Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Artikkel

*For andre tydingar av oppslagsordet, sjå Artikkel (fleirtyding).*
Ein **artikkel** er ein sakprosasjanger som legg vekt på saksinnhaldet medan personlege trekk ved teksten er nedtona. Oppbygginga av ein artikkel er logisk og velordna og følgjer ofte ei klassisk tredeling med innleiing, midtdel og konklusjon. Språket er normalprosa med moderat bruk av litterære verkemiddel. Det er stort spenn i meiningsinnhald innan undersjangrane av artikkelen, frå den nøytrale og informative leksikonartikkelen til artiklar som inneheld spissformulerte meiningsytringar, t.d. leiarartikkelen eller lesarbrevet i ei avis. Artikkelsjangrane varierer også mykje i lengde og informasjonsmengde. Her utgjer den minste nyhendeartikkelen i ei avis, notisen, eit ytterpunkt, medan fagartikkelen er døme på artiklar som kan vera lange og innhaldsrike.

## Artikkelen som skulesjanger

I norskfaget i den vidaregåande skulen skal elevane læra å skriva kommentarar, drøftingar og fagartiklar. Kommentaren tar gjerne utgangspunkt i ein tekst eller ei utsegn, og så skal eleven uttrykkja sitt syn på denne. Drøftingsoppgåver tek oftast utgangspunkt i ein påstand eller ei problemstilling. Ein skal trekkja inn pro- og kontra-argument, og til slutt la drøftinga enda opp i ein grunngjeven konklusjon. Elevane skal også øva seg på å skriva fagartiklar. Her blir det lagt stor vekt på korrekt og kritisk bruk av kjelder.
# Kor

*For austerdelen av eit kyrkjerom, sjå Kor i arkitekturen. For bibelsk holmål, sjå Eininga kor.*
Det norske gutekoret Sølvguttene.
Eit **kor** er ei gruppe songarar som syng samstemt eller fleirstemt. Musikken dei syng blir gjerne kalla *korsong*. Som regel vil eit kor ha minst åtte medlemmer; mindre grupper blir gjerne kalla vokalgrupper eller songrupper.

Eit kor kan synga åleine — a cappella — akkompagnert av musikkinstrument, eller som bakgrunn til instrumentalmusikk. Songkor blir ofte leia av ein dirigent, men mindre kor kan framføra musikk utan.

Det er vanleg for kor å ha ei eller anna form for uniform.

## Typar

Det finst mange ulike slags kor, delt inn mellom anna etter kva slags medlemmer dei har eller kva slags musikk dei syng. Men mange kor er slik samansette at dei ikkje vil passa inn på nokre av listene.

|
Inndeling av kor |
| --- |
| Generell medlemsgruppe | Særskild medlemsgruppe | Musikktype/funksjon |
| * Barnekor
* Blandakor
* Damekor
* Mannskor
* Jentekor
* Gutekor
 | * Arbeidarkor
* Studentkor
 | * Barbershop
* Gospelkor
* Kyrkjekor
 |
| **GutekorWiener Sängerknaben*  | **StudentkorStockholms Studentsångare* | **MadrigalkorI Madrigalisti di Genova* |

## Inndeling

Ved fleirstemt korsong delar ein gjerne songarane inn etter sitt stemmeleie, kalla sopran, alt, tenor og bass (av og til mezzosopran og baryton i tillegg). Ein snakkar òg om eit stemmeleie kalla gutesopran i korsamanheng, spesielt i gute- og barnekor.

---
# 24. juni

**24. juni** er den 175. dagen i den gregorianske kalenderen (176. under skotår). Det er 190 dagar att av året.

## Merkedag

### Nasjonaldagar og nasjonale flaggdagar

### Religiøs helgedag

**Bevegelege heilagdagar som fell på 24. juni i 2026:**

### Primstaven

* Jonsokdagen har ofte eit timeglas som merke.

### Namnedag

|  |  |
| --- | --- |
| **Noreg** | Johannes, Jon og Hans |
| **Sverige** | ingen |
| **Danmark** | Sankt Hans dag |

## Hendingar

### Utlandet

* 1948: Sovjetunionen innleia Berlinblokaden.

### Noreg

* 1928: Noregs fyrste totalisatorbane, Bjerke Travbane, vart opna.
* 1938: Stortinget vedtok lov om arbeidsløysetrygd.

