Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Uttar Pradesh

|  |
| --- |
| Uttar Pradesh |
| उत्तर प्रदेश اتر پردیش‎ |
| delstat |
|

|  |
| --- |
|  Symbol  |

 |
| **Forkorting:** IN-UP |
| Land |  India |
| Hovudstad | Lucknow |
| Største by | Kanpur |
| Areal | 243 290 km² |
| Folketal |  246 270 000 (2025) |
| Grunnlagd | 2. februar 1950 |
| Språk | hindi, urdu |
|  Uttar Pradesh ﻿ / ﻿ |
|  Kart som viser Uttar Pradesh.

 Kart som viser Uttar Pradesh.

 |
| **Wikimedia Commons:**  Uttar Pradesh |

**Uttar Pradesh** (hindi/urdu 'nordleg provins') er ein delstat nord i India. Den folkerikaste og femte største av dei indiske delstatane dekker ein stor del av Gangasletta. Han grensar til Nepal i nordaust i tillegg til dei andre sambandsstatane Uttarakhand, Himachal Pradesh, Haryana, Delhi, Rajasthan, Madhya Pradesh, Chhattisgarh, Jharkhand og Bihar. Lucknow er hovudstaden i staten, men høgsteretten ligg i Allahabad. Andre viktige byar er Noida, Agra, Mathura, Aligarh, Varanasi (Benares), Gorakhpur, Kanpur og Meerut.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

 Commons har multimedium som gjeld: **Uttar Pradesh Offisiell nettstad
# Bollywood

Filmplakat for *Alam Ara* (1931), den første lydfilmen frå Bollywood.
**Bollywood** er namnet på den delen av den hindispråklege indiske filmindustrien som er basert i storbyen Mumbai (tidlegare Bombay). Namnet er ei samansetjing av «Bombay» og Hollywood. Namnet blei innført på 1970-talet, då den indiske filmindustrien voks seg større enn den amerikanske. Bollywood-filmar har henta inspirasjon frå hindumytologi, sanskrit-drama, indisk folketeater, parsidrama og vestlege media gjennom Hollywood, særleg musikalar, og i nyare tid også musikkvideo.

Scene frå den mytologiske filmen *Raja Harishchandra* frå 1913.
## Soge

Indisk film starta i Bombay med stumfilmen *Raja Harishchandra* av Dadasaheb Phalke, som først blei vist i Bombay i 1913. Filmen tiltrekte store folkemengder, og Phalke fekk laga fleire utgåver som blei viste i landsbyar.

Bilde frå *Kisan Kanya*.
På 1930-talet blei det laga over 200 filmar årleg. Den første lydfilmen, *Alam Ara* av Ardeshir Irani, kom ut i 1931. Kjærleiksfilmen blei ein stor økonomisk suksess, trekte så mange folk at politiet måtte tilkallast, og sette mønsteret for seinare indiske filmar ved å innehalda ein slager, songen «De de khuda ke naam per». Den første fargefilmen, *Kisan Kanya*, kom i 1937, og den andre, *Mother India*, året etter. Begge var produserte av Irani. Medan lyd hadde slått raskt gjennom, tok det tid før fargefilm erstatta svart/kvitt i India.

Tida etter at India fekk sjølvstende i 1947 og fram til 1960-talet er rekna som ein gullalder for Bollywood. Filmar som *Pyaasa* (1957) og *Kaagaz Ke Phool* (1959) av Guru Dutt og *Awaara* (1951) og *Shree 420* (1955) av Raj Kapoor tok opp sosiale tilhøve, særleg knytt til underklasseliv i urbane India. Populære episke filmar som Oscar-nominerte *Mother India* av Mehboob Khan og *Mughal-e-Azam* (1960) av K. Asif stammer også frå denne tida.

