Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Anqing

Anqings plassering i Anhui
Zhenfengpagoden i Anqing
**Anqing** (kinesisk: 安庆; pinyin: *Ānqìng*), er eit byprefektur sørvest i provinsen Anhui i det sentrale Kina. Prefekturet har eit areal på 15 398 km² og eit folketal på 5,311 millionar (2010). Prefekturet Anqing består av tre bydistrikt, eitt byfylke og sju fylke. Byen har eit oljeraffineri, og Anqing kolkraftverk og petrokjemisk industri.

### Samferdsle

Anqing har ei stor elvehamn.

Kinas riksveg 206 går frå kystbyen Yantai i nord, til kystbyen Shantou i sør. Han går gjennom provinsane Shandong, Jiangsu, Anhui, Jiangxi og til slutt Guangdong. Også Kinas riksveg 318, ein av Kinas lengste hovudveger, går gjennom området. Han byrjar i Shanghai og fører mellom anna innom Wuhan og Chengdu på sin veg inn i Tibet og Lhasa og heilt fram til ein kinesisk grenseovergong mot Nepal i Zhangmu.

### Historie

Byen vart grunnlagt før år 100 f.Kr., under Han-dynastiet. På 1100-talet vart han hovudstaden i eit militærprefektur og fekk sitt noverande namn.

Den 72 meter høge Zhenfengpagoden vart bygt i 1570, og er i dag eit viktig kulturminne i byen.

Under Taipingopprøret mot Qing-dynastiet på 1800-talet var Anqing eit av dei viktigaste støttepunkta for opprørarane, etter at opprørsleiaren Hong Xiuquan hadde teke byen i 1853. I 1861 vart byen gjenerobra av Qing-styrkane.

Mot slutten av 1800-talet var Anqing eit sentrum for kinesisk rustningsindustri.

Inntil 1949 var Anqing provinshovudstad i Anhui.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «Anqing» frå Wikipedia på bokmål, den 3. juli 2011.*
# Fastlands-Kina

**Fastlands-Kina** er eit ofte nytta omgrep om dei områda som vert kontrollert av Folkerepublikken Kina, utan dei administrative regionane Hong-Kong og Macao, og vidare til forskjell frå den delen av Kina som vert kontrollert av Republikken Kina (det vil seie Taiwan og somme andre øyar).

Årsaka til at denne språklege konstruksjonen ofte er tenleg er blant anna at:

1. Det finst to statar som kontrollerer kvar sin del av Kina og begge gjer krav på å vere den rettmessige kinesiske regjeringa. Begge statane insisterer på at Kina er eit land, og at områda bør sameinast att.
2. Utanlandske diplomatar og andre har ofte behov for å referere til den staten som i daglegtalen vert omtala som «Kina» (Folkerepublikken Kina) utan implisitt å gje uttrykk for eit syn i konflikten mellom de kinesiske statane.
3. Hong-Kong og Macao, som er ein del av Folkerepublikken Kina, avvik likevel sterkt frå Folkerepublikken i styresett, nyare historie og økonomi.
# Det store spranget

Heimelaga jernesser på den kinesiske landsbygan.
**Det store spranget** var eit prosjekt for industri og jordbruk i Folkerepublikken Kina frå 1958 til byrjinga av 1962. Prosjektet vart sett i gang av Mao Zedong i trua på at det skulle skape eit stort sprang framover for Kina. Dette først og fremst i form av kraftig auka stålproduksjon og auka produktivitet i jordbruket gjennom innføringa av kjempestore statlege kollektivbruk, såkalla *folkekommunar*.

Dei ønskte resultata vart for det meste ikkje realiserte, og i staden leidde kampanjen til ei stor hungersnaud og døden for fleire millionar menneske.

Dei katastrofale følgjene av kampanjen førte til at Mao fekk ei svekt maktstilling innanfor Det kinesiske kommunistpartiet, noko som brukar å bli rekna som ei av dei viktigaste forklaringane på kulturrevolusjonen frå 1966 og frametter.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «Det stora språnget» frå Wikipedia på svensk, den 11. oktober 2007.*
# Provins

*For byen i Frankrike, sjå byen Provins*
Ein **provins** er ei under-nasjonal regjeringsform under direkte kontroll av den høgste regjeringa i nasjonen. I nokre land blir orda stat eller departement nytta i staden for provins.

Ordet *provins* har røter i latin og tyder *innflytings-sone*. Ordet vart introdusert av romarane, som delte imperiet sitt inn i *provinciæ*.

