Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Mahatma Gandhi

|  |
| --- |
| Mahatma Gandhi |
|  |
|  |
| Fullt namn | Mohandas Karamchand Gandhi, gujarati મોહનદાસ કરમચંદ ગાંધી |
| Parti | Kongresspartiet, Natal Indian Congress |
| Fødd | 2. oktober 1869 |
| Fødestad | Porbandar |
| Død | 30. januar 1948 |
| Dødsstad | Gandhi Smriti, New Delhi |
| Mor | Putlibai Karamchand Gandhi |
| Far | Karamchand Uttamchand Gandhi |
| Ektefelle | Kasturba Gandhi |
| Barn | Harilal Gandhi, Manilal Gandhi, Ramdas Gandhi, Devdas Gandhi |
| Medlem | Inner Temple Vegetarian Society |

**Mohandas Karamchand Gandhi** (2. oktober 1869–30. januar 1948) var ein politisk og andeleg leiar for India og ein viktig person i sjølvstenderørsla for landet, opphavleg utdanna som advokat. Gandhi utvikla satyagraha, ei form for ikkje-valdeleg protest basert på ahimsa og sivil motstand. Han er sett på som ein landsfader i India, og er kjend som **Mahatma** ('stor ande') **Gandhi**, **Gandhiji** ('vyrde Gandhi'), eller ganske enkelt **Bapu** ('far'). Han vart skoten tre gonger i brystet i 1948 av ein hindunasjonalist.

Gandhi i 1906
Gandhi brukte fyrst den sivile motstanden i det indiske samfunnet sin kamp for borgarrettar i Sør-Afrika. Då han kom tilbake til India etter å ha vore i Afrika, organiserte han fattige bønder og arbeidarar i protestar mot skatteauke og utbreidd diskriminering. Etter å ha vorte leiar i partiet den indiske nasjonale kongressen, leidde Gandhi nasjonale kampanjar mellom anna for minka fattigdom, fridom for kvinner, brorskap mellom ulike religiøse og etinske grupper, slutt på «dalit»-kasten og kastediskriminering, og for økonomisk sjølvstende i landet, men framfor alt for *Swaraj*, sjølvstende frå utanlandsk styring. Gandhi leidde landet sitt i motstanden mot den britiske saltskatten som vart innført i India med den 400 kilometer lange saltmarsjen i 1930, og med *Quit India-rørsla* in 1942. Han sat i fengsel i mange år ved ulike høve både i Sør-Afrika og India.

Gandhi praktiserte og kjempa for ikkje-vald og sanninga i alle situasjonar. Han levde enkelt og oppretta ein ashram (ei form for kloster) som var sjølvstendig på alle måtar. Han laga sine eigne klede, den tradisjonelle indiske dhotien og sjalet som var vove på ein spinnerokk, og han levde på enkel vegetar-, og seinare, fruktkost. I tillegg gjennomgjekk han lange faster (somme gonger over ein månad), både for sjølvreinsing og protestar.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «Mohandas Karamchand Gandhi» frå Wikipedia på engelsk, den 31. januar 2008.*
# Det hebraiske alfabetet

**Det hebraiske alfabetet** blir bruka i språka hebraisk og jødisk-arameisk, jødearabisk, jødespansk (ladino), jiddisch med fleire.

Alfabetet ser slik ut:

