Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Nasjonalidrettar

**Nasjonalidrettar** er idrettar rekna som nasjonalsymbol ved at dei verker spesielt samlande på ein nasjon eller har ein særskild plass i kulturen deira.

## Offisielle nasjonalidrettar

Fylgjande land har offisielle nasjonalidrettar. Det treng likevel ikkje tyde på at idrettane er dei mest utøvde eller populære åt dei respektive landa.

Pato
* Argentina: Pato, polo-liknande spel, nasjonalidrett sidan 1953
* Bangladesh: Kabaddi, ein kampidrett for lag, nasjonalidrett sidan 1972
* Chile: Chilensk rodeo, nasjonalidrett sidan 1962
* Colombia: Tejo, eit spel der ein kastar metallskiver mot mål, nasjonalidrett sidan 2000
* Canada: Lacrosse, sommar-nasjonalidrett, ishockey, vinter-nasjonalidrett, båe sidan 1994
* India: Landhockey
* Mexico: Charrería, ein rodeoaktigsport, nasjonalidrett sidan 1933
* Sri Lanka: Volleyball, nasjonalidrett sidan 1991
* Uruguay: *Destrezas criollas*, nasjonalidrett sidan 2006

## Ålment godtekne nasjonalidrettar

Idrettar ålment rekna som nasjonalsymbol.

Cricket
Baseball
Langrenn
* Afghanistan: Buzkashi
* Anguilla: Yachtlaup
* Argentina: Fotball
* Antigua og Barbuda: Cricket
* Barbados: Cricket
* Bermuda: Cricket
* Bhutan: Bogeskyting
* Brasil: Fotball
* Kina (FRK): Bordtennis
* Colombia: Fotball
* Cuba: Baseball
* Den dominikanske republikken: Baseball
* England: Fotball
* Finland: Pesäpallo
* Grenada: Cricket
* Guyana: Cricket
* Island: Glíma
* India: Cricket
* Irland: Gæliske spel
* Jamaica: Cricket
* Latvia: Basketball (sommar), ishockey (vinter)
* Litauen: Basketball
* New Zealand: Rugby union
* Noreg: Langrenn
* Pakistan: Landhockey
* Papua Ny-Guinea: Rugby league
* Peru: Paleta Frontón
* Skottland: Golf
* Slovenia: Alpin skiidrett
* Sverige: Langrenn
* Thailand: Muay thai
* USA: Baseball
* Wales: Rugby union

## Kjelder

* *Delar av denne artikkelen bygger på «National sport» frå Wikipedia på engelsk, den 28. mai 2011.*
* *Delar av denne artikkelen bygger på «Nationalsport» frå Wikipedia på svensk, den 28. mai 2011.*
# Leibnitz

**Leibnitz** er ein by og ein kommune i distriktet Leibnitz i forbundslandet Steiermark i Austerrike. Kommunen har ei flatevidd på 23,5 km² og i kring 12200 ibuarar. Byen Leinitz har 8500 ibuarar og ligg 275 meter over havet.

Utsyn mot Leibnitz og Wagna, sett frå vest
Byen Leibnitz er handels-, skule- og administrasjonssenter for nærområdet. Næringslivet omfattar ei rad mindre verksemder innafor ulike næringsgreiner.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «Leibnitz» frå Wikipedia på tysk, den 5. september 2018.*
# Skopusfjellet

|  |
| --- |
| Skopusfjellet |
| הַר הַצּוֹפִים Har HaTsofim, جبل المشارف Ǧabal al-Mašārif |
| fjell |
|  Hebraisk universitet og tårnet på Skopusfjellet frå sør  |
| Land |  Israel |
| Distrikt | Jerusalem distrikt |
| Fjellkjede | Judeafjella |
| By | Jerusalem |
| Høgd | 826 moh. |
| Koordinatar | ﻿ / ﻿ |
|  Skopusfjellet ﻿ / ﻿ |
|  Kart som viser Skopusfjellet.

