Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# The Sydney Morning Herald

|  |
| --- |
| *The Sydney Morning Herald* |
|  |
|  |
| Land | Australia |
| Type | Avis, nettstad |
| Grunnlagd | 1831 |
| Eigarar | Fairfax Media |
| Språk | Engelsk |
| Ideologi | Liberalisme |
| Hovudkvarter | Sydney |
| ISSN | 0312-6315 |
| OCLC | 226369741 |
| Nettstad |  (engelsk) |

The Sydney Morning Herald (**SMH**) er ei dagsavis i fullformat som blir gitt ut av Fairfax Media i Sydney i Australia. Søndagsutgåva, *The Sun-Herald*, blir gjeven ut i tabloidformat. Avisa blei skipa i 1831 under namnet *Sydney Herald*. Ho er den eldste avisa i Australia i kontinuerleg utgiving. I 2022 blei ho også rekna som den mest lesne avisa i landet, med ein lesarskare på 8,4 om ein rekna både digital- og papiravisa.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «Sydney Morning Herald» frå Wikipedia på bokmål, den 21. januar 2024.*

## Bakgrunnsstoff

 Commons har multimedium som gjeld: **The Sydney Morning Herald Offisiell nettstad
# Idrettsspel

Dataspelet *Solipskier* baserer seg på skikøyring
**Idrettsspel** eller **sportsspel** er ein dataspelsjanger som simulerer utøving av idrettar. Det har vore utvikla dataspel basert på dei fleste idrettane ein kjenner til, mellom anna lagidrett, ekstremidrett og kampsport. Nokre spel legg vekt på sjølve utøvinga av idretten (som *FIFA*, *Pro Evolution Soccer* og *Madden NFL*), medan andre handlar om strategi og handsaming av idrettane på overordna nivå (som *Football Manager* og *Out of the Park Baseball*). Andre spel, som *Need for Speed* og *Punch-Out!!*, satiriserer idrettane for ein komisk effekt.

Idrettssjangeren har vore populær innan dataspel opp gjennom tidene og legg gjerne vekt på tevling, slik som i idrettar på ekte. Nokre spelseriar inneheld namn og karakteristikkar av ekte lag og spelarar, og blir årleg oppdaterte for å reflektere endringar som hender i røynda.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «Sports video game» frå Wikipedia på engelsk, den 15. november 2021.*
# Monoopptak

Symbol for mono (1.0)
**Monoopptak**, eller **monofoni**, er innan lydteknikk ei nemning ein-kanals lagring og attgjeving. Dette er i motsetnad til stereofoni, som har minst to kanalar, og 3D-lyd, som nyttar mange kanalar.

Ved bruk av mono treng ein berre ein høgtalar; om ein har fleire høyrer ein same lyd i alle. Monofonisk attgjeving har ikkje muligheit for romleg plassering av dei ulike instrumenta.

Monofonisk attgjeving vart nytta medan 78-plater og den fyrste generasjonen langspelplater (mikrorilleplater) var det det vanlegaste distribusjonsformatet for lyd. I 1958 kom dei første stereoplatene i vanleg sal og monoplater vart etter kvart fasa ut.

## Sjå òg

* Monofoni, einstemtheit

## Referansar
# Game over

Døme på «Game over»-skjerm
**Game over** (engelsk for «spelet over/slutt») er ei melding i mange dataspel som signaliserer til spelaren at spelet er avslutta. Meldinga er oftast motteken i negativ tyding i situasjonar der spelaren ikkje kan halde fram i spelet, som når ein har gått tom for liv eller ikkje greidd eit viktig delmål. «Game Over» kan òg nokre gonger symbolisere at spelaren har lukkast og greidd spelet.

I overført tyding kan «game over» uttrykke at eit slag er tapt.

