staten Qi, dels staten Lu.

## Samferdsle

Snøggtoget Beijing-Shanghai har stoppestad i Tai'an.

Kinas riksveg 104 går gjennom prefekturet. Han tek til i Beijing og går sørover via Dezhou, Jinan, Xuzhou, Nanjing, Hangzhou, Wenzhou og endar opp i Fuzhou.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «Tai'an» frå Wikipedia på bokmål, den 29. oktober 2012.*

## Bakgrunnsstoff

 Commons har multimedium som gjeld: **Tai'an**
# Zhumadian

Plasseringa av Zhumadian-prefekturet i Henan
**Zhumadian** (kinesisk: 驻马店; pinyin: *Zhùmǎdiàn*) er eit byprefektur sør i provinsen Henan i det sentrale Kina. Byprefekturet, som i aust grensar til provinsen Anhui, har eit areal på 14 974 km² og hadde vel 7,2 millionar ibuarar i 2010. Litt over 500 000 menneske er bybuarar. Landskapet er prega av fjell, åsar og sletter.

Byprefekturet Zhumadian omfattar eitt bydistrikt (区 *qū*), og ni fylke (县 *xiàn*).

### Landbruk

Det lokale landbruket avlar særleg kveite, mais, peanøtter, sesamfrø, grøne bønner og tobakk.

### Samferdsle

Jingguangbana, toglinja mellom Beijing i nord og Guangzhou i sør, har stoppestad her. Denne sterkt trafikkerte jarnbanelinja er også innom mellom andre Baoding, Shijiazhuang, Handan, Anyang, Zhengzhou, Wuhan, Changsha og Shaoguan.

Kinas riksveg 107 går gjennom området. Han fører frå Beijing til Shenzhen og er innom provinshovudstadene Shijiazhuang, Zhengzhou, Wuhan, Changsha og Guangzhou.

### Soge

Banqiao-dammen, som i 1975 kollapsa under den ekstreme tyfonen Nina og førte til at om lag 171 000 menneske omkom, ligg i Zhumadian.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «Zhmumadian» frå Wikipedia på engelsk, den 29. desember 2012.*
# Ya'an

Ya'an (gul) i Sichuan
**Ya'an** (kinesisk: 雅安; pinyin: *Yǎ'ān*) er eit byprefektur midt i provinsen Sichuan i Kina. Byprefekturet har eit areal på 15 354 km², folketalet vart i 2004 berekna til 1,53 millionar.

Byprefekturet Ya'an omfattar eitt distrikt (区 *qū*) og sju fylke (县 *xiàn*).

### Samferdsle

Kinas riksveg 108 går gjennom området. Riksvegen tek til i Beijing og fører via Taiyuan, Xi'an og Chengdu sør til Kunming i den sørvestlege provinsen Yunnan.

Også Kinas riksveg 318 går gjennom prefekturet, han er ein av dei lengste hovudvegane i Folkerepublikken Kina. Vegen tek til i Shanghai og er mellom anna innom Wuhan og Chengdu før han går inn i Tibet og Lhasa og heilt fram til ein kinesisk grenseovergang mot Nepal i Zhangmu.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «Ya'an» frå Wikipedia på bokmål, den 9. april 2012.*

* *Denne artikkelen bygger på «Ya'an» frå Wikipedia på engelsk, den 9. april 2012.*
# Tongren

Tongren i Guizhou
**Tongren** (铜仁地区 ; pinyin: *Tóngrén Dìqū*) er eit prefektur som ligg i den kinesiske provinsen Guizhou.

## Administrative einingar

Tongren omfattar eitt byfylke, fire fylke, fire autonome fylke og eitt særområde:

* Byfylket Tongren - 铜仁市 *Tóngrén Shì*
* Fylket Jiangkou - 江口县 *Jiāngkǒu Xiàn*
* Fylket Shiqian - 石阡县 *Shíqiān Xiàn*
* Fylket Sinan - 思南县 *Sīnán Xiàn*
* Fylket Dejiang - 德江县 *Déjiāng Xiàn*
* Det autonome fylket Yuping for dongfolket - 玉屏侗族自治县 *Yùpíng Dòngzú zìzhìxiàn*
* Det autonome fylket Yinjiang for tujia- og miaofolka - 印江土家族苗族自治县 *Yìnjiāng tǔjiāzú miáozú Zìzhìxiàn*
* Det autonome fylket Yanhe for tujiafolket - 沿河土家族自治县 *Yánhé Tǔjiāzú zìzhìxiàn*
* Det autonome fylket Songtao for miaofolket - 松桃苗族自治县 *Sōngtáo Miáozú zìzhìxiàn*
* Særområdet Wanshan - 万山特区 *Wànshān Tèqū*

