Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Lystslott

Lyst- og jaktslottet Favorite i Ludwigsburg
Lystslottet Benrath i Düsseldorf
Oscarshall på Bygdøy
**Lystslott** (fransk *maison de plaisance*) er ei nemning på eit lite slott som blir nytta til privat nøye og rekreasjon, utanfor seremoniellet og statspliktene ved hoffet.

## Utvikling

Ved byrjinga av renessansen hadde europeiske aristokratar ønske om meir representative slott, og dei gamle borgene deira blei gradvis forlatne eller bygde om frå festningar til residensar som var betre å bu i. I løpet av åra voks mange adelssete til store slott, og samtidig endra hoffseremoniellet seg. Fyrstane var i aukande grad midtpunkt for eit overdådig og luksuriøst hoff, som nådde eit høgdepunkt under absolutismen. Aristokratiet var omgitt av hoffmenn, utsendingar, supplikantar, kunstnarar og tenarar, og ofte fløymde residensane formeleg over av menneske.

Ønsket om meir intime opphaldsstader førte til at det blei bygd lystslott, som ofte berre ein mindre krins av personar hadde tilgang til. Her kunne eigaren trekka seg tilbake med familien sin eller elskarinna si, og kunne nyta fritid og fornøying. Lystslottet var framfor alt ein stad for festar, dans og musikk, ofte òg litteratur og biletkunst. Dei danna med det ein motsats til den eigentlege residensen, som ofte låg i nærleiken, og der statlege saker gjekk føre seg og der streng etikette rådde.

Høgdepunktet for denne forma for slottsbyggjarkunst var barokken og rokokkotida. Lystslotta låg ofte gøymde i ein avskjerma del av prektige slottsparkar, og var kjenneteikna gjennom ei særskild rik og verdifull innreiing, samtidig som romma og salongane var meir intime og komfortable. På mange av bygningane arbeidde viktige kunstnarar frå den respektive regionen. Berømte døme på lystslott er Grand Trianon og Petit Trianon i parken ved Versailles, det nærliggande Château de Marly, og Amalienburg i parken ved Schloss Nymphenburg i München.

Bruken av omgrepet «lystslott» – og også «jaktslott» – til forskjell frå sjølve «slottet» var flytande og kunne ofte ha liknande tydingar. Ofte blei òg føremålet med lystslottet endra, og gjennom åra kunne dei bli utbygga og forstørra, og nokre gonger ta over offentlege, representative oppgåver. Eit døme på dette er Schloss Sanssouci, som opphavleg blei bygd som lystslott nær Stadtschloss i Potsdam, men som seinare blei hovudresidens for Fredrik den store.

Oscarshall på Bygdøy i Oslo er eit lystslott som tilhøyrer den norske staten, og som står til disposisjon for H.M. Kongen.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «Lystslott» frå Wikipedia på bokmål, den 31. januar 2023.*

## Bakgrunnsstoff

 Commons har multimedium som gjeld: **Lystslott**
# Grotte

Lechuguilla Cave i New Mexico
**Grotter** eller **hòler** er naturlege holrom i berg eller fjell under jordoverflata. For at eit holrom skal gå under definisjon grotte, må djupna på holrommet vere større enn det dobbelte av tverrmålet på lysopninga. Holrommet må strekke seg langt innanfor område med dagslys, i anna fall blir holrommet kalla ein heller.

Speleologi er læra om utforskinga eller studiet av alle sider ved grotter og miljøet kring dei. I grotter lever det ofte særeigne dyreartar som blir handsama under holefauna. Grotter har til alle tider òg vore buplass for menneske, og spor etter aktivitetane deira blir handsama under holefunn og holemaleri.

