Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Informasjonsoperasjon

**Informasjonsoperasjonar** er ein kategori av støtte til militære operasjonar der ein fremst brukar desse tre elementa:

* Elektronisk krigføring (engelsk *electronic warfare*)
* Psykologiske operasjonar (engelsk *psychological operations* (PSYOPS)
* Computer Network Operations (CNO)

## Referansar
# Austin

|  |
| --- |
| Austin |
| by |
|  |
| Land |  USA |
| Areal | 827,51276 km² |
| Folketal |  961 855 (1. april 2020) |
|  Austin ﻿ / ﻿ |
| **Wikimedia Commons:**  Austin, Texas |

Austin
**Austin** er hovudstad i den USA-amerikanske delstaten Texas. Byen, som ligg sentralt i delstaten, har ei flatevidd på 704km² og har 820 611 ibuarar i 2011. Austin ligg i fylket Travis County ved elva Colorado, som renn gjennom sentrum og er oppdemd i tre vatn som deler byen i to.

Byen vart grunnlagd i 1835 under namnet Waterloo, tre år seinare vart namnet endra til Austin, til ære for politikaren Stephen F. Austin. Frå gammalt har bomull og kveg vore dei viktigaste handelsvarene for Austin.

Delstatsuniversitetet ligg like nord for bysentrum, og Austin er i dag prega av studentane. Byen er kjend både for sitt natteliv, sine konsertscener, sine innovativ IT-selskap og som eit utviklingssenter for sivil og militær teknologi. Den store musikkfestivalen 'South By Southwest' vert årleg arrangert i Austin og trekker tusenvis av musikkgrupper, platebransjefolk, konsertarrangørar og fans til byen.

I motsetnad til mange USA-amerikanske storbyar er Austin vel tilrettelagd for sykkeltrafikk.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «Austin» frå Wikipedia på bokmål, den 2. august 2012.*
# BitTorrent

**BitTorrent** er eit P2P-system for å distribuera filer i eit datanett. Den opphavlege versjonen var skriven av utviklaren Bram Cohen. Programmet vart gjeve ut med MIT-lisens i 2002.

BitTorrent fungerer på ein heilt annan måte enn tradisjonelle filoverføringsprotokollar som HTTP og FTP. Når ein brukar byrjar å lasta ned ei fil, får han ikkje nødvendigvis starten på fila først. Til å byrja med vert tilfeldige, ulike bitar av fila sende til alle brukarane som har bede om den same fila. So vert brukarane kopla til kvarandre og utvekslar dei forskjellige delane. Når mange nok brukarar er kopla til, vil omsider alle få tak i hele fila.

Dette får hastigheita på opp- og nedlasting til å *auka* med talet på brukarar som lastar ned, til skilnad frå tradisjonelle metodar, der det går *tregare* når alle lastar ned frå same kjelde.

Ved å lasta opp fila til andre brukarar samstundes som han lastar ned, bidreg kvar BitTorrent-klient til distribusjonen av fila. Klienten bruker all bandbreidda han får; dette er ein parameter som brukaren sjølv kan setja. Klientar som bidreg mykje med å lasta opp, vil automatisk verta premierte med at dei får henta data frå fleire kjelder enn andre.

Dette forhindrar sokalla «leeching» (igling), som er brukarar som berre lastar ned utan å bidra med sjølv å lasta opp.

Sjølv om denne teknikken kan nyttast til piratkopiering av til dømes filmar og musikk, er det to viktige skilnader mellom BitTorrent og ulovlege P2P-program som til dømes KaZaA, Napster og Grokster. For det første tilbyr ikkje BitTorrent i seg sjølv nokon måte å finna filer på. Ein brukar må sjølv fortelja BitTorrent kvar fila er tilgjengelege ifrå. For det andre gjer ikkje BitTorrent nokon freistnad på å skjula kven som opphavleg distribuerte fila.

BitTorrent er innebygt som ein integrert del i siste beta-versjon av nettlesaren Opera.