Amitabh Bachchan har vore ein viktig deltakar i Bollywood sidan 1970-talet.
Medan Bollywood hadde vore prega av romantikk sidan byrjinga, fekk valdeleg action større plass frå 1970-talet. Gangster-filmar og skodespelarar som «sinte unge menn», til dømes spelt av stjerna Amitabh Bachchan, var vanlege fram til tidleg på 1990-talet. Då pendelen svingte tilbake til meir romantiske familiefilmar kom ei ny gruppe stjerner, som Aamir, Salman og Shahrukh Khan, Sridevi, Madhuri Dixit, Juhi Chawla og Kajol.

På 2000-talet blei Bollywood-filmar meir utbreidde over resten av verda. Filmar som den storseljande *Lagaan*, *Devdas* og *Rang De Basanti* blei nominerte til internasjonale prisar. Meir pengar til produksjon førte til betre filmteknikk og større spesialeffekter, gjerne også meir oppfinnsame historier.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «Bollywood» frå Wikipedia på engelsk, den 19. juni 2009.*
# Informatikk

**Informatikk** er læra om system for innsamling, strukturering, registrering, behandling, lagring og attfinning av informasjon.

Informatikk er ein vitskap med fleire ulike retningar som:

* Utvikling av teknologi gjennom programmering og utforming
* Matematisk forståing av programmerbare fenomen
* Forståing av korleis datamaskiner og programvare påverkar menneske

Informatikk er altså dels ein teknologisk disiplin, men har også element av matematisk og sosial analyse.
Informatikk kan vidare delast inn i spesielle greiner som er sterkt knytt til andre fagfelt som bioinformatikk og medisinsk informatikk

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

 Commons har multimedium som gjeld: **Informatikk What is Informatics? Arkivert 2005-02-05 ved Wayback Machine. ved Indiana University
* What Does Informatics *Mean*? Arkivert 2013-01-16 ved Wayback Machine. ved University of Edinburgh
# Delhi

|  |
| --- |
| Delhi |
| दिल्ली دِہلی‎ |
| føderalt territorium |
|  |
|

|  |
| --- |
|  Symbol  |

 |
| **Forkorting:** IN-DL |
| Land |  India |
| Hovudstad |  New Delhi  |
| Areal | 1 397,3 km² |
| Folketal |  26 495 000 (2016) |
| Grunnlagd | 1857 |
| Språk | engelsk, hindi, urdu, panjabi |
|  Delhi ﻿ / ﻿ |
|  Kart som viser Delhi.

 Kart som viser Delhi.

 |
| **Wikimedia Commons:**  Delhi |

**Delhi** (hindi दिल्ली *dillī*, urdu دِہلی‎ *dihlī*) er ein storby og eit eige føderalt territorium i India. Delhi ligg på vestbreidda av Yamuna, 16 mil sør for Himalaya, og grensar til delstatane Uttar Pradesh i aust og Haryana i vest. Hovudstaden i landet, New Delhi, er ein del av territoriet. Den tidlegare hovudstaden Gamle Delhi ligg også i territoriet.

Territoriet omfattar hovudstaden og det kringliggande området, i alt 27 byar og over 200 landsbyar.
I tidsrommet mellom 1991 og 2001 auka folketalet med 46 %.
Fleirtalet av delhibuar, drøye 80 %, er hinduar. 7 % er sikhar og 6 % er muslimar.

Jama Masjid.
## Historie

Delhi har lenge vore ein viktig by i India. Sogar fortel at han blei grunnlagd av raja Dhilu, ein konge som herska på 100-talet f.Kr. og gav namnet sitt til byen.

Frå midten av 1000-talet var Delhi hovudstad for hinduherskarar, og frå 1206 for ulike muslimske fyrstehus, som Delhisultanatet. Mogulriket fekk kontroll over byen etter slaget ved Panipat i 1526, og stormogulen Humayun budde her. Etter han var mogulhovudstaden lenge i Agra, men etter at Sjah Jahan oppførte ny bymur blei hovudstaden lagt til Delhi igjen.

I 1739 blei Delhi plyndra av persiske generalen Nadir Sjah. Marathariket fekk herredøme over byen i 1752. Byen blei plyndra igjen i 1761 av den afghanske hærføraren Ahmed Shah Abdali. I 1803 overvann Det britiske austindiakompaniet marathaene, og tok kontroll over byen.