| Bokstav | Namn | Uttale masoretisk   | Uttale sefardisk (V.-Europa) | Uttale askenasisk   | Uttale israelsk   |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| א | ʔalef | ʔ | (stum) | (stum) | ʔ~(stum) |
| ב | bet | bb, b b | b | b v | b v |
| ג | gimel | gg, g ğ | g ğ~g | g | g |
| ד | dalet (daled) | dd, d d | d | d | d |
| ה | he | h (stum) | h~(stum) (stum) | h (stum) | h (stum) |
| ו | vav | ww, w ū, ŭ ō | v u o | v u ou~oi~øi | v u o |
| ז | zajin | zz, z | z(~s) | z | z |
| ח | ḥet | ḥ | ḥ~x | x | ḥ~x |
| ט | ṭet | ṭṭ, ṭ | t | t | t |
| י | jod (jud) | jj, j ī, i, ē, e | j i, ē, e | j i, ei | j i, e~ei |
| כ ־ך | kaf | kk, k k | k x | k x | k x |
| ל | lamed | ll, l | l | l | l |
| מ ־ם | mem | mm, m | m | m | m |
| נ ־ן | nun | nn, n | n | n | n |
| ס | samekh | ss, s | s | s(~ts) | s |
| ע | ʕajin | ʕ | ŋ | (stum)~ʔ~ŋ | ʕ~ʔ~(stum) |
| פ ־ף | pe | pp, p ɸ | p f | p f | p f |
| צ ־ץ | ṣadi (ṣade, ṣaddiq) | ṣṣ, ṣ | ṣ~ts | ts | ts(~ṣ) |
| ק | qof (quf) | qq, q | k | k | k(~q) |
| ר | reš | (rr,) r | r | r~ʀ~ʁ | r~ʁ |
| ש | šin | šš, š ss, s | š~s s | š(~s) s(~š) | š s |
| ת | tav | tt, t t | t t | t s | t |
# Rekhta

**Rekhta** (persisk skrift ریختہ *rekhta*, devanagari रेख़्ता *rekhtā*) var ei litterær form av hindustani som var skrive med det persiske alfabetet. Moderne urdu stammar frå rekhta.

Rekhta vart danna i Delhi-området på 1700-talet. Persisk, som hadde vore hoffspråk hjå mughalane i mange hundreår, hadde slutta å vera morsmål for dei fleste adelsmennene, og hadde dimed mist fotfestet sitt som eit litterært språk. Rektha vart danna for å erstatta persisk, og blanda dialektane av hindustani som vart tala i Delhi og nærområdet, med mange persiske lånord og litterære verkemiddel.

Frå byrjinga var det ei usemje over kor stor påverknad hindustani laut ha på rekhta. Nokre diktarar, som Mir Taqi Mir, meinte at rekhta laut vera meir folkeleg og kvardagsleg, og brukte ei språkform som hadde fleire hindustaniord. Andre meinte motsett, at språket laut følgja adelsmenn sin forfina tale. Dei meinte at språket laut omfatta berre dei få orda av hindustanisk opphav som adelsmenn brukte. I nokre tekstar som brukte ei ekstrem form av denne normalen, er dei einaste hindustaniorda postposisjonane og hjelpeverba. Framleggsstillarane for denne norma meinte òg at alle ord av persisk eller arabisk opphav laut ha stavinga og tydingane dei hadde i dei originale språka sine, sjølv om dei hadde fått ei ny tyding eller uttale på rekhta. På 1740-talet fekk denne andre språkforma tilnamnet "zaban-e-urdu-e-mualla" ("språket til den kongelege festninga", dvs til den raude borga der kongeætta budde).

Det var endeleg ei meir moderat form av "zaban-e-urdu-e-mualla" som vann språkstriden. Frå 1750-talet byrja rekhta å verta meir og meir påverka av persisk, og namnet til språket vart til "urdu" på slutten av 1700-talet. Namnet "rekhta" vart brukt i tillegg til "urdu" i nokre år, men gjekk ut av bruk over tida. Frå 1850-talet vidare var "urdu" det einaste namnet som vart brukt.