## Fødde

Lionel Messi i 2011, kåra til verdas beste forballspelar
*Sjå òg Fødde den 24. juni.*

* 1833: Gustaf Åkerhielm, svensk politikar og statsminister
* 1883: Jean Metzinger, fransk målar
* 1885: Olaf Holtedahl, norsk geolog
* 1914: Kari Diesen, norsk skodespelar
* 1949: Toril Brekke, norsk forfattar
* 1951: Ivar Formo, norsk langrennsløpar
* 1969: Sissel Kyrkjebø, norsk songar
* 1987: Lionel Messi, argentinsk fotballspelar

## Døde

*Sjå òg Døde den 24. juni.*

* 1195: Albrekt den stolte, markgreve av Meissen
* 1519: Lucrezia Borgia, italiensk fyrstinne
* 1756: Olof Celsius d.e., svensk botanikar, språkforskar og runeforskar
* 1908: Grover Cleveland, president av USA
* 1922: Walther Rathenau, tysk politikar og industrileiar
* 1923: Edith Södergran, finlandssvensk forfattar
# Diplomati

Ger van Elk, *Symmetry of Diplomacy*, 1975, Groninger Museum.
**Diplomati** viser til kontakt mellom ulike statar som blir utført av embetsfolk med fullmakter. Orda «diplomat» og «diplomati» kjem frå fransk og er avleidd av diplom, som i denne bruken tyder 'fullmakt'. Diplomatar representerer ein stat og interessene hans i ein framand stat eller i forhandlingar som ambassadørar, konsular og liknande. Ordet «diplomatisk» kan også brukast om personar eller handlingar som går fram på ein smart og smidig måte.

## Kjelder

* «diplomati» i Nynorskordboka.

«diplomati» i *Store norske leksikon*, snl.no.
# Det europeiske kol- og stålfellesskapet

Kart over EKSF med medlemmene som grunnla fellesskapet. Algerie var den gongen ein del av Frankrike.
Det **europeiske kol- og stålfellesskapet** (**EKSF**) eller **Kol- og stålunionen** var ein internasjonal organisasjon med seks statar. Organisasjonen tente til å sameine Vest-Europa under den kalde krigen og la grunnlaget for europeisk demokrati med samhøyr mellom nasjonalstatane og utvikla seg seinare til Den europeiske unionen. EKSF var den første organisasjonen som baserte seg på prinsippa om overnasjonalitet.

EKSF vart føreslått av den franske utanriksministeren Robert Schuman den 9. mai 1950 som ein måte å førebygge krig mellom Frankrike og Tyskland. Han erklærte det som sitt mål å «gjere krig ikkje berre utenkjeleg, men rett og slett umogeleg». Middelet til dette, det første overnasjonale samfunnet i Europa, vart formelt grunnlagt i 1951 med EKSF-traktaten, signert ikkje berre av Frankrike og Vest-Tyskland, men også av Italia og dei tre Benelux]-landa: Belgia, Nederland og Luxembourg. Mellom desse landa skulle fellesskapet gje grunnlaget for ein felles marknad for kol og stål. EKSF vart styrt av ei «høgare styresmakt», kontrollert av institusjonar som representerer regjeringar, nasjonale parlamentsmedlemmer og ei uavhengig dømmande makt.

EKSF fekk to liknande fellesskap i 1957, som det delte medlemslanda og nokre av institusjonane sine med. I 1969 vart alle institusjonane slått saman med Det europeiske økonomiske fellesskapet (EØF, som seinare vart ein del av EU), men det heldt på sin eigen identitet. EKSF-traktaten gjekk ut i 2002, og av di det ikkje var noko ønske om å fornye traktaten, vart aktivitetane og ressursane i fellesskapet overtekne av Det europeiske fellesskapet (EF). EKSF hadde medan det var verksamt greidd å skape ein felles marknad, men hindra ikkje nedgang i kol- og stålindustrien i Europa. Det danna òg grunnlaget for EU slik det er i dag.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «Europæiske Kul- og Stålfællesskab» frå Wikipedia på dansk, den 22. april 2022.*
	+ *Wikipedia på dansk oppgav desse kjeldene:*
# Tarragona

|  |
| --- |
| Tarragona |
| by |
|  |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  Flagg  |  Våpenskjold  |

 |
| Land |  Spania |
| Region | Catalonia |
| Provins | Tarragona |
| Høgd | 68 m |
| Areal | 57,90 km² |
| Folketal |  143 649 (2025) |
| Grunnlagd | 400-talet fvt. |
| Postnummer | 43001–43008 |
|  Tarragona ﻿ / ﻿ |
| **Wikimedia Commons:**  Tarragona |

**Tarragona** er ein by sør i Catalonia og aust i Spania ved Middelhavet. Han er provinshovudstaden i provinsen med same namn. Han har kring 150 000 innbyggjarar med eit storbyområde på kring 675 000 innbyggjarar.

