Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Språk

*Sjå òg Programmeringsspråk*.
**Språk** er eit (av fleire) teiknsystem som blir brukt til kommunikasjon. Det viktigaste kjenneteiknet på språk som system er at det er bygd opp av ei avgrensa (finitt) mengde einingar utan tyding som i sin tur kan setjast saman til ei ikkje-avgrensa (infinitt) mengde einingar med tyding. Dei tydingslause einingane tilsvarar språklydane (konsonantar og vokalar), og desse blir sette saman til ord og bøyingseiningar med tyding.
Etter denne definisjonen er det, så vidt ein veit, berre menneska som har språk. Alle mentalt friske menneske har språk, og det primære uttrykket for språk er talespråk, men også døves teiknspråk er kjenneteikna av to nivå på same måte som menneskeleg talt språk. Ein kjenner derimot ikkje til kommunikasjonssystem hjå dyr som er kjenneteikna ved at ei avgrensa mengde tydingslause einingar kan setjast saman til ei uendeleg mengde tydingsberande einingar. Dyr kommuniserer difor ved hjelp av ikkje-språkleg kommunikasjon. Såkalla kroppsspråk, dvs. rørsler med kroppsdelar for medvite eller ikkje-medvite å uttrykka meining, har ikkje dei viktigaste kjenneteikna på språk, men er likevel kommunikative.

Alfabetiske og stavingsbaserte skriftspråk avspeglar menneskeleg talt språk og er bygde over same lest som dei. Bokstavane ber ikkje meining i seg sjølve og tilsvarar språklydane i talespråk. Bokstavane blir på same måte som språklydar sette saman til ord og bøyingseiningar med tyding. Symbolske skriftspråk har derimot ikkje den same todelinga som talespråk og alfabetiske skriftspråk - der vil kvart symbol i større grad direkte svara til bestemte ord.

## Ulike språk

Det er vanskeleg å seia kor mange ulike språk ein snakkar i verda, ettersom grensene mellom dei er svært vage. Alle språk har geografiske variasjonar, desse blir kalla dialektar. Men av og til er desse dialektane uforståelege for andre som snakkar språket. Kva som er eitt språk blir ofte definert historisk og politisk, eller som språkforskaren Max Weinreich sa: *«Eit språk er ein dialekt med ein hær og ein marine.»*

Språk endrar seg stadig, og dette forklarar kvifor det er så mykje variasjon mellom dei. Mange språk har visse trekk til felles fordi dei stammar frå eit urspråk. Mange språkforskarar trur at alle språk i verda opphavleg kjem frå det same urspråket, men det er svært vanskeleg å prova. Dersom ein kan seia sikkert at nokre språk har likt opphav, seier ein at dei høyrer til ein språkfamilie. Språk utan slike familiar vert kalla isolerte språk.

## Bakgrunnsstoff

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Språk**
# Connecticut

|  |
| --- |
| Connecticut |
| delstat |
|  |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  Flagg  |  Våpen  |

 |
| Land |  USA |
| Hovudstad | Hartford |
| Areal | 14 357 km² |
|  •  land | 12 548 km² |
|  •  vatn | 1 809 km² |
| Folketal |  3 588 184 (2017) |
| Folketettleik | 286 / km² |
| Guvernør | Ned Lamont |
| Før innlemming | Connecticut-kolonien |
| Innlemma i USA | 9. januar 1788 |
| Statsnummer | 5. |
| Forkorting | CT |
|  Connecticut ﻿ / ﻿ |
|  Kart som viser Connecticut.

 Kart som viser Connecticut.

 |
| **Wikimedia Commons:**  Connecticut |
| **Nettstad:**  ct.gov |

**Connecticut** er ein delstat i Sambandsstatane og ein del av New England-regionen. Han er ein av dei rikaste statane i landet. Han var ein av dei 13 koloniane som gjorde opprør under den amerikanske revolusjonen.