## Bakgrunnsstoff

* Nettstaden til BitTorrent
# Xbox One

|  |
| --- |
| Xbox One |
|  |
| Konsoll med handkontroll og kinect |
| Produsent | Microsoft
 Microsoft-Xbox-One-Console-Set-wKinect.jpg |
| Produktfamilie | Xbox |
| Generasjon | Åttande generasjon |
| Lansering | 22. november 2013 |
| Medium | CD, DVD |

*Xbox One* er ein heime spelkonsoll utvikla og marknadsført av Microsoft. Annonsert den 21. mai 2013 er det etterfølgjaren til Xbox 360, og er den tredje konsollen i Xbox-familien. Den konkurrerar direkte med Sony sin PlayStation 4 og Nintendo sin Wii U som ein del av den åttande generasjonen med spelkonsollar. Xbox One var lansert i Nord-Amerika, fleire europeiske marknader, Australia og New Zealand den 22. november 2013, og seinare i 26 andre marknader, inkludert Japan, dei attverande europeiske marknadene, og Midt-austen i september 2014. Det er den fyrste Xbox-spelkonsollen som blei utgjeve i Kina.

Xbox One er basert på ein x86-64-prosessorarkitektur, har Blu-ray-lesar og 8 GB minne i form av DDR3. Xbox One blir sett på som eit «alt i eit»-underhaldingssystem, som ein meduimspelar der ein kan sjå TV, film, surfe på internett og spele. Dette fekk blanda tilbakemeldingar. Konsollen har ei innebygd stemmestyring. Alt av stemmekontroll blir styrt igjennom Kinect, og ein kan også bruke program som Skype gjennom Kinect.

## Historie

Xbox One på E3 2013.
Konsollen er ein oppfylgjar til Xbox 360. Xbox One blei avduka offentleg den 21. mai 2013.

## Maksinvare

### Kontroll

Handkontrollane vil ha 16% lengre levetid enn forgjengaren si.

## Spel

På E3 2013 nyhendekonferanse anslørte dei at m.a. Forza Motorsport 5, Ryse: Son of Rome, Killer Instinct og Project Spark.
Xbox- og Xbox 360-spel vil ikkje bli kompatibel med Xbox One, men i eit intervju av Reddit Games med Xbox Live-direktør for programmering, Larry Hryb, òg kjend som «Major Nelson», seier han at brukarane kan kopla Xbox 360 til Xbox One via den nye HDMI-in porten på konsollen.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «Xbox One» frå Wikipedia på engelsk, den 1. juni 2013.*

## Bakgrunnsstoff

* Offisiell nettside (USA)
# Google Desktop

**Google Desktop** er eit dataprogram som kan nyttast til å søkja på sin eigen PC med googleteknologi. Desktop kan søkja i fleire programmloggar etter ord og frasar, deriblant Outlook Express, Microsoft Word, Microsoft Excel, Microsoft PowerPoint, Internet Explorer, PDF-filer, bilde, Mozilla Firefox og Mozilla Thunderbird.

## Sjå og

* Google

## Bakgrunnsstoff

* Google Desktop
# Gmail

|  |
| --- |
| Gmail |
|  |
|  |
| Skapar | Paul Buchheit |
| Utviklar | Google |
| Utgjevar | App Store, Google Play |
| Utgjeve | 1. april 2004 |
| Nyaste versjon | 2025.01.19.717322658 (29. januar 2025) |
| Plattform | iOS, nettlesar, Android |
| Skriven i | JavaScript |
| Nettstad |  |

**Gmail** (også *Google Mail* ) er ei gratis nettbasert e-postteneste driven av Google.

Gmail har også eit godt fungerande søppelpostfilerr som tek det aller meste av søppelpost.

### Gmail på mobilen

Google har også ein gratis Java-klient for mobiltelefonar, som gjer det muleg å lese og svare på e-posten frå ein mobiltelefon.