## Historie

Under Romarriket vart byen kalla *Tarraco* og var hovudstaden i provinsen Hispania Tarraconensis (etter å ha vore hovudstaden i Hispania Citerior i republikktida). Den romerske kolonien som vart grunnlagd ved Tarraco hadde det fulle namnet *Colonia Iulia Urbs Triumphalis Tarraco*.

Enkelte ekspertar meiner at byen var ein iberisk by kalla *Kesse* eller *Kosse*. William Smith meiner at byen truleg vart grunnlagd av fønikarar, som kalla han *Tarchon*, som tyder citadell. Dette namnet kjem truleg frå plasseringa på ei høg klippe oppfor sjøen.

Tarrco låg langs hovudvegen søraustover kysten på Den iberiske halvøya. Han vart forsterka og utbygd av brørne Publius og Gnaeus Scipio, som omvandla han til ei festning mot kartagarane.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «Tarragona» frå Wikipedia på engelsk, den 10. november 2009.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

## Bakgrunnsstoff

 Commons har multimedium som gjeld: **Tarragona Offisiell nettstad
# Reformasjonen

Martin Luther
**Reformasjonen** var ei religiøs omvelting frå katolisisme til protestantisme i delar av Europa på 1500-talet. Reformasjonen vart utløyst av Martin Luther, som formulerte sine 95 tesar og ifølgje tradisjonen slo dei opp på kyrkjedøra i Wittenberg den 31. oktober 1517. Luther understreka kor viktig den individuelle trua er i høve til sakramenta og gode gjerningar. Han plasserte menneska meir direkte i høve til Gud enn ein gjorde i den katolske kyrkja. Reformasjonen spreidde seg etter kvart frå Nord-Tyskland til Skandinavia, Sveits og Frankrike. I England oppstod det parallelt ein reformasjon grunna i politiske omsyn, som etter kvart tok mykje av den same leia som reformasjonen på kontinentet.

Bakgrunnen for reformasjonen var ei tidlegare reformrørsle innan den katolske kyrkja, i tillegg til renessansen med sine studiar av gamle tekstar og vekt på individet. Utviklinga vart òg stimulert av oppfinninga av boktrykking, aukande handel og framveksten av ei mellomklasse og politiske motsetnader.

Det kom til ein lang og bitter konflikt mellom katolikkar og protestantar på 1500-talet, som var ein viktig grunn til trettiårskrigen. Seinare vart det organisert ei omdanning av den katolske kyrkja, ofte kalla den katolske motreformasjonen. Danmark-Noreg gjekk over til protestantismen i 1536/1537.

## Sjå òg

* Reformasjonen i Danmark-Noreg
* Reformasjonen i England
* Kalvinisme
# Trettande dag jul

Flamske gutar utkledd som heilage tre kongar i 2010.
**Trettande dag jul**, **heilage tre kongars dag**, **gamle juledag**, **epifani** eller **Kristi openberringsdag** er ein kristen høgtidsdag som fell på 6. januar, eller søndagen mellom 2. og 8. januar. Dagen er til minne om openberringa av Jesus til verda, i austleg kristendom med fokus på dåpen hans, i vestleg kristendom ved at tre vise menn, eller kongar, vitja det nyleg fødde Jesusbarnet.

Trettandedag kan avmerkast på primstaven med tre kroner, tre krossar eller tre menn.

Dagen er ein tradisjonell slutt på jula, og i katolsk tradisjon overgangen til karnevalet. Han blir innleidd av tolvte dag jul, heilagetrekongarsaftan, og følgd av tjuandedag ein oktav seinare.

## Feiring

*Reyes magos* i Mexico.
*Dia de los tres Reyes*, som er det spanske namnet, er viktig i mange spansktalande område. I Spania blir julegåver gjevne denne dagen. I Mexico kan ungar senda opp ballongar med ønskebrev til kongane og ta bilde av seg sjølv saman med utkledde heilage tre kongar.

