Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Musikkalbum

Musikkalbum, med 78' plater
**Musikkalbum** er ei grammofon- eller CD-plate med ei samling av fleire musikkinnspelingar, særleg av populærmusikk. Sjølve plateinnpakkinga kan likne på tradisjonelle fotoalbum. No dekkjer uttrykket nesten all slags innspeling av musikk; samlealbum, studioalbum, EP (Extended Play) og konsertalbum. Singlar og demoar vert sjeldan kalla album.

Det har blitt diskutert mykje om kva som må til for at ei innspeling skal kallast eit album. Nokre har sagt at eit album med åtte, eller fleire, musikkspor kvalifiserer til å kallast album, medan andre meiner at eit album kan innehalde færre spor. Reglementet for dei britiske hitlistene seier derimot at eit album må innehalde minst fire spor, eller vare i meir enn 20 minuttar til saman. Ofte er det opp til kvar enkel musikkgruppe å bestemme kva definisjon eit album skal ha.

## Sjå òg

* LP
* EP
* Konsertalbum
* Debutalbum
* Samlealbum
* Studioalbum
* Coveralbum

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «Musikkalbum» frå Wikipedia på bokmål, den 16. august 2013.*
# Marakas

|  |
| --- |
| Marakas |
|  |
|  |
| Klassifisering | Perkusjon, vessel rattle, rytmeinstrument |
| Hornbostel-Sachs klassifisering | 112.1 (Rista idiofonar eller rangler) |
| Døme |  |
| Musikarar | Machito, Monguito |

**Maracas** eller **marakas** er eit opphavleg latinamerikansk rytmeinstrument laga av ein kalebass eller liknande med eit handtak. Kula er fylt med små bitar som gjev lyd når ein ristar instrumenet. Maracas blir ofte brukt parvis.

Maracas var opphavleg laga av amerikanske urfolk, som laga rangleinstrument med handtak av tørka kalebassar frå *Crescentia*-plantar. Maracas er seinare blitt laga av tre eller lêr, og i nyare tid også av plastikk og kunstfiber. Maracas kan vera fylt med bønner, frø, hagl, perler eller liknande. Blyhagl gjev ein sterkare lyd.

Det portugisiske ordet *maracá* kjem frå tupiordet *maráka*. Dette var eit rytmeinstrument som i tillegg til den vanlege maracasutforminga også kunne vera pynta med halefjører frå fuglar som araer. Instrumenta kunne brukast ved seremoniar og dans. Dei kunne til dømes vera ein del av rituale for å lækja sjuke.

Instrumentet er utbreidd i latinamerikansk musikk og har også vore mykje brukt i moderne populærmusikk. Maracas blei også brukt ein del i kunstmusikk på 1900-talet av komponistar som Edgar Varèse, Sergej Prokofiev, Leonard Bernstein, Malcolm Arnold og John McCabe.

## Kjelder
# Skule

Elevar ved arbeidspultane i eit klasserom ved elitegymnaset Menntaskólinn Hraðbraut på Island.
Ein **skule** eller **skole** er ein offentleg eller privat institusjon, eventuelt ein lærestad, der det blir undervist i fleire ulike fag, som regel for å gi born og unge kompetanse for eit yrkesliv som vaksne. Undervisinga går føre seg gjennom eit samvirke mellom ein eller fleire lærarar som gjev undervising og ei gruppe eller klasse elevar eller studentar som får undervising. Ordet *skule* blir òg nytta om sjølve bygningen der undervisinga går føre seg. Skule kan òg tyde stil- eller læredannande retning innan eit fag, og i vid forstand danning eller oppdraging.

I dei fleste landa er ein viss skulegang påkravd i løpet av oppveksten. Skuleplikta byrjar som regel når barnet er seks eller sju år og varer ofte til fylte 15 eller 16 år. Slik er det også i Noreg, og denne typen pliktig skulegang blir kalla grunnskule. I dag har alle rett til tre års vidaregåande skule i tillegg til den tiårige grunnskulen.