## Kjelder

* «game» i *Det Norske Akademis ordbok*
# Dataspelet The Legend of Zelda

|  |
| --- |
| *The Legend of Zelda* |
|  |
|  |
| Utviklar(ar) | Nintendo Entertainment Analysis and Development, Nintendo |
| Utgjevar(ar) | Nintendo |
| Distributør | Nintendo eShop |
| Kreativt ansvarleg(e) | Shigeru Miyamoto, Takashi Tezuka |
| Produsent(ar) | Shigeru Miyamoto |
| Design(ar) | Shigeru Miyamoto, Koji Kondo, Takashi Tezuka |
| Programmerar(ar) | Toshihiko Nakago, Yasunari Soejima |
| Forfattar | Takashi Tezuka |
| Komponist(ar) | Koji Kondo |
| Serie | The Legend of Zelda |
| Plattform(er) | Nintendo Entertainment System, Famicom Disk System |
| Utgjeving | 21. februar 1986, 15. november 1987, 22. august 1987 |
| Sjanger | action-eventyrspel |
| Spelemodus | einspelar |
| Aldersgrense | PEGI 7, PEGI 3 |
| Nettstad |  |
| Del av serien The Legend of Zelda⠀ |
|  Zelda II: The Adventure of Link→ |

The Legend of Zelda er eit action-eventyrspel utvikla og gjeve ut av Nintendo, første gong på Nintendo Entertainment System. Spelet det første i *The Legend of Zelda*-serien. Det vart gjeve ut i japan som ein lanseringstittel for Famicom Disk System-eininga i 1986, og på spelekassett for Nintendo Entertainment System i Nord-Amerika og Europa året etter. Spelet har seinare blitt gjeve ut på Game Boy Advance som ein del av *NES Classics*-serien, på Nintendo GameCube i samlepakken *The Legend of Zelda: Collectors Edition* og som ei digital nedlasting via Virtual Console på Wii.

Spelet finn stad i fantasiverda Hyrule der spelaren følgjer helten Link. Han skal frigjera prinsessa Zelda frå hovudfienden Ganon ved å samla åtte stykke av ein magisk relikvie.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

* Offisiell nettstad
# Xbox Live

|  |
| --- |
| Xbox network |
|  |
|  |
| Utviklar | Microsoft |
| Utgjeve | 15. november 2002 |
| Nyaste versjon | 2.0.16537.0 |
| Plattform | Windows Phone, Xbox, Xbox 360, Xbox One, Android, iOS, Microsoft Windows, Xbox Series X og Series S |
| Nettstad |  |

**Xbox Live** (varemerkeverna som *Xbox LIVE*) er ei direktekopla leveringsteneste for fleirspelarmodus spele- og digitale medium. Tenesta er oppretta av og vert driven av Microsoft Corporation og er for tida den einaste direktekopla speletenesta for konsollar der brukarar må betale for å spele fleirspelarmodus gaming. Tenesta var fyrst tilgjengeleg for Xbox-konsollen i november 2002. Ein oppdatert versjon var tilgjengeleg for Xbox 360-konsollen etter at systemet blei lansert i september 2005. Tenesta er ein konkurrent til Sonys PlayStation Network.

Tenesta var utvida i 2007 for Windows-plattforma, og vart kalla Games for Windows – Live , noko som gjer dei fleste aspekt av systemet tilgjengeleg på Windows-maskinar. Microsoft har annonsert planar om å utvide live til andre plattformer, til dømes mobiltelefonar, som ein del av Live Anywhere-tiltaket. På det nye mobile operativsystemet til Microsoft, Windows Phone, er Xbox Live- funksjonen med i Windows-telefonar som vart lansert frå slutten av 2010. Xbox Live vart avslutta for den originale Xbox-konsollen i mai 2010.