Den mest folkerike provinsen i verda er Henan i Kina som har 93 000 000 innbyggjarar. Provinsen Xinjiang i Kina med ei flate på 1 600 000 km² har det største arealet.
# Militærreserve

Ein **militær reservestyrke** er ein militær organisasjon som består av militært deltidspersonell, og nokre sivile som er i stand til militær strid ved mobilisering
til krig eller forsvar mot fiendtleg invasjon. Organisasjonen kan òg bestå av materiell, transportmiddel og forsyningar.
Reservestyrken er generelt ikkje rekna som ein del av dei ståande militære styrkane. Eksistensen av ein
reservestyrke tillèt nasjonar å redusere sin militære styrke i fredstid og samstundes ha ein styrke klar i tilfelle krig.

## Kjelder
# Chongqing

|  |
| --- |
| Chóngqìng |
| 重庆 |
| by |
|  Utsyn over Chongqing.  |
|  |
| Land |  Folkerepublikken Kina |
| Høgd | 435 m |
| Areal | 82 403 km² |
| Folketal |  32 054 159 (2020) |
| Grunnlagd | 316 f.Kr. |
| Tidssone | UTC +8 |
| Postnummer | 4000 00–4099 00 |
| Retningsnummer | 23 |
| Bilnummer | A, B, C, F, G, H |
|  Chongqing ﻿ / ﻿ |
|  Kart som viser Chongqing.

 Kart som viser Chongqing.

 |
| **Wikimedia Commons:**  Chongqing |

**Chongqing** (forenkla kinesisk 重庆, tradisjonell kinesisk 重慶, pinyin *Chóngqìng*, Wade–Giles Ch'úng-ch'ìng) er ein byprovins og ein av dei største byane i Folkerepublikken Kina. Lik Beijing, Shanghai og Tianjin er han direkte underlagt landsstyresmaktene. Inntil 1997 vart Chongqing del av provinsen Sichuan.

## Historie

Frå november 1937 til mai 1946 var Chongqing midlertidig hovudstad i Republikken Kina.
Chongqing vart skilt ut frå Sichuan i 1997, og vart då direkte underlagt landsstyresmaktene.

## Geografi

Provinsen Chongqing grensar til Sichuan i vest, Shaanxi i nord, Hunan og Hubei i aust og Guizhou og Yunnan i sør.
Han omfattar store delar av det viktige jordbruksområdet Sichuanbassenget, som Chang Jiang renn gjennom. Grunna mykje tåke om hausten har byen fått tilnamnet *Tåkehovudstaden*.

## Innbyggjarar

Heile provinsen hadde over 31 millionar innbyggjarar i 2007, men sjølve byen Chongqing hadde 6 609 000 i år 2000. Av provinsinnbyggjarane er 94 % han-kinesarar. 1, 75 millionar høyrer til minoritetsfolk. Dei største av minoritetstgruppene i Chongqing er tujiaar (1,13 mill.) og miaoar (ca. 520 000).

## Næringsliv

Byen har eiga hamn ved Chang Jiang, og det er mykje industri og handel i byen. Dei største industrigreinene består av bil- og motorsykkelfabrikkar, båtbyggjerier, kjemisk og petrokjemisk industri, naturgassutvinning, medisinproduksjon, og avansert jern- og stålproduksjon.

På Sichuanbassenget dyrkar ein svært mykje korn, og ris særleg langs elvane. Ein dyrkar òg appelsinar, mandarinar, tobakk og silkeormkokongar (det siste for silkeproduksjon).

## Kommunikasjon

Kommunikasjonen frå Chongqing er god. Det går fleire jarnbanar frå byen, og vegnettverket er godt utbygt. Ein kan fly til alle større byar i Kina frå Chongqing, og elvetransport er mogleg i 400 mil.

## Kultur og utdanning

I Chongqing finst eit universitet frå 1929, ymse høgskular, bibliotek og museum.

I Chongqing sitt Dazu-distrikt finst ei rekkje grotter med steinskulpturar frå 800–1200-talet som står på UNESCO si verdsarvliste.

## Styresmakter

Leiaren for Chongqing sitt lag i Kinas kommunistparti er Chen Min'er, og borgarmeisteren er Tang Liangzhi (2019).

## Kjelder

* «Chongqing» av Cato Næverdal i *Store norske leksikon*, snl.no.