## Ordsoge

Ordet *skule* eller *skole* fanst i to former allereie i norrønt, som *skúli* eller *skóli*. Ordet kan ha komme til norsk både gjennom lågtysk *schole*, gammalengelsk *scol* eller eldre nederlandsk *scoele* - som u-en i nynorsk 'skule' kanskje kjem frå. Ordet kjem opphavleg frå gresk *skhole* 'fritid nytta til lærd verksemd'.

*Shul* er eit jiddisk ord som tyder 'skole' og som viser til ein synagoge.

## Bilete

* Tavleundervising under eit tre for ei klasse ved ein utandørsskule i ein fattig landsby i Northern Bahr el Ghazal i Sudan i 2002
* Skriftleg eksamen ved *Don Bosco Technical School*, ein teknisk fagskule i Sihanoukville i Kampuchea. Studentene har på seg skuleuniform
* Bergen katedralskole blei stifta rundt 1153 og er dermed ein av Noregs eldste skular. Den gamle bygningen frå 1840, ofte kalla Latinskolen, er i dag skulemuseum i Bergen
* Undervisning ved ein engelsk danseskule i 2005
* Undervisning i akvarellteknikk ved ein amerikansk skule kring 1900

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

 Commons har multimedium som gjeld: **Skule**
# Khol

|  |
| --- |
| Khol |
|  Kholtromme med det minste trommeskinnet synleg. |
|  |
| Klassifisering | double-conical drum |
| Hornbostel-Sachs klassifisering | 211.23 |

**Khol** (খোল, খোল), også kjend som **mrdanga** eller **mridanga**(মৃদঙ্গ, forskjellig frå sørindisk mridangam) er ei keramisk tosida tromme brukt i nordlege og austlege India, særleg Bengal, Assam, Manipur og Orissa. Ein speler på henne med handflata og fingrane på begge hender. Ho blir brukt som akkompagnement til religiøs musikk (*bhajan* og *kirtan*), til dansen *gaudiya nritya* og til folkemusikk.

Delane av kholtromma (mridanga)
Kholtromme med det største trommeskinnet synleg.
Korpuset eller kroppen til tromma er laga av leire, medan trommeskinna tradisjonelt er av tre lag lêr. Ein lager ein sirkel i midten av skinnet av rissmørning, lim og jern. I moderne tid finst også trommer med kropp av glasfiber og syntetiske trommeskinn. Tradisjonelle trommer har reimer mellom dei to trommeskinna og ei lengre reim som ein kan bera tromma med.

Den assamesiske helgenen Sankardev skal ha brukt khol. Tromma blir elles brukt til ulike songar, som kirtanar av dei bengalske diktarane Chandidas, Govindadasa og Gyanadas. Ein bruker henne også til den bengalske dansen *gaudiya nritya*.

Khol er hovudtromma brukt til bhajan- og kirtansynging av International Society for Krishna Consciousness (ISKCON, «Hare Krishna-rørsla») og Gaudiya Vaishnava.

Tromma blir sagt å vera ei lekamleggjering av guden Balarama, broren til Krisjna.

## Sjå òg

* Mridangam
* Tabla
* Thavil
* Karatalas
* Maddale
* Dholak

## Kjelder

* «Khol», *The Oxford Encyclopaedia of the Music of India*
* Mridanga Drum - Tilak, krishnastore.co.uk

* *Denne artikkelen bygger på «Khol» frå Wikipedia på engelsk, den 26. november 2013.*

## Bakgrunnsstoff

* Mridanganet.blogspot.com
# Sjiva

|  |
| --- |
| Sjiva |
|  |
|  |
| Identifisert med | Maheśvara |
| Ektefelle | Parvati, Sati |
| Barn | Ganesja, Kartikeya, Ayyappan, Ashokasundari |

Sjiva med Uma. Skulptur frå 1300-talet.
**Sjiva** (sanskrit शिव, 'Śiva') ofte òg stava **Shiva**, er ein viktig guddom i hinduismen. Han blir kalla den øydeleggjande guden i trimurtien, og blir framstilt som ein ustyrleg og kraftfull, men òg godgjerande gud som kjempar mot vondskap.

Mange hinduar ser på Sjiva som den viktigaste forma av Gud. Desse blir kalla *sjaivittar*.

## Familie

Sjiva er gift med Uma, som også er kjend under mange andre namn og inkarnasjonar, som Parvati, Lalitha og Sati. Sjølv blir ikkje Sjiva fødd på jorda, men vitjar henne i si eiga gudeform.