## Danning

Grotter blir danna frå grunnvatn som flyt igjennom bergmassen, spesielt oppløyselege bergartar som kalkstein og marmor. Dette blir kalla forvitring eller erosjon. Grotter kan delast inn i nokon hovudtypar:

* Karsthole
* Brenningshole
* Tektoniske grotter
* Lavagrotter

## Bakgrunnsstoff

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «Grotte» frå Wikipedia på bokmål, den 12. mars 2013.*
* Lauritzen, Stein Erik. (2009, 14. februar). Grotte. I Store norske leksikon. Henta 17. november 2013 frå
# Vindfløy

Vêrhane og bjølle på taket av Saint-Étienne-katedralen i Bourges i Frankrike
**Vindfløy** er ei innretning som viser vindretning. Ho består gjerne av ein usymmetrisk konstruksjon som kan dreie om ein vertikal akse gjennom tyngdepunktet. Den delen som gjev størst luftmotstand vil pressast mot le. Til hjelp for retningsbedømminga er fløystonga òg ofte utstyrt med ein retningskross som syner nord, sør, aust og vest. På vêrstasjonar, særleg på flyplassar, kan fløyene som regel fjernavlesast. Fløya har ofte straumlinjeformer, stundom som ein hane (vêrhane) eller fiske. På meteorologiske stasjoner nyttar ein gjerne fløyer med plogform.

For seglskip i hamn var vindretninga avgjerande for segling ut av hamna. Derfor var det i seglskutetida ei mast med vindfløy, plassert høgt i terrenget og godt synleg frå hamna. Fleire slike er bevarte, mellom anna i Mandal og Skudeneshavn. Stadnamn fortel òg om plasseringa av vindfløyer i eldre tid, som Fløyen i Bergen, Fløya i Kristiansund, Fløyheia i Arendal og liknande.

## Kjelder

«vindfløy» i *Store norske leksikon*, snl.no.
# Elektrisk straum

**Elektrisk straum** er elektrisk ladning per tidseining. Ladningen kan vera elektronar i ein elektrisk leiar, ion i ein elektrolytt, eller elektronar og ion i plasma (ionisert gass).

Elektrisk straum er elektrisk ladning WIKINIUM\_MATH\_PH\_0 gjennom ei snittflate per tidseining:

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_2
det WIKINIUM\_MATH\_PH\_4 står for tid. For likestraum kan uttrykket forenklast til

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_6
Det er her nytta liten WIKINIUM\_MATH\_PH\_8 for tidsvarierande straum og stor WIKINIUM\_MATH\_PH\_10 for konstant straum (likestraum). SI-eininga for elektrisk straum er ampere og vert forkorta A.

Elektrisk straum fører til eit magnetfelt omkring leiaren.

Vi definerer straumretninga gåande frå pluss til minus i ein last, og omvendt i ei kjelde. At elektrona faktisk flyttar seg motsett veg spelar inga rolle ved utrekningar.

## Fart

Ein skil mellom fasefarten og driftfarten.

**Fasefart**: Om ein legg på ei pulsespenning mellom to elektriske leiarar vil ein spenningspuls bevega seg utetter dei elektriske leiarane, men ein fart (fasefart)

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_12
der WIKINIUM\_MATH\_PH\_14 m/s er hastigheita til ei elektromagnetisk bølgje i vakuum og WIKINIUM\_MATH\_PH\_16 er den relative permitiviteten til isolasjonen mellom leiarane. I eit krinskort til dømes er WIKINIUM\_MATH\_PH\_18 , så WIKINIUM\_MATH\_PH\_20 m/s, som er under halvparten av farten i vakuum. Dette er farten signala blir overførte med.

**Elektrondriftfart**: Om ein nyttar den klassiske partikkelmodellen kan ein finna ein gjennomslittsfart for elektronane, kalla driftfarten:

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_22
der WIKINIUM\_MATH\_PH\_24 er molekylmassen til leiarmaterialet, WIKINIUM\_MATH\_PH\_26 er konduktiviteten, WIKINIUM\_MATH\_PH\_28 er spenninga over leiaren, WIKINIUM\_MATH\_PH\_30 er tettleiken til leiarmaterialet, WIKINIUM\_MATH\_PH\_32 er elementærladninga, WIKINIUM\_MATH\_PH\_34 er talet på frie elektron per atom og WIKINIUM\_MATH\_PH\_36 er lengda på leiaren. I samband med vekselstraum i elnettet snur spennings- og strumretninga 50 gong per sekund, så netto elektrondrift blir svært liten; typisk mindre enn 1 WIKINIUM\_MATH\_PH\_38 m/s.