Særleg i katolske land er det også vanleg å eta «kongekaker», særskilde kaker der det gjerne er innbakt bønner eller små figurar meir eller mindre knytte til feiringa. Tradisjonelt blei den som fekk gjenstanden i kaka utropt til (bønne)konge eller dronning for dagen. I nyare tid kan ein i staden få i oppdrag å kjøpa neste kake.

Opptog til minne om dei tre kongane har funne stad også i reformerte område, der skikken er blitt lausrive frå kyrkja. Barn utkledde som kongar og stjernegutar med høge, spissa hattar synga heilage tre konger-viser i opptog var vanlege i Danmark på denne dagen fram til for rundt 100 år sidan, og er blitt tekne opp igjen i nyare tid.

Prosesjon i Bulgaria ved trettandedagen.
Kristi openberringsdag er ei av dei tolv store høgtidene i den ortodokse kyrkja.

## Status

Trettandedagen er som julaftan å rekna i Spania. Dagen er også viktig i mange andre spansktalande område.

I Sverige og Finland er *trettondedagen* offentleg heilagdag.

Dagen var heilagdag i Danmark-Noreg fram til festdagsreduksjonen i 1771 og vart sidan halde som slenghelg, ein dag då tenarane fekk fri, men kunne gjere lett arbeid for seg sjølve, fram mot moderne tid. I Den norske kyrkja er feiringa av dagen flytta til Kristi openberrings sundag. I vår tid er trettandedagen ein dag det mange stader er tradisjon for juletrefestar.

## Kjelder

* Trettandagen på Universitetsbiblioteket i Trondheim Arkivert 2011-01-30 ved Wayback Machine.
* Guttormsen, Arne (6. januar 2010), «Nesten ikke myrramusikk», *Vårt Land*
* Inside Mexico, *¡Ya Vienen Los Reyes Magos!*, arkivert frå originalen 11. oktober 2014, henta 9. januar 2010
* Thorsen, Dorte J. (05. dec 2005), «Kvinder ved spejlet og drenge med spidse huer på», *kristendom.dk*, arkivert frå originalen 17. november 2011, henta 9. januar 2010
* «6.Januar, Trettendedag jul», *LEITEGUTENS PRIMSTAV*
# Den spanske borgarkrigen frå 1820 til 1823

Hertugen av Angoulême under slaget ved Trocadero, måla av Paul Delaroche
**Den spanske borgarkrigen frå 1820 til 1823** var ein spansk konflikt mellom rojalistar og liberale i etterdønningane av Napoleonskrigane. Rojalistane fekk støtte av Frankrike, og monarkiet gjekk til sist av med sigeren.

Vanstyret til kong Ferdinand VII av Spania, som hadde nekta å godta den liberale grunnlova av 1812, førte til mykje folkeleg uro, spesielt i hæren. Kongen var i ferd med å gjenerobra dei spanske koloniane i Sør-Amerika som nyleg hadde lausrive seg då opprøret braut laus. I januar 1820 gjorde troppar samla i Cádiz opprør mot uregelmessig løn, dårleg mat og mangelfulle losji. Dei avsette kommandanten sin og tok oberst Rafael del Riego som leiar, svor truskap til grunnlova av 1812, og marsjerte til San Fernando med planar om å fortsetja til Madrid.

Sjølv om opprøret ikkje var spesielt sterkt godtok Ferdinand grunnlova den 9. mars 1820. Ei ny liberal tid tok til, men ho skulle ikkje vara lenge. Revolusjonære liberalarar storma kongsslottet og heldt Ferdinand under ein slags husarrest i tre år. I garnisonen i Madrid skjedde eit nytt mytteri, og borgarkrig braut ut i Castilla, Toledo og Andalusia.