## Kjelder

* S.R. Faruqi: "Unprivileged Power: The Strange Case of Persian (and Urdu) in Nineteenth-Century India", *Annual of Urdu Studies*, 1998, Vol. 13 (tilgjengeleg på nettet)
* A. Rai, *A house divided: The origin and development of Hindi-Urdu*, 1991, Oxford University Press, London.
* G. A. Zograph: *Languages of South Asia*, 1960 (translated by G.L. Campbell, 1982), Routledge, London.
# Vasavi

**Vasavi** er eit indoarisk språk tala av bhilfok som skil  seg frå bhili. Det vert hovudsakleg tala i distriktet Dhule i den indiske delstaten Maharashtra og i distriktet Bharuch i delstaten Gujarat. Mindre grupper av talarar kan òg finnast i distrikta Vadodara og Surat i Gujarat og i den sørvestlige delen av Madhya Pradesh. Språket har 1,2 millionar talarar (2002).

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «Vasavi» frå Wikipedia på bokmål, den 1. januar 2016.*
# Balkanromani

**Balkanromani** er ei gruppe nært beslekta romanispråk eller dialektar. I tillegg til å bli snakka på Balkan blir dei også snakka i fleire andre land i Europa, t.d. i Sverige. ISO 639-3-koden er rmn.

* Abruzzesisk-Calabrsk-Moliseansk romani
* Arli (Arli-Dolenjski) (også i Sverige)
* Krim-romani
* bugurdji, kovatsjki (Drindari–Kalajdži–bugurdji)
* Sofia-erli
* Prilep-Prizren-Serres
* Pyrgos-Peloponneseromani
* Romacilikanes
* Romano
* Rumelsk romani
* Sepečides
* Serres-Sechidouromani
* Ursári
* Zargari
# Rohingya

|  |
| --- |
| **Rohingyaruáingga |
| **Andre namn** | akyab, arakan, rohinja |
| **Klassifisering** | indo-europeisk  indo-iransk   indo-arisk    austleg     bengali–assamesisk |
| **Bruk** |
| **Tala i** | Burma, Bangladesh |
| **Rohingyatalande i alt** | 1,5 millionar (2006) |
| **Språkkodar** |
| **ISO 639-3** | rhg |

**Rohingya** (*ruáingga*) er eit språk tala av rundt 1,5 millionar rohingyafolk frå staten Arakan (også Rakhine/Rohang) i Burma (Myanmar). Det er nært i slekt med chatgaya som blir tala i den tilstøytande Chittagong-regionen søraust i Bangladesh. Det finst også mange rohingyafolk i Bangladesh, Thailand, Malaysia og andre stader dei har flykta til.

## Skrift

Rohingya kan skrivast med fleire skriftsystem, mellom anna arabisk, urdu, hanifi og burmesisk, og i nyare tid også latinske bokstavar.

## Fonologi

### Konsonantar

Rohingya har i hovudsak dei følgjande 25 konsonantlydane, i tillegg til nokre andre i lånord.

Konsonantar|  | Bilabial | Labio- dental | Dental/ Alveolar | Retrofleks | Palatal | Velar | Glottal |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Plosiv | p   b |  | t̪   d̪ | ʈ   ɖ |     ɟ | k   ɡ | ʔ     |
| Nasal |     m |  |     n |  |     ɲ |     ŋ |  |
| Frikativ |  | f     | s   z |  | ʃ     | x     | h     |
| Flap |  |  |     ɾ |     ɽ |  |  |  |
| Approksimant |     w |  |  |  |     j |  |  |
| Lateral |  |  |     l |  |  |  |  |

### Vokalar

Språket har seks enkle vokalar (monoftongar) og fleire diftongar. Ein skil mellom «open o» ([ɔ]) og «lukka o» ([o]) gjennom ulike stavemåtar - høvesvis <o>/<ó> og <ou>/<óu>.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «Rohingya language» frå Wikipedia på engelsk, den 28. januar 2013.*