 Kart som viser Skopusfjellet.

 |
| **Wikimedia Commons:**  Mount Scopus |

**Skopusfjellet** (hebraisk הַר הַצּוֹפִים *Har HaTsofim*; arabisk جبل المشارف *Ǧabal al-Mašārif*, جبل المشهد *Ǧabal al-Mašhad* eller جبل الصوانة Ǧabal al-Swana) er eit fjell (826 meter over havet) nordaust i Jerusalem. Etter den arabisk-israelske krigen i 1948 vart Skopusfjellet ein SN-verna israelsk eksklave i det Jordan-styrte territoriet, fram til seksdagarskrigen i 1967. I dag ligg Skopusfjellet innafor kommunegrensene til byen Jerusalem.

## Namn

Åsryggen aust for både den gamle og moderne Jerusalem gjev flott utsyn over byen. Sidan hovuddelen av ryggen heiter Oljeberget, vart namnet «utkikk» nytta om ein topp nordaust for gamlebyen. Dette har ført til dei forskjellige namna på hebraisk arabisk, gresk og latinsk, som alle tyder «utkikk».

## Historie

### Antikken

Med utsyn over Jerusalem var Skopusfjellet ein strategisk viktig stad som base, der ein kunne angripe byen frå. Den 12. romerske legionen hadde leir her i år 66 evt. I år 70, då krigen var over og øydelegginga av Det jødiske tempelet vart Skopusfjellet nytta som ein base for den endelege kringsetjing av byen av den same 12. legionen, i tillegg til andre legionar.

### Moderne tid

Den nøyaktige plasseringa av Skopusfjellet er ikkje kjend. Han er i antikke kjelder skildra å vere i nordaust på ryggen som omfattar Oljeberget, og som ruvar over Jerusalem i aust. Då sionistorganisasjonen valde å bygge eit nytt jødisk institutt for høgare utdanning, som etter kvart vart Det hebraiske universitetet, meinte dei det var uklokt å prøve å få midlar til å legge dette til Oljeberget, som er viktig for kristendomen. Dei valde i staden ei høgd i nærleiken, som dei valde å kalle Skopusfjellet. Namnet vart etter kvart daglegdags.

## Galleri

* Jerusalem britiske krigsgravplass
* Nikanorgrotta
* Det nasjonale politihovudkvarteret i Israel
* Hadassah sjukehus - Skopusfjellet
* Bezalel kunstakademi

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «Mount Scopus» frå Wikipedia på engelsk, den 5. oktober 2014.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

## Bakgrunnsstoff

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Skopusfjellet Skopusfjellet - Hebraisk universitet Arkivert 2012-06-17 ved Wayback Machine.
* Skopusfjellet - Brigham Young universitet
* Bilete frå Jerusalem - Skopusfjellet
# Milliard

Ein **milliard** er det same som det naturlege talet 1 000 000 000, 109 eller tusen millionar.

I dei fleste engelsktalande land bruker dei *échelle courte* der *billion* tilsvarar det vi i Noreg, som nyttar *échelle longue*, kallar ein milliard. Begge systema har vore i bruk i Frankrike opp gjennom historia. Britene nytta kortforma fram til slutten av 1900-talet, og dei to systema har difor tidlegare mellom anna blitt kalla britisk og amerikansk system.
# Den andre industrielle revolusjonen

Det tyske keisarriket blei utropt i 1871.
«Vor der Vollendung» (*Før fullføringa*, 1873-1876), måleri av Paul Meyerheim.
**Den andre industrielle revolusjonen** er ei nemning på endringar i samfunnet i tida frå 1871 til 1914, som eit framhald av den industrielle revolusjonen.

I 1871 vann eit samla Tyskland den fransk-prøyssiske krigen og tok opp i seg det industrialiserte området Lorraine. Krigen auka satsinga på utvikling av ny teknologi. I 1914 innleia fyrste verdskrig ei ny tid der teknologisk utvikling var knytt til krig.