Sjiva og Uma er foreldre til Ganesja (Ganapati) og Kartikeja (Murugan).

## Form

Moderne sjivastatue i Bangalore.
Dansande Sjiva, *Nataradja*.
Lingam er dei oppreiste sylindriske steinfigurane, og symboliserer guden Sjiva. Kvar av dei er her stilt saman med yoni («stad» i meininga ein stad), som er dei liggjande figurane som kvar lingam står i. Desse liggjande figurane er livmora som symboliserer gudinna Sjakti og den kvinnelege krafta. Foto frå ein heilagdom i Varanasi i India.
I hinduisk mytologi er Sjiva ein asket som ofte sit fordjupa i meditasjon på heimfjellet sitt Kailasj. Det er òg i denne stillinga ein gjerne ser han på bilde og i skulpturar. Ei anna vanleg form er den dansande Sjiva, *Nataradja*, som dansar øydelegginga, og dermed gjenfødinga av verda.

Av utsjånad blir guden gjerne framstilt som ein halvnaken asket kledd i eit dyreskinn, med kremeringsoske på huda og langt, utselt hår der det sit ein halvmåne. Sjiva blir likevel ikkje tilbeden i denne forma, men som ein enkel rundt eller avlang stein, *lingam*.

## Symbol

Guden har eit tredje auge i pannen som står for visdom og kan senda ut ustyrleg øydeleggjande energi. Han har tre vassrette linjer (vibhuti) som pannemerke og held ein trefork. Desse kan mellom anna symbolisera trimurtien.

Andre viktige symbol ein gjerne finn saman med guden er ei tromme som skal vera opphavet til aum-lyden, ein kobra rundt halsen, og elvegudinna Ganga som strøymer frå håret hans.

## Bakgrunnsstoff

 Commons har multimedium som gjeld: **Sjiva**
# Djainismen

Mahavira, skulpturen til høgre, blir sett på som opphavsmannen til djainismen. Utøvarane vyrder òg *tirthankaraene* som kom før han, som Risjabhadeva til venstre.
**Djainismen** er ein religion som har utspring i India og framleis hovudsakleg blir følgd der. Religionen slik han er i dag skriv seg tilbake til Vardhamana Mahavira som levde på 500-talet f.Kr. Han bygger på hinduismen og har òg hatt stor innverknad på denne religionen. Djainismen legg vekt på gode handlingar som vegen til frelse, heller enn dyrking av nokon guddom.

## Ahimsa

Det viktigaste særtrekket ved religionen er truen på ikkje-vald, ahimsa. Ein from djain skal så langt han klarer unngå å drepa noko levande vesen. Dette betyr at dei et vegetarisk mat, men òg at dei ikkje et røter og heile plantar, bruker silke laga utan at silkeormar blir drepne, sopar vegen framfor seg når dei går for ikkje å trø på insekt, og ber munnbind for ikkje å pusta inn og drepa mikroorganismar.

## Djainar

Rundt 4 millionar menneske høyrer til djainismen. Dei fleste av dei indiske djainane bur i Gujarat og Rajasthan vest i landet og Karnataka i sør, med eit viktig senter i Sravana Belgola. Elles finst større djainsamfunn i Canada, USA og Storbritannia.

Djainismen har to viktige hovudretningar, *svetambara* og *digambara*. Dei skil seg mellom anna i klesvegen, der svetambaraer ber kvit silke og digambaraer går nakne der dette er mogleg, og i kven som kan vera asketar og oppnå moksja – innan digambara er det som regel berre tillate for menn, medan begge kjønn kan vera asketar innan svetambara.
# Vivekananda

|  |
| --- |
| Vivekananda |
|  |
|  |
| Fødd | নরেন্দ্রনাথ দত্ত 12. januar 1863 Swami Vivekananda's Ancestral House & Cultural Centre |
| Død | 4. juli 1902 Belur |
| Nasjonalitet | Britisk India |
| Område | filosofi, Social Reform or Revolution, religion, Hinduismen, yoga |
| Yrke | munk, filosof, skribent, lyrikar, lærar, spiritual leader, orator, songar, essayist, reiseforfattar, biograf |
| Alma mater | Precidency University, Kalkutta Scottish Church College Universitetet i Calcutta |

**Swami Vivekananda** (fødd **Narendra Nath Datta**, 12. januar 1863–4. juli 1902), var ein hinduistisk munk frå Calcutta i Britisk India.