* *Denne artikkelen bygger på «Tongren» frå Wikipedia på bokmål, den 16. september 2009.*

.
# Baishan

|  |
| --- |
| Baishan |
| byprefektur |
|  |
| Land |  Folkerepublikken Kina |
| Areal | 17 505,26 km² |
| Folketal |  1 296 127 (2010) |
|  Baishan ﻿ / ﻿ |
|  Baishan (gul) i Jilin

 Baishan (gul) i Jilin

 |
| **Wikimedia Commons:**  Baishan |

**Baishan** (kinesisk skrift 白山, pinyin *Báishān*) er eit byprefektur i provinsen Jilin i Kina, som i sør og søraust grensar mot Nord-Korea. Prefekturet har eit areal på 17 485 km², folketalet er sist berekna til 1,3 millionar.

Byprefekturet Baishan omfattar to distrikt (区 *qū*), eitt byfylke (市 *shì*), to fylke (县 *xiàn*) og eitt autonomt fylke.

## Samferdsle

Riksveg 201 i Kina fører gjennom området. Han tek til i Hegang i provinsen Heilongjiang og går via mellom andre Mudanjiang og Dandong sør til Liaodong-halvøya til Lüshunkou/Dalian.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «Baishan» frå Wikipedia på bokmål, den 28. april 2012.*

## Bakgrunnsstoff

 Commons har multimedium som gjeld: **Baishan Offisiell nettstad
# Gannan

|  |
| --- |
| Gannan |
| prefektur |
|  |
| Land |  Folkerepublikken Kina |
| Areal | 36 593,55 km² |
| Folketal |  640 106 (2000) |
| Wikimedia | © OpenStreetMap Gannan ﻿ / ﻿ |
|  Plasseringa av Gannan (gul) i Gansu.

 Plasseringa av Gannan (gul) i Gansu.

 |
| **Wikimedia Commons:**  Gannan Tibetan Autonomous Prefecture |

Frå Xiahe-fylket i Gannan
**Gannan** (kinesisk skrift 甘南, pinyin *Gānnán*) er eit autonomt prefektur for tibetanarar i sørdelen av provinsen Gansu, vest i Folkerepublikken Kina. Prefekturet, som grensar til provinsane Qinghai i vest og til Sichuan i sør, høyrer med i den tibetanske kulturregionen Amdo. Gannan har eit areal på 40 898 km² og 689 132 ibuarar i 2011.

I 2004 utgjorde tibetanarar 51,44 % av folket i prefekturet, medan det vart registrert 41,75 % han-kinesarar og 6,43 % hui-kinesarar.

Det autonome prefekturet Gannan omfattar eitt byfylke (市 *shì*) og sju fylke (县 *xiàn*). Byfylket Hezuo er hovudstad i prefekturet.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «Gannan Tibetan Autonomous Prefecture» frå Wikipedia på engelsk, den 1. mai 2013.*

## Bakgrunnsstoff

 Commons har multimedium som gjeld: **Gannan Offisiell nettstad
# Qing

|  |
| --- |
| Qing kinesisk 清朝
(pinyin *Qīng cháo*, Wade-Giles *Ch'ing ch'ao*)
mandsjuisk  (*Daicing gurun*) |
|  |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| ←  | **1644–1912** |  → |

 |
|  Qing-flagget |
| **Nasjonalsong** Gong Jin'ou (1911) |
| Plasseringa til QingUtstrekkinga av Qing-Kin i 1892. |
| **Hovudstad** | Shengjing (1636–1644) Beijing (1644–1912) |
| **Språk** | Kinesisk, mandsjuisk |
| **Poltisk struktur** | Rike |
| **Historie** |  |
|  - Erobringa av Beijing | 1644 |
|  - Fullstendig erobring av Sørlege Ming | 1662 |
|  - Siste keisaren abdiserte | 12. februar 1912 |
| **Valuta** | yuan, cash |

**Qing** (tidlegare transkripsjon **Ch'ing**) eller **Mandsju-dynastiet** var eit kinesisk dynasti av mandsjuisk opphav. Det vart grunnlagt av ein stamme frå Mandsjuria som styrta Ming-dynastiet. Dynastiet regjerte frå 1644 til 1912, då Republikken Kina vart oppretta, og var det siste eigentlege keisardynastiet.