Xbox Live er tilgjengeleg som både ei gratis- og abonnementsbasert teneste, kalla Xbox Live Free og Xbox Live Gold. Gold-tenesta har fleire funksjonar. Før oktober 2010 var gratistenesta kalla Xbox Live Silver.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «Xbox Live» frå Wikipedia på engelsk, den 12. august 2012.*
# Kesha

|  |
| --- |
| Ke$ha |
|  Kesha i juli 2014 |
|  |
| Fødd | 1. mars 1987 (39 år) Los Angeles i Kalifornia i USA |
| Fødestad | Los Angeles |
| Fødenamn | Kesha Rose Sebert |
| Opphav | USA |
| Aktiv | 2005 til i dag |
| Sjanger | Dansepop, electropop, hiphop |
| Stemmetype | mezzosopran |
| Verka som | songar, låtskrivar |
| Mor | Pebe Sebert |
| Prisar | Genesis Award, Time 100 |

**Kesha Rose Sebert** (fødd 1. mars 1987 i Los Angeles i Kalifornia i USA), berre kjent som **Kesha** eller **Ke$ha**, er ein amerikansk songar og låtskrivar. Debutalbumet hennar, *Animal*, og den første EP-en hennar, *Cannibal*, kom ut i 2010. Musikken og imaget til Kesha gav henne umiddelbar kommersiell suksess, og *Animal* nådde førsteplass på albumlista i USA. To av singlane hennar har kome til topps på den amerikanske singellista, nemleg «Tik Tok» og «We R Who We R», og fleire av dei andre singlane hennar har også hamna på topp 10-lista. Det andre studioalbumet hennar, *Warrior*, kom ut i desember 2012 og inneheldt den åttande topp 10-hiten hennar, «Die Young».

Sidan debuten har Kesha vorte nominert til over 40 prisar, og vunne meir enn femten. Per november 2013 hadde ho selt over 35 millionar album i USA og 57 millionar album på verdsbasis.

Kesha er opent biseksuell og aktiv dyrevernar som har vore involvert i dyreretts-aktivisme og er vegetarianar.

## Diskografi

* *Animal* (2010)
* *Warrior* (2012)

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «Kesha» frå Wikipedia på engelsk, den 1. mars 2014.*
* *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

## Bakgrunnsstoff

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Kesha Offisiell nettside
* Kesha ved The Internet Movie Database (IMDb)
# Danse-pop

|  |
| --- |
| Dance-pop |
|  |
|  |
| Andre namn | * Club-pop
* EDM-pop
 |
| Stilmessig opphav | * Pop
* dansemusikk
* disco
* post-disco
* synth-pop
* electropop
* house
* bubblegum-pop
 |
| Kulturelt opphav | Seint 1970-tal til early 1980s, USA og Storbritannia |
| Blandingssjangrar |
| * Teen pop
* house-pop
* Italo-disco
 |
| Andre emne |
| * Europop
* K-pop
* J-pop
* disco-pop
* Stock Aitken Waterman
 |

**Dance-pop** eller **danse-pop** er ein type danseorientert popmusikk som oppstod tidleg på 1980-talet og har vore populær i tiåra sidan.
Han byggjer på sein discomusikk (eller dance) og synthpop og er kjenneteikna av sterke, dansbare rytmar og enkle songstrukturar.
Musikken er ofte bygd opp som popsongar med lettfattelege melodiar og tekstar, samstundes som han nytter rytmane frå dancemusikk. Dette gjer at han kan spelast både på radio og på nattklubbar.
Produsenten er viktig for utforminga av tekst og musikk, med nokre klare unntak der artisten har meir makt.

Tidlege dance-popartistar som blei kjende på verdsbasis var Madonna og Michael Jackson, som begge har hatt stor kunstnarisk leiing for verka sine. Produsentane Stock Aitken Waterman var viktige på 80-talet og skapte musikk for Kylie Minogue, Rick Astley og Bananarama. Av nyare artistar som er kjende for dance-pop kan nemnast Justin Timberlake, Britney Spears, Lady Gaga, Christina Aguilera og Rihanna.

## Kjende musikarar innan sjangeren

* Paula Abdul
* Christina Aguilera
* Rick Astley
* Bananarama
* Mariah Carey
* Hilary Duff
* Gloria Estefan
* Whitney Houston
* Janet Jackson
* Mel and Kim
* Michael Jackson
* Kesha
* Lady Gaga
* Cyndi Lauper
* Madonna
* George Michael
* Kylie Minogue
* Dannii Minogue
* Sophie Monk
* Pet Shop Boys
* Rihanna
* Kate Ryan
* Britney Spears
* Justin Timberlake
* The Pussycat Dolls
* Spice Girls
* Wham!