## Bakgrunnsstoff

* rohingyalanguage.com
* rohingya.org
# Tibetoburmanske språk

|  |
| --- |
| **Tibetoburmanske språk** |
| **Klassifisering:** | Sinotibetansk |
| **Område:** | Tibet, Kina, India, Pakistan, Nepal, Bhutan, Bangladesh, Burma, Thailand, Laos, Vietnam |
| **ISO 639-5:** | `tbq` |
|
██ Tibetansk██ Burmesisk
██ Karenspråk
██ Rungspråk
██ Tani
██ Qiang
██ Bodo-garo
██ Konyak
██ Naga
██ Metei
██ Kuki-chin |

Dei **tibeto-burmanske språka** er ein av dei to greinene i den sino-tibetanske språkfamilien, den andre greina er den sinittiske. Tibetoburmanske språk blir snakka i ulike sentral- og sørasiatiske land: Myanmar, Nordthailand, Nepal, Bhutan, i delar av Kina, India og Pakistan.

Språkfamilien omfattar omtrent 340 språk, og blir snakka av omtrent 70 millionar menneske. Det største språket i familien er burmesisk, med ca. 32 millionar talarar.

Andre viktige tiibetoburmesiske språk er:

* Tibetansk
* Nepal bhasa/newari
* Dzongkha (offisielt språk i Bhutan)
* Yi (Lolo)
* Bai
* Jingpo (Kachin)
* Lisu
* Qiang
* Lahu
* Hani
* Meitei (manipuri; offisielt språk i den nordaustindiske delstaten Manipur)
* Bodo (offisielt språk i den nordaustindiske delstaten Assam)

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «Tibetobirmanische Sprachen» frå Wikipedia på tysk, den 24. juni 2006.*

## Bakgrunnsstoff

* Ernst Kausen, Die Klassifikation des Sino-Tibetischen. (DOC)

## Litteratur

* Graham Thurgood and Randy J. LaPolla, *The Sino-Tibetan Languages.* Routledge, London 2003.
* George van Driem, *Languages of the Himalayas.* Brill, Leiden 2001.
* S. Robert Ramsey, *The Languages of China.* Princeton University Press, 1987.
# Uttarakhand

|  |
| --- |
| Uttarakhand |
| delstat |
|  |
|

|  |
| --- |
|  Symbol  |

 |
| **Forkorting:** IN-UL |
| Land |  India |
| Hovudstad | Dehradun |
| Areal | 53 566 km² |
| Folketal |  10 086 292 (2011) |
| Grunnlagd | 9. november 2000 |
| Språk | hindi og sanskrit (garhwali og kumaoni er utbreidde, men har ikkje offisiell status) |
|  Uttarakhand ﻿ / ﻿ |
| Kart som viser Uttarakhand. Kart som viser Uttarakhand.

 Kart som viser Uttarakhand.

 |
| **Wikimedia Commons:**  Uttarakhand |

**Uttarakhand** (fram til 2006 kalla *Uttaranchal* ) er ein delstat nord i India. Han grensar til Nepal i aust og Tibet i nord og dei indiske delstatane Himachal Pradesh i vest og Uttar Pradesh i sør. Området blei skilt ut frå Uttar Pradesh i 2000.

## Bakgrunn

Separatistrørsla i Uttarakhand hadde bakgrunn i motsetjingar mellom kastar – rajputar og til ei viss grad brahminar dominerer dette området, medan lågare kastar hadde makta i Uttar Pradesh – og språk, der innbyggjarane i Uttarakhand hovudsakleg bruker garhwali og kumaoni, medan fleirtalsspråket i UP er hindi.

### Namn

Uttarakhand er det tradisjonelle namnet for den indiske delen av Himalaya, og blei også brukt som namn på separatistrørlsa. Då delstaten blei skild ut frå Uttar Pradesh i november 2000 fekk han namnet Uttaranchal (sanskrit for 'nordfylke') i staden for Uttarakhand ('nordland') som separatistrørsla i området hadde kravd. I januar 2007 bytta delstaten namn til Uttarakhand.

Området har tilnamnet «Dev bhoomi» ('gudelandet') på grunn av dei mange hinduiske pilegrimsmåla som ligg her.