Den heilage alliansen (Russland, Austerrike og Preussen) nekta å gje Ferdinand hjelpen han bad om, men ved kongressen i Verona i 1822 gav alliansen mellom dei fire landa Storbritannia, Frankrike, Nederland og Austerrike Frankrike løyve til å bruka makt for å gjeninnsetta det spanske monarkiet. Dei franske styrkane gjekk inn i Spania, erobra Madrid og dreiv dei revolusjonære styrkane til Cádiz og Sevilla. Eit slag nær Cádiz den 31. august 1823 tok knekken på dei, og snart hadde franskmennene frigjort Ferdinand og gjeninnsett han på trona. Han tok uventa brutal hemn på motstandarane sine, forkasta grunnlova av 1812 og gjeninnførte absolutt einevelde i Spania.
# Recep Tayyip Erdoğan

|  |
| --- |
| Recep Tayyip Erdoğan |
|  |
|  |
| Fødd | 26. februar 1954 (72 år) Kasımpaşa, Beyoğlu, Istanbul |
| Statsborgar av | Tyrkia |
| Parti | Adalet ve Kalkınma Partisi (14. august 2001) |
| Religion | sunniislam |
| Yrke | statsmann, politikar, samfunnsøkonom, partileiar |
| Utdanna ved | Marmarauniversitetet İmam Hatip school |
| Mor | Tenzile Erdoğan |
| Far | Ahmet Erdoğan |
| Ektefelle | Emine Erdoğan |
| Barn | Sümeyye Erdoğan, Bilal Erdoğan, Ahmet Burak Erdoğan, Esra Erdoğan |
| Verv | President i Tyrkia 2014- |
| Føregangar | Abdullah Gül |
| Verv | Statsminister i Tyrkia 2003-2014 |
| Føregangar | Abdullah Gül |
| Etterfylgjar | Ahmet Davutoğlu |
| Alle verv | * Tyrkias president (2014–)
* Tyrkias statsminister (2003–2014)
* medlem av Tyrkias store nasjonalforsamling (2003–2014)
* borgermester i Istanbul (1994–1998)
* president
 |
| **Signatur**  |

**Recep Tayyip Erdoğan** (fødd 26. februar 1954) er ein tyrkisk konservativ politikar. Han har sidan 28. august 2014 vore president i Tyrkia, før det var han statsminister i landet frå 2003 til 2014. Han er leiar for partiet AKP, Adalet ve Kalkınma Partisi («Partiet for rettferd og utvikling»), som er eit parti som omtalar seg sjølv som «islamsk-konservativt».

## Bakgrunn

Erdoğan vart fødd i Istanbul. I 1985 var han leiar av Velferdspartiet i byen. Han var borgarmeister i Istanbul frå 1994 til 1998. Velferdspartiet vart forbode i 1998, fordi den påstått islamistiske ideologien til partiet streid mot det strenge skiljet mellom politikk og religion i den tyrkiske grunnlova. Frå mars til juli 1999 sona Recep Erdoğan fire månader av ei ti månaders fengselsstraff han vart idømd for å «oppeldna til religiøst hat».

Erdoğan og hans fløy av Velferdspartiet stifta AKP i 2001. Ved valet 3. november 2002 vart AKP det største partiet med 34,3 % av røystene. Det vann reint fleirtal i parlamentet. Erdoğan var ikkje kandidat ved dette valet, fordi straffedømde ikkje hadde høve til å stilla til val etter grunnlova. Abdullah Gül frå AKP vart mellombels statsminister. Grunnlova vart endra slik at Erdoğan fekk høve til å verta valt inn i parlamentet, og 14. mars 2003 tok han over som statsminister.

Erdoğan er gift, og har to søner og to døtrer.

## Kjelder
# CNN

CNN|  |
|  |
| Lansert | 1. juni 1980 |
| Eigd av | Warner Bros. Discovery |
| Land | USA |
| Språk | engelsk |
| Hovudkontor | CNN Center, New York by |
| Nettstad |  |

**Cable News Network** (**CNN**) er eit amerikansk kringkastingsselskap som er mest kjent for sin verdsdekkjande nyhendekanal. Selskapet vart grunnlagt i 1980 av Ted Turner og Reese Schonfeld og er no eigd av selskapet Time Warner. Selskapet har 42 distrikskontor samt ca. 900 reportarar jorda rundt. CNN sine hovudsendestadar i USA er Atlanta, New York og Washington D.C.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