Dynastiet herska opphavleg som *Seine Jin*, men tok i 1636 namnet *Qing* som tyder 'klår' eller 'gjennomskinleg'. Det fekk offisielt makta i Kina i 1644 etter at Beijing vart teken og plyndra av bondeopprørarar leidde av Li Zicheng, ein mindre embetsmann for Ming-dynastiet. Den siste Ming-keisaren Chongzhen tok livet av seg, og Li oppretta det kortvarige Shun-dynasitet. Dette vart styrta året etter av Qing-styrkar hjelpte av Ming-generalen Wu Sangui.

På 1700-talet opplevde keisardømet ei ny stordomstid då det lukkast i å dra økonomisk nytte av den europeiske koloniverksemda. Dette førte likevel til opiumskrigane (1839–1842 og 1856–1860) mot Storbritannia, krigar som kinesarane tapte. Dermed vart Kina tvinga til å gå med på handelsavtalar som var svært gunstige for britane. På 1800-talet følgde òg den fransk-kinesiske krigen (1883–1885) og den første kinesisk-japanske krigen (1894–1895). Igjen tapte Kina dei begge.

Mot slutten av Qing-dynastiet låg den reelle makta i landet i hendene på utlendingar. Dessutan fanst indre strid som følgje av dårlege levekår og nasjonale strøymingar som ville driva ut dei framande maktene. Dette førte til fleire store opprør som Taipingopprøret (1850–1864), Nianopprøret (1853–1868) og boksaropprøret (1898-1901).

Eit militæropprør i Wuchang den 10. oktober 1911 vart startskotet for Xinhairevolusjonen, ein landsomfattande oppstand som i februar 1912 tvinga den siste keisaren, Xuantong, til å abdisera. Deretter vart Republikken Kina proklamert.

## Kjelder

«Qing» i *Store norske leksikon*, snl.no.

* *Denne artikkelen bygger på «Qing Dynasty» frå Wikipedia på engelsk, og «Qing-dynastiet» frå Wikipedia på bokmål den 27. oktober 2010.*

## Bakgrunnsstoff

 Commons har multimedium som gjeld: **Qing**
# Opera

*For andre tydingar av oppslagsordet, sjå nettlesaren Opera.*
Operaplakat for *Aïda* frå 1908.
**Opera** er eit drama der teksten hovudsakleg vert sungen av skodespelarane i staden for å verte tala. Dette skjer oftast til orkesterakkompagnement. Opera kan au inkludere ballettscener og talt dialog, men dette varierer mellom dei forskjellige undersjangrane. Opera er nært beslekta med oratorium, syngespel, operetter og musikalar. Ordet «opera» kjem frå italiensk *opera per musica* som tyder 'musikkverk'.

## Noreg

### Norske operaer

Det er blitt skrive 120 operaer av norske komponistar før år 2000. Blant desse er *Fredkulla* 1859, *Austanfyre sol og vestanfyre måne* (1888–1890), *Fiskeren* (1900), *Den røde pimpernell* (1913), *Stormfugler* (1926) og *Olav Liljekrans* (1940). Andre norske operaer er *Lajla* og *Stallo*.

## Kjente operakomponistar

* Georges Bizet (til dømes *Carmen*)
* Georg Friedrich Händel (til dømes *Rinaldo*)
* Wolfgang Amadeus Mozart (til dømes *Tryllefløyta*, *Figaros bryllaup* og *Don Giovanni*)
* Giacomo Puccini (til dømes *Tosca**, Madame Butterfly* og *La bohème*)
* Gioacchino Rossini (til dømes *Barberaren i Sevilla* og *Wilhelm Tell*)
* Pjotr Tsjajkovskij (til dømes *Eugen Onegin*)
* Giuseppe Verdi (til dømes *Il Trovatore**, La Traviata* og *Aïda*)
* Richard Wagner (til dømes *Tannhäuser*og *Der ring des Nibelungen*)