## Geografi

Utsyn mot Rishikesh over Ganga. Foto: Roger roger
Delstaten ligg ved foten av Himalaya. Han har tre geografiske regionar: Høgfjellsområdet, høgplatået og slettelandet *terai*, det sistnemnde utgjer om lag 12 % av flatevidda. Dalane er tett busette, medan få bur i dei store fjellområda.

Høgfjellsområdet inneheld toppar som Nanda Devi, Kedarnath og Trishul, og isbrear som Gangotri og Pindari. Store elver i Uttarakhand er mellom anna Ganga og Jamuna.

Dei største byane er Dehradun (530 263 innb.) Haridwar (220 767), Haldwani (158 896) og Roorkee (115 278). Haridwar, Badurnath, Kedarnath og Rishikesh er viktige pilegrimsmål for hinduar, noko som også gjeld Gangotri og Yamunotri, kjeldene til Ganga og Jamuna. Valley of Flowers og Nanda Devi er nasjonalparkar og rekna som verdsarv av UNESCO.

## Innbyggjarar

Delstaten har to offisielle språk, hindi, som blir tala i byane, og sanskrit, som den einaste delstaten i India. På landsbygda blir det tala garhwali i Garhwal-området og kumaoni i Kumaon.

Dei fleste innbyggjarane er hinduar eller buddhistar. Etter sjølvstendet i 1947 flytta fleire sikhar hit frå Punjab, medan nokre muslimske grupper har flytta hit seinare.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

 Commons har multimedium som gjeld: **Uttarakhand Offisiell nettstad
# Den internasjonale sjøfartsorganisasjonen

|  |
| --- |
| Den internasjonale sjøfartsorganisasjonen |
|  |
|  |
| Skipa | 1982 |
| Hovudkontor | London |
| Nettstad |   |

**Den internasjonale sjøfartsorganisasjonen** (**IMO**) er ein særorganisasjon i Dei sameinte nasjonane som blei oppretta i 1948. Organisasjonen arbeider for å ivareta tryggleik til sjøs og å hindre ureining av det marine miljøet.

## Bakgrunnsstoff

* Offisiell nettstad
# Louisiana

*Sjå òg fransk Louisiana*.

|  |
| --- |
| Louisiana |
| delstat |
|  |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  Flagg  |  Våpen  |

 |
| Land |  USA |
| Hovudstad | Baton Rouge |
| Areal | 134 264 km² |
|  •  land | 112 825 km² |
|  •  vatn | 21 440 km² |
| Folketal |  4 684 333 (2017) |
| Folketettleik | 42 / km² |
| Guvernør | John Bel Edwards |
| Før innlemming | Territoriet Orleans |
| Innlemma i USA | 30. april 1812 |
| Statsnummer | 18. |
| Forkorting | LA |
|  Louisiana ﻿ / ﻿ |
|  Kart som viser Louisiana.

 Kart som viser Louisiana.

 |
| **Wikimedia Commons:**  Louisiana |
| **Nettstad:**  louisiana.gov |

**Louisiana** er ein delstat i Sambandsstatane (USA). Hovudstaden er Baton Rouge.

Katedralen i New Orleans
# Imperativ

**Imperativ** eller **bydeform** er eit grammatisk trekk i kategorien modus. Imperativ uttrykkjer befaling eller oppfordring. I mange språk er imperativ uttrykt ved verbstammen, jf. norsk *kom!*. Som personbøygd kategori har imperativ eit defekt paradigme, utan første person eintal (vi befalar ikkje oss sjølv noko). Første person fleirtal er derimot ikkje uvanleg, tydinga blir då *la oss kome*. Jf. finsk.

* 2. person eintal: *tule*
* 3. person eintal: *tulkoon*
* 1. person fleirtal: *tulkaamme*
* 2. person fleirtal: *tulkaa*
* 3. person fleirtal: *tulkoot*

## Imperativ i nynorsk språk

I norsk lagar vi som hovudregel imperativ av verbet ved å sløyfe infinitivsendinga (-a eller -e).