## Avlytting

Gmail har vorte kritisert for å samla informasjon om brukarar. I 2013 vart det kjent at NSA har tilgang til klientane sin e-post via PRISM-programmet.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

* Offisiell nettstad
# Essay

Eit **essay** er ei tekst som utfordrar kjende førestillingar eller aktuelle saker. Orda essay kjem frå det franske «essai» (forsøk) eller «essay» (freiste). Sjangeren fekk namnet sitt frå *Essais*, ei bok som den franske forfattaren Michel de Montaigne gav ut i 1580. Essay-sjangeren i fransk og norsk tradisjon skil seg frå det engelske essayet (som liknar meir på ein norsk skuleartikkel). Det norske essayet prøver ut ein original tanke eller ein spesiell synsvinkel på ei sak, men handsamar temaet sakleg. I motsetnad til artikkelen treng likevel ikkje essayet å sjå saka frå så mange sider, men ein kan velje å forsvare ein subjektiv meining einsidig. Som regel er norske essay underhaldande og utfordrande i stilen, sjølv om setningane er fullstendige. Medan kåseriet gjerne er munnleg i forma og ironiserande i innhaldet, er essayet skriftleg i forma og meir direkte filosoferande i innhaldet. Difor har det norske essayet meir til felles med kronikkane til avisene, enn dei humoristiske radiokåseria.
# ISO/IEC 10646

**ISO/IEC 10646** er ISO og IEC sin standard for teiknsettkoding. Den blir halden ved like av den tekniske komiteen ISO/IEC JTC1 WG2.

Sidan 1991 har repertoaret i ISO/IEC 10646 og Unicode vore identisk. Tillegg til standarden (standarden kan ikkje bli endra, berre utvida) må bli godkjent både av Unicode-konsortiet og av JTC1 WG2.

## Bakgrunnsstoff

* Heimesida til JTC1 WG2
* ISO/IEC 10646 i ISOs standardkatalog
# Gensløyd

**Gensløyd** eller **genmodifisering** er prosessen med manipulering av gena til ein levande organisme for soleis å endra sider ved organismen. Tidlege metodar vart gjerne omtala som *genspleising*, av di gensløyd ofte inneber å plukka frå kvarandre delar av eit DNA-molekyl og *spleisa* delane saman på ein annan måte.
# Metall

Mikroskopisk bilde av ei aluminium-kopar-legering.
Metall kan mellom anna brukast til transportkonteinerar, skip, kranar og smijernsutsmykking.
Glødande ring av metall.
**Metall** er stoff som både er sterke og lette å forma, og som leier varme og elektrisitet. Dei fleste metalla har stor tettleik og høge smeltepunkt, og er ofte blanke og skinande.

At metall har vore svært viktige for menneskja si utvikling, ser me i metallnamna på tidsaldrar som jernalderen og bronsealderen.

Ei legering er ei blanding av ulike grunnstoff som oppfører seg som eit metall og inneheld minst eitt, men gjerne fleire ulike, metalliske grunnstoff.

## Metall i kjemien

Innan kjemien er eit metall definert som eit grunnstoff som lett gjev frå seg elektron og som dannar metallbindingar. Denne typen binding, der elektrona held til i ei slags sky rundt kationa, gjev metalla dei viktige eigenskapane deira.

I periodesystemet er metalla skilde frå ikkje-metall med ei skrå linje frå bor til polonium. Stoffa som ligg på denne linja er halvmetall medan stoffa nedanfor og til venstre er metall. Sjølv om metalla utgjer størsteparten av den periodiske tabellen, er dei ikkje vanlege å finna i naturen, særleg ikkje i rein form.

## Grupper av metall

* Alkalimetall
* Jordalkalimetall
* Transisjonsmetall (sjeldne jordmetall)
* Lantanid
* Aktinid
* Edelmetall
* Uedle metall

## Kjende metall

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| * Aluminium
* Bly
* Gull
* Jern
* Kopar
 | * Magnesium
* Mangan
* Nikkel
* Platina
* Plutonium
 | * Sink
* Sylv
* Titan
* Uran
 |

## Sjå òg

* Grunnstoffliste
* Periodesystemet
* Korrosjon
* Tungmetall
* Lettmetall

## Bakgrunnsstoff
# Bladgull

Phra Sri Rattana Chedi i (Bangkok i Thailand) er overtrekt med bladgull
**Bladgull** har vore bruka sidan antikken, og vert framstilt av legeringar med høgt gullinnhald. Det kan bli hamra ut til ein ekstremt tynn folie, ned mot om lag 100–1000 atomlag tynt. Eit gram gull kan ved ei tjukn på 100 nm dekkje ei flate på om lag  0,5 m².