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «Dance-pop» frå Wikipedia på engelsk, den 5. november 2012.*
# Post-punk revival

|  |
| --- |
| Post-punk revival |
|  |
|  |
| Stilmessig opphav | * Alternativ rock
* indierock
* post-punk
* New wave
* garagerock
 |
| Kulturelt opphav | Tidleg i 2000-åra i USA, Sverige, Australia og Storbritannia |
| Typiske instrument | * Gitar
* bass
* trommer
* klaverinstrument
 |
| Musikalske scener |
| * New York City
* Detroit
* London
 |
| Andre emne |
| New wave of new wave |

**Post-punk revival** (òg kalla **new wave revival**, **garagerock revival** eller **den nye rockerevolusjonen**) er ein sjanger innan alternativ rock og indierock som utvikla seg seint i 1990-åra og tidleg i 2000-åra, inspirert av den originale stilen og estestikken til garagerock i 1960-åra og new wave og post-punk i 1980-åra. Band som fekk gjennombrotet sitt verda over tidleg i 2000-åra med denne stilen var mellom andre The Strokes, Interpol, The White Stripes, The Hives og The Vines, som vart etterfølgd av fleire etablerte og nye artistar. Mot slutten av tiåret hadde dei fleste av desse banda forsvunne, gått vidare til andre prosjekt, eller hadde ein lengre pause, men somme band gjekk attende til å spele inn musikk og turnere i 2010-åra.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «Post-punk revival» frå Wikipedia på engelsk, den 23. september 2016.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*
# Damp

Vassdamp kondenserer over ein kopp varm te
**Damp** er gassfasen til eit stoff ved romtemperatur, som normalt ville hatt enten fast form eller væskeform.

Sjølv om damp og gass ofte ukorrekt vert brukt om ein annan, er damp ein gassfase som er i termodynamisk likevekt med væskefasen eller den faste forma av stoffet i temperatur under kokepunktet til stoffet. Når eit stoff er i gassfasen er temperaturen så høg at ein ikkje samtidig kan ha væskefasen eller den faste fasen av stoffet. Ei væske eller eit fast stoff treng ikkje koke for å frigje damp. Det atmosfæriske kokepunktet til ei væske er temperaturen der damptrykket er lik ei atmosfære. Sjå vassdamp.

Damptrykket er likvektstrykket til ei væske (eller eit fast stoff) ved ein spesifikk temperatur. Damptrykket til ei væske eller eit fast stoff (reint eller i ei blanding) er ikkje påverka av trykket i kontakt med væska eller det faste stoffet.

For tofasesystem (t.d. to væskefasar), er damptrykket til systemet summen av damptrykket til dei to væskene.

## Døme

* Parfyme inneheld kjemikaliar som vert damp ved forskjellig temperatur.
* Luft inneheld vassdamp som kan kondensere til små dropar, som ein kan sjå som skyer, tåke og dis.

## Trivia

Brennbare væsker brenn ikkje når dei vert sett fyr på. Det er dampskya over væska som brenn viss dampmengda er mellom den låge og øvre eksplosjonsgrensa til væska.

## Sjå òg

* Fordamping
* Vassdamp
* Temperatur
* Dampmaskin
# Teksthandsaming

Teksthandsamaren Abiword
Teksthandsamaren KWord
**Teksthandsaming** er å skrive, endre og formatere tekst i eit dokument ved hjelp av ein teksthandsamar. Dei fleste moderne teksthandsamarane brukar eit grafisk grensesnitt som lever opp til slagordet  *«What you see is what you get» (WYSIWYG)*, slik at teksten på papir er lik det vi ser på dataskjermen.