* å kaste - *kast!*
* å hoppe - *hopp!*
* å dømme - *døm!*

Når stammen endar på trykksterk vokal, fell imperativen saman med infinitiven:

* å stå - *stå!*

På nynorsk kan vi, om vil vil, la imperativ av verb som endar på a i perfektum og preteritum vere lik infinitivsforma:

* å kaste - *kast!* eller *kaste!*
* å smuldre - *smuldr!* eller *smuldre!*
* å sykle - *sykl!* eller *sykle!*

Dei som brukar a-infinitiv, skriv

* å kasta - *kast!* eller *kasta!''*
* å smuldra - *smuldr!* eller *smuldra!*
* å sykla - *sykl!* eller *sykla!*

Når verb av kaste-kasta-typen har ein stamme som endar på ein j, endar også imperativen på j:

* å herje - *herj!* eller *herje!*
* å hesje - *hesj!* eller *hesje!*

Men når verb av dømme-dømde-typen har ein rotstamme som endar på en j, fell j-en bort i imperativ:

* å hengje - *heng!*
* å tenkje - *tenk!*

## Kjelder

* Språkrådet om imperativ
# Woodbridge i Suffolk

|  |
| --- |
| Woodbridge |
| by |
|  |
| Land |  England |
| Region | Suffolk |
| Distrikt | Suffolk Coastal |
| Folketal |  8 244 (2020) |
| Postnummer | IP12 |
| Retningsnummer | 0 1394 |
|  Woodbridge i Suffolk ﻿ / ﻿ |
| **Wikimedia Commons:**  Woodbridge, Suffolk |

**Woodbridge** er ein by i Suffolk i England. Han er administrasjonssenter for distriktet Suffolk Coastal, og ligg ved elva Deben. Sjølve byen har omkring 8 500 innbyggjarar.

Woodbridge stasjon betener East Suffolk Line mellom Ipswich og Lowestoft.

|  |
| --- |
| Woodbridge, med Woodbridge tidevassmølle i bakgrunnen. |

Byen har sidan mellomalderen vore eit senter for båtbygging, rep- og seglmakeri. Både Edvard III og Francis Drake fekk bygd krigsskip i Woodbridge.

Woodbridge har bygningar frå tudortida, georgiansk tid, regencyperioden og viktoriansk tid. Han har òg ein av dei eldste kjende tidevassmøllene i landet, som er ein av berre fire i Storbritannia som har vorte verna og restaurert. Han er først dokumentert i 1170, då han vart driven av augustinarkannikar. I 1536 vart han teke over av Henrik VIII då kyrkjeleg gods vart inndrege, og i 1564 gav Elizabeth I han til Thomas Seckford. Han grunnla Woodbridge School og Seckford almissehus i 1577, for å hjelpe byen sin fattige.

Rett utanfor Woodbridge ligg Sutton Hoo, ein av dei rikaste funnstadene frå angelsaksisk tid.

Den såkalla Rendlesham Forest-hendinga fann stad nær Woodbridge. Det vart hevda at eit romfartøy hadde landa i skogen utanfor byen, noko som vart benekta av styresmaktene. Hendinga har vorte samanlikna med Roswell-hendinga i USA.

Ifølgje ein lokal tradisjon er vegen frå elva til toppen av Drybridge Hill den som *The Grand Old Duke of York* gjekk opp i ein kjend barnesong.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «Woodbridge (Suffolk)» frå Wikipedia på bokmål, den 18. juli 2011.*