Bladgull vert bruka til å gje ikkje-metalliske gjenstandar ein utsjånad som var dei av gull. Det kan vere forgylling av lêr i bøker eller møblar, eller motivelement i målarstykke, til dømes i ikon, eller forgylling av biletrammer av tre.

Bladgull er ikkje giftig, og kan inngå i visse kostelege matrettar.

Tillaging av elastisk gullfolie i Kanazawa i Japan
# Pompeii

Utgraving av eit hus
**Pompeii** (nokre gonger stava **Pompeji** eller **Pompei**) var ein by i Romarriket. Byen ligg som ein ruin i det noverande Italia, ved Napoli.

Byane Pompeii og Herculaneum vart lagt øyde i samband med vulkanen Vesuv sitt utbrot i år 79 e.Kr.. Pompeii vart ikkje ramma av lava, men vart gravlagd i oska frå utbrotet, og difor vart byggverka i byen for ein stor del ikkje øydelagd.

På 1700-talet vart byen oppdaga att og i 1861 byrja ein ei systematisk arkeologisk utgraving av byen. Det spesielle med utgravinga av Pompeii er dei mange avstøypingane av døde menneske. Mange av innbyggjarane vart innkapsla i oske, og etter dei vart det eit hol som ein kan fylla med gips og laga ei avstøyping.

Utgravingsområda er teke med på UNESCO si liste over verdsarv.

## Bakgrunnsstoff

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Pompeii**
# Graffiti

Forsegjort graffiti på Costa Rica.
Tagging i Thailand.
**Graffiti** er bilete eller tekst måla på offentlege plassar. Graffiti vert rekna som hærverk, men det finst også døme på at det blir rekna som kunst. Det kan lagast av ulike grunnar, til dømes tidtrøyte, skapartrong eller for å få fram ein politisk bodskap. Historisk graffiti kan gje verdifulle opplysingar om eldre samfunn, språk og liknande.

## Sjå og

* Runer i Hagia Sofia

## Bakgrunnsstoff
# Kunstmuseum

Louvre i Paris var det kunstmuseet i verda med flest vitjande i 2017.
Eremitasjen i Sankt Petersburg.
**Kunstmuseum** er ein museumstype som stillar ut kunst. Ofte har slike museum både permanente og skiftande utstillingar.
Eit kunstmuseum kan vera vigd ein særskild kunstnar, kunstretning, kunst frå eit visst område eller ganske enkelt visa fram ei kunstsamling.

## Kjende kunstmuseum

* Louvre i Paris i Frankrike
* Galleria degli Uffizi i Firenze i Italia
* Guggenheim museum i New York i USA
* Guggenheim museum i Bilbao i Spania
* Museo del Prado i Madrid i Spania
* Museum of Modern Art i New York i USA
* Tate Modern i London i England
* Eremitasjen i Sankt Petersburg i Russland

## Nokre norske museum

* Nasjonalmuseet for kunst, arkitektur og design i Oslo
* KODE Kunstmuseene i Bergen
* Munchmuseet
* Nordnorsk Kunstmuseum
* Stavanger Kunstmuseum

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «Kunstmuseum» frå Wikipedia på dansk, den 16. april 2019.*
# OpenStreetMap

|  |
| --- |
| OpenStreetMap |
|  |
|  |
| Logoen til OpenStreetMap-prosjektet |
| Type nettstad | Kartdatabase |
| Tilgjengeleg på | Tilgjengeleg på 91 språk |
| Grunnlagd | 1. juli 20049. august 2014 |
| Opphavsland | Storbritannia |
| Eigar | OpenStreetMap Community |
| Nettstad | www.openstreetmap.org |
| Kommersielt | Nei |
| Registrering | Frivillig |
| Status | Aktiv |

**OpenStreetMap** (**OSM**) er eit dugnadsbasert prosjekt for å skape frie kart av verda som kan redigerast av alle. Prosjektet vart starta av den britiske entreprenøren Steve Coast i 2004, og var inspirert av suksessen med det frie oppslagsverket Wikipedia.