Til teksthandsaming reknar vi òg funksjonar som automatiserer mange vanlege arbeidsoppgåver, til dømes:

* lage innhaldsforteikningar
* lage register som viser til sidetal
* lage lister som viser til figurar og llustrasjonar i dokumentet
* vedlikehalde sidenummerering

Nærskylde med teksthandsamingsprogramma er enklare redigeringsprogram og meir avanserte redigeringsprogram for desktop publishing; dei sistnemnde har avanserte funksjonar for å produsere grunnlaget for trykksaker.

### Historie

Dei første teksthandsamingsprogramma var knytt til eigne maskiner for teksthandsaming. Sidan vart teksthandsamingsprogramma uløyseleg knytt til utbreiinga av datamaskiner på kontor, i heimar og skolar ut over 1980- og 1990-talet.

### Tekshandsamingsprogram

Her er nokre døme på teksthandsamingsprogram – mange berre med historisk interesse.

* AmiPro
* AbiWord
* Adobe Framemaker
* Cicero
* FrameWork
* LibreOffice
* Microsoft Word
* OpenOffice.org Writer
* Star Office
* Volkswriter
* Word Perfect
* WordStar
* Works

## Sjå òg

* Teksteditor
* LaTex
# Stylus

Romersk bronsestylus med løvehovud. Den breie enden blir nytta til å glatta vokstavla med og den spisse enden blir nytta til skriving.
Fire stylusar frå mellomalderen. To er av jern, ein av messing og ein av bein.
Stylus funnen i Birka.
Vokstavle med stylus.
Ein **stylus** er ein liten penn i eit hardt materiale som blir brukt til å skriva eller peika med, tradisjonelt på leirtavler og i moderne tid på handhaldne datamaskinar. Den tradisjonelle skrivereiskapen blei laga av bein eller metall. Moderne stylusar blir laga av hard plast.

Stylusen er kjend heilt frå 3000-talet f.Kr., då han blei brukt til å skrive kileskrift. Ordet «stylus» har opphav frå det greske ordet στυλος, ‘søyle’. Gjennom etruskisk blei det til det latinske ordet *stilus*.

I antikken var ein stylus ein stift av bronse som ein brukte for å skriva med på ei vokstavle. Sidan byrjinga av 1100-talet brukte ein òg mjukare metall som bly, sølv eller tinn, men òg bein, horn og tre. Sidan 1200-talet har dei fleste stylusar hatt ein metalltorn i spissen og eit firkanta eller eit breitt utvida hovud som ein kan nytta til å glatta ut det som er skrive og dermed nytta tavla igjen.

Griffel er ei anna nemning for ein liknande skrivereiskap som stammar frå gresk γραφειον, *grapheion*, ‘skriva’. I seinare tid var griffel ein vanleg reiskap laga av skifer som blei nytta til å skriva med på tavler som også var laga av skifer.

I 1957 introduserte Tom Dimond ein styluspenn som ein reiskap til eit elektronisk instrument. Sidan har blant anna Nintendo nytta styluspennar til sine handhaldne spelkonsollar.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «Stylus» frå Wikipedia på dansk, den 27. mai 2026.*
	+ *Wikipedia på dansk oppgav desse kjeldene:*
* Else Roesdal (red.), Daglig liv i Danmarks middelalder – en arkæologisk kulturhistorie. Aarhus 2004.
* Gesine Schhwarz-Mackensen, Die Knochennadeln von Haithabu. (Berichte über die Ausgrabungen in Haithabu 9), Neumünster 1976.

## Bakgrunnsstoff

 Commons har multimedium som gjeld: **Stylus**
# Flux

**Flux** er ei programvara som gjerer det mogleg å oppretta og visa 3D-objekt. Flux finst som programtillegg til nettlasarane Internet Explorer og fungerer òg som sjølvstendig program.

## Bakgrunnsstoff

* Flux – Offisiell nettstad (arkivert utgåve)
* Flux – Offisiell nettlog (arkivert utgåve)
* Historia til Flux
* Alternativ til Flux Player