## Bakgrunnsstoff

 Commons har multimedium som gjeld: **Chongqing Offisiell nettstad
# Mandsjuar

Baturu Zhanyinbao, ei av Qianlong-keisaren sine livvakter (1760).
**Mandsjuar** er eit tungusisk folk i Mandsjuria i det nordaustlege Kina, ein av Kinas 55 erkjende minoritetar. Dei tel om lag 10 millionar menneske (2000). Deira tradisjonelle språk er mandsjuisk, men i dag nyttar berre nokre titalt dette språket. Mandsjuane overvann Ming-dynastiet på 1600-talet, tok makta over Kina og innleia Qing-dynastiet i 1644. Dynastiet bestod til revolusjonen i 1911 styrta keisardømmmet.

Mandsjuane var mellom dei opphavlege innbyggarane i Mandsjuria og høyrer til den mandsju-tungusiske greina av den altaiske folke- og språkstamma. Mandsjuspråket var under Qing-dynastiet det offisielle språket for hoffet og den høgre administrasjonens i det keisarlege Kina. Alle embetsmenn måtte kunne mandsjuspråket, men dette gjekk likevel gradvis ut av bruk til fordel for mandarin. Mandsjuane såg på det tungusiske jursjenfolket som sine eldste forfedrar. Etter kinesiske kjelder budde jusjentidleg på 900-talet mellom elvane Amur i nord og Sungari i vest, og var då underordna khitanarane, eit folk som truleg òg var av tungusisk opphav.

I 1114 vann jursjenfolket sjølvstende og erobra under hovdingen Aguda og hans dynasti, «Jin» (*gull*), og deretter heile det store khitanriket (heile austre Sentralasia og ein del av Nord-Kina) samt andre delar av Kina, med sjølve hovudstaden Nanjing. Etter Djengis Khan erobra Kina i 1215, vende ettermennene hans seg mot jursjenfolket. Jin-dynastiet vart styrta i 1234, og jursjenstammene vart trengt nordover til Liaodong, sør i det seinare Mandsjuria.

Tidleg på 1600-talet kom det opp ein hovding, Nurhaci, mandsjuarane sin nasjonalhelt. Han samla om seg fleire andre nærslekta stammer under det felles navnet *mandsju* og gjorde seg i 1616 uavhengig av Ming-dynastiet i Kina. Etterfølgjarane hans tok Beijing i 1644 og gjorde sjuårige Shunzi til keisar. Kort tid etter var heile det kinesiske riket erobra av mandsjuane sitt dynasti Qing, som bestod til 1911.

Størstedelen av mandsjuane var for det meste eit bufast, jordbruks- og handverksorientert folk. Dei gjekk over til buddhismen. Berre nokre få nordlege stammer, solonar, daurar og andre, heldt fast ved si gamle sjamanisme og sitt nomadiske levesett. Militært sett var mandsjuane inndelt i åtte banner.

Etter revolusjonen i 1911 mista mandsjuane si særstilling som privilegert gruppe og vart utsett for eit hardt assimilasjonstrykk.

## Bakgrunnsstoff

## Kjelder

* Elliott, Mark C. *The Manchu Way: The Eight Banners and Ethnic Identity in Late Imperial China.* Stanford, CA: Stanford University Press, 2001.
* Rhoads, Edward J. M. *Manchus & Han: Ethnic Relations and Political Power in Late Qing and Early Republican China, 1861-1928.* Seattle, WA: University of Washington Press, 2000.

---

* *Denne artikkelen bygger på «Mandsjuar» frå Wikipedia på bokmål, den 25. mars 2011.*
# Den kinesiske muren

Den kinesiske muren

**Den kinesiske muren** (kinesisk 萬里長城; forenkla 万里长城; pinyin *Wànlĭ Chángchéng*, 'den lange borga på 10 000 li¹), er ein 8 851,8 kilometer lang mur og er eit forsvarverk bygd av jord og stein.

Muren ligg i det nordlege Kina. Han vert rekna som jordas største byggverk og vart bygd under Ming-dynastiet frå slutten av 1300-talet til byrjinga av 1600-talet. Muren skulle verna Kina mot plyndringar fra mongolske og tyrkiske stammer. Fleire andre murar vart påbyrja på 200-talet fvt. av Shi Huangdi, den første keisaren av heile Kina.

Fleire delar av den kinesiske muren er øydelagt eller forsvunne med tida. Lokale innfødde har nytta steinen til byggemateriale. I dag er muren freda og vart oppført på verdsarvlista til UNESCO i 1987.