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

 Commons har multimedium som gjeld: **Opera**
# Jilinuniversitetet

|  |
| --- |
| Jilinuniversitetet kinesisk 吉林大学 (forenkla teikn) 吉林大學 (tradisjonelle teikn) pinyin *Jílín Dàxué* IPA [tɕīː́ līń tâː ɕɥēː́] |
|  |
|  |
| Grunnlagt | 1946 |
| Stad | Changchun |
| Nettstad |  |
|  Jilinuniversitetet ﻿ / ﻿ |

**Jilinuniversitetet** (ofte forkorta **JLU** eller 吉大 *Jídà*) er eit statleg universitet grunnlagt i 1946 i Harbin i Kina. Det har skift namn fleire gonger, og hovudcampusen har òg blitt flytt. Universitetet held no til i byen Changchun, hovudstaden i Jilin-provinsen.

Universitetet hadde i 2005 over 60 000 studentar og over 15 000 vitskapleg tilsette.

Nokre tidlegare studentar ved universitetet er den kinesiske visestatsministeren Liu Yandong og nobelprisvinnaren Liu Xiaobo.

## Bakgrunnsstoff

* Offisiell nettstad
# Palatalisering

Kartet viser utbreiinga av palatalisering i norske dialektar. Det gule området har palatalisering berre i trykksterke stavingar, det oransje området både i trykksterke og trykksvake stavingar.
**Palatalisering** (òg kalla muljering) er ein fonologisk prosess (lydendring) hos visse språk. Den vanlegaste forma for palatalisering går ut på at velare konsonantar, dvs. konsonantar som blir uttalt med tungeryggen mot den mjuke ganen, i visse tilfelle blir endra til palatale konsonantar, dvs. uttalt lenger fram i munnen, med tungeryggen mot den harde ganen. Eit døme frå norsk er uttale av gammalnorsk *ekki* som «ikkje» eller *itj*. Det er også vanleg å referere til prosessar der alveolare konsonantar (tannryggskonsonantar) blir uttalt lenger bak i munnen, som palatale konsonantar, som palatalisering. Eit døme på norsk er nordnorsk uttale av ordet «mann».

Samanfatningsvis meiner vi med palatalisering av ein lyd at lyden i visse omgjevnader blir endra ved at tungeryggen blir heva mot den harde ganen (*lat. palatum*).

I IPA-lydskrift blir palatalisering attgjeve med teiknet [ʲ], t.d. [pʲ, tʲ, sʲ] osb. I keltologi og i slavistikk blir ofte apostrof eller einskild høgre sitatteikn brukt: /g’/, /d’/, /f’/ osb. til skilnad frå /g/, /d/, /f/ osb..

## Palatalisering i norske dialektar

Palatalisering er vanleg i norske dialektar nord for Sognefjorden og Mjøsa, men finst også i mange andre språk, til dømes italiensk og russisk.

I norske dialektar er det først og fremst historisk lange alveolarar som er palatalisert, dvs. at uttalen av *ll/ld*, *nn/nd*, *dd* og *tt* er lengre bak i munnen i palataliseringsområdet. Tendensen i vår tid er at palatalisering er på veg tilbake, særleg i dei største byane og på Nordvestlandet.

Det blir skilt mellom to grader av palatalisering. I det sørlege palataliseringsområdet (Sunnfjord, Nordfjord, Nord-Østerdalen, Nord-Gudbrandsdalen, Gauldalen og Orkladalen) uttalar ein både trykksterke hovudstavingar og trykklette endingar med palatalisering. I resten av palataliseringsområdet er det berre trykksterke stavingar som har palatalisering.

Eksempel, der «j» etter konsonant markerer at at konsonanten er palatal:

* *balljan* (palatalisering berre i trykksterke stavingar)
* *balljannj* (palatalisering både i trykksterke og trykksvake stavingar)

Eit kjent eksempel på palatalisering i trøndersk finn ein i visa «Hainnhoinn i bainn» skrive av Birger Jørstad.

## Sjå òg

* i-omlyd
# Vietnamesarar

To vietnamesarar.
**Vietnamesarar** (vietnamesisk *người Việt* eller *người Kinh*) kan visa til folk med opphav i Vietnam eller den største folkegruppa i landet. Desse etniske vietnamesarane er kjende som *kinh* for å skilja dei frå andre folkegrupper i Vietnam, og utgjorde 86 % av innbyggjarane i folketeljinga frå 1999. Dei har opphav nord i noverande Vietnam og sørlege Kina. Vietnamesarar er geografisk og språkleg sett hovudsakleg søraustasiatar, men langvarig kinesisk kontakt har gjeve kulturen deira eit meir austasiatisk preg.
# De facto

**De facto** kjem frå latin og tyder «faktisk» eller «i røynda». De facto er det motsette av *de jure* som tyder «etter lov». Om noko er *de facto* er det som regel allment anerkjend.