Delhi var no residens for stormogulen, som hadde lite makt. Ved det indiske opprøret i 1857 heldt opprørarane byen i fem månader, og stormogulen blei utropt til leiaren deira. Etter at britiske styrkar slo ned opprøret blei Delhi utsett for massakrar og fleire plyndringar. Stormogulen blei stilt for retten og forvist.

I 1912 blei Delhi den nye hovudstaden i Britisk India i staden for Calcutta (no Kolkata). Dei neste tiåra blei New Delhi bygd som ny residensby. Arkitekten Edwin Lutyens planla mykje av den nye byen.

## Kjelder

* «Delhi – territorium i India» i *Store norske leksikon*, snl.no.
* «Delhi – hovedstad i India» i *Store norske leksikon*, snl.no.
* «Delhi» i  *Encyclopædia Britannica*, Encyclopædia Britannica Online, 2010.

Referansar
## Bakgrunnsstoff

 Commons har multimedium som gjeld: **Delhi Offisiell nettstad
# Mumbai

|  |
| --- |
| Mumbai |
| by |
|  |
| Land |  India |
| Areal | 603 km² |
| Folketal |  15 414 288 (2018) |
|  Mumbai ﻿ / ﻿ |
| **Wikimedia Commons:**  Mumbai |

**Mumbai** (tidlegare **Bombay**) er ein by som ligg på vestkysten i India. Byen er hovudstaden til den indiske delstaten Maharashtra, og er ein av dei største byane i verda.

Mumbai har ei god naturleg hamn som etter Singapore er den beste i Asia. På grunn av dette blei Mumbai ein stor handelsby under det britiske styret, og er enno rekna som hovudstaden til indisk næringsliv. Den indiske sentralbanken har hovudkontor i Mumbai, og Mumbai sin børs er den viktigaste i India. Nesten 40 % av inntektsskatten i India blir betalt i Mumbai. Den indiske filmindustrien, «Bollywood», er også basert i Mumbai.

Mumbai-området har vore busett i svært lang tid. Ein finn buddhistiske holetempel og kloster som er meir enn to tusen år gamle. Men byen er likevel ganske ny og vart berre grunnlagd i 1668 av Det britiske austindiske kompaniet. Dei sju øyane i Bombay, som vart samla til ein felles landmasse, utgjorde grunnlaget. Byen voks fort og gjekk frå 10 000 ibuarar i 1661 til 50.000 i 1675. I 2004 hadde Mumbai om lag 19.400.000 ibuarar. Eigedommar i Mumbai er dei dyraste i India, og 49 % av ibuarane må derfor bu i slummar. Dharavi i Mumbai er kjend som den største slummen i Asia.

Men Mumbai har meir enn berre folk og slummar. Det finst mange historiske og kulturelle stadar i byen, nokre av dei mange tusen år gamle, og byen har fått tre verningsprisar frå UNESCO. Byen inneheld til og med ein jungel med løver og kvite tigrar.

Mange forskjellige folkegrupper bur i Mumbai. Religiøse grupper som finst der inkluderer Bene Israel og Baghdadi-jødar, parsarar, bahaiar, kristne, muslimar, buddhistar, jainar, sikhar og sjølvsagt hinduar. Det mest brukte språket i Mumbai er bambaiya, ei forenkla utgåve av hindi. Andre språk som er brukt inkluderer marathi, gujarati, tamil, malayalam, urdu, hindi, portugisisk og engelsk.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

 Commons har multimedium som gjeld: **Mumbai Offisiell nettstad
# Bachelor

**Bachelor** (norsk eigenleg **baccalaureus**) er ei universitetsgrad som blir delt ut etter den første syklusen med høgare utdanning i mange land, først og fremst i dei engelsktalande landa. Som eit resultat av Bologna-prosessen har fleire, ikkje-engelsk-talande land, også Noreg, tatt i bruk den engelske tittelen «bachelor» for den første delen av ei høgare utdanning. I Noreg vart grada bachelor innført i 2003 og blir tildelt etter tre år med studiar tilsvarande 180 studiepoeng. Dette er ofte også ei grad som gjer studentane klare til arbeidslivet.