I denne tida var det ei sterk utvikling innan kjemisk industri, elektrisk industri, petroleumsindustri, og stålindustri. Masseproduksjon av forbruksvarer vart òg utvikla i denne tida. Døme kan vera produksjon av matvarer, tekstilar og utvikling av transporttenester. Underhalding og media med tidleg kinofilm, radio og grammofon auka sterkt og mange fekk arbeid innan sektoren.

Effektivisering og auking av produksjonen var faktorar som leidde fram til depresjonen i mellomkrigstida og den såkalla «nyimperialismen».

Storbritannia vart i denne tida teke att av andre land i industriell utvikling. Etter kvart peika Tyskland og til dels USA seg ut som leiande innan industriutvikling. Den industrielle revolusjonen kom til Noreg for fullt først i denne tida, med industri bygd opp med grunnlag i vasskraft.

I USA var det ei sterk utvikling innan industri knytt til elektrisitet. Oppfinnarar som Nikola Tesla, Thomas Alva Edison og George Westinghouse utvikla system som gjorde det mogleg å nytta elektrisitet til lys og innan produksjon. Frederick Winslow Taylor utvikla teoriar om vitskapleg produksjonsstyring (scientific management). For å effektivisera produksjonen vart samleband introdusert.

Forbrenningsmotorar vart utvikla, noko som danna grunnlaget for den moderne bilen.

## Sjå òg

* Revolusjon
	+ Jordbruksrevolusjonen/Den neolittiske revolusjonen
	+ Den industrielle revolusjonen

## Bakgrunnsstoff

* Tysk Industri 1850-1914. Den Annen Industrielle Revolusjon
* David S. Landes: *The Unbound Prometheus : Technical Change and Industrial Development in Western Europe from 1750 to the Present.* 2nd ed.. New York : Cambridge University Press, 2003. ISBN 0-521-82666-7
* Sidney Pollard: *Peaceful conquest : the industrialization of Europe 1760-1970*, Oxford 1981, ISBN 0-19-877093-6 (hardcover), ISBN 0-19-877095-2 (paperback)
# Abstrakt ekspresjonisme

*CUBI VI* av David Smith.
Målaren Arshile Gorky i arbeid.
*Action painting*, ein type måleri som er typisk for den abstrakte ekspresjonismen.
**Abstrakt ekspresjonisme**, som òg vert omtala som **The New York School**, var ei kunstnarisk rørsla som dominerte kunsten i Sambandsstatane i tiåra etter andre verdskrigen. Det var den første kunstretninga i Sambandsstatane som fekk internasjonal innflytnad, og flytta sentrum i kunstverda på 1900-talet frå Paris til New York.

Omgrepet *abstrakt ekspresjonisme* vart først brukt om måleria til Vasilij Kandinskij i 1919, men vart seinare brukt for å skildra kunsten til ein gjeng målarar som arbeida i New York på byrjinga av 1940-talet. Kunstnarar som Jackson Pollock og Willem de Kooning produserte ein ny type bilete, der interessa låg i å laga eit bilete som kunne uttrykkja kunstnaren sine indre kjensler. Mange av ideane bak den abstrakte impresjonisme har utgangspunkt i den europeiske ekspresjonismen, men spontaniteten og kreativiteten frå surrealismen inspirerte òg desse kunstnarane.

Sjangeren «abstrakt ekspresjonisme» rommar fleire og ulike stilar og kunstnarar, og fleire av kunstnarane som fell inn under denne karakteristikken var korkje spesielt abstrakte eller spesielt ekspresjonistiske. *Action painting*, *American-style painting* og *color field* var andre omgrep som vart brukte for å skildra denne kunsten.