## Sjå òg

* Vekselstraum
* Likestraum

## Referansar
# 2S25 Sprut-SD

2S25 Sprut-SD
**2S25 Sprut-SD** (russisk 2С25 «Спрут-СД», 'blekksprut') er ein sjølvdriven panservernkanon eller panserjagar laga for dei russiske luftlandestyrkane. Han er eigna til å slå ut stridsvogner, pansra personellkøyretøy og andre pansra mål. Kanonen (2A75) er glattbora i kaliber 125-mm og kan bruke ammunisjon som APFSDS, høgeksplosivar, HEAT og panservernmissil. Dermed kan 2S25 vere like effektiv som ei stridsvogn, og kan òg nyttast av til dømes marineinfanteri og hærstyrkar, men det er ikkje mange av 2S25 i operativ bruk enno.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «2S25 Sprut-SD» frå Wikipedia på engelsk, den 20. oktober 2018.*

## Referansar

## Bakgrunnsstoff

* Russia pushes airdrop anti-tank gun - IHS Jane's 360
* Self-propelled antitank gun SPTP 2S25 «Sprut-SD»: Ministry of Defence of the Russian Federation
* 2S25 Sprut-SD - REDSTARS (In French)
# Makarovpistol

**Makarov (PM)** er ein halvautomatisk pistol konstruert sist på 1940-talet av russaren Nikolaj Fjodorovitsj Makarov. I mange år var han militær standardpistol i Sovjetunionen.

Makarovpistolen var resultat av ein konkurranse for å laga eit våpen som kunne komma i staden for Tokarevpistolen frå 1933, som i sin tur eit stykke på veg var ein variant av belgiske Fabrique Nationale sin Browning modell 1903. Tokarev vart etter krigen sedd på som for stor, tung og upåliteleg til å vera generell tenestepistol.

Heller enn å utvikle våpenet sitt frå ein eksisterande patron, konstruerte Makarov ein ny, 9x18 mm PM, litt større enn kaliber .380 ACP, men mindre enn kaliber 9 mm Parabellum. For å få våpenet enklast og billegast råd, ville dei han skulle ha ein bakslagsmekanisme, og den nye patronen var den aller kraftigaste som kunne brukast med denne enkle mekanismen. Kula vart med vilje gjord litt breiare enn 9 mm, faktisk 9.3, for å gjera denne ammunisjonen ubrukande for NATO-våpen i 9 mm Parabellum.

Makarovpistolen vart i 1951 vald som vinnar i den ovannemnde konkurransen, og var i teneste hjå sovjetiske militære og politi til Sovjetunionens fall i 1991. Mange tidlegare austblokkland brukar han framleis, og variantar blir framleis laga i både Russland og Bulgaria, sjølv om han er i ferd med å bli bytt ut som standardvåpen i det russiske militæret.

*Pistolet Makarova* (PM) er då ein mellomstor pistol med enkel bakslagsmekanisme, løp fast i ramma og rekylfjøra rundt dette løpet. Fysisk liknar han Walther PP. Særmerket til våpenet er den ekstreme enkelheita, elegansen i linene og kor få delar han har, noko som gjer han svært robust. Makarov har til og med færre delar enn den austerrikske Glock-pistolen, som vart konstruert mange år seinare med enkelheit for auget. Makarovdelar blir sjeldan øydelagde ved normal bruk, og dei er lette å skifte ut om naudsynt.

Makarov har kombinert enkeltspennar og sjølvspennar. Standardmagasinet held 8 skot, men finst med ti og tolv au.

Makarov vart laga i mange land under den kalde krigen og etterpå, attåt Russland var det DDR, Bulgaria, Kina og det sameinte Tyskland. Marknadsverdien av dei austtyske Makarovpistolane er høgast, da dei blir rekna som dei mest vellaga.