Karta er basert på innsamla data frå GPS-ar og andre tilgjengelege frie ressursar. Brukarane kan legge inn vegar og kartpunkt ved å bruke ulike redigeringsverktøy.

## Sjå òg

* OpenSeaMap

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

* Offisiell nettstad
# Sommar-OL 1996

|  |
| --- |
| **Sommar-OL 1996** |
| The Celebration of the Century |
|  |
| **Opna** | 19. juli 1996, av Bill Clinton |
| **Eldtennar** | Muhammad Ali |
| **Avslutta** | 4. august 1996 |
| Utøvarar |
| **Menn** | 6 797 |
| **Kvinner** | 3 523 |
| **Totalt** | 10 320 |
| Dei olympiske sommarleikane |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 1992 |  | 2000
 |

 |

**Sommar-OL 1996**, dei 26. olympiske sommarleikane, vart halde i Atlanta i USA. USA vart mestvinnande land med 101 medaljar. Tyskland forsynte seg med 65, Russland med 63 og Kina med 50 medaljar..

## Norske prestasjonar

Noreg vann sju medaljar, av dei to gullmedaljar. Friidrettsutøvaren Vebjørn Rodal vann eit historisk gull på 800 meter, medan padlaren Knut Holmann sikra seg gullmedaljen på 1000 meter og sølvmedaljen på 500 m i kajakk. Roarane Kjetil Undset og Steffen Størseth vann sølv i dobbeltsculler. Friidrettsutøvaren Trine Hattestad i spydkasting, siglaren Peer Moberg i laser-båt og det norske kvinnelandslaget i fotball tok kvar si bronsemedalje.

## Medaljetabell

|  |  |
| --- | --- |
| Dei beste nasjonane |  |
| **Plass** | **Land** | **Gull** | **Sølv** | **Bronse** | **Totalt** |
| 1 |  USA | 44 | 32 | 25 | 101 |
| 2 |  Russland | 26 | 21 | 16 | 63 |
| 3 |  Tyskland | 20 | 18 | 27 | 65 |
| 4 |  Kina | 16 | 22 | 12 | 50 |
| 5 |  Frankrike | 15 | 7 | 15 | 37 |
| 6 |  Italia | 13 | 10 | 12 | 35 |
| 7 |  Australia | 9 | 9 | 23 | 41 |
| 8 |  Cuba | 9 | 8 | 8 | 25 |
| 9 |  Ukraina | 9 | 2 | 12 | 23 |
| 10 |  Sør-Korea | 7 | 15 | 5 | 27 |
| 30 |  Noreg | 2 | 2 | 3 | 7 |

## Kjelder

?

## Tilleggsstoff

* Friidrett under Sommar-OL 1996
* Padling under Sommar-OL 1996
* Roing under Sommar-OL 1996
* Sigling under Sommar-OL 1996
* Symjing under Sommar-OL 1996
* Turn under Sommar-OL 1996
# Arthur Miller

|  |
| --- |
| **Arthur Miller** |
|   |
| **Pseudonym** | Jonathan Lovelett |
| **Statsborgarskap** | USA |
| **Fødd** | 17. oktober 1915 Harlem |
| **Død** |
10. februar 2005 (89 år) Roxbury |
| **Yrke** | skodespelforfattar, essayist, manusforfattar, journalist, romanforfattar, skribent, prosaforfatter |
| **Språk** | engelsk |
| **Medlem av** | American Academy of Arts and Letters[\*], American Academy of Arts and Sciences[\*] |
| **Religion** | jødedom |
| **Far** | Isidore Miller |
| **Mor** | Augusta Barnett |
| **Ektefelle** | Mary Slattery, Marilyn Monroe, Inge Morath |
| **Born** | Rebecca Miller, Jane Ellen Miller, Robert A. Miller |
| **Prisar** | Fyrstinnen av Asturias' pris for litteratur, Four Freedoms Award – Freedom of Speech, Praemium Imperiale, Tony Award for Best Author, Tony Award for Best Author, Pulitzerprisen for drama, Tony Award for Best Play, Tony Award for Best Play, St. Louis Literary Award, Primetime Emmy Award for Outstanding Writing for a Limited or Anthology Series or Movie, Kennedy Center Honors, Laurence Olivier Award for Best New Play, Jefferson Lecture, Jerusalem-prisen, æresdoktor ved Universidad Complutense de Madrid, Berlin Prize, National Medal of Arts, PEN/Laura Pels International Foundation for Theater Award, Evelyn F. Burkey Award, star on Playwrights' Sidewalk |
|  |
| Arthur Miller på Commons |