Den abstrakte ekspresjonismen fekk gjennombrotet sitt i 1951 med ei stor utstilling på Museum og Modern Art i New York. Utstillinga vart kalla *Abstract Painting and Sculpture in America*. Etter dette vart òg CIA interesserte i den abstrakte impresjonismen, fordi dei meinte han uttrykte ideen om Sambandsstatane som forsvarar for den frie tanken og den frie marknaden. CIA såg på den abstrakte ekspresjonismen som eit mogleg propagandainstrument mot den sosialistiske realismen i Sovjetunionen.

I løpet av 1960-talet mista rørsla den dominerande posisjonen i kunstverda, og vart utfordra og kritisert av nyt kunstretningar som minimalisme, konseptualisme og popkunst.

## Viktige kunstnarar innan abstrakt ekspresjonisme

* Adolph Gottlieb
* Agnes Martin
* Arshile Gorky
* Philip Guston
* Willem de Kooning
* Franz Kline
* Lee Krasner
* Robert Motherwell
* Barnett Newman
* Jackson Pollock
* Ad Reinhardt
* Mark Rothko
* Clyfford Still
* Morris Louis

## Sjå òg

* Abstrakt kunst
* Modernisme
* Clement Greenberg
* Tachisme

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «Abstrakt ekspresjonisme» frå Wikipedia på bokmål, den 24. februar 2008.*
* «Abstrakt ekspresjonisme» ved caplex.no
# Illustrasjon

Juletre, illustrasjon Theodor Kittelsen (1857-1914)
Ein **illustrasjon** er eit bilete som skal visualisere eller få fram eit bodskap eller ein idé. Vanlegvis vil det seie ein teikning eller eit fotografi som skal forklare, pynte eller tolke eit tekstinnhald. Illustrasjonar er viktige verkemiddel i visuell kommunikasjon. I motsetning til fri biletkunst har illustrasjonar ei bestemt hensikt, og verket skal fortelje eller formidle noko konkret utover seg sjølv. Det er vanleg å skilje mellom skildrande, altså saklig eller poengtert, illustrasjon og tolkande, det vil sei personleg og friare, illustrasjon. Illustrasjonar blir laga av ein illustratør, ein handverkar som oftast er ein teiknar.

## Galleri

*
*
* Botanisk illustrasjon

## Sjå òg

* Biletbok

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «Illustratør» frå Wikipedia på bokmål, den 22. oktober 2012.*

## Bakgrunnsstoff

* Norsk bokillustrasjon (døme frå Tegnerforbundets bibliotek)
# Ostern

Filmplakat for *Krasnuje djavoljata*, 'Raude djevlar'
**Ostern** (russisk И́стерн, *Istern*; eller остерн) er ein filmsjanger inspirert av westernfilmar, men laga i austblokkland. og i nokre høve også sett der i staden for det ville vesten.
Ordet «ostern» er avleidd frå det tyske *Ost* som tyder 'aust'.

Ein kan skilja mellom to tilknytte sjangrar:

* «Raud western» føregår i det ville vesten i USA, men tek for seg radikalt ulike tema og tolkingar enn amerikanske westernfilmar. Døme er *Limonádový Joe aneb Koňská opera* (Tsjekkoslovakia, 1964), *Die Söhne der großen Bärin* (Aust-Tyskland, 1966), *Pruncul, petrolul și ardelenii,* (Romania, 1981) eller  *Tsjelovek s bulvara Kaputsinov* (Человек с бульвара Капуцинов, Sovjetunionen, 1987). Desse filmane blei typisk laga i austeuropeiske land som Aust-Tyskland og Tsjekkoslovakia heller enn i Sovjetunionen.
* *Ostern* sett i austen føregår vanlegvis på steppene eller i asiatiske delar av Sovjetunionen, særleg under den russiske revolusjonen eller den påfølgjande borgarkrigen. Dei har ein stil som minnar om amerikanske westernfilmar. Døme på desse er *Neulovimje mstiteli* (Неуловимые мстители, 1966) og to oppfølgjarar, *Ørkenens hvite sol* (Белое солнце пустыни, *Beloye solntse pustyni*, 1970), *Dauria* (1971), *Svoj sredi tsjuzjikh, tsjuzjoj sredi svoikh* (Свой среди чужих, чужой среди своих, 1974), *Ognennje versty* (Огненные вёрсты, 1957), *Telokhranitel* (Телохранитель, 1979) og *Sjestoj* (Шестой, 1981).

