Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Statsvitskap

**Statsvitskap** er studiet av politikk og politiske prosessar. Det har ei rekkje ulike fagdisplinar som ofte har utydelege grenser, til dømes samanliknande politikk, offentleg politikk, organisasjonsteori, politisk åtferd, internasjonal politikk og politisk teori. Samtidig ligg statsvitskap nær andre samfunnsvitskapelege fagfelt, som sosiologi, særleg historisk og politisk sosiologi, politisk økonomi og politisk geografi. Fagskila kan her vere små.

I faghistoria vert ofte klassiske forfattarar som Platon og Aristoteles, og seinare filosofar som Machiavelli, Hobbes og Locke trekt fram. I tillegg til filosofi, har statsvitskapen henta mykje inspirasjon frå statslære, sosiologi og historie. Faget har, slik vi ser det i dag, vokse fram i tradisjonen frå tysk *Staatswissenschaft*, franske *sciences politiques* og britisk og amerikansk *political science*.

I Noreg vart faget etablert i tida etter andre verdskrigen, og mellom anna var Frede Castberg, Jens Arup Seip, Stein Rokkan og Knut Dahl Jacobsen sentrale i utviklinga dei første tiåra.

## Vitskapsteoretisk grunnlag

Det finst ikkje ei einheitleg vitskapsteoretisk tilnærming innan statsvitskapen. Dette fører til eit metododologisk mangfald, slik ein også kan finne innanfor andre samfunnsvitskapar. Opphavleg var faget tett knytt til historiske og filosofiske framgangsmåtar. Som ei fylgje av den «behavioristiske revolusjonen» i 1950- og 60-åra kom statsvitskapen nærare andre samfunnsvitskaplege disiplinar, og i denne tida vart mellom anna statistiske metodar vanlegare i bruk. Som i andre samfunnsvitskapar vart denne positivistiske trenden møtt av motreaksjonar. Mange hevda fortolkande tilnærmingar og kvalitative metodar var eit betre alternativ for å granske politiske prosessar. Dei ulike metodologiske, epistemologiske og ontologiske skiljelinene gjer at ein i dag har ei rekkje ulike tilnærmingar som eksisterer side om side, blant anna institusjonalisme, teorien om rasjonelle val, marxisme, feminisme, konstruktivisme og postmodernisme.

## Litteratur

* Østerud, Øyvind (2002): *Statsvitenskap: Innføring i politisk analyse*. Oslo: Universitetsforlaget ()
# Lekam

**Lekam** (frå norrønt *líkami*) er eit omgrep på ein menneske- eller dyrekropp, og syner til både levande og døde.

I fysikk vert omgrepet ofte nytta om eit objekt med masse, ein fysisk lekam.

Lekamen kan òg verte bruka synonymt med *kropp* og *kjøt*.

## Sjå og

* Kristi lekam
* Kjøtets synd
* Reinkarnasjon
* Kropp

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «Wikipedia» frå Wikipedia på bokmål, den 26. september 2009.*
# Germanistikk

**Germanistikk** er den fagdisiplinen som granskar germanske språk og litteraturen deira. Germanistikk vert ofte brukt i ei meir avgrensa tyding, nemleg om studiar av tysk språk og litteratur.

Germanistikken i Noreg hadde lenge tyngdepunktet sitt i historisk orientert språkvitskap, ofte med eit jamførande perspektiv. I løpet av dei seinare tiåra har det her skjedd eit skifte med fokus på moderne tysk språk, til dømes knytt til studiar av omsetjingar.