* Offisiell nettstad
* CNN (tidlegare norsk versjon, arkivert på Internet Archive)
# 1757

|  |
| --- |
| < **1757** > |
|  |
| 1755 | 1756 | **1757** | 1758 | 1759 |
|  |
|

| Vid utKategoriar |
| --- |
|   1757 Døde i 1757 Fødde i 1757 Konfliktar i 1757  Skipingar i 1757 |

 |
|

| Vid ut1757 i andre kalendrar |
| --- |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Gregoriansk kalender | 1757 *MDCCLVII* |
| Ab urbe condita | 2510 |
| Armensk kalender | 1206 ԹՎ ՌՄԶ |
| Kinesisk kalender | 4453 – 4454 ?子 – 丁丑 |
| Etiopisk kalender | 1749 – 1750 |
| Jødisk kalender | 5517 – 5518 |
| Iransk kalender | 1135 – 1136 |
| Islamsk kalender | 1170 – 1172 |
| Hindukalendrar |  |
| - *Vikram Samvat* | 1812 – 1813 |
| - *Shaka Samvat* | 1679 – 1680 |
| - *Kali Yuga* | 4858 – 4859 |

 |

 |

**1757** (romartal MDCCLVII) var eit normalår som byrja på ein laurdag i den gregorianske kalenderen og eit normalår som byrja på ein onsdag i den julianske kalenderen.

## Hendingar

Måleri av Robert Clive som møter Mir Jafar, leiaren for nawabstyrkane, etter slaget ved Plassey.
### Utlandet

* 23. juni: Slaget ved Plassey. Styrkar frå Det britiske austindiakompaniet, leidde av Robert Clive, sigra over styrkane til nawaben av Bengal. Området blei med dette del av Britisk India.

### Noreg

## Fødde

*Sjå òg Fødde i 1757.*

* 30. mars: Sophie Piper, svensk grevinne og hoffdame
* 22. juni: George Vancouver, britisk oppdagar
* 9. august: Thomas Telford, skotsk ingeniør
* 9. oktober: Karl X av Frankrike
* 28. november: William Blake, britisk diktar og målar

## Døde

*Sjå òg Døde i 1757.*

* 23. juli: Domenico Scarlatti, italiensk toneskapar
* 5. august: Antoine Pesne, fransk målar
* Rika Maja, samisk noaide

<*   1700-talet  *><< 1700 | 1701 | 1702 | 1703 | 1704 | 1705 | 1706 | 1707 | 1708 | 1709 | 1710 | 1711 | 1712 | 1713 | 1714 | 1715 | 1716 | 1717 | 1718 | 1719 | 1720 | 1721 | 1722 | 1723 | 1724 | 1725 | 1726 | 1727 | 1728 | 1729 | 1730 | 1731 | 1732 | 1733 | 1734 | 1735 | 1736 | 1737 | 1738 | 1739 | 1740 | 1741 | 1742 | 1743 | 1744 | 1745 | 1746 | 1747 | 1748 | 1749 | 1750 | 1751 | 1752 | 1753 | 1754 | 1755 | 1756 | 1757 | 1758 | 1759 | 1760 | 1761 | 1762 | 1763 | 1764 | 1765 | 1766 | 1767 | 1768 | 1769 | 1770 | 1771 | 1772 | 1773 | 1774 | 1775 | 1776 | 1777 | 1778 | 1779 | 1780 | 1781 | 1782 | 1783 | 1784 | 1785 | 1786 | 1787 | 1788 | 1789 | 1790 | 1791 | 1792 | 1793 | 1794 | 1795 | 1796 | 1797 | 1798 | 1799 >>
# 1853

|  |
| --- |
| < **1853** > |
|  |
| 1851 | 1852 | **1853** | 1854 | 1855 |
| * Vitskap i 1853
 |
|

| Kategoriar |
| --- |
|   1853  1853 etter land  1853 etter verdsdel Døde i 1853 Fødde i 1853  Kultur i 1853 Nedleggingar i 1853  Samferdsle i 1853  Skipingar i 1853 Vitskap i 1853 |

 |
|

| 1853 i andre kalendrar |
| --- |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Gregoriansk kalender | 1853 *MDCCCLIII* |
| Ab urbe condita | 2606 |
| Armensk kalender | 1302 ԹՎ ՌՅԲ |
| Kinesisk kalender | 4549 – 4550 ?子 – 癸丑 |
| Etiopisk kalender | 1845 – 1846 |
| Jødisk kalender | 5613 – 5614 |
| Iransk kalender | 1231 – 1232 |
| Islamsk kalender | 1269 – 1271 |
| Hindukalendrar |  |
| - *Vikram Samvat* | 1908 – 1909 |
| - *Shaka Samvat* | 1775 – 1776 |
| - *Kali Yuga* | 4954 – 4955 |