Vivekananda var ein nykelperson i å innføra indisk filosofi, særleg yoga og vedanta, til Vesten, og han fekk mykje ære for å verka til forståing mellom ulike trussystem. Han var ei viktig drivkraft i gjenopplivinga av hinduismen i Britisk India som førte til nasjonalismen i kolonistaten. Vivekananda var den største læresveinen av den heilage Ramakrishna og vart grunnleggjaren av *Ramakrishna Math* og *Ramakrishna-misjonen* Han er gjerne mest kjend for at han alltid starta dei inspirerande talane sine med orda "Systrer og brør av Amerika." Desse talane vart ein innfallsport for hinduismen i Parlamentet for verdsreligionane i Chicago i 1893.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «Swami Vivekananda» frå Wikipedia på engelsk, den 3. september 2012.*
# Telegram

Telegram frå kong Albert II til kong Harald V datert 25. juli 2011.
**Telegram** (av gresk *tele*, 'fjern', og *gramma*, 'bokstav') er ei skriftleg melding som blir send telegrafisk til mottakren.

Telgram blir sende etter telegramprotokollar fastsette av Den internasjonale telekommunikasjonsunionen.

Telegramtenesta var operativ i 205 land per mai 2011.

## Sjå òg

* Telegrafi
* Brev
* Postadresse
* Telefaks
* E-post
* SMS

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «Telegram» frå Wikipedia på bokmål, den 2. desember 2018.*

## Bakgrunnsstoff

* Det brasilianske postvesenet om telegram
* Det spanske postvesenet om telegram
* Det belgiske teleselskapet om telegram
* Det italienske postvesenet om telegram
* Myths about telegrams
* Spørsmål og svar om telegrammer (på engelsk)
* TELEGRAM NOT DEAD. STOP.
* Einar Øklands samling av norske festtelegrammer (intervju, kommentarer og bildeeksempler)
* Eksempler på telegrammer fra Riksarkivet
* Norske telegrammer 1854-2001
# Yngre steinalder

Under yngre steinalder laga ein polerte økser og andre steinreiskapar.
**Yngre steinalder** viser til siste delen av steinalderen, då dei fleste menneske blei bufaste jordbruksfolk. Tida er også kjend som bondesteinalderen, neolittisk tid eller neolitikum. Den yngre steinalderen var prega av «den neolittiske» eller «jordbruksrevolusjonen», ei gradvis endring frå jakt og sanking til dyrehald og dyrking av jorda som hovudnæringar. Slike «revolusjonar» fann stad fleire stader på jorda, uavhengig av kvarandre, og spreidde seg så ofte gjennom kontakt. Ein reknar med at yngre steinalder tok til rundt 8500 f.Kr. i den fruktbare halvmånen i Midt-Austen, der ho frå rundt 3500 f.Kr. blei avløyst av bronsealderen. I Norden reknar ein tida 4000–1800 f.Kr. til yngre steinalder.

Keramikk med ulikt mønster blei utbreidd på denne tida.
Endringane omfatta nye teknologiar, som polerte steinreiskapar, veving og pottemakeri i stort omfang; mogleik for matoverskot og større busetjingar i hus og landsbyar, men også eit meir einsidig kosthald og nye sjukdommar og epidemiar. Ein fekk større yrkesspesialisering, truleg også større sosial skilnad. Store steinsetjingar og gravkammer blei bygde på denne tida, noko som peiker mot organiserte samfunn og at visse personar var verdige større gravminne. Funn av gjenstandar som har flytta seg over større avstandar viser at ein dreiv handel. Busetjingar med vernande påleverk, skjelett med spor av vald og bergkunst av krigarar tyder på at det også blei utkjempa konfliktar.