I juridiske situasjonar tyder *de jure* det som lova seier, medan *de facto* viser til korleis lova faktisk vert tolka og nytta.

## Sjå òg

* De jure
* Sovande paragraf
# Jinyu

|  |
| --- |
| **Jin晋语**
 |
| **Klassifisering** | Sino-tibetansk  Sinittisk |
| **Bruk** |
| **Jintalande i alt** | 48 millionar |
| **Språkkodar** |
| **ISO 639-3** | cjy |
|
 Utbreiing av jin-språket i Kina. |

Kinesiske språk
**Jinyu** (kinesisk skrift 晋 eller晋语, pinyin *jìn*/*jìnyǔ* ) er eit kinesisk språk som er morsmål for omkring 45 millionar menneske, flest i provinsen Shanxi, men òg i delar av Indre Mongolia og tilgrensande område i Shaanxi, Henan og Hebei. Jinyu har tradisjonelt vore rekna som ein variant av mandarinspråket, men blir no oftare rekna som eit eige språk. Det er då det 26. største språket i verda.

Eit særdrag for jinyu er mengda samantrekkingar av to teikn/ord til eitt. Det er eit fenomen som ein òg har i standardkinesisk, men ikkje i like høg grad. Jinyu, eit tonespråk, er også kjenneteikna av kompleks tonesandhi, ei form for sandhi der tonen blir påverka av kva ord som finst saman i ein setning og kva grammatisk funksjon dei har.

Eit anna kjennteikn er språklyden glottal plosiv som finst i enden av stavingar, ei leivning etter lukkelydane /p/, /t/ eller /k/). Dette er eit trekk jin har til felles med mandarinspråk som ein tala under Yuan-dynastiet rundt 1300-talet, og med fleire nolevande sørlege typar kinesiske språk. Stavingar som endar med glottal plosiv kan seiast å vera tonelause.

## Dialektar

Jinyu blir gjerne delt inn i åtte dialektar:

* *Bingzhou*, talt i sentrale Shanxi, med Taiyuan
* *Lüliang*, talt i vestre Shanxi og nordlege Shaanxi
* *Shangdang*, talt i søraustre Shanxi
* *Wutai*, talt i nordlege Shanxi og det sentrale Indre Mongolia
* *Datong-Baotou*, talt i delar av nordlege Shanxi og sentrale Indre Mongolia
* *Zhangjiakou-Hohhot*, talt i nordvestre Hebei og delar av det sentrale Indre Mongolia
* *Handan-Xinxiang*, talt i søraustre Shanxi, sørlege Hebei og nordlege Henan
* *Zhidan-Yanchuan*.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «Jin Chinese» frå Wikipedia på engelsk, den 27. oktober 2013.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*
		- Hou Jingyi 侯精一; Shen Ming 沈明 (2002), Hou Jingyi 侯精一, red., *现代汉语方言概论* [*Overview of modern Chinese dialects*] (på kinesisk), Shanghai Education Press, ISBN 7-5320-8084-6
		- Kurpaska, Maria (2010), *Chinese Language(s): A Look Through the Prism of* The Great Dictionary of Modern Chinese Dialects, Walter de Gruyter, ISBN 978-3-11-021914-2

---

* *Denne artikkelen bygger på «Jinyu» frå Wikipedia på bokmål, den 29. desember 2012.*
# Ladakhi

|  |
| --- |
| **Ladakhiལ་དྭགས་སྐད *La-dwags skad
 |
| **Klassifisering** | Sino-tibetansk  Tibetoburmansk   Tibeto-kanauri (?)    Bodish     Tibetisk      Ladakhi–balti |
| **Talarar** | Ladakhifolk |
| **Bruk** |
| **Ladakhitalande i alt** | 110 826 |
| **Språkkodar** |
| **Glottolog** | `kenh1234` |

**Ladakhi** er eit tibetisk språk som blir tala i det indiske unionsterritoriumet Ladakh. Det er hovudspråket i det buddhistiske distriktet Leh, og eit minoritetsspråk i distriktet Kargil.