Bachelor er den engelske skrivemåten for den tradisjonsrike grada baccalaureus, ei lågare grad brukt ved europeiske universitet sidan mellomalderen. Grada eksisterte ved Københavns Universitet, som då var det einaste universitetet i Danmark-Noreg, frå 1479 til 1775, og vart i hovudsak brukt ved det filosofiske fakultetet.
I samband med at grada vart innført att i 2003 gjekk eit mindretal i Språkrådet inn for å bruke det latinske namnet baccalaureus (med hokjønnsforma baccalaurea) i staden for den engelske skrivemåten. Språkrådet sitt fleirtal foreslo namnet «kandidat», men regjeringa valde å ikkje ta innstillinga frå Språkrådet til følgje.

## EU

Innanfor EU-systemet (Bologna-prosessen) seier ein gjerne at bachelorgrada er første syklus på universitetsnivå.

Ei fullført bachelorgrad er normalt eit opptakskrav til mastergradsstudiar (andre syklus). På mastergrada kan ein bygge på vidare med ei doktorgrad (tredje syklus), som er toppen av utdanningshierarkiet i Noreg.

## USA

Bachelorgrada er i USA, Canada, og Skottland ei fireårig universitetsgrad, medan i England, Wales og andre engelskspråklege land er den treårig eller blir gitt som ei fireårig grad med tillegget «honours» (hon.) Ei «honours degree» er der ein føresetnad for å gå vidare med studiar på høgare nivå. Treårige bachelorgrader frå f.eks. India kan vere vanskelege å få godkjende som tilstrekkeleg grunnlag for studiar på høgare nivå i desse landa. Det er heller ikkje gitt at den treårige bachelorgrada frå Europa blir godkjend som eit likeverdig grunnlag med dei fireårige bachelorgradene ved søknad til studiar på høgare nivå, men dette begynner å bli meir vanleg.

Det kan vere forskjellar i utdanningssystema i ulike land, både i forhold til intensivitet og kva krav som blir stilt til breidde og djupnekunnskapar for eksamen i dei ulike skuleslaga. Ein bør difor vere varsam med å samanlikne grader mellom land berre baset på namnet på grada.

## Døme på bachelorutdanningar

* sjukepleie
* bioingenør
* bachelor i ingeniørfag
* bachelor i teknologi / realfag / teiknspråk og tolking / statsvitskap

## Bakgrunnsstoff

* Bachelor in Europe Arkivert 2017-06-18 ved Wayback Machine.
* Making Sense of ‘Bologna Degrees’

## Sjå også

* Mastergrad

## Referansar

* *Denne artikkelen bygger på «Bachelor» frå Wikipedia på bokmål, den 2. mars 2009.*
# Kanchipuram

|  |
| --- |
| Kanchipuram |
| by |
|  |
| Land |  India |
| Areal | 11,72 km² |
| Folketal |  164 384 (2011) |
|  Kanchipuram ﻿ / ﻿ |
| **Wikimedia Commons:**  Kanchipuram |

**Kanchipuram** er ein gammal kongeby og eit viktig pilegrimsmål i hinduismen. Byen ligg i den indiske delstaten Tamil Nadu.

Tempel i Kanchipuram, gravert i 1811.
Byen var hovudstaden til Cholariket frå det andre hundreåret f. Kr., og hovudstad for pallavadynastiet frå 600- til 800-talet. Han var lenge eit hovudsete for den tamilske kulturen. Sanskritdiktaren Kalidasa skildra han som den beste blant byar.

Kanchipuram er sentral for buddhistar, djainar og hinduar. I sjølve sentrum ligg heile 126 tempel, medan det finst fleire i områda rundt.

Byen ligg ved elva Palar. I tillegg til tempel er han kjend for å produsera svært forseggjorte sariar av silke.