## Kjende personar frå Connecticut

* George W. Bush, USAs 43. president
* Benjamin Spock, amerikansk barnelege og professor i pediatri
* Charlotte Perkins Gilman, amerikansk forfattar
* Stephenie Meyer, amerikansk forfattar
* John Simon, amerikansk musikar
* Bob Clearmountain, amerikansk lydteknikar, miksar og produsent
* John Hasbrouck Van Vleck, USA-amerikansk fysikar og matematikar
* Frederic Church, romantisk landskapsmålar og kunstsamlar
* Nathaniel Palmer, selfangar, oppdagar og kaptein
* Natália Kelly, songar
* Samuel Colt, oppfinnar og forretningsmagnat
* Emil Richards, perkusjonist som spelar forskjellige perkusjoninstrument
* Steve Porcaro, klaverspelar og komponist
* Meg Ryan, skodespelar

Bilde frå sjøfartsmuseet Mystic Seaport i byen Mystic i Connecticut
# 15. november

**15. november** er den 319. dagen i den gregorianske kalenderen (320. under skotår). Det er 46 dagar att av året.

## Merkedag

### Nasjonaldagar og nasjonale flaggdagar

### Religiøs helgedag

**Bevegelege heilagdagar som fell på 15. november i 2026:**

### Namnedag

|  |  |
| --- | --- |
| **Noreg** | Oddfrid og Oddvar |
| **Sverige** | Leopold |
| **Danmark** | Leopold |

## Hendingar

### Utlandet

* 1889: Brasil blei erklært republikk av Marechal Deodoro da Fonseca og keisar Pedro II av Brasil blir avsett i eit militærkupp.
* 1920: Det fyrste møtet til Folkeforbundet blei halde i Geneve i Sveits.
* 1942: Andre verdskrig: Slaget om Guadalcanal tok slutt med store amerikanske tap.
* 1943: Holocaust: Heinrich Himmler gav ordre om at sigøynarar skulle handsamast på lik linje med jødar, og sendast til konsentrasjonsleirane.
* 1948: Louis Stephen St. Laurent blei kanadisk statsminister.
* 1969: Den sovjetiske ubåten K-19 kolliderte med den amerikanske ubåten USS Gato i Barentshavet
* 1971: Intel innførte den fyrste mikroprosessoren i verda (4004) på marknaden.
* 1978: Ein DC-8 styrta nær Colombo på Sri Lanka, og 183 menneske døydde.
* 1988: Det sovjetiske romferjeprosjektet Buran utførte ei umanna romferd (den fyrste og einaste romferda til det sovjetrussiske romferjeprosjektet).
* 2000: Ein Antonov AN-24 styrta etter avgang frå Luanda i Angola, meir enn 40 menneske døydde.

### Noreg

* 1902: Ofotbanen mellom Narvik og Kiruna vart opna for trafikk.
* 1904: Livbåten «Uræd», betre kjend som Brudeegget, kom til Saint John's i Newfoundland etter vel 100 døgns seglas frå Ålesund.
* 1945: Sigurd Evensmo sin roman *Englandsfarere* kom ut.
* 1950: 14 menneske omkom då to tog kolliderte ved Hjuksebø stasjon på Sørlandsbanen.
* 1973: Sovjetsamveldet, Noreg, Danmark, Canada og USA inngjekk avtale om forbod på jakt på isbjørn, med unnatak for urfolks tradisjonelle jakt, samt til vitskapleg formål.
* 1985: Mjøsbrua mellom Biri og Moelv vart opna for trafikk.

## Fødde

Anni-Frid Lyngstad og Benny Andersson
*Sjå òg Fødde den 15. november.*

* 1738: William Herschel, tysk-britisk astronom
* 1708: William Pitt den eldre, britisk statsminister
* 1859: Christopher Hornsrud, norsk statsminister
* 1888: Harald Ulrik Sverdrup, norsk havforskar
* 1891: Erwin Rommel, tysk hærførar
* 1897: Aneurin Bevan, britisk politikar
* 1911: Edith Carlmar, norsk filmskapar
* 1938: Aril Edvardsen, preikar og misjonær
* 1945: Anni-Frid Lyngstad, svensk songar
* 1954: Aleksander Kwasniewski, polsk president

## Døde

Emile Durkheim døydde i 1917
*Sjå òg Døde den 15. november.*

* 1630: Johannes Kepler, tysk astrolog, astronom og matematikar
* 1787: Christoph Willibald Gluck, tysk toneskapar
* 1908: Cixi, kinesisk statsleiar
* 1917: Emile Durkheim, fransk sosiolog
* 1918: Amund Helland, norsk geolog og samfunnsforskar
* 1978: Margaret Mead, amerikansk antropolog

## Bakgrunnsstoff
# Scholastic

|  |
| --- |
| Scholastic |
|  |
|  |
|  |
| Skipa | 1920 |
| Dotterselskap | 9 Story Media Group |
| Hovudkontor | New York by |
| Land | USA |
| Nettstad |  (engelsk) |

**Scholastic Corporation** eller **Scholastic Inc.** er eit globalt bokforlag kjendtfor å publisere undervisningsmateriell for skular, lærarar og foreldre, og selje og distribuere dette gjennom postordre, bokklubbar og bokmesser.