Nokre viktige funnstader frå yngre steinalder er Abu Hureyra i Syria, Çatal Höyük i Tyrkia, Jeriko på Vestbreidda, Mehrgarh i Pakistan og Yangshao i Kina.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «Neolittisk tid» frå Wikipedia på bokmål, og «Neolithic» frå Wikipedia på engelsk den 17. november 2009.*

* Martin, Elizabeth; Hine, Robert (2008), «Neolithic», *A Dictionary of Biology*, Oxford University Press

## Bakgrunnsstoff

 Commons har multimedium som gjeld: **Yngre steinalder**
# 1600-talet

«Nova totius Terrarum Orbis», verdskart av Hendrick Hondius i 1630.
**< 1600-talet >** viser til hundreåret frå 1600 til 1699 i den julianske og den gregorianske kalenderen.

Historisk er tidsrommet kalla tidlege moderne tid, særleg i europeisk samanheng. Barokken og vitskapsrevolusjonen prega samfunnet.

Det osmanske riket, Persarriket og det indiske Mogulriket hadde stordomstider i dette hundreåret. Edoperioden byrja i Japan medan det kinesiske Ming-dynastiet blei avløyst av Qing under vald og uro.

Europeisk kolonisering av Amerika byrja for alvor i dette hundreåret. Europa såg også krigar som Trettiårskrigen, Åttiårskrigen, Den store tyrkiske krigen mellom Det osmanske riket og «Den heilage ligaen» av kristne europeiske statar og Den engelske borgarkrigen mellom parlamentaristar og rojalistar.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «17th century» frå Wikipedia på engelsk, den 23. juni 2009.*

<*   1600-talet  *><< 1600 | 1601 | 1602 | 1603 | 1604 | 1605 | 1606 | 1607 | 1608 | 1609 | 1610 | 1611 | 1612 | 1613 | 1614 | 1615 | 1616 | 1617 | 1618 | 1619 | 1620 | 1621 | 1622 | 1623 | 1624 | 1625 | 1626 | 1627 | 1628 | 1629 | 1630 | 1631 | 1632 | 1633 | 1634 | 1635 | 1636 | 1637 | 1638 | 1639 | 1640 | 1641 | 1642 | 1643 | 1644 | 1645 | 1646 | 1647 | 1648 | 1649 | 1650 | 1651 | 1652 | 1653 | 1654 | 1655 | 1656 | 1657 | 1658 | 1659 | 1660 | 1661 | 1662 | 1663 | 1664 | 1665 | 1666 | 1667 | 1668 | 1669 | 1670 | 1671 | 1672 | 1673 | 1674 | 1675 | 1676 | 1677 | 1678 | 1679 | 1680 | 1681 | 1682 | 1683 | 1684 | 1685 | 1686 | 1687 | 1688 | 1689 | 1690 | 1691 | 1692 | 1693 | 1694 | 1695 | 1696 | 1697 | 1698 | 1699 >>
# Gerard Dou

|  |
| --- |
| **Gerard Dou** |
|   |
| **Statsborgarskap** | Dei sameinte Nederlanda |
| **Fødd** | 7. april 1613 Leiden |
| **Død** |
9. februar 1675 (61 år) Leiden |
| **Yrke** | kunstmålar, biletkunstnar |
| **Far** | Douwe Jansz. |
| **Mor** | Marijtje Jansdr. van Rosenburg |
| Gerard Dou på Commons |

**Gerard Dou** eller **Gerrit Dou** (7. april 1613–9. februar 1675) var ein nederlandsk sjangermålar i barokken. Grunna sin lidenskap for noggranne detaljar og sin fullenda teknikk, vert han rekna som grunnleggjaren av finmålinga (miniatyrmåleri) i Leiden, ein tradisjon som heldt seg i byen langt inn i det 18. hundreåret. Dou var både fødd og døydde i Leiden.

## Liv

*Sjølvportrett*, 1640-50
Dou var lærling hos faren, glasmålaren Douwe Janszoon. Frå 1624 gjekk han i lære hos Bartholomeus Dolendo, deretter i to år hos Pieter Couwenhorn og 1628-31 hos Rembrandt. Dou tok etter Rembrandts tidlege måte å måle på, og meisters behandling av chiaroscuro.