## Bakgrunnsstoff

* Germanistik im Netz - Erlanger Liste Arkivert 2004-07-23 ved Wayback Machine.
* Literaturwissenschaft online
# Delstaten New York

|  |
| --- |
| New York |
| delstat |
|  |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  Flagg  |  Våpen  |

 |
| Land |  USA |
| Hovudstad | Albany |
| Areal | 141 299 km² |
|  •  land | 122 283 km² |
|  •  vatn | 19 016 km² |
| Folketal |  19 849 399 (2017) |
| Folketettleik | 162 / km² |
| Guvernør | Kathy Hochul |
| Innlemma i USA | 26. juli 1788 |
| Statsnummer | 11. |
| Forkorting | NY |
| Wikimedia | © OpenStreetMap New York ﻿ / ﻿ |
|  Kart som viser Delstaten New York.

 Kart som viser Delstaten New York.

 |
| **Wikimedia Commons:**  New York (state) |
| **Nettstad:**  ny.gov |

**New York** er ein delstat i USA. Hovudstaden er Albany, medan den største byen er New York by.

## Kjende personar frå New York

* Martin Van Buren, USAs 8. president
* Millard Fillmore, USAs 13. president
* Theodore Roosevelt, USAs 26. president
* Franklin D. Roosevelt, USAs 32. president

Fridomsgudinna i New York by
# 2. juni

**2. juni** er den 153. dagen i den gregorianske kalenderen (154. under skotår). Det er 212 dagar att av året.

## Merkedag

### Nasjonaldagar og nasjonale flaggdagar

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Festa della Repubblica* i Italia, til minne om overgangen frå monarki til republikk i 1946 |

### Religiøs helgedag

* Festdag for den heilage Niceforus i den gresk-ortodokse kyrkja

**Bevegelege heilagdagar som fell på 2. juni i 2026:**

### Primstaven

### Namnedag

|  |  |
| --- | --- |
| **Noreg** | Runa, Runar og Rune |
| **Sverige** | Rutger og Roger |
| **Danmark** | Marcellinus |

#### Helgendag i den katolske kyrkja

* Dei heilage Marcellinus og Peter
* Den heilage Erasmus
* Den heilage pave Marcellinus
* Den heilage pave Eugenius I

## Hendingar

### Utlandet

* 455: Vandalane gjekk til åtak på Roma, plyndra byen i to veker, og drog bort frå han med talrike skattar. Mellom dei keisarinne Eudoxia og døtrene hennar, Eudocia og Placidia.
* 575: Innsetjinga av pave Benedikt I.
* 1858: Donatis komet oppdaga av Giovanni Battista Donati.
* 1896: Sending av elektromagnetiske bylgjer) blei patentert av italienaren Guglielmo Marconi. Radioen var oppfunnen.
* 1946: Italia blei republikk efter ei folkerøysting der kvinner fekk delta for første gong.
* 1949: Transjordan skifta namn til Jordan
* 1953: Elisabeth II av Storbritannia blei krona til dronning i Westminster Abbey.
* 1958: General Charles de Gaulle blei fransk statsminister med utvida fullmakter og eit oppdrag om å ha laga eit forslag til ny grunnlov innan seks månader.
* 1992: Ei dansk folkerøysting sa nei til Maastrichtavtalen.
* 2003: Mars Explorer, ein europeisk romsonde, vart skoten opp

### Noreg

* Mehamn-opprøret fann stad i Finnmark i 1903.

## Fødde

Ane Stangeland Horpestad i 2007
*Sjå òg Fødde den 2. juni.*

* 1535: Pave Leo XI, fødd Alessandro Ottaviano de' Medici
* 1835: Pave Pius X, fødd Giuseppe Melchiorre Sarto
* 1840: Thomas Hardy, britisk forfattar
* 1857: Edward Elgar, britisk komponist
	+ Karl Gjellerup, dansk forfattar og nobelprisvinnar
* 1895: Arild Sandvold, norsk komponist og organist
* 1904: Johnny Weissmuller, amerikansk symjar og filmstjerne
* 1906: Leif Østby, norsk kunsthistorikar
* 1937: Geir Kjetsaa, norsk litteratur­historikar
* 1946: Lasse Hallström, svensk filmregissør
* 1980: Ane Stangeland Horpestad, norsk fotballspelar