Det har også dei eksklusive rettane til å gi ut *Harry Potter* og *Dødslekene*-bokseriane i USA. Scholastic er verdas største utgivar og distributør av barnebøker.

Scholastic var på 1970-talet hovudsakleg kjend gjennom Scholastic bokklubbane sine, postordresal av barnebøker og magasinpublikasjonar retta mot ungdom: *Wow* (før- og barneskuleborn), *Dynamite* (unge ungdommar) og *Bananas* (ungdommar).

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «Scholastic Corporation» frå Wikipedia på engelsk, den 20. juli 2012.*

## Bakgrunnsstoff

 Commons har multimedium som gjeld: **Scholastic Offisiell nettstad
# Kusjanriket

| Sørasiatisk historie
 |
| --- |
| Steinalder | 70 000–3300 f.Kr. |
| • Mehrgarhkulturen | • 7000–3300 f.Kr. |
| Induskulturen | 3300–1700 f.Kr. |
| Sein harappakultur | 1700–1300 f.Kr. |
| Vedisk tid | 1500–500 f.Kr. |
| Jernalder | 1200–300 f.Kr. |
| • Mahadjanapada | • 700–300 f.Kr. |
| • Magadhariket | • 545–320 f.Kr. |
| • Mauryariket | • 321–184 f.Kr. |
| Mellomrika | 230 f.Kr.–1279 |
| • Satavahanariket | • 230 f.Kr.–199 e.Kr. |
| • Kusjanriket | • 60–240 |
| • Guptariket | •280–550 |
| • Palariket | • 750–1174 |
| • Tsjolariket | • 848–1070 |
| Muslimske rike | 1206–1596 |
| • Delhi-sultanatet | • 1206–1526 |
| • Dekkan-sultanat | • 1490–1596 |
| Hoysalariket | 1040–1346 |
| Kakatiyariket | 1083–1323 |
| Vidjayanagarariket | 1336–1565 |
| Marathariket | 1674–1818 |
| Mughalriket | 1526–1707 |
| Sikh-samveldet | 1716–1849 |
| Britisk India | 1858–1947 |
| Delinga | 1947 og vidare |

**Kusjan** eller **Kusjana** (貴霜, *Ku-Shan*) var eit dynasti som stamma frå Yuei-Chi i dagens Xinjiang og som invaderte India og skapte eit rike i det siste hundreåret f.Kr..

Område Kusjnriket dekte på det største.
Buddhistisk statue frå kushandynastiet
Riket ekspanderte frå dagens Samarkand i Sentral-Asia til Gandhararegionen i Nord-India. Hovudstaden var stundom Mathura saman med novarande Rawalpindi, stundom Sialkot.

Namn funne på innskrifter og mynter nemner mellom anna dei viktige kushanherskarane Kanishka (Kaneshki), Vasishka, Huvishka og Vasudeva, som fyller ut kongelista i 95 år. Av desse er Kanishka særskild kjend for å ha vore ein mektig herskar som støtta buddhismen.
# Maharashtra

|  |
| --- |
| Maharashtra |
| महाराष्ट्र |
| delstat |
|  |
|

|  |
| --- |
|  Symbol  |

 |
| **Forkorting:** IN-MH |
| Land |  India |
| Hovudstad |  Mumbai  |
| Areal | 307 713 km² |
| Folketal |  112 372 972 (2011) |
| Grunnlagd | 1. mai 1960 |
| Språk | Marathi |
|  Maharashtra ﻿ / ﻿ |
|  Kart som viser Maharashtra.