Inspirert av François Duquesnois plasserte Dou gjerne modellen i ei vindaugsopning smykka med relieff. Slik vart den avbilda personen framsynt i fullt dagslys, medan bakgrunnen, interiøret var innsveipt i eit dunkelt lys. Dette gjorde Dou både i sjølvportrett og i øvrige verk.

Frå 1632 arbeidde Dou sjølvstendig i Leiden. Etter 1640 var han særleg kjend for gode sjangerbilete i miniatyrformat. Scenene går for det meste føre seg i mørke og tronge rom. Gjennom heile livet heldt Dou fram med å avbilde både folk og dei minste hendingar med spiss pensel og ein miniatyrprega måte å måle på. I 1648 vart han medlem av Sint-Lucasgildet i Leiden, og var ein berømt målar i samtida.

*Tenestejente i eit vindauge*, ca. 1660
## Gjerning

Heilt fram til han døydde var Dou leiar for kunstnarkrinsen til dei nederlandske finmålarane. Mellom dei som gjekk i lære hos han finn ein Godfried Schalcken, Gabriel Metsu, Frans van Mieris den eldre, Pieter van Slingeland, Jan van Staveren, Quiringh van Brekelenkam, Domenicus van Tol, Arie de Vois, Bartholomeus Maton og fleire.

Dou utvikla, trass si tidkrevjande finmåling, ein overraskande produktivitet som gjer at han er representert i mange museum. Ca. 200 verk av Dou er kjende. Dei viktigaste verka er no i Rijksmuseum i Amsterdam, Louvre i Paris og National Gallery i London.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «Gerard Dou» frå Wikipedia på tysk, den 10. mai 2012.*

## Bakgrunnsstoff

 Commons har multimedium som gjeld: **Gerard Dou**
# Neoimpresjonisme

*Søndagsettermiddag på La Grand Jatte* (1884) av Georges Seurat.
**Neoimpresjonisme** var ein retning innan målarkunst på 1880- og 1890-talet. Retningen var ei vidareutvikling av teknikken til impresjonistane gjennom eit vitskapleg studium av farge og divisjonisme.
Neoimpresjonismen fekk stor tyding or mellom anna fauvistane, og kan seiast å ha blitt etterfølgd av neoplastisisme.

Neoimpresjonismen blei grunnlagd av pointillisten Georges Seurat. Måleriet hans *Søndagsettermiddag på La Grand Jatte* blei den store attraksjonen på haustutstillinga 1886 som markerte innføringa av neoimpresjonismen som term og teknikk.

Til grupperinga pleier ein også rekna Paul Signac. Nokre tilhengjarar av rørsla - belgiske Henry van de Velde og Georges Lemmen og finske Alfred William Finch - overførte snart dei neoimpresjonistiske idean til kunsthandverk.

Retningen stod i opposisjon mot impresjonismen, og fekk gjennom dette tyding for seinare stilkunst som symbolisme på 1890-talet og ekspresjonisme og kubisme på 1900-talet.

## Kjelder

* Robyn Roslak, *Neo-impressionism and Anarchism in Fin-de-Siecle France*, Ashgate Publishing 2007.

* *Denne artikkelen bygger på «Neoimpressionism» frå Wikipedia på svensk, den 22. oktober 2017.*
# Action painting

Action Painting
**Action painting** (engelsk for *aksjonsmåling* eller *aksjonsmåleri*) er ei retning eller ein metode innan moderne måleri. Metoden går ut på at ein kastar, sprutar eller dryp målinga på lerretet i ein spontan aksjon, ut frå ein idé om ei samansmelting mellom kunstnaren si sinnsstemning og lerretet. Metoden oppstod i Sambandsstatane i slutten av 1940- og byrjinga av 1950-åra, representert ved kunstnarar som Willem de Kooning, Arshile Gorky, Jackson Pollock og Barnett Newman.

Uttrykket *action painting* vart først brukt av kunstkritikaren Harold Rosenberg i 1952.

## Kjelder

* caplex.no
# Motorsport

Petter Solberg er ein kjend norsk motorsportutøvar.
**Motorsport** er all sport som involverer motoriserte køyretøy. Døme på motorsport er:

* Formel 1
* Rally
* Dragracing
* Speedway
* Motocross

I Noreg vert motorsport styrt av to forbund. Norges Bilsportforbund for bilsport, og Norges Motorsportsforbund for anna motorsport.