## Døde

Giuseppe Garibaldi ligg på likstrå på øya Caprera
*Sjå òg Døde den 2. juni.*

* 829: Niceforus, patriark av Konstantinopel og seinare helgen
* 1647: Kristian, dansk-norsk prins og tronfylgjar
* 1836: Frederik Wilhelm Stabell, norsk hærførar
* 1882: Giuseppe Garibaldi, italiensk militærleiar og frigjeringshelt
* 1908: Aimar Sørenssen, norsk politikar
* 1928: Otto Nordenskjöld, svensk polarforskar
* 1962: Vita Sackville-West, engelsk forfattar og landskapsgartnar
* 1987: Andrés Segovia, spansk musikar
* 1990: Rex Harrison, engelsk skodespelar
* 2005: Gunder Gundersen, norsk idrettsleiar
# Jesse Owens

|  |
| --- |
| **Jesse Owens** |
|   |
| **Statsborgarskap** | USA |
| **Fødd** | 12. september 1913 Oakville |
| **Død** | 31. mars 1980 (66 år) Tucson |
| **Idrett** | friidrett |
| **Tok del i** | Sommar-OL 1936 |
| **Utmerkingar** | Presidentens fridomsmedalje, Kongressens gullmedalje, Theodore Roosevelt Award, Verdienstkreuz 1. Klasse des Verdienstordens der Bundesrepublik Deutschland, Associated Press Athlete of the Year, IAAF Hall of Fame, Silver Olympic Order |

**Jesse Owens**, eigentleg **James Cleveland Owens**, (12. september 1913–31. mars 1980) var ein USA-amerikansk friidrettsutøvar, fødd i Lawrence County i Alabama. Han vart vide kjend gjennom Sommar-OL 1936 i Berlin der han vann fire gullmedaljar og vart den store framgrunnsfiguren i leikane.

Den 25. mai 1935 i Ann Arbor sette Owens verdsrekord i lengdehopp med på 8,13 meter, ein rekord som stod til 1960. Straks etter rekordhoppet vann han 200 meter, eigentleg 220 yards, på 20,3 sekundar, også det verdsrekord.

Under sommarleikane 1936 i Berlin vann Owens 100 meter på tida 10,3 den 3. august, lengdehopp 4. august med 8,06 m, 200 meter den 5. august, tid 20,7 sekundar. Den 9. august vann han si fjerde gullmedalje då han sprang ein etappe for USA i 4 x 100 meter stafett.

Seinare i 1936, sa han at han ikkje hadde blitt oversett av Tysklands regjeringssjef, og han la til at USAs president ikkje sendte gratulasjon fordi presidenten var oppteken.

Owens døydde i Tucson i Arizona.

I skjønnlitteraturen er det skrive om Owens, mellom anna i det ironiske diktet "Sprinterne" - skrive av Nordahl Grieg etter Sommar-OL i Berlin i 1936.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «Jesse Owens» frå Wikipedia på engelsk, den 4. august 2016.*

* World Athletics
# 1297

|  |
| --- |
| < **1297** > |
|  |
| 1295 | 1296 | **1297** | 1298 | 1299 |
|  |
|

| Kategoriar |
| --- |
| Fann ikkje kategorien *1297* |

 |
|

| 1297 i andre kalendrar |
| --- |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Gregoriansk kalender | 1297 *MCCXCVII* |
| Ab urbe condita | 2050 |
| Armensk kalender | 746 ԹՎ ՉԽԶ |
| Kinesisk kalender | 3993 – 3994 ?申 – 丁酉 |
| Etiopisk kalender | 1289 – 1290 |
| Jødisk kalender | 5057 – 5058 |
| Iransk kalender | 675 – 676 |
| Islamsk kalender | 696 – 697 |
| Hindukalendrar |  |
| - *Vikram Samvat* | 1352 – 1353 |
| - *Shaka Samvat* | 1219 – 1220 |
| - *Kali Yuga* | 4398 – 4399 |