## Bakgrunnsstoff

* Modern Firearms - Makarov PM / PMM / Izh-71
* Dumpshock - Makarov Arkivert 2006-05-13 ved Wayback Machine.

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Makarovpistol**

## Kjelde

Den engelskspråklege wikipediaen, som har ein lengre og meir detaljert artikkel her
# Sauer 38H

**Sauer 38H** er ein liten halvautomatisk pistol med bakslagsmekanisme laga i Tyskland frå 1938 til slutten av andre verdskrigen.

Denne pistolen var svært moderne på den tida. Han hadde skjult hane, kombinert double-action og single-action avtrekkjarmekanisme, magasin med ei enkelt patronrekkje og drivfjør rundt det faste løpet. Det heilt nye var at ein kunne spenne og avspenne hanen på ein trygg måte. Hanen kunne senkast for trygg transport etter at eit skot hadde vorte kamra eller eit skot hadde vorte avfyrt. Eit hòlrom på avtrekkjaren indikerte om hanen var spend - om du kunne sjå gjennom hòlrommet var hanen nedspend. Mesta alle moderne pistolar frå det samanslegne sveitsisk-tyske firmaet SIG-Sauer no for tida har slik ein hanenedspenningshendel, og au andre trekk frå Sauer 38H.

Eit anna nyskapande trekk ved denne pistolen er at han hadde ein indikator som syner når han er ladd. Når eit skot er i kammeret stikk ei lita nål ut rett attom baksiktet. Vidare har han magasinsikring, som déaktiverer avtrekkjaren når magasinet er ute, sjølv om det framleis er eit skot i kammeret. Dette er au eit avansert trekk ved Sauer 38H.

Skjeftet på pistolen vart laga av bakelitt, som ikkje er så robust som moderne plast. Skjefteplatene har derfor ofte sprokke gjennom åra, og ein har måtta skifte dei ut.

Sauer 38H vart i hovudsak produsert i kaliber .32 ACP (7,65 mm Browning).

Pistolen vart bruka i delar av det tyske militæret, slik som flyvåpenet, attåt i politistyrkane. Omfanget var stort, talet på Sauer 38H var mesta like stort som talet på Walther PP. Den siste hadde likevel høgare status.

Sauer starta utviklinga av denne pistolen for å konkurrere med firma som Mauser om sivilt sal. Men da krigen begynte, fann dei fleste vegen til ulike politieiningar, ofte saman med eit svart lærhylster. Desse pistolane ber da stempelet til den eininga dei høyrde til.

Sauer 38H vart laga i tre variantar. Mot slutten av krigen vart han som andre våpen forenkla så langt det lét seg gjera. Finishen vart røffare og sikringa på sleiden kutta ut, til dømes.

Sauer 38H lever i dag vidare i etterkommaren SigSauer P232, som er ein moderne elegant bakslagspistol i kaliber .32 ACP eller kaliber .380 ACP (9 mm kort). (Sjå au her: SigSauer P232 Arkivert 2007-09-29 ved Wayback Machine.).

## Bakgrunnsstoff

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Sauer 38H Sauer's Weapons Homepage
* J.P. Sauer und Sohn Homepage
* Reproduction Sauer 38H Grips
* Reproduction and Original Sauer 38H Parts - Canada Arkivert 2006-09-04 ved Wayback Machine.
* Reproduction and Original Sauer 38H Parts - United States

## Kjelde

Den engelskspråklege wikipediaen
# Nagantrevolver

M 1895.
**Nagantrevolveren** var konstruert og produsert av belgiaren Léon Nagant, og teken inn som politi- og militærvåpen i Sverige, Noreg, Polen, Frankrike og Russland, i ulike kaliber. I Russland vart revolveren kalla «modell 1895». Léon Nagant og bror hans, Emile, var allereie kjende i mektige kretsar i Russland for den rolla dei hadde spela i konstruksjonen av den russiske militærrifla Mosin-Nagant modell 1891.

I Sovjetunionen begynte Nagant-revolveren å bli skifta ut med den meir moderne halvautomatiske Tokarev-pistolen frå 1933, men han vart framleis produsert og bruka i stort omfang under andre verdskrigen, og heilt til 1950. Nagantrevolveren er såleis den pistolen i den moderne militærhistoria som har vore lengst i teneste.