## Bakgrunnsstoff

 Commons har multimedium som gjeld: **Woodbridge i Suffolk Offisiell nettstad
# Vanuatu

|  |
| --- |
| Vanuatu |
| *Ripablik blong Vanuatu Republic of Vanuatu République du Vanuatu* |
|  |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  Flagg  |  Riksvåpen  |

 |
| **Adjektiv:** vanuatisk |
| Motto | *Long God Yumi Stanap ('Vi står ved Gud')* |
| Nasjonaldag | 30. juli |
| Nasjonalsong | «Yumi, Yumi, Yumi» |
|  |
| Hovudstad |  Port Vila  |
| Offisielle språk | Bislama, fransk, engelsk |
| Flatevidd | 12 190 km² |
| Folketal |  300 019 (2020) |
| Historie |   |
|  •  Sjølvstende | Frå Frankrike og Storbritannia 30. juli 1980 |
| Styresett |  Republikk  |
|  •  President | Nikenike Vurobaravu |
|  •  Statsminister | Jotham Napat |
| BNP | 971 636 098 US-dollar (2021) |
| HDI | 0,607 (2021) |
| Gini | 32,3 (2019) |
| Valuta | Vatu |
| Tidssone | UTC +11 |
| Toppnivådomene | .vu |
| **Wikimedia Commons:**  Vanuatu |

**Vanuatu** er eit land som ligg i den sørlege delen av Stillehavet. Vanuatu består av ei rekkje mindre øyar som ligg ca. 1 750 km aust for Australia, 500 km nordaust for Ny-Caledonia, vest for Fiji og sør for Salomonøyane.

Øygruppa var ein fransk-britisk koloni som gjekk under namnet «Ny-Hebridane» fram til 1980 då landet erklærte sjølvstende. Koloninamnet er ikkje lenger i bruk unnateke til historisk bruk.

## Provinsar

Kart over Vanuatu.
Vanuatu består av 6 provinsar:

* Malampa
* Penama
* Sanma
* Shefa
* Tafea
* Torba

## Geografi

Vanuatu består av over 83 øyar. To av desse – Matthew- og Hunterøyane – vert gjort krav på av den franske oversjøiske staten Ny-Caledonia. Dei fleste av øyane er fjellaktige og vulkanske av opphav. Den største byen i landet er hovudstaden Port Vila.

## Klima

Vanuatu har eit tropisk maritimt klima som er moderert av søraustpassaten i perioden mai-oktober. Resten av året er vindretningane variable, og det er mange tyfonar frå november til april. Årsnedbøren varierer frå 2300 mm i sør til ca. 4000 mm i nord. Middeltemperaturen i hovudstaden Vila er 22 °C i august og 27 °C i februar.

## Fakta

* Etniske folkegrupper: melanesiarar 98 %, andre (mellom anna franskmenn, vietnamesarar, kinesarar)
* Religion: presbyterianarar 36,7 %, anglikanarar 15 %, katolikkar 15 %, stadeigne religionar 7,6 %, sjuandedagsadventistar 6,2%, anna 19, 7%
* Folkesetnaden si middellivslengd: 61,7 år
* Spedbarnsdødstal: 5,8 %
* Språk: Engelsk, fransk, bislama (pidgin) og meir enn hundre lokale språk

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

 Commons har multimedium som gjeld: **Vanuatu Offisiell nettstad
# Daily Mirror

|  |
| --- |
| *Daily Mirror* |
|  |
|  |
| Land | Storbritannia |
| Type | Dagsavis |
| Format | Tabloid |
| Grunnlagd | 2. november 1903 |
| Eigarar | Trinity Mirror |
| Redaktør(ar) | Lloyd Embley |
| Sjefredaktør(er) | Alison Phillips |
| Språk | Engelsk |
| Politisk posisjon | Labour Party |
| Opplag | 1 083 938 (March 2012) |
| Hovudkvarter | One Canada Square, London, United Kingdom |
| ISSN | 0307-0204 |
| OCLC | 223228477 |
| Nettstad | www.mirror.co.uk |

The Daily Mirror, òg kalla The Mirror, er ei av dei større avisene i Storbritannia. Ho vart grunnlagd den 2. november 1903 av Alfred Harmsworth (seinare Lord Northcliffe), som på den tida også var eigar av *Daily Mail*, som «the first newspaper for gentlewomen». Avisa hadde kvinneleg redaktør, og innhaldet hadde minimalt med nyhende. Satsinga på damer vart ein stor fiasko, og avisa blei omlansert som *The Daily Illustrated Mirror* i 1904 med ein mannleg redaktør. På den tida låg hovudkvarteret til avisa i Carmelite Street i London.