 |

 |

**1853** (romartal MDCCCLIII)

## Hendingar

### Utlandet

### Noreg

* Christiania spigerverk vart stifta

## Fødde

*Sjå òg Fødde i 1853.*

* 22. januar: Francis Hagerup, norsk statsminister
* 13. februar: Theodor Caspari, norsk forfattar
* 26. februar: Nils Bergslien, norsk målar
* 28. mars: Jacob Breda Bull, norsk forfattar
* 30. mars: Vincent van Gogh, nederlandsk målar
* 4. april: Just Qvigstad, norsk språkforskar
* 28. mai: Carl Larsson, svensk målar
* 5. juli: Cecil Rhodes, britisk imperialist og grunnleggjar av staten Rhodesia
* 13. november: Arnold von Siemens, tysk industrileiar
* 22. november: Klemens von Ketteler, tysk diplomat

## Døde

*Sjå òg Døde i 1853.*

* 1. februar: Nils Blommér, svensk målar
* 17. mars: Christian Doppler, austerriksk fysikar og matematikar
* 22. august: P.C. Hagemann, dansk arkitekt
* 21. september: Herman Foss, norsk offiser og politikar

<*   1800-talet  *><< 1800 | 1801 | 1802 | 1803 | 1804 | 1805 | 1806 | 1807 | 1808 | 1809 | 1810 | 1811 | 1812 | 1813 | 1814 | 1815 | 1816 | 1817 | 1818 | 1819 | 1820 | 1821 | 1822 | 1823 | 1824 | 1825 | 1826 | 1827 | 1828 | 1829 | 1830 | 1831 | 1832 | 1833 | 1834 | 1835 | 1836 | 1837 | 1838 | 1839 | 1840 | 1841 | 1842 | 1843 | 1844 | 1845 | 1846 | 1847 | 1848 | 1849 | 1850 | 1851 | 1852 | 1853 | 1854 | 1855 | 1856 | 1857 | 1858 | 1859 | 1860 | 1861 | 1862 | 1863 | 1864 | 1865 | 1866 | 1867 | 1868 | 1869 | 1870 | 1871 | 1872 | 1873 | 1874 | 1875 | 1876 | 1877 | 1878 | 1879 | 1880 | 1881 | 1882 | 1883 | 1884 | 1885 | 1886 | 1887 | 1888 | 1889 | 1890 | 1891 | 1892 | 1893 | 1894 | 1895 | 1896 | 1897 | 1898 | 1899 >>
# Ureining

Ureining av vatn
**Ureining** er utslepp gjort av menneske av stoff som har skadeleg effekt i det miljøet det blir sleppt ut i. Ureining vert karakterisert etter *luftureining*, *vassureining* og *ureining i grunnen*.
# Ordførar

Ordførar i Førde, Nils Gjerland, med ordførarkjede.
Ein **ordførar** er ein møteleiar, den personen som «fører ordet» i ei forsamling.

I Noreg vert ordet først og fremst brukt om den øvste leiaren i norske kommunar og fylkeskommunar (sjå ordførar i Noreg).
Ein kan også bruka ordførar eller saksordførar om ein stortingsrepresentant vald til å greie ut ei sak av ein fagkomité.

## Kjelder
# Papiamento

|  |
| --- |
| **PapiamentoPapiamentu** |
| **Klassifisering** | Kreolspråk  Portugisiskbasert   **Papiamento** |
| **Bruk** |
| **Tala i** |  Aruba  Curaçao Bonaire  Nederland |
| **Papiamentotalande i alt** | 319 400 (1998) |
| **Skriftsystem** | Det latinske alfabetet |
| **Offisiell status** |
|  |
| **Offisielt språk i** | Karibisk Nederland |
| **Språkkodar** |
| **ISO 639-2** | pap |
| **ISO 639-3** | pap |
| **Wikipedia på papiamento** |

**Papiamento** er eit kreolspråk som blir tala på Aruba, Bonaire og Curaçao (ABC-øyane), i tillegg til nokre andre øyar i Karibia. Språket er hovudsakleg basert på spansk eller portugisisk og nederlandsk, med mindre innslag frå arawak- og vestafrikanske språk. Papiamento blei gjort til offisielt språk på Dei nederlandske Antillane, no Karibisk Nederland, i 2007.

Mange papiamento-talande snakkar også nederlandsk, engelsk eller spansk. Venezuelansk spansk har sterk påvirknad i dag, spesielt på Aruba.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «Papiamento» frå Wikipedia på bokmål, den 17. desember 2012.*