I Noreg au var nagantrevolverar i bruk så seint som under andre verdskrigen, sjølv om mange offiserar da hadde fått amerikanske Coltpistolar modell 1911 i staden.

## Bakgrunnsstoff

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Nagantrevolver Modern Firearms: Nagant model of 1895 (Belgium - Russia)

## Kjelde

* Engelskspråkleg wikipedia, der det finst ein større og meir detaljert artikkel
# Heckler & Koch P30

Tenestevåpenet til Politiet i Noreg, Heckler & Koch P30L
**Heckler & Koch P30** (H&K P30) er ein tysk halvautomatisk pistol som vart introdusert i 1993. Pistolen er ein vidare utvikling av teknologien i dei andre halvautomatiske pistolane til Heckler & Koch, Heckler & Koch P2000 og Heckler & Koch USP. Dei første prototypane av P30 vart kalla P3000.

## Politi-pistol

Produsenten Heckler & Koch sa i ein omtale at Heckler & Koch P30 er ein ideell politi-pistol. Produksjon av våpenet vart sett i gang i 2006. Variantar av H&K P30 er standard tenestevåpen i Politiet i Noreg (H&K P30L), og mellom anna tollvesenet i Tyskland (H&K P30V6) og det tyske Bundespolizei (H&K P30S). Variantar av H&K P30 er òg i bruk av nokre politistyrker i Portugal og Sveits. Varianten H&K P30NL vurderes som standard tenestevåpen i politiet i Nederland.

## Bakgrunnsstoff

* Heckler & Koch om P30 (Engelsk)
* Heckler & Koch om P30L (Engelsk)
* Tactical Life om Heckler & Koch P30 (Engelsk)
* Slik er politiets omstridte våpen Romerikes Blad Publisert 4. august 2015
# Heckler & Koch MP7

MP-7
MP7A1 med lyddempar og ekstra sikte
**MP7** er ein maskinpistol frå tyske Heckler & Koch i kaliber 4,6 × 30 mm. Han vart utforma på grunn av eit Nato-krav frå 1989 om ein maskinpistol med høgare penetrasjonsevne i kroppspansring enn maskinpistolar som fanst då.

Konstruksjonen er kompakt og i stor grad laga med plastmaterialar. 4,6 mm-ammunisjonen har ein svært høg utgangsfart, noko som gjev stor effekt i målet.

MP7 passar inn i ei klasse svært lette og kompakte finkalibra maskinpistolar som på engelsk har fått namnet *personal defence weapon* (*PDW*).

## Norsk teneste

Den 31. mai 2007 underteikna Forsvaret kontrakt med Heckler & Koch om leveranse av 6 500 stk Heckler & Koch MP7. Våpenet skal erstatta den gamle MP5-en og vart sett i teneste sumaren 2008.

## Sjå òg

* SN P90 – den næraste konkurrenten

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «Heckler & Koch MP7» frå Wikipedia på bokmål, den 1. januar 2018.*

## Bakgrunnsstoff

* Defense Review Arkivert 2007-07-04 ved Wayback Machine. - testar og videoklipp (engelsk)
# Eld

Bålet er den opphavlege måten menneske nytta eld på
Jonsokbål
**Eld**, av germansk *\*ailda*, er eit resultat av at energi vert frigjort som lys og varme når eit materiale reagerer med oksygen.

## Definisjon

Eld er ein hastig, sjølvforsterkande oksidasjonsprosess, der brensel frigjer brennbare gassar. Prosessen kan komme i gang ved at brenselet vert varma opp av ei energikjelde, t.d. eit lyn eller ein gneist, og han vert sidan halden vedlike av sin eigen frigjering av energi så lenge tilgangen på brensel og oksygen er tilstrekkeleg til å halde temperaturen oppe.