Avisa tilsette fotojournalistar som oppsøkte dramatiske hendingar med ordre om å senda biete heim til London uansett kostnad og hindringar. Etter kvart fekk avisa rykte på seg som ei sterk nyhendeavis med særs god dekning med bilete, men vart også kritisert for sine journalistiske metodar. I 1914 passerte opplaget 1 million.

Tydinga til avisa minka under leiinga til Lord Rothermere, bror av grunnlegjaren, som i mellomkrigstida støtta fascistiske rørsle i Storbritannia. Mot slutten av 1930-talet overtok Harry Bartholomew som direktør, og profilen til avisa vart omlagt til «sex, krim og sport». Under krigen markerte avisa si støtte til den meinige soldat og husmora, og næra seg idologisk Labour Party. Etter krigen gjekk avisa gjennom ein ny gullalder, med over 4 millionar eksemplar i 1949. Under styret til Cecil Harmsworth King gjekk avisa nye vegar i typografi og layout, framleis med stor vekt på bilete, sterke overskrifter og slåande framsider. King sørgde òg for å styrke avisa gjennom å bli medlem i medieselskapet International Publishing Corporation (IPC).

På 1970-talet prøvde avisa å ta opp konkurransen med Rupert Murdochs nyoppstarta *The Sun*, og bytta ut mykje av nyhendejournalistikken med tabloidinnhald om kongehuset og såpeseriar. Etter kvart vart avisa skydd av seriøse skribentar og lesarar. I 1991 flytta avisa hovudkvarteret ut av sentrum, til Isle of Dogs. Avisa har framleis den tabloide uttryksmåten, men har etter tusenårsskiftet i større grad prioritert dekning av politikk og utanriksstoff enn på 1900-talet.
# Aravallifjella

|  |
| --- |
| Aravalli |
| Fjellkjede |
|  Aravallifjella i Rajasthan  |
| Land |  India,  Pakistan |
| Statar | Rajasthan, Haryana, Delhi, Gujarat |
| Elvar | Banas |
| Høgaste punkt | Guru Shikhar |
|  Aravallifjella ﻿ / ﻿ |
|  Topografisk kart over India med Aravallifjella avmerkt i nordvest.

 Topografisk kart over India med Aravallifjella avmerkt i nordvest.

 |
| **Wikimedia Commons:**  Aravalli Range |

**Aravali-** eller **Aravallifjella** er ei fjellkjede i Nordvest-India og Aust-Pakistan.

Aravallifjella er restane av ei urgammal rekkje foldefjell som er slitne ned gjennom erosjon.
Kjeda er rundt 800 km lang og går i nordaustleg retning gjennom Gujarat, Rajasthan, Haryana og Delhi i India og Sindh og Panjab i Pakistan.

Namnet «Aravalli» tyder 'rekkje av toppar'. Eit anna lokalt namn på fjella er Mewat.

* Aravallifjella i Ranthambhore nasjonalpark i Rajasthan.
* Ranthambhore nasjonalpark i Rajasthan.
* Utsyn frå Guru Shikhar, det høgaste punktet i Aravallifjella.
* Aravalli-fjell.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «Aravalli Range» frå Wikipedia på engelsk, den 27. juni 2013.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

## Bakgrunnsstoff

* Aravalli Range Homepage India Environment Portal.
*  Arkivert 2016-05-01 ved Wayback Machine.
*  Arkivert 2006-02-14 ved Wayback Machine.