 Kart som viser Maharashtra.

 |
| **Wikimedia Commons:**  Maharashtra |

**Maharashtra** (महाराष्ट्र) er ein delstat vest i India. Han har kyst i vest mot Arabiahavet og grensar elles til Gujarat, Madhya Pradesh, Chhattisgarh, Telangana, Karnataka, Goa og Dadra og Nagar Haveli. Hovudstaden er millionbyen Mumbai (Bombay), og staten er den nest mest folkerike i landet etter Uttar Pradesh. Målt i flatevidd er han den tredje største, etter Rajasthan og Madhya Pradesh. Hovudspråket i delstaten er marathi.

## Geografi

Sahyadri er marathinamnet på den delen av den vestlege fjellkjeda som går langs kysten av landet frå grensa mellom Maharashtra og Gujarat til Tamil Nadu, nesten ved sørspissen av India. Mange viktige elver, som Godavari, Krisjna og Káveri oppstår her, og fjella er grøne og frodige. Aust for fjella ligg det tørre Dekkanplatået, medan Konkanområda langs vestkysten av Maharashtra er lågtliggande, fruktbar mark med ei breidde på 50–80 km.

Viktige byar er Mumbai, Pune, Jangaor, Ahmednagar, Sholapur, Nasik, Kolhapur, Aurangabad og Nagpur.

## Historie

Delstaten blei danna 1. mai 1960 etter krav frå marathiane om å få sin eigen stat. Delstaten Bombay blei delt i dei to statane Maharashtra og Gujarat etter kva som var hovudspråk. Det var stor usemje om kva stat sjølve Bombay (no Mumbai) skulle høyra til, men regjeringa lét han til slutt høyra til Maharashtra.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

 Commons har multimedium som gjeld: **Maharashtra Offisiell nettstad
# 4. april

**4. april** er den 94. dagen i den gregorianske kalenderen (95. under skotår). Det er 271 dagar att av året.

## Merkedag

### Nasjonaldagar og nasjonale flaggdagar

|  |  |
| --- | --- |
|  | Nasjonaldag i **Tunisia** |

### Religiøs helgedag

**Bevegelege heilagdagar som fell på 4. april i 2026:Helgendag i den katolske kyrkja: Isidor av Sevilla

### Namnedag

|  |  |
| --- | --- |
| **Noreg** | Nanna, Nancy og Nina |
| **Sverige** | Marianne og Marlene |
| **Danmark** | Ambrosius |

## Hendingar

### Utlandet

* 1866 : Aleksander II av Russland sleppte frå eit attentat i Kiev.
* 1905: Eit jordskjelv ramma Kangra i India. 370 000 menneske døydde.
* 1939: Faisal II blei konge av Irak.
* 1949: Opprettinga av NATO.
* 1954: Vest-Tyskland vinn 3-2 over favoritten Ungarn i VM-finalen i fotball i Bern.
* 1968: Drapet på Martin Luther King jr..

### Noreg

* 1328: Nidarosdomen vert herja av brann.
* 1903: 12 huslydar vert heimlause etter ein brann i Stokmarknes.
* 1949: Noreg blei med i NATO ved opprettinga.
* 1963: Stortinget vedtek samrøystes om å opprette eit norsk fredskorps.

## Fødde

*Sjå òg Fødde den 4. april.*

* 1785: Bettina von Arnim, tysk forfattar
* 1856: Jacob K. Austbø, norsk forretningsmann og politikar
* 1875: Olav Hoprekstad, norsk forfattar
* 1892: Edith Södergran, finsk forfattar
* 1896: Asbjørn Øverås, norsk forfattar og målmann
* 1905: Arne Randers Heen, norsk fjellklatrar
* 1913: Muddy Waters, amerikansk musikar
* 1914: Marguerite Duras, fransk forfattar og regissør
* 1957: Aki Kaurismäki, finsk filmskapar

## Døde

Martin Luther King jr. i 1964
*Sjå òg Døde den 4. april.*

* 397: Ambrosius av Milano, italiensk helgen, biskop og kyrkjelærar
* 1588: Kong Fredrik II av Danmark-Noreg
* 1841: William Henry Harrison, amerikansk president
* 1889: Gisela von Arnim, tysk forfattar
* 1918: Hermann Cohen, tysk filosof
* 1921: Emma Hjorth. norsk lærar
* 1929: Carl Benz, tysk ingeniør
* 1968: Martin Luther King jr., amerikansk borgarrettsaktivist, drepen
* 1979: Zulfikar Ali Bhutto, tidlegare pakistansk president, avretta
* 2012: Anne Karin Elstad, norsk forfattar