Raude westernar er ofte blitt samanlikna med spaghetti-western, sidan begge typar lokale landskap til å imitera den amerikanske vesten. EIn nytta særleg landskap i Jugoslavia, Mongolia og sørlege Sovjetunionen.

Osternar sett i austen føregjekk gjerne på steppene i Kaukasus eller ørkenane i Sentral-Asia. Typiske westernfigurar som «cowboyar» og «indianarar» blei erstatta av kaukasiske eller asiatiske figurar, som bandittar og haremsfolk. Eit kjent døme på sjangeren var *White Sun of the Desert*, som var svært populær i Sovjetunionen.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «Ostern» frå Wikipedia på engelsk, den 29. oktober 2021.*
# MetroLyrics

|  |
| --- |
| MetroLyrics |
|  |
|  |
| Skipa | 30. desember 2002 (2002-12-30) |
| Eigar | CBS Interactive |
| Hovudkontor | Vancouver |
| Land | Canada |
| Produkt | Songtekstar |
| Grunnleggjar(ar) | Milun Tesovic, Alan Juristovski |
| Tilsette | 10+ |
| Nettstad | MetroLyrics.com |

**MetroLyrics** er ein nettstad for songtekstar skipa i desember 2002. Databasen til MetroLyrics inneheld over 1 millionar songar framført av over 16 000 artistar.

## Historie

MetroLyrics blei skipa av bosnisk-canadiske Milun Tesovic, som laga nettstaden då han var 15, og Alan Juristovski, ein ven av familien.
Han var den første songtekst-nettstaden til å ta i bruk lisens-katalogen til Gracenote Inc. i april 2008. Gjennom denne katalogen får opprettshavarane til tekstane betalt når verket deira blir vist fram på MetroLyrics.com. Nettstaden sjølv tener pengar på reklame.
Lisensordninga gjorde at MetroLyrics skilde seg ut frå mange andre nettstader som tilbyr songtekstar utan å betala lisens, og dermed kan seiast å bryta opphavsretten.

I januar 2013 kjøpte LyricFind lisensverksemda til Gracenote og slo henne saman med si eiga.
MetroLyrics blei kjøpt opp av CBS Interactive i oktober 2011.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «MetroLyrics» frå Wikipedia på engelsk, den 17. februar 2018.*

## Bakgrunnsstoff

* Offisiell nettstad
# MTV Live HD

**MTV Live HD** er ein musikk- og underhaldningskanal som blei lansert 15. september 2008 av MTV Networks Europe. Kanalen sender 24 timar i døgeret i HD-kvalitet.
Kanalen er basert i MTV Networks Europe sitt hovudkontor i Warszawa i Polen.

## Referansar

## Bakgrunnsstoff

* Offisiell nettstad
# Electronic Gaming Monthly

|  |
| --- |
| Electronic Gaming Monthly |
|  |
|  |
| Type | Dataspeljournalistikk |
| Oppretta | 1988 |
| Første trykk | 31. mars 1989 (1989-03-31) |
| Språk | engelsk |
| Nettstad |  |

Electronic Gaming Monthly (ofte forkorta til EGM) er eit amerikansk dataspelmagasin som kjem ut månadleg. Det tilbyr dataspelrelaterte nyhende, dekning av industrihendingar, intervju med dataspelrelaterte personar, redaktørinnhald og produktomtalar.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «Electronic Gaming Monthly» frå Wikipedia på engelsk, den 10. februar 2022.*

## Bakgrunnsstoff

* Offisiell nettstad