## Idéhistorie

### Elden som grunnelement

* Elden er det eine av dei tre keltiske grunnelementa: eld, jord og vatn.
* Elden er det eine av dei fire klassiske grunnelementa: eld, luft, vatn og jord.
* Elden er det eine av fem kinesiske grunnelement: eld, luft, vatn, metall og tre.

### Elden som symbol

* Elden er, ved sida av vatnet, i kristendommen eit symbol på reinsing, knytt til Den heilage ande.

## Bruken av eld

Menneskeleg bruk av eld er påvist minst 300 000 år attende. Kjennskapen til og kontrollen med elden var eit av dei grunnleggjande framskritta for menneskja. Derfor er det òg nærliggande at elden (likt med sola) har vore tilbeden som gudar i naturreligionane.

Før folk tok i bruk lighter eller fyrstikker, gjorde dei opp eld

* ved å bere med seg glødande kol
* ved å slå flint mot stål
* ved å skape friksjonsvarme gjennom å gni eller bore
* ved å presse luft saman

## Lyset i elden

Flammen er ei blanding av termisk stråling frå sot, gass og brenselspartiklar og fotonstråling utsend ved gassreaksjonar. Stålinga vert send ut både som synleg og infraraud stråling. Fargen avhenger av temperaturen i partiklane og strålingsspekteret til materialet som brenn: Dersom brenselet inneheld natrium vert flammen gul, inneheld det kopar vert flammen grøn, og inneheld det kobolt vert han blå.

## Sjå òg

* Bål
* Brann
* Levande lys
# Heuristikk

**Heuristikk** (frå gresk εύρησις [*heuresis*], 'oppdaging') er læra om korleis ein best oppnår vitskaplege resultat og lagrer kunnskap, og er ei grein av filosofien.

I moderne vitskapsteori blir heuristikk brukt av mellom anna Imre Lakatos om metodiske reglar som gir retningslinjer for korleis eit forskingsprogram bør utviklast, *positiv heuristikk*, medan den *negative heuristikken* gir retningslinjer for kva forskingsprogammet bør unngå.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «Heuristikk» frå Wikipedia på bokmål, den 28. november 2011.*

«heuristikk» i *Store norske leksikon*, snl.no.
# Akronym

Eit **akronym** (frå gresk ακρος, *akros*, «øvst»/«ytst» og ονομα, *onoma*, «namn») er eit førebokstavsord eller ein type forkorting som vert lesen og uttala som eit vanleg ord, altså ikkje bokstav for bokstav.

Døme på vanlege akronym er *laser*, *NATO* og *radar*. I dømet *laser* står bokstavane for «Light Amplification by Stimulated Emission of Radiation», altså «forsterking av lyssignal ved stimulert utstråling». *NATO* tyder «North Atlantic Treaty Organisation» (Atlanterhavspakta), medan *radar* tyder «RAdio Detecting And Ranging».

I forkortingar som DnB, DBS, NSB, BBS også vidare vert bokstavane uttala kvar for seg, og desse er altså ikkje akronym.

Litterære akronym: TANSTAAFL (*there ain't no such thing as a free lunch*), ASAP (*as soon as possible*).

## Sjå òg

* Akrostikon
* Initial
* Rekursivt akronym

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

 Commons har multimedium som gjeld: **Akronym Reglar for forbokstavord som PC, TV, NATO, FN og WWF ved sprakradet.no
# Slaget ved Messines

| Slaget ved Messines |
| --- |
| Del av Den fyrste verdskrigen |
|  Kart over slaget, som viser fronten den 7. juni og følgjande krigføring fram til 14. juni. |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Dato | 7.-14. juni 1917 |
| Stad | Vestfronten |
| Resultat | Siger for Trippelententen |

 |
| Partar |
| Det britiske imperiet | Det tyske keisardømet |
| Styrkar |
| 9 divisjonar (pluss tre i reserve) | 5 divisjonar (pluss fire i reserve) |
| Tap |
| 17 000 | 25 000 |