## Bakgrunnsstoff

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Den kinesiske muren Julia Lovell: The Great Wall - China Against the World, 1000 BC-2000 AD. ISBN 1-84354-212-9
* Jacquetta Megarry: Explore the Great Wall. ISBN 1-898481-17-2
* Arthur Waldron: The Great Wall of China - From History to Myth. ISBN 0-521-36518-X

* Offisiell heimeside
* Bilete av Den kinesiske muren i Simatai
* Side om Den kinesiske muren
* Bilete av Den kinesiske muren
* Hiking langs Den kinesiske muren
* CBC.ca News: «Den kinesiske muren er usynleg frå verdsrommet»
* Snopes.com: Legenda om Den kinesiske muren
* Side om Den kinesiske muren
* Kart over Den kinesiske muren

### Fotnotar

¹ 10 000 li = 5 760 km. 10 000 er eit bilete for uendeleg på kinesisk, slik at namnet på muren tyder «den uendeleg lange borga».
# The New York Times

|  |
| --- |
| *The New York Times* |
|  |
|  |
| Land | USA |
| Type | Dagsavis |
| Grunnlagd | 18. september 1851 |
| Eigarar | The New York Times Company |
| Grunnleggjar(ar) | George Jones, Henry Jarvis Raymond |
| Utgjevar | Arthur Gregg Sulzberger |
| Redaktør(ar) | Joseph Kahn |
| Sjefredaktør(er) | Joseph Kahn (juni 2022) |
| Språk | Engelsk |
| Opplag | 443 000 (2019), 1 122 400 (2000), 1 132 000 (2003), 1 103 600 (2006), 648 900 (2014) |
| Hovudkvarter | The New York Times Building |
| ISSN | 0362-4331, 1553-8095, 1542-667X |
| OCLC | 1645522 |
| Nettstad |  (angloamerikansk) |

The New York Times er ei amerikansk dagsavis utgjeven i byen New York og distribuert internasjonalt. Eigaren er The New York Times Company, som publiserer 15 andre aviser, mellom andre *International Herald Tribune* og *The Boston Globe*. *NYT* er den største bybaserte avisa i Sambandsstatane. Ho vert kalla «The Gray Lady» ('Den grå dama') for edrueleg utsjånad og stil, og vert ofte sett på som ein nasjonal *newspaper of record*, som tyder at ho ofte vert sett på som den offisielle og autorative referansen for nyare historie.

Avisa har vunne 95 Pulitzerprisar, meir enn noko anna avis.

Den noverande utgjevaren er Arthur Ochs Sulzberger Jr., eit medlem av familien som har kontrollert avisa sidan Adolph Ochs kjøpte henne i 1896.

Ein New York times-reklame frå 1895.
## Historie

*The New York Times* var etablert 18. september 1851 av journalisten og politikaren Henry Jarvis Raymond og den tidlegare bankmannen George Jones som *New-York Daily Times*. Avisa bytte namnet sitt til *The New York Times* i 1857. Avisa vart først utgjeven kvar dag utanom søndag, men under den amerikanske borgarkrigen tok *Times* (i lag med fleire andre større dagsaviser) til å publisere søndagsutgåver.

*The New York Times* har vore involvert i historiske hendingar som påverka USA, som domsavgjerda New York Times Co. vs. Sullivan og lekkasjen, dommen og skandalen rundt The Pentagon Papers.

Namnet, som med andre publikasjonar med liknande namn, vert ofte forkorta til *the Times*. Mottoet "All the News That's Fit to Print" er alltid vist i det øvre venstre hjørnet på forsida.

## Fotnotar

## Bakgrunnsstoff

* *New York Times på nettet*
* Den offisielle historia til NYT Arkivert 2013-10-09 ved Wayback Machine.
* Daniel Okrent, "THE PUBLIC EDITOR; Is The New York Times a Liberal Newspaper?" *New York Times*, 25. juli 2004
* Fit and Unfit to Print: the Wall Street Journal replies to the *Times* on the subject of the press's obligations in wartime
# Los Angeles Times

|  |
| --- |
| *Los Angeles Times* |
|  |
|  |
| Land | USA |
| Type | Dagsavis |
| Grunnlagd | 4. desember 1881 |
| Eigarar | Patrick Soon-Shiong |
| Språk | Engelsk |
| Politisk posisjon | Sentrum-venstre |
| Opplag | 653 868 daglig 954 010 søndag (2013) |
| Hovudkvarter | Los Angeles |
| ISSN | 0458-3035, 2165-1736 |
| OCLC | 3638237 |
| Nettstad | latimes.com |

Los Angeles Times (ofte kalla LA Times) er ei amerikansk avis utgjeven i Los Angeles i California. Med eit dagleg opplag på 965 633 (2002) er *Los Angeles Times* den nest største storbyavisa i landet (etter *The New York Times*). Avisa er eigd av mediekonsernet Tribune Company og vart grunnlagd i 1881.