## Bakgrunnsstoff

 Commons har multimedium som gjeld: **Motorsport**
# 1100-talet

Rikene på den austlege halvkula i 1100.
**< 1100-talet >** viser til hundreåret frå 1100 til 1199 i den julianske kalenderen.

I europeisk historie er perioden rekna som del av høgmellomalderen, og var eit høgdepunkt for cistersiensarordenen. Fleire krosstog fann stad i dette tidrsommet, det første like før 1100-talet tok til, det andre ved midten og tredje mot slutten. Også det norske krosstoget leidd av Sigurd Jorsalfare og det mindre krosstoget i 1101 fann stad no.

I Noreg braut Borgarkrigstida ut etter at Sigurd Jorsalfare døydde.

Georgia blei gjenreist som rike av kong David IV «Byggherren» (1073–1125).

I Midtausten blei det egyptiske fatimide-dynastiet teke over av ayyubidane under Saladin.

Khmer-riket i noverande Kambodsja hadde ei blomstringstid.

Kina under Song-dynastiet blei svekka og splitta av jursjenar-åtak.

Kamakura-shogunatet tok makta frå keisaren av Japan mot slutten av hundreåret.

I den noverande Sørvestregionen av USA tok ein lang tørkeperiode til rundt midten av hundreåret. Anasazi-kulturen ved Chaco Canyon braut saman 1140–1150.

**<<   1100-talet   >>**
<< 1100 | 1101 | 1102 | 1103 | 1104 | 1105 | 1106 | 1107 | 1108 | 1109 | 1110 | 1111 | 1112 | 1113 | 1114 | 1115 | 1116 | 1117 | 1118 | 1119 | 1120 | 1121 | 1122 | 1123 | 1124 | 1125 | 1126 | 1127 | 1128 | 1129 | 1130 | 1131 | 1132 | 1133 | 1134 | 1135 | 1136 | 1137 | 1138 | 1139 | 1140 | 1141 | 1142 | 1143 | 1144 | 1145 | 1146 | 1147 | 1148 | 1149 | 1150 | 1151 | 1152 | 1153 | 1154 | 1155 | 1156 | 1157 | 1158 | 1159 | 1160 | 1161 | 1162 | 1163 | 1164 | 1165 | 1166 | 1167 | 1168 | 1169 | 1170 | 1171 | 1172 | 1173 | 1174 | 1175 | 1176 | 1177 | 1178 | 1179 | 1180 | 1181 | 1182 | 1183 | 1184 | 1185 | 1186 | 1187 | 1188 | 1189 | 1190 | 1191 | 1192 | 1193 | 1194 | 1195 | 1196 | 1197 | 1198 | 1199 >>
# Kongeriket Kypros

Våpenskjoldet til Lusignan-kongane av Kypros.
Mellomalderfort i Pafos på Kypros.
**Kongeriket Kypros** (gresk *Βασίλειον τῆς Κύπρου*) var eit krossfarar-kongerike på øya Kypros i seinmellomalderen.

Øya vart erobra frå Isak Komnenos, ein lokal guvernør og herskar. Han hadde utropa seg sjølv som keisar av det bysantinske riket. I 1191 vart han sigra over av kong Rikard I av England, i løpet av det tredje krosstoget. Rikard selde så øya til Tempelriddarordenen, som i sin tur selde vidare til Guy de Lusignan i 1192. Rikard sitt krosstog hadde slege feil, og Guy vart avsett frå Kongedømet Jerusalem. Broren og etterfylgjaren Amalrik I av Kypros, fekk tildelt kongekrona og kongetittelen av keisar Henrik VI av Det tysk-romerske riket. Ein liten minoritet av romersk-katolske budde mest i byar ved kysten. Døme på ein slik by var Famagusta, men òg i innlandsbyen og den tradisjonelle hovudstaden Nikosia (Levkosía). Romersk-katolikkane hadde styringsmakta, medan greske innbyggjarar budde mest på landsbygda. Slik var maktstrukturen mykje lik Kongedømet Jerusalem.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «Kingdom of Cyprus» frå Wikipedia på engelsk, den 28. august 2006.*