**Slaget ved Messines** var eit slag ved Vestfronten i 1917 mellom Storbritannia og Tyskland under den den fyrste verdskrigen. Dei britiske styrkane, som var leia av general Herbert Plumer, gjekk til eit vellykka åtak på det tyske bruhovudet ved Messines-høgdedraget etter bruk av tunnelar. Frå januar 1917 grov dei over 8 km tunnelar under dei tyske linjene. Tyske ingeniørsoldatar grov seg mot desse og klarte å øydeleggje ein av dei britiske tunnelane, men lell var 19 andre klare og fylt med eksplosivar om morgonen den 7. juni. Tunnelane sin samkøyrte eksplosjon kl. 03.10 kunne ein tydeleg høyre i London. Om lag 10 000 tyske soldatar døydde og alliert infanteri kunne rykkje fram og ta over alle viktige mål innan ettermiddagen.

Tyskarane iverksette ei rekkje motåtak dei neste dagane, men vart drivne attende med høge tapstal. Innan 14. juni var heile Messines-bruhovudet hærteke av dei allierte.

## Kjelder

* Grant, R.G.: *Slag: kriger og store slag gjennom 5000 år*. Pegasus forlag a.s, 2007 ISBN 978-82-442-0024-0
# Kanonball

Kanonball
**Kanonball** eller **stikkball** er ein lagsport som er vanleg i gymundervisinga. Reglane finst i mange ulike variantar. I USA er spelet kjent som *dodgeball*, og International Dodgeball Federation er eit forbund som har standardisert reglane for den amerikanske varianten av spelet.

Norsk kanonball skil seg frå dodgeball ved at spelarane som blir trefte må i «fengsel» bak motspelaren sin banehalvdel. Internasjonalt er denne varianten kjend under fleire namn, som *prisonball* og *nationball*.

## Norsk skulevariant

Sidan det finst fleire variantar er ikkje dette noko komplett regeloversyn for kanonball, men ei rettleiing til dei grunnleggjande sidene ved spelet.

## Spelarar

Talet på spelarar er ikkje fastsett, men ein bør vera minimun fire fordelt på to lag. Kvart lag vel ein konge som står i ei frisone bak motsett lag under heile spelet. Alternativt er kongen den førte eller siste spelaren som vert tatt.

## Utstyr

Ein treng ein ball i mjukt material, med storleik mellom ein handball og ein fotball.

## Speleområde

Figur som syner oppdelinga av banen i område for raudt og blått lag. Dette er ei grunnleggjande oppdeling.
Figur med alterntiv baneoppdeling, kjent under fleire namn som t.d. *German prisonball*
Speleområdet er normalt heile gymsalen. Banen er delt opp i fire delar på tvers av lengderetninga og normalt symmetrisk om midtlinja slik at dei to midterste delane får mest plass. I nokre tilfelle kan læraren, som ofte er dommar, flytte grensene for å jamne ut oddsen. I utgangspunktet står laga på kvar si side av midtstreken og kongane står i det vesle området i motsett ende av banen. Ein spelar må alltid stå i riktig område, og det kan vere juks å strekkje seg etter ballar i område ein ikkje høyrer til i. Banen er ofte oppdelt med gymbenkar.

## Spelet

Ein kastar ballen tilfeldig ut på banen i det spelet byrjar. Ein annan variant er at ein lèt ballen liggje på midtlina i det spelet byrjar, slik at spelarane må løpe for å hente ballen fyrst. Spelet går ut på å stikke motspelarane, altså å treffa dei med ballen. Dersom ballen treffer bakken før han treffer ein spelar, er ballen daud, og spelaren vart ikkje stukken. Dersom den som vert kasta på, greier å ta imot ballen, vert den som kasta stukken i staden. Vanlegvis tel ikkje ballar som treffer hovudet (hovudstikk). Spelaren må flytte seg dit kongen står når han vert stukken. Dersom ein spelar i området til kongen stikk ein motspelar, får spelaren gå attende til midtområdet. Når alle så nær som kongen på eit lag er stukne, skal kongen spele i det store området til sitt lag. Kongen har i utgangspunktet tre liv, og mister eitt kvar gong han vert stukken. Eit lag tapar dersom kongen mister alle liva.

## Kjelder