## Bakgrunnsstoff

* Offisiell nettstad
# 907

|  |
| --- |
| < **907** > |
|  |
| 905 | 906 | **907** | 908 | 909 |
|  |
|

| Kategoriar |
| --- |
| Fann ikkje kategorien *907* |

 |
|

| 907 i andre kalendrar |
| --- |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Gregoriansk kalender | 907 *CMVII* |
| Ab urbe condita | 1660 |
| Armensk kalender | 356 ԹՎ ՅԾԶ |
| Kinesisk kalender | 3603 – 3604 ?寅 – 丁卯 |
| Etiopisk kalender | 899 – 900 |
| Jødisk kalender | 4667 – 4668 |
| Iransk kalender | 285 – 286 |
| Islamsk kalender | 294 – 295 |
| Hindukalendrar |  |
| - *Vikram Samvat* | 962 – 963 |
| - *Shaka Samvat* | 829 – 830 |
| - *Kali Yuga* | 4008 – 4009 |

 |

 |

**907** (romartal CMVII)

## Hendingar

### Utlandet

* Tang-dynastiet tok slutt etter å ha vart i rundt trehundre år då keisar Ai av Tang blei avsett av militærguvernøren Zhu Wen, som grunnla seine Liang-dynastiet.

* Byen Tsjernihiv i noverande Ukraina nemnd for første gong.

## Fødde

* (omtrentleg dato) Venceslas av Böhmen

## Døde

* 2. mai: Boris I av Bulgaria
* (omtrentleg dato) Árpád, storhertug av madjarane

**<<   900-talet   >>**
<< 900 | 901 | 902 | 903 | 904 | 905 | 906 | 907 | 908 | 909 | 910 | 911 | 912 | 913 | 914 | 915 | 916 | 917 | 918 | 919 | 920 | 921 | 922 | 923 | 924 | 925 | 926 | 927 | 928 | 929 | 930 | 931 | 932 | 933 | 934 | 935 | 936 | 937 | 938 | 939 | 940 | 941 | 942 | 943 | 944 | 945 | 946 | 947 | 948 | 949 | 950 | 951 | 952 | 953 | 954 | 955 | 956 | 957 | 958 | 959 | 960 | 961 | 962 | 963 | 964 | 965 | 966 | 967 | 968 | 969 | 970 | 971 | 972 | 973 | 974 | 975 | 976 | 977 | 978 | 979 | 980 | 981 | 982 | 983 | 984 | 985 | 986 | 987 | 988 | 989 | 990 | 991 | 992 | 993 | 994 | 995 | 996 | 997 | 998 | 999 >>
# Shijiazhuang

Utsyn over Shijiazhuang.
Shijiazhuang (raudt) i Hebei (kvitt)
**Shijiazhuang** (forenkla kinesisk: 石家庄; tradisjonell kinesisk: 石家莊; pinyin: *Shíjiāzhuāng*) er ein kinesisk by som er hovudstad i provinsen Hebei i Kina. Han er eir byprefektur og dekker eit areal på 15 848 km² og hadde i 2008 eit berekna folketal på 9,6 millionar. Talet på innbyggarar innom bygrensene vart i 2004 berekna til 2 070 000.

Byprefekturet Shijiazhuang omfattar seks distrikt (区 *qū*), fem byfylke (市 *shì*) og tolv fylke (县 *xiàn*).

Byen ligg strategisk til på jarnbanelinja som går i sørleg retning frå Beijing, om lag 280 km frå den kinesiske hovudstaden. Han var ein marknadsplass til jarnbanen opna i 1902. Byen vart grunnlagt i 1925, og fekk formell bystatus i 1939 under namnet **Shimen** (*Shímén*, 石門). Namnet vart endra til *Shijiazhuang* i 1947. Han vart hovudstad i provinsen i 1968.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «Shijiazhuang» frå Wikipedia på bokmål, den 28. mars 2011.*
* *Denne artikkelen bygger på «Shijiazhuang» frå Wikipedia på engelsk, den 28. mars 2011.*
* *Denne artikkelen bygger på «Shijiazhuang» frå Wikipedia på tysk, den 28. mars 2011.*

.