 |

 |

**1297** (romartal MCCXCVII)

## Hendingar

### Utlandet

### Noreg

## Fødde

## Døde

<*   1200-talet  *><< 1200 | 1201 | 1202 | 1203 | 1204 | 1205 | 1206 | 1207 | 1208 | 1209 | 1210 | 1211 | 1212 | 1213 | 1214 | 1215 | 1216 | 1217 | 1218 | 1219 | 1220 | 1221 | 1222 | 1223 | 1224 | 1225 | 1226 | 1227 | 1228 | 1229 | 1230 | 1231 | 1232 | 1233 | 1234 | 1235 | 1236 | 1237 | 1238 | 1239 | 1240 | 1241 | 1242 | 1243 | 1244 | 1245 | 1246 | 1247 | 1248 | 1249 | 1250 | 1251 | 1252 | 1253 | 1254 | 1255 | 1256 | 1257 | 1258 | 1259 | 1260 | 1261 | 1262 | 1263 | 1264 | 1265 | 1266 | 1267 | 1268 | 1269 | 1270 | 1271 | 1272 | 1273 | 1274 | 1275 | 1276 | 1277 | 1278 | 1279 | 1280 | 1281 | 1282 | 1283 | 1284 | 1285 | 1286 | 1287 | 1288 | 1289 | 1290 | 1291 | 1292 | 1293 | 1294 | 1295 | 1296 | 1297 | 1298 | 1299 >>
# Jelena Jelesina

|  |
| --- |
| **Jelena Jelesina** |
|  |
| **Statsborgarskap** | Russland, Sovjetunionen |
| **Fødd** | 4. april 1970 (56 år) Tsjeljabinsk |
| **Yrke** | høydehopper |
| **Språk** | russisk |
| **Høgd** | 183 centimeter |

**Jelena Borisovna Jelesina** (fødd 4. april 1970) er ein russisk tidlegare høgdehoppar frå Tsjeljabinsk. Ho vart olympisk meister i øvinga under Sommar-OL 2000 med 2,01 m, ein centimeter under den personlege rekorden.

Jelesina vann i 1989 høgdetevlinga ved junior-EM. I 1990 forbetra ho den personlege rekorden til 2,02 m under eit stemne i Seattle i USA og tok bronsen i EM i Split med eit hopp på 1,96 m. Året etter vann ho sølvmedaljen under VM 1991 i Tokyo og vinteren 1992 enda ho på tredjeplass ved innandørs-EM.

Skadar og barnefødsel gjorde at Jelesina ikkje kom tilbake i verdseliten før enn 1998-sesongen. Under verdsmeisterskapen 1999 var ho ein av dei tre utøvarane som tok seg over 1,99 meter, noko som for henne enda med sølv ettersom ukrainske Inha Babakova klarte høgda før henne. I den olympiske høgdefinalen 30. september 2000 i Sydney stoppa Jelesina og sørafrikanske Hestrie Cloete opp på vinnarhøgda 2,01 meter, men her gjekk gullmedaljen til Jelesina. Så seint som vinteren 2003 tangerte Jelesina innandørs sitt personbeste på 2,02 m.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

* EM 1990 i Split: Bronsemedalje – 1,96 m, bakom Biljana Petrović (1,96 m)
* VM 1991 i Tokyo: Sølvmedalje – 1,98 m, bakom Heike Henkel (2,05 m)
* VM 1999 i Sevilla: Sølvmedalje – 1,99 m, bak Inha Babakova (1,99 m) og framom Svetlana Lapina (1,99 m)
* OL 2000 i Sydney: Gullmedalje – 2,01 m, framom Hestrie Cloete (2,01 m)
* VM 2001 i Edmonton: Utslått i kvalifiseringa (1,88 m =nr 13)

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «Jelena Borissowna Jelessina» frå Wikipedia på tysk, den 22. juli 2017.*

* World Athletics