**Arthur Asher Miller** (17. oktober 1915–10. februar 2005) var ein amerikansk dramatikar fødd i New York. Han var kjend for å ha skrive skodespel som *En Handelsreisendes død* (originaltittel *Death of a Salesman*) og *Heksejakta* (originaltittel *The Crucible*), og for å ha gifta seg med Marilyn Monroe i 1956. Han døydde 89 år gamal i Roxbury i Connecticut.

## Produksjon

### Skodespel

* (1936) *Honors at Dawn*
* (1944) *The Man Who Had All the Luck*
* (1947) *All My Sons*
* (1949) *Death of a Salesman*
* (1953) *The Crucible*
* (1955) *A Memory of Two Mondays*
* (1955) *A View from the Bridge*
* (1964) *After the Fall*
* (1965) *Incident at Vichy*
* (1968) *The Price*
* (1972) *The Creation of the World and Other Business*
* (1977) *The Archbishop's Ceiling*
* (1981) *The American Clock*
* (1982) *Elegy For a Lady*
* (1982) *Some Kind of Love Story*
* (1986) *Danger: Memory!: Two Plays* (*I Can't Remember Anything* and *Clara*)
* (1991) *The Ride Down Mt. Morgan*
* (1993) *The Last Yankee*
* (1994) *Broken Glass*
* (1998) *Mr. Peters' Connections*
* (2004) *Resurrection Blues*
* (2004) *Finishing the Picture*

### Filmmanus

* (1961) *The Misfits* (IMDB)
* (1966) *An Enemy of the People* (tilpassing av Henrik Ibsens *En folkefiende*) (IMDB)
* (1980) *Playing for Time* (for fjernsyn) (IMDB)
* (1989) *Everybody Wins* (IMDB)

### Anna

* (1945) *Focus*
* *Situation Hopeless (but Not Serious)*
* *The Ryan Interview*
* *The Golden Years*
* *Fame*
* *The Reason Why*
* *Homely Girl, a Life: And Other Stories*
* *The Theater Essays of Arthur Miller*
* *Timebends: A Life*

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «Arthur Miller» frå Wikipedia på engelsk, den 11. februar 2005.*

## Bakgrunnsstoff

* The Arthur Miller Society
# Émile Bernard

|  |
| --- |
| **Émile Bernard** |
|  Henri de Toulouse-Lautrec: *Portrett av Émile Bernard*, 1886 |
| **Statsborgarskap** | Frankrike |
| **Fødd** | 28. april 1868 Lille |
| **Død** |
16. april 1941 (72 år) Paris |
| **Yrke** | kunstmålar, lyrikar, skribent, illustratør, fotograf, biletkunstnar, grafikar, bilethoggar, grafikar, akvarellmaler, kunstkritikar, kunstnar |
| **Språk** | fransk |
| **Sjanger** | portrett, landskapsmåleri, religiøst maleri, akt, byprospekt, sjangermåleri, mytologisk maleri |
| **Ektefelle** | Andrée Fort |
| Émile Bernard på Commons |

**Émile Henri Bernard** (28. april 1868–15. april 1941) var ein fransk målar og forfattar frå Lille. Han er særleg kjend for sine verk frå perioden 1886 til 1897, då han var aktiv mellom dei mest nyskapande målarane i samtida, noko han seinare skreiv inngåande om i bøkene han gav ut. Bernard vert rekna mellom dei postimpresjonistiske målarane, ganske særleg symbolismen.