Ladakhi har fleire dialekter: Lehskat, med namn etter Leh der han blir tala, shamskat, som blir tala nordvest for Leh, stotskat, som blir tala i Indus-dalen og som i motsetnad til dei andre er tonal, nubra, tala nord for Leh, changthang, som blir tala i Changtang-regionen av changpafolk, og zangskari, som blir tala i Zanskar-regionen i Ladakh.

## Namn

Ladakhi blir også kalla **bhoti** eller **bodhi**. Støttespelarar for bhoti-namnet nyttar omgrepet bhoti for å visa til klassisk tibetansk, og ser på det som ei einskild, rett form for tibetiske språk i Himalaya. Dei meiner at bhoti blir tala av ladakhifolk, baltifolk, tibetanarar og gjennom heile Himalaya frå Baltistan til Arunachal Pradesh.

Namnet «Bhoti» eller «Bodhi» har konnotasjonar til tibetansk buddhisme, som er ein viktig religion i området. Mange ladakhifolk strir imot denne klassifikasjonen fordi det òg finst muslimske, kristne, hinduistiske og sikh-talarar av ladakhi.

## Fonologi

### Konsonantar

|  | Labial | Dental | Alveolar | Retrofleks | Palatal | Velar | Glottal |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Nasal | m | n̪ |  |  | ɲ | ŋ |  |
| Plosiv/afrikat  | ustemed | p | t̪ | t͡s | ʈ | t͡ʃ | k |  |
| aspirert | pʰ | t̪ʰ | t͡sʰ | ʈʰ | t͡ʃʰ | kʰ |  |
| stemd | b | d̪ | d͡z | ɖ | d͡ʒ | ɡ |  |
| Frikativ | ustemd |  |  | s | ʂ | ʃ |  | h |
| stemd |  |  | z |  | ʒ |  |  |
| Vibrantar |  |  | r |  |  |  |  |
| Lateral | enkel |  |  | l |  |  |  |  |
| mumla |  |  | lʱ |  |  |  |  |
| Halvvokal | w |  |  |  | j |  |  |

### Vokalar

Ladakhi har eit regelmessig fem-vokalsystem, men med [a] erstatta med [ə] er det uvanleg, sidan dei fleste språk har [a].

|  | Framre | Sentral | Bakre |
| --- | --- | --- | --- |
| Trong | i |  | u |
| Midt | e | ə | o |

Vokalar med allofonar|  | Framre | Sentral | Bakre |
| --- | --- | --- | --- |
| Trong | i |  | u |
| Halvtrong | e |  | o |
| Midtre | [ɛ̝] | ə | [ɔ̝] |
| Halvopen |  | [ɐ] |  |
| Open |  | [ä] |  |

## Skrift

Ladakhi blir vanlegvis skrive med tibetansk skrift, og uttalen av ladakhi er mykje nærare skriven klassisk tibetansk enn dei fleste andre tibetiske språk. Ladakhiar uttalar mange av prefiksa, suffiksa og bokstavane som er stumme i mange andre tibetiske språk, særleg sentralt tibetansk. Sjølv om uttalen er relativt konservativ, har ladakhi samla opp betydelege grammatiske skilnader frå det klassiske, skrivne språket.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «Ladakhi language» frå Wikipedia på engelsk, den 30. april 2026.*
# Evenkisk

|  |
| --- |
| **EvenkiskЭвэнки (Evenki)** |
| **Klassifisering** | Altaisk  tungusisk   nordtungusisk |
| **Bruk** |
| **Tala i** |  Folkerepublikken Kina  Mongolia  Russland |
| **Evenkisktalande i alt** | 29 000 |
| **Skriftsystem** | kyrillisk |
| **Språkkodar** |
| **ISO 639-3** | evn |

**Evenkisk** er det største av dei nordlege tungusiske språka. Det blir snakka av evenkar i Russland, Mongolia og Kina.

Det grunnleggjande ordforrådet har mykje til felles med mongolske og tyrkiske språk, noko som tyder på eit nært slekskap. Det finst store dialektforskjellar og språket blir delt opp i tre store grupper; nordlege, sørlege og austlege dialektar.

Det evenkiske skriftspråket blei til seint i 1920-åra, som del av den sovjetiske språkpolitikken.

## Kjelder