# Tyskland

|  |
| --- |
| Tyskland |
| **Bundesrepublik Deutschland** |
|  |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  Flagg  |  Riksvåpen  |

 |
| **Adjektiv:** tysk |
| Motto | *Einigkeit und Recht und Freiheit* |
| Nasjonaldag | 3. oktober |
| Nasjonalsong | «Das Lied der Deutschen» |
|  |
| Hovudstad |  Berlin  |
| Offisielle språk | tysk |
| Flatevidd | 357 587,77 km² |
|  •  vatn | 2,9 % km² |
| Folketal |  83 577 140 (31. desember 2024) |
| Historie |   |
|  •  Grunnlagd | 1871 |
|  •  Gjenforeininga     av BRD og DDR | 1990 |
| Styresett | Parlamentarisk republikk |
|  •  President |  Frank-Walter Steinmeier  |
|  •  Kanslar | Friedrich Merz |
| BNP | 4 121 200 000 000 (2023) |
| HDI | 0,942 (2021) |
| Gini | 31,7 (2019) |
| Valuta | Euro |
| Tidssone | UTC +1 |
| Telefonkode | +49 |
| Toppnivådomene | .de |
| **Wikimedia Commons:**  Germany |

**Forbundsrepublikken Tyskland** eller berre **Tyskland** er eit land i Sentral-Europa. Tyskland er eit stort industriland. Det har sams grense med Danmark, Polen, Tsjekkia, Austerrike, Sveits, Frankrike, Luxemburg, Belgia og Nederland. I nord utgjer Nordsjøen og Austersjøen dei naturlege landegrensene.

Hovudstad og administrasjonsstad er Berlin. Nokre regjeringskontor har sete i Bonn. Tyskland er delt inn i 16 delstatar, som vert kalla *Bundesland*, forbundsland (fleirtal *Bundesländer*). Tyskland er medlem av Den europeiske unionen, NATO og G8. Etter USA er Tyskland det nest mest populære migrasjonsmålet i verda.

## Historie

*For meir om dette emnet, sjå Tysk historie.*
Nasjonalstaten Tyskland oppstod først i 1871, då den prøyssiske hæren hadde innteke slottet i Versailles etter å ha sigra over Frankrike i den fransk-tyske krigen 1870–1871. Omgrepet Tyskland har likevel vore brukt sidan tidleg mellomalder, til dømes om det tysk-romerske riket som blei grunnlagd i år 843. Men etter dette var landet delt opp i ei mengd små fyrstedøme.

Historia til det moderne Tyskland kan delast inn i desse periodane: Keisardømmet 1871–1918, Weimarrepublikken 1918–1933, Det nazistiske «Tredje Riket» 1933–1945 (som frå 1938 til 1945 òg omfatta Austerrike), etterkrigstida og delinga 1945–1989 og det gjenforeinte Tyskland etter 1990.

## Geografi

Alpane sør i Bayern.
Topografisk kart

*For meir om dette emnet, sjå Tysk geografi.*
Tyskland er den nest mest folkerike landet i Europa (etter Russland) og det sjuande største etter areal. Arealet dekkjer 357 021 km², der 349 223 km² er land og 7 709 km² er vatn. Landet strekkjer seg frå dei høge Alpane i sør til Nordsjøen i nordvest og Austersjøen i nordaust. Det høgaste punktet i landet er Zugspitze på 2 962 meter over havet. I mellom ligg den lågtliggande Den nordtyske sletta og det skogkledde og åslendte landskapet sentralt i Tyskland, Mittelgebirge. Det lågaste punktet i Tyskland er Wilstermarsch, som er 3,54 metres under havnivå. Nokre av dei største elvane i Europa renn gjennom Tyskland, som Rhinen, Donau og Elbe. Sidan Tyskland ligg sentralt til er det ingen europeiske land (bortsett frå Russland) som har fleire grenseland. Nabolanda er Danmark i nord, Polen og Tsjekkia i aust, Austerrike og Sveits i sør, Frankrike og Luxembourg i sørvest og Belgia og Nederland i nordvest.

### Administrativ inndeling

Tyskland er delt inn i 16 delstatar, som vert kalla *Bundesland*, forbundsland (fleirtal *Bundesländer*). Vidare er dei delt inn i 439 landkreis og byar (kreisfrie byar)

|  |  | Delstat (*Land*) | Hovudstad | Areal (km²) | Folketal(2) |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1 | Baden-Württemberg | Stuttgart | 35 751,65 | 10 717 000 |
| 2 | Bayern | München | 70 549,19 | 12 444 000 |
| 3 | Berlin | (1) | 891,75 | 3 388 000 |
| 4 | Brandenburg | Potsdam | 29.477,16 | 2 568 000 |
| 5 | Bremen | Bremen(1) | 404,23 | 663 000 |
| 6 | Hamburg | (1) | 755,16 | 1 735 000 |
| 7 | Hessen | Wiesbaden | 21.114,72 | 6 098 000 |
| 8 | Mecklenburg-Vorpommern | Schwerin | 23 174,17 | 1 720 000 |
| 9 | Niedersachsen | Hannover | 47 618,24 | 8 001 000 |
| 10 | Nordrhein-Westfalen | Düsseldorf | 34 042,52 | 18 075 000 |
| 11 | Rheinland-Pfalz | Mainz | 19 847,39 | 4 061 000 |
| 12 | Saarland | Saarbrücken | 2 568,65 | 1 056 000 |
| 13 | Sachsen | Dresden | 18 414,82 | 4 296 000 |
| 14 | Sachsen-Anhalt | Magdeburg | 20 445,26 | 2 494 000 |
| 15 | Schleswig-Holstein | Kiel | 15 763,18 | 2 829 000 |
| 16 | Thüringen | Erfurt | 16.172,14 | 2 355 000 |
| (1) Bystatane Berlin og Hamburg består berre av byane med same namn; bystaten Bremen omfatter òg byen Bremerhaven.
(2) pr. 31.12.2004 |

## Klima

*For meir om dette emnet, sjå Tysk geografi.*
Det meste av Tyskland har eit kjølig og temperert klima der fuktige vindar frå vest dominerer. Klimaet vert styrt av Nord-Atlanteren og Golfstraumen. Dette varme vatnet påverkar områda som grensar til Nordsjøen, og derfor har dei nordlege og nordvestlege områda av landet maritimt klima med nedbør året rundt og mest nedbør om sommaren. Vinteren er mild og sommaren som regel noko kjølig, sjølv om ein kan få temperaturar over 30 °C i lengre periodar. I aust er klimaet meir kontinentalt, og vintrane kan verte kalde og somrane svært varme. I tillegg har ein ofte lengre tørkeperiodar. Sentrale og sørlege delar av Tyskland ligg i ein overgangssone mellom dei to klimatypane.

## Galleri

* Haust i Berchtesgaden-Alpane. Foto: Jörg Braukmann (2021)
* Kölnerdomen Foto: Raimond Spekking
* Frankfurt am Main Foto: Jörg Braukmann (2022)
* Dresden i 2013.
* Brandenburgerporten i Berlin

## Merknader

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

 Commons har multimedium som gjeld: **Tyskland Offisiell nettstad