*Tilgjevinga i Pont-Aven*, 1888
*Innhausting ved havet*, 1891
## Liv og gjerning

Bernard var son til ein tekstilfabrikant. Familien flytta til Paris då Émile var 10 år gammal. 16 år gammal byrja han i lære hos målaren Fernand Cormon, der han vart kjend med Louis Anquetin og Henri de Toulouse-Lautrec. To år seinare braut Bernard av studiane hos Cormon, då han og læremeisteren hadde uforlikelege kunstsyn.

Vinteren 1886-87 møtte Bernard i Paris den nederlandske målaren Vincent van Gogh, begge to oppglødde over det visuelle møtet med japansk fargetresnitt. Bernard byrja elles snart å måle i ein pointillistisk stil. Våren 1887 reiste han til Normandie og Bretagne, saman med Anquetin. Bernard budde to månader i Saint-Briac-sur-Mer, før han reiste tilbake til Pont-Aven.

I Pont-Aven møtte så Bernard i august månad 1888 Paul Gauguin. Dei to målarane utvikla då syntetismen, ei kunstform der biletet framom alt utmerkar seg med skarpe og tydelege former og eit avgrensa fargespekter. Tre år seinare braut Bernard kontakten med Gauguin, då Gauguin fekk æra for stilretninga symbolismen.

Bernard la i 1893 ut på ei reise til Italia, og med finansiell stønad frå mesenen Antoine de La Rochefoucauld, til Egypt. Dei neste ti åra budde Bernard i Egypt, den gongen eit britisk protektorat. Han flytta i februar 1904 tilbake til Frankrike, der han var innom Paul Cézanne i Aix-en-Provence før han slo seg ned i Paris.

Resten av livet budde han for det meste i Paris.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «Émile Bernard» frå Wikipedia på engelsk, den 23. juli 2013.*

## Bakgrunnsstoff

 Commons har multimedium som gjeld: **Émile Bernard**
# Louis Kahn

|  |
| --- |
| **Louis Kahn** |
|   |
| **Statsborgarskap** | Det russiske imperiet, USA |
| **Fødd** | 20. februar 1901 Kuressaare |
| **Død** | 17. mars 1974 (73 år) Pennsylvania Station, New York by |
| **Yrke** | arkitekt, universitetslærar, kunstmålar, designar, lærar, filosof |
| **Språk** | engelsk |
| **Medlem av** | American Academy of Arts and Letters[\*], American Academy of Arts and Sciences[\*] |
| Louis Kahn på Commons |

Interiør i Phillips Exeter Academy Library i Exeter i New Hampshire (1965)
**Louis Isadore Kahn** (fødd 20. februarjul./ 5. mars 1901greg. som **Itze-Leib Schmuilowsky**, d. 17. mars 1974  ) var ein amerikansk arkitekt med estisk og jødisk opphav.

Familien til Kahn emigrerte til USA i 1905. Han tok utdanninga si ved University of Pennsylvania. Frå 1920 til 1930 arbeidde Kahn som teiknar og var deretter sjefsdesignar ved fleire arkitektkontor i Philadelphia. Fram til 1948 samarbeidde han med ei rekkje arkitektar, og deretter verka han i eige namn.

Kahn er nært tilknytt modernismen, men verka hans skil seg ut frå det meste av annan arkitektur i samtida hans gjennom den klassiske monumentaliteten og den platonske geometrien. Gjennom å kombinere dei moderne konstruksjonane i samtida si, i framfor alt teglstein og betong, med klassisk geometri, fekk byggverka til Kahn både eit samla inntrykk med det massive murverket, men samtidig også eit lett inntrykk.

I 2004 kom det ein dokumentar om Louis Kahn, *My Architect – A Son’s Journey*, som var laga av sonen Nathaniel Kahn.

## Galleri

* Jatiyo Sangshad Bhaban, nasjonalforsamlinga i Bangladesh (1974)
* Salk Institute i La Jolla i San Diego (1966)

## Kjelder

* «Louis Kahn» på Wikipedia på svensk, innhenta 30. desember 2009.